໕. ກູຏທນ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໒໓. ປຸຣິມສຸຕ຺ຕທ຺ວເຍຕິ ອມ຺ພຏ຺ຐໂສຓທຓ຺ຑສຸຕ຺ຕທ຺ວເຍ. ວຸຕ຺ຕນຍເມວາຕິ ຍໍ ຕຕ຺ຖ ອາຄຕສທິສໍ ອິຘາຄຕໍ ຕໍ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນໂຕ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ, ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຕຣຸໂຓ ອມ຺ພຣຸກ຺ໂຂ ອມ຺ພລຏ຺ຐິກາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒) ພ຺ຣຫ຺ມຊາລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອມ຺ພລຏ຺ຐິກາ ພ຺ຣຫ຺ມຊາເລ ວຸຕ຺ຕສທິສາວາ’’ຕິ.

ຍຎ຺ຎາວາຏໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ມຫາຍຎ຺ຎໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ສວິຎ຺ຎາຓການິ, ອວິຎ຺ຎາຓການິ ຈ ຍຎ຺ຎູປກຣຓານິ ອຸປຏ຺ຐປິຕານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ປາຬິຍໍ ‘‘ມຫາຍຎ຺ໂຎ ອຸປກ຺ຂໂຏ’’ຕິ, ຕໍ ອຸປກ຺ຂຣຓໍ ເຕສໍ ຕຖາສຊ຺ຊນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປກ຺ຂໂຏຕິ ສຊ຺ຊິໂຕ’’ຕິ. ວຈ຺ຉຕຣສຕານີຕິ ຍຸວຠາວປ຺ປຕ຺ຕານິ ພລວວຈ຺ຉສຕານິ, ເຕ ປນ ວຈ຺ຉາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ທມ຺ມາ ພລິພທ຺ທາ ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ວຈ຺ຉສຕານີ’’ຕິ. ເອເຕຕິ ອຸສຠາທໂຍ ອຸຣພ຺ຠປຣິໂຍສານາ. ອເນເກສນ຺ຕິ ອເນກຊາຕິການໍ. ສງ຺ຂ຺ຍາວເສນ ອເນກຕາ ສຕ຺ຕສຕຄ຺ຄຫເຓເນວ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ. ມິຄປກ຺ຂີນນ຺ຕິ ມຫິໍສຣຸຣຸປສທກຸຣຸງ຺ຄໂຄກຓ຺ຓມິຄານຎ຺ເຈວ ໂມຣກປິຎ຺ຊຣຕິຕ຺ຕິຣກໂປຕາທິປກ຺ຂີນຎ຺ຈ.

໓໒໘. ຍຎ຺ຎສງ຺ຂາຕສ຺ສ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ໂຍ ສໍກິເລໂສ, ຕສ຺ສ ນິວາຣຓໂຕ ນິເສຘນໂຕ ວິຘາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ວິປ຺ປຏິສາຣວິໂນທນາ. ຕໂຕ ເອວ ຕາ ຕໍ ປຸຎ຺ຎາຠິສນ຺ທໍ ອວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຐເປນ຺ຕີຕິ ‘‘ຐປນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕາສໍ ປນ ຍຎ຺ຎສ຺ສ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານວເສນ ຕີສຸ ກາເລສຸ ປວຕ຺ຕິຍາ ຍຎ຺ໂຎ ຕິຏ຺ຐປໂນຕິ ອາຫ ‘‘ຕິຏ຺ຐປນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ປຣິກ຺ຂໂຣນ຺ຕິ ອຠິສງ຺ຂໂຣນ຺ຕີຕິ ປຣິກ຺ຂາຣາ, ປຣິວາຣາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ໂສຬສປຣິກ຺ຂາຣນ຺ຕິ ໂສຬສປຣິວາຣ’’ນ຺ຕິ.

ມຫາວິຊິຕຣາຊຍຎ຺ຎກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໓໖. ປຸພ຺ພຈຣິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຣິມຊາຕິສມ຺ຠູຕໍ ໂພຘິສມ຺ຠາຣຠູຕໍ ປຸຎ຺ຎຈຣິຍໍ. ຕຖາ ຫິສ຺ສ ອນຸຄາມິໂນວ ນິຘິສ຺ສ ຖາວໂຣ ນິຘິ ນິທສ຺ສິໂຕ. ອຑ຺ຒຕາ ນາມ ວິຠວສມ຺ປນ຺ນຕາ, ສາ ຕໍ ຕໍ ອຸປາທາຍຸປາທາຍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ໂຍ ໂກຈິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕເກນ ວິຠເວນ ອຑ຺ໂຒ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕຖາ ມຫທ຺ຘນຕາປີຕິ ຕໍ ອຸກ຺ກໍສຄຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມຫຕາ ອປຣິມາຓສງ຺ຂ຺ເຍນ ຘເນນ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ວິເສສໂຕ ກາມາ ໂຠໂຄ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ປຎ຺ຈກາມຄຸຓວເສນາ’’ຕິ. ປິຓ຺ຑປິຓ຺ຑວເສນາຕິ ຠາຊນາລງ຺ກາຣາທິວິຠາຄໍ ອຫຸຕ຺ວາ ເກວລໍ ຂຓ຺ຑຂຓ຺ຑວເສນ.

ມາສກາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຖາລກາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຠາຊນາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ວຕ຺ຖເສຍ຺ຍາວສຖາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສຸວຓ຺ຓຣຊຕມຓິມຸຕ຺ຕາເວຬຸຣິຍວຊິຣປວາຬານິ ‘‘ສຕ຺ຕຣຕນານີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ສາລິວີຫິອາທິ ປຸພ຺ພຓ຺ຓໍ ປຸຣກ຺ຂຕໍສສ຺ສຜລນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ. ຕພ຺ພິປຣິຍາຍໂຕ ມຸຄ຺ຄມາສາທິ ອປຣຓ຺ຓໍ. ເທວສິກໍ…ເປ… ວເສນາຕິ ທິວເສ ທິວເສ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພທາຕພ຺ພວຑ຺ເຒຕພ຺ພາທິວິຘິນາ ປຣິວຕ຺ຕນກຘນຘຎ຺ຎວເສນ.

ໂກຏ຺ຐໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຘຎ຺ຎສ຺ສ ອາຐປນຏ຺ຐານໍ, ໂກຏ຺ຐຠູຕໍ ອຄາຣໍ ໂກຏ຺ຐາຄາຣໍ ເຕນາຫ ‘‘ຘຎ຺ເຎນ…ເປ… ຄາໂຣ ຈາ’’ຕິ. ເອວໍ ສາຣຄພ຺ຠໍ ‘‘ໂກໂສ’’ຕິ, ຘຎ຺ຎສ຺ສ ອາຐປນຏ຺ຐານຎ຺ຈ ‘‘ໂກຏ຺ຐາຄາຣ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕໂຕ ອຎ຺ຎຖາ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ອສິໂນ ຕິກ຺ຂຠາວປຣິຫາຣໂຕ ປຣິຈ຺ຉໂທ ‘‘ໂກໂສ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ຣຎ຺ໂຎ ຕິກ຺ຂຠາວປຣິຫຣຓຕ຺ຕາ ຈຕຸຣງ຺ຄິນີ ເສນາ ‘‘ໂກໂສ’’ຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ໂກໂສ ຫຕ຺ຖີ ອສ຺ສາ ຣຖາ ປຕ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ວຕ຺ຖໂກຏ຺ຐາຄາຣຄ຺ຄຫເຓເນວ ສພ຺ພສ຺ສາປິ ຠຓ຺ຑຏ຺ຐປນຏ຺ຐານສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຕິວິຘໍ ໂກຏ຺ຐາຄາຣນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອິທໍ ເອວໍ ພຫຸ’’ນ຺ຕິອາທິ ຣາຊາ ຕມຕ຺ຖໍ ຊານນ຺ໂຕວ ຠຓ຺ຑາຄາຣິເກນ ກຖາເປຕ຺ວາ ປຣິສາຍ ນິສ຺ສທ຺ທຠາວາປາທນຕ຺ຖຎ຺ຈ ອາຫ ເອວໍ ເມ ປກຕິກ຺ໂຂໂຠ ນ ຠວິສ຺ສຕີຕິ.

໓໓໗-໘. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຈິນ຺ເຕສິ ຊນປທສ຺ສ ອນຸປທ຺ທວຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ຍຎ຺ຎສ຺ສ ຈ ຈິຣານຸປວຕ຺ຕນຕ຺ຖຎ຺ຈ, ເຕນາຫ ‘‘ອຍໍ ຣາຊາ’’ຕິອາທິ.

ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ຈ ວິທູສນໂຕ ອຫິຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ອາວຫນໂຕ ໂຈຣາ ເອວ ກຓ຺ຏກາ, ເຕຫິ ໂຈຣກຓ຺ຏເກຫິ. ຍຖາ ຄາມວາສີນໍ ຆາຕາ ຄາມຆາຕາ, ເອວໍ ປນ຺ຖິການໍ ທຸຫນາ ວິພາຘນາ ປນ຺ຖທຸຫນາ. ອຘມ຺ມກາຣີຕິ ຘມ຺ມໂຕ ອເປຕສ຺ສ ອຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ກຣຓສີໂລ, ອຕ຺ຕໂນ ວິຊິເຕ ຊນປທາທີນໍ ຕໂຕ ອນຕ຺ຖໂຕ ຕາຍເນນ ຂຕ຺ຕິໂຍ ໂຍ ຂຕ຺ຕຘມ຺ໂມ, ຕສ຺ສ ວາ ອກຣຓສີໂລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທສ຺ສໂວ ເອວ ຂີລສທິສຕ຺ຕາ ທສ຺ສຸຂີລໍ. ຍຖາ ຫິ ເຂຕ຺ເຕ ຂີລໍ ກສນາທີນໍ ສຸຂປ຺ປວຕ຺ຕິໍ, ມູລສນ຺ຕາເນນ ສສ຺ສສ຺ສ ພຸທ຺ຘິຎ຺ຈ ວິພນ຺ຘຕິ, ເອວໍ ທສ຺ສໂວ ຣຊ຺ເຊ ຣາຊາຓາຍ ສຸຂປ຺ປວຕ຺ຕິໍ, ມູລວິຣຸຬ຺ຫິຍາ ຊນປທານໍ ປຣິພຸທ຺ຘິຎ຺ຈ ວິພນ຺ຘນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທສ຺ສໂວ ເອວ ຂີລສທິສຕ຺ຕາ ທສ຺ສຸຂີລ’’ນ຺ຕິ. ວຘ-ສທ຺ໂທ ຫິໍສນຕ຺ໂຖປິ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມາຣເຓນ ວາ ໂກຏ຺ຏເນນ ວາ’’ຕິ. ອທ຺ທຸພນ຺ຘນາທິນາຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຣຊ຺ຊຸພນ຺ຘນສງ຺ຂລິກພນ຺ຘນາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຊານິຍາຕິ ຘນຊານິຍາ, ເຕນາຫ ‘‘ສຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິອາທິ. ປຎ຺ຈສິຂມຸຓ຺ຑກຣຓນ຺ຕິ ກາກປກ຺ຂກຣຓໍ. ໂຄມຍສິຎ຺ຈນນ຺ຕິ ສີເສ ຉກໂຓທກາວເສຈນໍ. ກຸທຓ຺ຑກພນ຺ຘນນ຺ຕິ ຄທ຺ທຸລພນ຺ຘນໍ. ເອວມາທີນີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຂຸຣມຸຓ຺ຑໍ ກຣິຕ຺ວາ ຠສ຺ມປຸຏໂປຖນາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອູຫນິສ຺ສາມີຕິ ອຸທ຺ຘຣິສ຺ສາມິ, ອປເນສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸສ຺ສຫນ຺ຕີຕິ ປຸພ຺ເພ ຕຕ຺ຖ ກຕປຣິຈຍຕາຍ ອຸສ຺ສາຫໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ອນຸປ຺ປເທຕູຕິ ອນຸ ອນຸ ປເທຕຸ, ເຕນາຫ ‘‘ທິນ຺ເນ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕ’’ຕິອາທິ. ສກ຺ຂິກຣຓປຓ຺ຓາໂຣປນານິ ວຑ຺ຒິຍາ ສຫ ວາ ວິນາ ວາ ປຸນ ຄເຫຕຸກາມສ຺ສ, ອິຘ ປນ ຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ສກ຺ຂິໍ ອກຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ, ເຕນາຫ ‘‘ມູລຈ຺ເຉຊ຺ຊວເສນາ’’ຕິ. ປກາຣໂຕ ຠຓ຺ຑານິ ອາຠຣຕິ ສມ຺ຠຣຕິ ປຣິຈຍຕິ ເອເຕນາຕິ ປາຠຕໍ, ຠຓ຺ຑມູລໍ.

ທິວເສ ທິວເສ ທາຕພ຺ພຠຕ຺ຕໍ ເທວສິກຠຕ຺ຕໍ. ‘‘ອນຸມາສໍ, ອນຸໂປສຖ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ທາຕພ຺ພໍ ເວຕນໍ ມາສິກາທິປຣິພ຺ພຍໍ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ກຸລານຸຣູເປນ ກມ຺ມານຸຣູເປນ ສູຣຠາວານຸຣູເປນາຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ອນຸຣູປ-ສທ຺ໂທ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ເສນາປຈ຺ຈາທິ ຐານນ຺ຕຣໍ. ສກກມ຺ມປສຸຕຕ຺ຕາ, ອນຸປທ຺ທວຕ຺ຕາ ຈ ຘນຘຎ຺ຎານໍ ຣາສິໂກ ຣາສິກາຣຠູໂຕ. ເຂເມນ ຐິຕາຕິ ອນຸປທ຺ທເວນ ປວຕ຺ຕາ, ເຕນາຫ ‘‘ອຠຍາ’’ຕິ, ກຸໂຕຈິປິ ຠຍຣຫິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຈຕຸປຣິກ຺ຂາຣວຓ຺ຓນາ

໓໓໙. ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ກິຈ຺ເຈ ອນຸຍນ຺ຕິ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອນຸຍນ຺ຕາ, ອນຸຍນ຺ຕາ ເອວ ອານຸຍນ຺ຕາ ຍຖາ ‘‘ອນຸຠາໂວ ເອວ ອານຸຠາໂວ’’ຕິ. ອສ຺ສາຕິ ຣຎ຺ໂຎ. ເຕຕິ ອານຸຍນ຺ຕຂຕ຺ຕິຍາທໂຍ. ອຕ຺ຕມນາ ນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ‘‘ອມ຺ເຫ ເອຕ຺ຖ ພຫິ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ນິພນ຺ຘວິປຸລາຄໂມ ຄາໂມ ນິຄໂມ, ວິວຑ຺ຒິຕມຫາອາໂຍ ມຫາຄາໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊນປທ-ສທ຺ໂທ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ໂຖ ເອວ. ຉນ຺ນໍ ປກຕີນໍ ວເສນ ຣຎ຺ໂຎ ຫິຕສຸຂາຠິພຸທ຺ຘິ, ຕເທກເທສາ ຈ ອານຸຍນ຺ຕາທໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອນຸຊານນໍ ມມ ຠເວຍ຺ຍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’’ຕິ.

ອມາ ສຫ ຠວນ຺ຕິ ກິຈ຺ເຈສູຕິ ອມຈ຺ຈາ, ຣຊ຺ຊກິຈ຺ຈໂວສາສນກາ. ເຕ ປນ ຣຎ຺ໂຎ ປິຍາ, ສຫປວຕ຺ຕນກາ ຈ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປິຍສຫາຍກາ’’ຕິ. ຣຎ຺ໂຎ ປຣິສຕິ ຠວາຕິ ປາຣິສຊ຺ຊາ, ເຕ ປນ ເກຕິ ອາຫ ‘‘ເສສາ ອາຓຕ຺ຕິກຣາ’’ຕິ, ຍຖາວຸຕ຺ຕອານຸຍນ຺ຕຂຕ຺ຕິຍາທີ ຫິ ອວເສສາ ຣຎ຺ໂຎ ອາຓາກຣາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕິປິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ເມ ອານຸຠາວສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ປຣິວາຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ອຠາເວ ຕາທິສໍ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ວຸຑ຺ຒກາເລ ຈ ຕາທິສານມ຺ປິ ຣາຊູນໍ ຕທຸຠຍໍ ຫາຍເຕວາຕິ ອາຫ ‘‘ມຫລ຺ລກກາເລ…ເປ… ນ ສກ຺ກາ’’ຕິ. ອນຸມຕິຍາຕິ ອນຸຊານເນນ, ປກ຺ຂາຕິ ສປກ຺ຂາ ຍຎ຺ຎສ຺ສ ອງ຺ຄຠູຕາ. ປຣິກ຺ຂໂຣນ຺ຕີຕິ ປຣິກ຺ຂາຣາ, ສມ຺ຠາຣາ. ອິເມ ຕສ຺ສ ຍຎ຺ຎສ຺ສ ອງ຺ຄຠູຕາ ປຣິວາຣາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິວາຣາ ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ.

ອຏ຺ຐປຣິກ຺ຂາຣວຓ຺ຓນາ

໓໔໐. ຍສສາຕິ ອານຸຠາເວນ, ເຕນາຫ ‘‘ອາຓາຐປນສມຕ຺ຖຕາຍາ’’ຕິ. ສທ຺ທຫຕີຕິ ‘‘ທາຕາ ທານສ຺ສ ຜລໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠຕີ’’ຕິ ປຕ຺ຕິຍາຍຕິ. ທາເນ ສູໂຣຕິ ທານສູໂຣ ເທຍ຺ຍຘມ຺ເມ ອີສກມ຺ປິ ສງ຺ຄໍ ອກຕ຺ວາ ມຸຕ຺ຕຈາໂຄ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ກມ຺ມສ຺ສກຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຕິກ຺ຂວິສທຠາເວນ ເວທິຕພ຺ໂພ, ເຕນາຫ ‘‘ນ ສທ຺ຘາມຕ຺ຕເກເນວາ’’ຕິອາທິ. ຍສ຺ສ ຫິ ກມ຺ມສ຺ສກຕາ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ໂສ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍໍ ທານໍ ເທຕີຕິ ຍໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ປຣສ຺ສ ເທຕິ. ຕສ຺ສ ປຕິ ຫຸຕ຺ວາຕິ ຕພ຺ພິສຍໍ ໂລຠໍ ສຸຏ຺ຐຸ ອຠິຠວນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຘິປຕິ ຫຸຕ຺ວາ ເທຕິ ອນຘິຠວນີຍຕ຺ຕາ. ‘‘ນ ທາໂສ, ນ ສຫາໂຍ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕທຸຠຍໍ ອນ຺ວຍໂຕ, ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂຍ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທາໂສ ຫຸຕ຺ວາ ເທຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ທານສ຺ສ ທາສພ຺ຍຕໍ ອຸປຄຕຕ຺ຕາ. ສຫາໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ເທຕິ ຕສ຺ສ ປິຍຠາວານິສ຺ສຊ຺ຊນໂຕ. ສາມີ ຫຸຕ຺ວາ ເທຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາທາສພ຺ຍໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ສາມິປຣິໂຠຄສທິສາ ເຫຕສ຺ສາຍໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ.

ສມິຕປາປາ ສມຓາ, ພາຫິຕປາປາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທເສນ, ປພ຺ພຊ຺ຊາມຕ຺ຕສມຓາ ຊາຕິມຕ຺ຕພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປນ ກປຓາທິຄ຺ຄຫເຓເນເວຕ຺ຖ ຄຫິຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ທຸຄ຺ຄຕາຕິ ທຸກ຺ກຣຊີວິກໍ ອຸປຄຕາ ກສິຣວຸຕ຺ຕິກາ, ເຕນາຫ ‘‘ທລິທ຺ທມນຸສ຺ສາ’’ຕິ. ອທ຺ຘິກາຕິ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄຄາມິໂນ. ວຓິພ຺ພກາຕິ ທາຍການໍ ຄຸຓກິຕ຺ຕນວເສນ, ກມ຺ມຜລກິຕ຺ຕນມຸເຂນ ຈ ຍາຈນກາ ເສຍ຺ຍຖາປິ ນຄ຺ຄຈຣິຍາທໂຍ, ເຕນາຫ ‘‘ອິຏ຺ຐໍ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິ. ‘‘ປສຕມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວີຫິຕຓ຺ຑຸລາທິວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ສຣາວມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທິວເສນ. ໂອປານໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ປາຕພ຺ພໂຕ ນທິຕຬາກາທີນໍ ສພ຺ພສາຘາຣຓຕິຕ຺ຖໍ ໂອປານໍ ວິຍ ຠູໂຕຕິ ໂອປານຠູໂຕ, ເຕນາຫ ‘‘ອຸທປານຠູໂຕ’’ຕິອາທິ. ສຸຕເມວ ສຸຕຊາຕນ຺ຕິ ຊາຕ-ສທ຺ທສ຺ສ ອນຕ຺ຖນ຺ຕຣວາຈກຕມາຫ ຍຖາ ‘‘ໂກສຊາຕ’’ນ຺ຕິ.

ອຕີຕາທິອຕ຺ຖຈິນ຺ຕນສມຕ຺ຖຕາ ນາມສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອນຸມານວເສນ, ອິຕິກຕ຺ຕພ຺ພຕາວເສນ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ, ນ ພຸທ຺ຘານໍ ວິຍ ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈກ຺ຂທສ຺ສິຕາຍາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຕີເຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຑ຺ຒຕາທໂຍ ຕາວ ຍຎ຺ຎສ຺ສ ປຣິກ຺ຂາຣາ ໂຫນ຺ຕຸ ເຕຫິ ວິນາ ຕສ຺ສ ອສິຊ຺ຌນໂຕ, ສຸຊາຕຕາ ສຸຣູປຕາ ປນ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອເຕຫິ ກິຣາ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເກຈິ ‘‘ຍຖາ ອຑ຺ຒຕາທໂຍ ຍຎ຺ຎສ຺ສ ເອກໍສໂຕ ອງ຺ຄານິ, ນ ເອວມຠິຊາຕຕາ, ອຠິຣູປຕາ ຈາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ກິຣສທ຺ທຄ຺ຄຫຓ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ ‘‘ອຍໍ ທຸຊ຺ຊາໂຕ’’ຕິອາທິ ວຈນສ຺ສ ອເນກນ຺ຕິກຕໍ ມຎ຺ຎມານາ, ຕຍິທໍ ອສາຣໍ, ສພ຺ພສາຘາຣຓວເສນ ເຫສ ຍຎ຺ຎາຣມ຺ໂຠ ຕຕ຺ຖ ສິຍາ ເກສຎ຺ຈິ ຕຖາປຣິວິຕກ຺ໂກຕິ ຕສ຺ສາປິ ອວກາສາຠາວາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ກິຣ-ສທ຺ໂທ ປນ ຕທາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ຈິນ຺ຕິຕາກາຣສູຈນຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອວມາທີນີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ອຍໍ ວິຣູໂປ ທລິທ຺ໂທ ອປ຺ເປສກ຺ໂຂ ອສ຺ສທ຺ໂຘ ອປ຺ປສ຺ສຸໂຕ ອນຕ຺ຖຎ຺ຎູ ນ ເມຘາວີ’’ຕິ ເອເຕສໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຈຕຸປຣິກ຺ຂາຣາທິວຓ຺ຓນາ

໓໔໑. ‘‘ສຸຊໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ປຸໂຣຫິຕສ຺ສ ສຍເມວ ກຏຈ຺ຉຸຄ຺ຄຫຓໂຊຕເນນ ເອວໍ ສຫຕ຺ຖາ, ສກ຺ກຈ຺ຈຎ຺ຈ ທາເນ ຍຸຕ຺ຕຕາ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອວໍ ທຸຊ຺ຊາຕສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໓໔໒. ຕິຓ຺ຓໍ ຐານານນ຺ຕິ ທານສ຺ສ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານຠູຕາສຸ ຕີສຸ ຠູມີສຸ, ອວຕ຺ຖາສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈລນ຺ຕີຕິ ກມ຺ປນ຺ຕິ ປຸຣິມາກາເຣນ ນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ກຣຓຕ຺ເຖຕິ ຕຕິຍາວິຠຕ຺ຕິອຕ຺ເຖ. ກຕ຺ຕຣິ ເຫຕໍ ສາມິວຈນໍ ກຣຓີຍສທ຺ທາເປກ຺ຂາຍ. ‘‘ປຈ຺ຈານຸຕາໂປ ນ ກຕ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອກຣຓູປາຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຸພ຺ພເຈຕນາ ປນ ອຈລາ ປຕິຏ຺ຐເປຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຈລາຕິ ທຬ຺ຫາ ເກນຈິ ອສໍຫີຣາ. ປຕິຏ຺ຐເປຕພ຺ພາຕິ ສຸປຕິຏ຺ຐິຕາ ກາຕພ຺ພາ. ເອວໍ ກຣເຓນ ຫິ ຍຖາ ຕໍ ທານໍ ສມ຺ປຕິ ຍຖາຘິປ຺ປາຍໍ ນິປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ອາຍຕິມ຺ປິ ວິປຸລຜລຕາຍາຕິ ອາຫ ‘‘ເອວຎ຺ຫິ ທານໍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ, ວິປ຺ປຏິສາເຣນ ອນຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐຠາວໂຕ. ມຸຎ຺ຈເຈຕນາຕິ ປຣິຈ຺ຈາຄເຈຕນາ. ຕສ຺ສາ ນິຈ຺ຈລຠາໂວ ນາມ ມຸຕ຺ຕຈາຄຕາ ປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາຣວເສນ ອຸຬາຣຠາໂວ, ສມນຸສ຺ສຣຓເຈຕນາຍ ປນ ນິຈ຺ຈລຠາໂວ ‘‘ອໂຫ ມຍາ ທານໍ ທິນ຺ນໍ ສາຘຸ ສຸຏ຺ຐູ’’ຕິ ຕສ຺ສ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຖາ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ມຸຎ຺ຈເຈຕນໍ, ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈາສມນຸສ຺ສຣຓເຈຕນຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ນິຈ຺ຈລໍ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ວິປ຺ປຏິສາຣໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ. ເຂຕ຺ຕວິເສເສ ປຣິຈ຺ຈາຄສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ລທ຺ເຘສຸປິ ອຸຬາເຣສຸ ໂຠເຄສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ນາປິ ນມຕິ. ຍຖາ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ມຫາໂຣຣຸວໍ ອຸປປນ຺ນສ຺ສ ເສຏ຺ຐິຄຫປຕິໂນ ວິຍາ’’ຕິ.

ໂສ ກິຣ ຕຄຣສິຂິໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫທ຺ວາເຣ ປິຓ຺ຑາຍ ຐິຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ສ ສມຓສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ເທຫີ’’ຕິ ຠຣິຍໍ ອາຓາເປຕ຺ວາ ຣາຊຸປຏ຺ຐານຕ຺ຖໍ ປກ຺ກາມິ. ເສຏ຺ຐິຠຣິຍາ ສປ຺ປຎ຺ຎຊາຕິກາ, ສາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ມຍາ ເອຕ຺ຕເກນ ກາເລນ ‘ອິມສ຺ສ ເທຖາ’ຕິ ວຈນມຕ຺ຕໍ ປິສ຺ສ ນ ສຸຕປຸພ຺ພໍ, ອຍຎ຺ຈ ມຎ຺ເຎ ອໂຫສິ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ຍຖາ ຕຖາ ອທຕ຺ວາ ປຓີຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ອນ຺ໂຕນິເວສເນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ປຣິສຸທ຺ເຘຫິ ສາລິຕຓ຺ຑຸເລຫິ ຠຕ຺ຕໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕທນຸຣູປໍ ຂາທນີຍໍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ສູເປຍ຺ຍຎ຺ຈ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ພຫິ ຄນ຺ເຘຫິ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຫຕ຺ເຖສຸ ປຕິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ວນ຺ທິ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ‘‘ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ສງ຺ຄຫໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາວ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ໂສປິ ໂຂ ເສຏ຺ຐິ ຣາຊຸປຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ທິສ຺ວາ ອຫໍ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ເທຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກນ຺ໂຕ, ອປິ ໂວ ລທ຺ໂຘ ປິຓ຺ຑປາໂຕຕິ. ອາມ ເສຏ຺ຐິ ລທ຺ໂຘຕິ. ‘‘ປສ຺ສາມາ’’ຕິ ຄີວໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ໂອໂລເກສິ. ອຖສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາຕຄນ຺ໂຘ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ນາສປຸຏໍ ປູເຣສິ. ໂສ ‘‘ມຫາ ວຕ ເມ ຘນພ຺ຍໂຍ ຊາໂຕ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ປຈ຺ຉາ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ອໂຫສິ. ວິປ຺ປຏິສາຣສ຺ສ ປນ ອຸປ຺ປນ຺ນາກາໂຣ ‘‘ວຣເມຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໓໑) ປາຬິຍໍ ອາຄໂຕເຍວ. ຠາຕຸ ປນາຍໍ ເອກໍ ປຸຕ຺ຕກໍ ສາປເຕຍ຺ຍກາຣຓາ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສິ, ເຕນ ມຫາໂຣຣຸວໍ ອຸປປນ຺ໂນ. ປິຓ຺ຑປາຕທາເນນ ປເນສ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສຸຄ຺ຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປນ຺ໂນ, ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸເມວ ຈ ເສຏ຺ຐິກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ນ ຈາສ຺ສ ອຸຬາເຣສຸ ໂຠເຄສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ນມິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນາປິ ອຸຬາເຣສຸ ໂຠເຄສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ນມຕີ’’ຕິ.

໓໔໓. ອາກໂຣຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຣູປຕາຍ ສມຣິຍາທໍ ສປຣິຈ຺ເຉທໍ ຜລໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີຕິ ອາກາໂຣ, ກາຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ທສຫິ ອາກາເຣຫີຕິ ທສຫິ ກາຣເຓຫີ’’ຕິ. ປຏິຄ຺ຄາຫກໂຕ ວາຕິ ພລວຕໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ປຏິຄ຺ຄາຫກໂຕວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອິຕໂຣ ປນ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໂຕ, ປຣິວາຣຊນໂຕປິ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ເຍວ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫໍ. ເຕສໍເຍວ ປາຓາຕິປາຕີນໍ. ຍຊນໍ ນາເມຕ຺ຖ ທານໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ນ ອຄ຺ຄິຊຸຫນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍຊຕໍ ຠວນ຺ຕິ ເທຕຸ ຠວ’’ນ຺ຕິ. ວິສ຺ສຊ຺ຊຕູຕິ ມຸຕ຺ຕຈາຄວເສນ ວິສ຺ສຊ຺ຊຕຸ. ອພ຺ຠນ຺ຕຣນ຺ຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ, ສກສນ຺ຕາເນຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໔໔. ເຫຏ຺ຐາ ໂສຬສ ປຣິກ຺ຂາຣາ ວຸຕ຺ຕາ ຍຎ຺ຎສ຺ສ ເຕ ວຕ຺ຖຸໍ ກຕ຺ວາ, ອິຘ ປນ ສນ຺ທສ຺ສນາທິວເສນ ອນຸໂມທນາຍ ອາຣທ຺ຘຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂສຬສຫິ ອາກາເຣຫີ’’ຕິ. ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເທສນານຸຠາເວນ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ວິຍ ຜລໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ, ອເນກວາຣໍ ປນ ກຖນໂຕ ຈ ອາເມຑິຕວຈນໍ. ຕມຕ຺ຖນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ທານຜລວເສນ ກມ຺ມຜລສມ຺ພນ຺ຘໍ. ສມາທເປຕ຺ວາຕິ ສຸຕມຕ຺ຕເມວ ອກຕ຺ວາ ຍຖາ ຣາຊາ ຕມຕ຺ຖໍ ສມ຺ມເທວ ອາທິຍຕິ ຈິຕ຺ເຕ ກໂຣນ຺ໂຕ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕຖາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອາທາເປຕ຺ວາ. ອາເມຑິຕກາຣຓໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ.

‘‘ວິປ຺ປຏິສາຣວິໂນທເນນາ’’ຕິ ອິທໍ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ໂລຠໂທສໂມຫອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍມານາທໂຍປິ ຫິ ທານຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສາ, ເຕສໍ ວິໂນທເນນປິ ຕໍ ສມຸຕ຺ເຕຊິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ ຕິກ຺ຂວິສທຠາວປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ. ອາສນ຺ນຕຣຠາວໂຕ ວາ ວິປ຺ປຏິສາຣສ຺ສ ຕພ຺ພິໂນທນເມວ ຄຫິຕໍ, ປວຕ຺ຕິເຕປິ ຫິ ທາເນ ຕສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕ. ຍາຖາວໂຕ ວິຊ຺ຊມາເນຫິ ຄຸເຓຫິ ຕຸຏ຺ຐປຫຏ຺ຐຠາວາປາທນໍ ສມ຺ປຫໍສນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຸນ຺ທຣໍ ເຕ…ເປ… ຖຸຕິໍ ກຕ຺ວາ ກເຖສີ’’ຕິ. ຘມ຺ມໂຕຕິ ສຈ຺ຈໂຕ. ສຈ຺ຈຎ຺ຫິ ຘມ຺ມໂຕ ອນເປຕຕ຺ຕາ ຘມ຺ມໍ, ອຸປສມຈຣິຍາຠາວໂຕ ສມໍ, ຍຸຕ຺ຕຠາເວນ ກາຣຓນ຺ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ.

໓໔໕. ຕສ຺ມິໍ ຍຎ຺ເຎ ຣຸກ຺ຂຕິຓຈ຺ເຉໂທປິ ນາມ ນາໂຫສິ, ກຸໂຕ ປາຓວໂຘຕິ ປາຓວຘາຠາວສ຺ເສວ ທຬ຺ຫີກຣຓຕ຺ຖໍ ສພ຺ພໂສ ວິປຣີຕຄາຫາວິທູສິຕຎ຺ຈສ຺ສ ທສ຺ເສຕຸໍ ປາຬິຍໍ ‘‘ເນວ ຄາໂວ ຫຎ຺ຎິໍສູ’’ຕິ ອາທິໍ ວຕ຺ວາປິ ‘‘ນ ຣຸກ຺ຂາ ຉິຊ຺ຊິໍສູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕນາຫ ‘‘ກິໍ ປນ ຄາໂວ’’ຕິອາທິ. ພຣິຫິສຕ຺ຖາຍາຕິ ປຣິຈ຺ເຉທນຕ຺ຖາຍ. ວນມາລາສງ຺ເຂເປນາຕິ ວນປຸປ຺ເຜຫິ ຄນ຺ຖິຕມາລານິຍາເມນ. ຠູມິຍໍ ວາ ປຕ຺ຖຣນ຺ຕີຕິ ເວທິຠູມິໍ ປຣິກ຺ຂິປນ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ປນ຺ຖຣນ຺ຕິ. ອນ຺ໂຕເຄຫທາສາທໂຍຕິ ອນ຺ໂຕຊາຕຘນກ຺ກີຕກຣມຣານີຕສຍໍທາສາ. ປຸພ຺ພເມວາຕິ ຠຕິກຣຓໂຕ ປເຄວ. ຄເຫຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ທິວເສ ທິວເສ ຄເຫຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕຊ຺ຊິຕາຕິ ຄຊ຺ຊິຕາ. ປິຍສມຸທາຈາເຣເນວາຕິ ອິຏ຺ຐວຈເນເນວ. ຜາຓິເຕນ ເຈວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ-ສທ຺ໂທ ອວຸຕ຺ຕສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ, ເຕນ ປຓີຕປຓີຕານໍ ນານປ຺ປກາຣານໍ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍາທີນຎ຺ເຈວ ວຕ຺ຖມາລາຄນ຺ຘວິເລປນຍານເສຍ຺ຍາທີນຎ຺ຈ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເຕນາຫ ‘‘ປຓີເຕຫິ ສປ຺ປິເຕລາທິສມ຺ມິສ຺ເສເຫວາ’’ຕິອາທິ.

໓໔໖. ສໍ ນາມ ຘນໍ, ຕສ຺ສ ປຕີຕິ ສປຕິ, ຘນວາ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກຫິຕາວຫຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ຫິຕນ຺ຕິ ສາປເຕຍ຺ຍໍ, ຕເທວ ຘນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປຫູຕໍ ສາປເຕຍ຺ຍໍ ອາທາຍາຕິ ພຫຸໍ ຘນໍ ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິ. ຄາມຠາເຄນາຕິ ສງ຺ກິຕ຺ຕນວເສນ ຄາເມ ວາ ຄເຫຕພ຺ພຠາເຄນ.

໓໔໗. ‘‘ຍາຄຸໍ ປິວິຕ຺ວາ’’ຕິ ຍາຄຸສີເສນ ປາຕຣາສໂຠຊນມາຫ. ປຸຣຕ຺ຖິເມນ ຍຎ຺ຎວາຏສ຺ສາຕິ ຣຎ຺ໂຎ ທານສາລາຍ ນາຕິທູເຣ ປຸຣຕ຺ຖິມທິສາຠາເຄຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຍໂຕ ຕຕ຺ຖ ປາຕຣາສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອກິລນ຺ຕຣູປາເຍວ ສາຍນ຺ເຫ ສາລໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ ‘‘ທກ຺ຂິເຓນ ຍຎ຺ຎວາຏສ຺ສາ’’ຕິ ອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໓໔໘. ປຣິຫາເຣນາຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຄາຣວປຣິຫາເຣນ.

ນິຈ຺ຈທານອນຸກຸລຍຎ຺ຎວຓ຺ຓນາ

໓໔໙. ອຸຏ຺ຐາຍ ສມຸຏ຺ຐາຍາຕິ ທາເນ ອຸຏ຺ຐານວີຣິຍໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ. ອປ຺ປສມ຺ຠາຣຕໂຣຕິ ອຕິວິຍ ປຣິຕ຺ຕສມ຺ຠາໂຣ. ສມາຣຠີຍຕິ ຍຎ຺ໂຎ ເອເຕຫີຕິ ສມາຣມ຺ຠາ, ສມ຺ຠາຣສມ຺ຠຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕສຕ຺ຕປີຬາ. ອປ຺ປຏ຺ຐຕໂຣຕິ ປນ ອຕິວິຍ ອປ຺ປກິຈ຺ໂຈຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິປາກສຎ຺ຎິຕໍ ອຕິສເຍນ ມຫນ຺ຕໍ ສທິສຜລໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ມຫປ຺ຜລຕໂຣ. ອຸທຍສຎ຺ຎິຕໍ ອຕິສເຍນ ມຫນ຺ຕໍ ນິສ຺ສນ຺ທາທິຜລໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ມຫານິສໍສຕໂຣ. ຘຸວທານານີຕິ ຘຸວານິ ຖິຣານິ ອຈ຺ຉິນ຺ນານິ ກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພທານານິ. ອນຸກຸລຍຎ຺ຎານີຕິ ອນຸກຸລໍ ກຸລານຸກ຺ກມໍ ອຸປາທາຍ ທາຕພ຺ພທານານິ, ເຕນາຫ ‘‘ອມ຺ຫາກ’’ນ຺ຕິອາທິ. ນິພທ຺ຘທານານີຕິ ນິພນ຺ເຘຕ຺ວາ ນິຍເມຕ຺ວາ ປເວຓີວເສນ ປວຕ຺ຕິຕທານານິ.

ຫຕ຺ຖິທນ຺ເຕນ ປວຕ຺ຕິຕາ ທນ຺ຕມຍສລາກາ, ຍຕ຺ຖ ທາຍການໍ ນາມໍ ອງ຺ກນ຺ຕິ. ຣຎ຺ໂຎຕິ ເສຕວາຫນຣຎ຺ໂຎ.

ອາທີນີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ເສໂນ ວິຍ ມໍສເປສິໍ ກສ຺ມາ ໂອກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາສີ’’ຕິ ເອວມາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ. ປຸພ຺ພເຈຕນາມຸຎ຺ຈເຈຕນາອປຣເຈຕນາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ທາຍກສ຺ສ ວເສນ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ, ວີຕຣາຄຕາວີຕໂທສຕາວີຕໂມຫຕາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍສ຺ສ ວເສນ ຕີຓີຕິ ເອວໍ ຉຬງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕາຍ ທກ຺ຂິຓາຍ. ອປຣາປຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກເຈຕນາວເສນ ມຫານທີ ວິຍ, ມໂຫໂຆ ວິຍ ຈ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ອຠິສນ຺ທິຕ຺ວາ ໂອກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຍາ ປຸຎ຺ຎເມວ ປຸຎ຺ຎາຠິສນ຺ໂທ.

໓໕໐. ກິຈ຺ຈປຣິໂຍສານໍ ນຕ຺ຖິ ທິວເສ ທິວເສ ທາຍກສ຺ສ ພ຺ຍາປາຣາປຊ຺ຊນໂຕ, ເຕນາຫ ‘‘ເອເກນາ’’ຕິອາທິ. ກິຈ຺ຈປຣິໂຍສານໍ ອຕ຺ຖິ ຍຖາຣທ຺ຘສ຺ສ ອາວາສສ຺ສ ກຕິປເຍນາປິ ກາເລນ ປຣິສມາເປຕພ຺ພໂຕ, ເຕນາຫ ‘‘ປຓ຺ຓສາລ’’ນ຺ຕິອາທິ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນາຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປາຬິນເຍນ. (ມ. ນິ. ໑.໑໒, ໑໓; ອ. ນິ. ໒.໕໘) ນວ ອານິສໍສາຕິ ສີຕປຏິຆາຕາທໂຍ ປຏິສລ຺ລານາຣາມປຣິໂຍສານາ ນວ ອຸທຍາ. ອປ຺ປມຕ຺ຕຕາຍ ເຈເຕ ວຸຕ຺ຕາ.

ຍສ຺ມາ ອາວາສໍ ເທນ຺ເຕນ ນາມ ສພ຺ພມ຺ປິ ປຈ຺ຈຍຊາຕໍ ທິນ຺ນເມວ ໂຫຕິ. ທ຺ເວ ຕໂຍ ຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ອລທ຺ຘາ ອາຄຕສ຺ສປິ ຉາຍູທກສມ຺ປນ຺ນໍ ອາຣາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ປຕິສ຺ສເຍ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ກາເຍ ພລໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ພຫິ ວິຈຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ກາເຍ ວຓ຺ຓຘາຕຸ ວາຕາຕເປຫິ ກິລມຕິ, ປຕິສ຺ສຍໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ປິຘາຍ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ນິປນ຺ນສ຺ສ ວິສຠາຄສນ຺ຕຕິ ວູປສມ຺ມຕິ, ສຠາຄສນ຺ຕຕິ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ວຓ຺ຓຘາຕຸ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປກ຺ຂິຕ຺ຕາ ວິຍ ໂຫຕິ. ພຫິ ວິຈຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ປາເທ ກຓ຺ຏໂກ ວິຊ຺ຌຕິ, ຂາຓຸ ປຫຣຕິ, ສຣີສປາທິປຣິສ຺ສຍາ ເຈວ ໂຈຣຠຍຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ປຕິສ຺ສຍໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ປິຘາຍ ນິປນ຺ນສ຺ສ ສພ຺ເພ ເຕ ປຣິສ຺ສຍາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມປີຕິສຸຂໍ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອຸປສມສຸຂຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ພຫິທ຺ຘາ ວິກ຺ເຂປາຠາວໂຕ. ພຫິ ວິຈຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ກາເຍ ເສທາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ອກ຺ຂີນິ ຜນ຺ທນ຺ຕິ, ເສນາສນໍ ປວິສນກ຺ຂເຓ ມຎ຺ຈປີຐາທີນິ ນ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ປນ ອກ຺ຂີນໍ ປສາໂທ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ, ທ຺ວາຣວາຕປານມຎ຺ຈປີຐາທີນິ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຈ ອາວາເສ ວສນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາວາສໍ ເທນ຺ເຕນ ນາມ ສພ຺ພມ຺ປິ ປຈ຺ຈຍຊາຕໍ ທິນ຺ນເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອເຕ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ສພ຺ເພປິ ອານິສໍສາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕຕາຍ ເຈເຕ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ.

ສີຕນ຺ຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຘາຕຸກ຺ໂຂຠວເສນ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ອຸຕຸວິປຣິຓາມວເສນ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສີຕໍ. ອຸຓ຺ຫນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິສນ຺ຕາປໍ, ຕສ຺ສ ວນຑາຫາທີສຸ (ວນທາຫາທີສຸ ວາ ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໓.໒໙໕) ສມ຺ຠໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຏິຫນ຺ຕີຕິ ປຏິພາຫຕິ, ຍຖາ ຕທຸຠຍວເສນ ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ພາຘນໍ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ກໂຣຕິ. ສີຕຸຓ຺ຫພ຺ຠາຫເຕ ຫິ ສຣີເຣ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ໂຍນິໂສ ປທຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ວາຬມິຄານີຕິ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທິຈຓ຺ຑມິເຄ. ຄຸຕ຺ຕເສນາສນຎ຺ຫິ ອາຣຎ຺ຎກມ຺ປິ ປວິສິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ປິຘາຍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ເຕ ປຣິສ຺ສຍາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ສຣີສເປຕິ ເຍ ເກຈິ ສຣນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ທີຆຊາຕິເກ ສປ຺ປາທິເກ. ມກເສຕິ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕເມຕໍ, ຑໍສາທີນມ຺ປິ ເອເຕສ຺ເວວ (ເອຕເນວ ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໓.໒໙໕) ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສິສິເຣຕິ ສິສິຣກາລວເສນ, ສຕ຺ຕາຫວທ຺ທລິກາທິວເສນ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ສິສິຣສມ຺ຜສ຺ເສ. ວຸຏ຺ຐິໂຍຕິ ຍທາ ຕທາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ວສ຺ສວຸຏ຺ຐິໂຍ ປຏິຫນຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ວາຕາຕໂປ ໂຆໂຣຕິ ຣຸກ຺ຂຄຈ຺ຉາທີນໍ ອຸມ຺ມູລຠຎ຺ຊນາທິວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ໂຆໂຣ ສຣຊອຣຊາທິເຠໂທ ວາໂຕ ເຈວ ຄິມ຺ຫປຣິຬາຫສມເຍສຸ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂຆໂຣ ສູຣິຍາຕໂປ ຈ. ປຏິຫຎ຺ຎຕີຕິ ປຏິພາຫີຍຕິ. ເລຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ນານາຣມ຺ມຓໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຏິສລ຺ລານາຣາມຕ຺ຖໍ. ສຸຂຕ຺ຖນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປຣິສ຺ສຍາຠາເວນ ຜາສຸວິຫາຣຕ຺ຖໍ. ຌາຍິຕຸນ຺ຕິ ອຏ຺ຐຕິໍສາຍ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປນິພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຸປນິຊ຺ຌາຍິຕຸໍ. ວິປສ຺ສິຕຸນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈາທິໂຕ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສິຕຸໍ.

ວິຫາເຣຕິ ປຕິສ຺ສເຍ. ກາຣເຍຕິ ກາຣາເປຍ຺ຍ. ຣມ຺ເມຕິ ມໂນຣເມ ນິວາສສຸເຂ. ວາສເຍຕ຺ຖ ພຫຸສ຺ສຸເຕຕິ ກາເຣຕ຺ວາ ປນ ເອຕ຺ຖ ວິຫາເຣສຸ ພຫຸສ຺ສຸເຕ ສີລວນ຺ເຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ເມ ນິວາເສຍ຺ຍ, ເຕ ນິວາເສນ຺ໂຕ ປນ ເຕສໍ ພຫຸສ຺ສຸຕານໍ ຍຖາ ປຈ຺ຈເຍຫິ ກິລມໂຖ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອນ຺ນຎ຺ຈ ປານຎ຺ຈ ວຕ຺ຖເສນາສນານິ ຈ ທເທຍ຺ຍ ອຸຊຸຠູເຕສຸ ອຊ຺ຌາສຍສມ຺ປນ຺ເນສຸ ກມ຺ມກມ຺ມຜລານໍ, ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓານຎ຺ຈ ສທ຺ທຫເນນ ວິປ຺ປສນ຺ເນນ ເຈຕສາ.

ອິທານິ ຄຫຏ຺ຐປພ຺ພຊິຕານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎູປກາຣິຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຕ ຕສ຺ສາ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເຕຕິ ພຫຸສ຺ສຸຕາ. ຕສ຺ສາຕິ ອຸປາສກສ຺ສ. ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕີຕິ ສກລວຏ຺ຏທຸກ຺ຂປນູທນໍ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕິ. ຍໍ ໂສ ຘມ຺ມໍ ອິຘຎ຺ຎາຍາຕິ ໂສ ອຸປາສໂກ ຍໍ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ສມ຺ມາປຏິປຊ຺ຊເນນ ຊານິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄາຘິຄເມນ ອນາສໂວ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຕິ ເອກາທສຄ຺ຄິວູປສເມນ ສີຕິ ຠວຕິ.

ສີຕປຏິຆາຕາທໂຍ ວິປສ຺ສນາວສານາ ເຕຣສ, ອນ຺ນາທິລາໂຠ, ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ, ຘມ຺ມາວໂພໂຘ, ປຣິນິພ຺ພານນ຺ຕິ ເອວໍ ສຕ຺ຕຣສ.

໓໕໑. ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກາຕິ ອຕ຺ຕນິຍາ. ທຸປ຺ປຣິຈ຺ຈຊນໍ ໂລຠໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ. ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ຄຓສ຺ສ ວາ ສນ຺ຕິເກຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຍຖາຄຫິເຕ ສຣເຓ. ນຕ຺ຖິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຕ຺ຕພ຺ພຕາ ວິຎ຺ຎູຊາຕິກສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຊີວິຕປຣິຈ຺ຈາຄມຍໍ ປຸຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ‘‘ສເຈ ຕ຺ວໍ ນ ຍຖາຄຫິຕໍ ສຣຓໍ ຠິນ຺ທິສ຺ສຕິ, ເອວາຫໍ ຕໍ ມາເຣມີ’’ຕິ ຍທິປິ ໂກຈິ ຕິຓ຺ເຫນ ສຕ຺ເຖນ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍ, ຕຖາປິ ‘‘ເນວາຫໍ ພຸທ຺ຘໍ ນ ພຸທ຺ໂຘຕິ, ຘມ຺ມໍ ນ ຘມ຺ໂມຕິ, ສງ຺ຆໍ ນ ສງ຺ໂຆຕິ ວທາມີ’’ຕິ ທຬ຺ຫຕຣໍ ກຕ຺ວາ ຄຫິຕສຣຓສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໕໒. ສຣຓໍ ອຸປຄເຕນ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ເຕຫິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ວຕ຺ຖຸຕ຺ຕຍປູຊາ ກາຕພ຺ພາ, ຕຕ຺ຖ ຈ ສໍກິເລໂສ ປຣິຫນິຕພ຺ໂພ, ສິກ຺ຂາປທານິ ປນ ສມາທານມຕ຺ຕໍ, ສມ຺ປຕ຺ຕວຕ຺ຖຸໂຕ ວິຣມຓມຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ສຣຓຄມນໂຕ ສີລສ຺ສ ອປ຺ປຏ຺ຐຕຣຕາ, ອປ຺ປສມາຣມ຺ຠຕຣຕາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ. ສພ຺ເພສໍ ສຕ຺ຕານໍ ຊີວິຕທານາທິນາ ທຓ຺ຑນິຘານໂຕ, ສກລໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸຓາຘິຏ຺ຐານໂຕ ຈສ຺ສ ມຫປ຺ຜລມຫານິສໍສຕຣຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ວກ຺ຂມານນເຍນ ຈ ເວຣເຫຕຸຕາຍ ເວຣໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປາຓາຕິປາຕາທິປາປຘມ຺ໂມ, ຕໍ ມຓຕິ ‘‘ມຍິ ອິຘ ຐິຕາຍ ກຖໍ ອາຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ ຕຊ຺ເຊນ຺ຕີ ວິຍ ນີຫຣຕີຕິ ເວຣມຓີ, ຕໂຕ ວາ ປາປຘມ຺ມໂຕ ວິຣມຕິ ເອຕາຍາຕິ ‘‘ວິຣມຓີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ອິກາຣສ຺ສ ເອກາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ເວຣມຓີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອສມາທິນ຺ນສີລສ຺ສ ສມ຺ປຕ຺ຕໂຕ ຍຖາອຸປຏ຺ຐິຕວີຕິກ຺ກມິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸໂຕ ວິຣຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕວິຣຕິ. ສມາທານວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ວິຣຕິ ສມາທານວິຣຕິ. ເສຕຸ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ, ຕປ຺ປຣິຍາປນ຺ນາ ຫຸຕ຺ວາ ປາປຘມ຺ມານໍ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ຆາຕນວິຣຕິ ເສຕຸຆາຕວິຣຕິ. ອິທານິ ຕິສ຺ໂສ ວິຣຕິໂຍ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິຫຣຕີຕິ ອວີຕິກ຺ກມວເສນ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ. ນ ຫນາມີຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ, ເຕນ ‘‘ອທິນ຺ນໍ ນາທິຍາມີ’’ຕິ ເອວໍ ອາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ, ວາ-ສທ຺ເທນ ວາ, ເຕນາຫ ‘‘ສິກ຺ຂາປທານິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ.

ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາທິມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ. ອິທານິ ຕາສໍ ວິຣຕີນໍ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸຣິມາ ທ຺ເວຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕສມາທານວິຣຕິໂຍ. ປຈ຺ຉິມາຕິ ເສຕຸຆາຕວິຣຕິ. ສພ຺ພານິປິ ຠິນ຺ນານິ ໂຫນ຺ຕິ ເອກຊ຺ຌໍ ສມາທິນ຺ນຕ຺ຕາ. ຕເທວ ຠິຊ຺ຊຕິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ສມາທິນ຺ນຕ຺ຕາ. ຄຫຏ຺ຐວເສນ ເຈຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຠໂທ ນາມ ນຕ຺ຖິ ປຏິປກ຺ຂສມຸຈ຺ຉິນ຺ທເນນ ອກຸປ຺ປສຠາວຕ຺ຕາ, ເຕນາຫ ‘‘ຠວນ຺ຕເຣປີ’’ຕິ. ໂຍນິສິທ຺ຘນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສຕິຣຈ຺ຉານານໍ ອຸທ຺ຘໍ ຕິຣິຍເມວ ທີຆຕາ ວິຍ ຊາຕິສິທ຺ຘນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂພຘິສຕ຺ເຕ ກຸຈ຺ຉິຄເຕ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸສີລໍ ວິຍ ຘມ຺ມຕາຍ ສຠາເວເນວ ສິທ຺ຘໍ ຘມ຺ມຕາສິທ຺ຘໍ, ມຄ຺ຄຘມ຺ມຕາຍ ວາ ອຣິຍມຄ຺ຄານຸຠາເວນ ສິທ຺ຘໍ ຘມ຺ມຕາສິທ຺ຘໍ. ທິຏ຺ຐິອຸຊຸກຣຓໍ ນາມ ຠາຣິຍໍ ທຸກ຺ຂໍ, ຕສ຺ມາ ສຣຓຄມນໍ ສິກ຺ຂາປທສມາທານໂຕ ມຫຏ຺ຐຕຣເມວ, ນ ອປ຺ປຏ຺ຐຕຣນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍຖາ ຕຖາ ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສາປີຕິ ອາທຣຄາຣວໍ ອກຕ຺ວາ ສມາທິຍນ຺ຕສ຺ສາປິ. ສາຘຸກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສາປີຕິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສີລານິ ສມາທິຍນ຺ຕສ຺ສາປິ, ນ ທິຄຸຓໍ, ຕິຄຸຓໍ ວາ ອຸສ຺ສາໂຫ ກຣຓີໂຍ.

ອຠຍທານຕາຍ ສີລສ຺ສ ທານຠາໂວ, ອນວເສສໍ ວາ ສຕ຺ຕນິກາຍໍ ທຍຕິ ເຕນ ຣກ຺ຂຕີຕິ ທານໍ, ສີລໍ. ‘‘ອຄ຺ຄານີ’’ຕິ ຎາຕຕ຺ຕາ ອຄ຺ຄຎ຺ຎານິ. ຈິຣຣຕ຺ຕຕາຍ ຎາຕຕ຺ຕາ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎານິ. ‘‘ອຣິຍານໍ ສາຘູນໍ ວໍສານີ’’ຕິ ຎາຕຕ຺ຕາ ວໍສຎ຺ຎານິ.‘‘ໂປຣາຓານີ’’ຕິອາທີສຸ ປຸຣິມານໍ ເອຕານິ ໂປຣາຓານິ. ສພ຺ພໂສ ເກນຈິປິ ປກາເຣນ ສາຘູຫິ ນ ກິຓ຺ຓານິ ນ ຂິຕ຺ຕານິ ນ ຉຑ຺ຑິຕານີຕິ ອສງ຺ກິຓ຺ຓານິ. ອຍຎ຺ຈ ນໂຍ ເນສໍ ຍຖາ ອຕີເຕ, ເອວໍ ເອຕຣຫິ, ອນາຄເຕ ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ອສງ຺ກິຓ຺ຓປຸພ຺ພານິ ນ ສງ຺ກິຍນ຺ຕິ ນ ສງ຺ກິຍິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕໂຕ ເອວ ອປ຺ປປິກຸຏ຺ຐານິ ນ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕານິ. ນ ຫິ ກທາຈິປິ ວິຎ຺ຎູ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຫິໍສາທິປາປຘມ຺ມໍ ອນຸຊານນ຺ຕິ. ອປຣິມາຓານໍ ສຕ຺ຕານໍ ອຠຍໍ ເທຕີຕິ ສພ຺ເພສຸ ຠູເຕສຸ ນິຫິຕທຓ຺ຑຕ຺ຕາ ສກລສ຺ສປິ ສຕ຺ຕນິກາຍສ຺ສ ຠຍາຠາວໍ ເທຕິ. ນ ຫິ ອຣິຍສາວກໂຕ ກສ຺ສຈິ ຠຍໍ ໂຫຕິ. ອເວຣນ຺ຕິ ເວຣາຠາວໍ. ອພ຺ຍາປຊ຺ຌນ຺ຕິ ນິທ຺ທຸກ຺ຂຕໍ.

ນນຸ ຈ ປຎ຺ຈສີລໍ ສພ຺ພກາລິກໍ, ນ ຈ ເອກນ຺ຕໂຕ ວິມຸຕ຺ຕາຍຕນໍ, ສຣຓຄມນໍ ປນ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທເຫຕຸກໍ, ເອກນ຺ຕວິມຸຕ຺ຕາຍຕນຎ຺ຈ, ຕຕ຺ຖ ກຖໍ ສຣຓາຄມນໂຕ ປຎ຺ຈສີລສ຺ສ ມຫປ຺ຜລຕາຕິ ອາຫ ‘‘ກິຎ຺ຈາປີ’’ຕິອາທິ. ເຊຏ຺ຐກນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມໍ. ‘‘ສຣຓຄມເນເຍວ ປຕິຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ຕສ຺ສ ສີລສ຺ສ ສຣຓຄມເນນ ອຠິສງ຺ຂຕຕມາຫ.

໓໕໓. ອີທິສເມວາຕິ ເອວໍ ສໍກິເລສໍ ປຏິປກ຺ຂເມວ ຫຸຕ຺ວາ. ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ເຕຫິ ຄຸເຓຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຄຸຓາ ນາມ ສຣຓຄມນໍ, ສີລສມ຺ປທາ, ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕາຕິ ເອວໍ ອາທໂຍ. ປຐມຊ຺ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ນ ກິລມຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕານີຕິ ປຐມຊ຺ຌານາທີນິ. ‘‘ປຐມຊ຺ຌານ’’ນ຺ຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທໂສ ອຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອກໍ ກປ຺ປ’’ນ຺ຕິ, ເອກໍ ມຫາກປ຺ປນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຫີນໍ ປນ ປຐມຊ຺ຌານໍ, ມຊ຺ຌິມຎ຺ຈ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍກປ຺ປສ຺ສ ຕຕິຍໍ ຠາຄໍ, ອຸປຑ຺ຒກປ຺ປຎ຺ຈ ອາຍຸໍ ເທຕິ. ‘‘ທຸຕິຍໍ ອຏ຺ຐກປ຺ເປ’’ຕິ ອາທີສຸປິ ອິມິນາ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ, ມຫາກປ຺ປວເສເນວ ຈ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ມາ ວາ ປຓີຕານິເຍເວຕ຺ຖ ຌານານິ ອຘິປ຺ເປຕານິ ມຫປ຺ຜລຕຣຠາວທສ຺ສນປຣຕ຺ຕາ ເທສນາຍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຐມຊ຺ຌານໍ ເອກໍ ກປ຺ປ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕເທວາຕິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານເມວ. ຍທິ ເອວໍ ກຖໍ ອາຣຸປ຺ປຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນາທີ’’ຕິອາທິ.

ສມ຺ມເທວ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາທິປຏິປກ຺ຂວິຘມນວເສນ ປວຕ຺ຕມານາ ປຸພ຺ພຠາຄິເຍ ເອວ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ເມ ສມ຺ມາເນນ຺ຕີ ວິປສ຺ສນາ ວິປສ຺ສກສ຺ສ ອນປ຺ປກໍ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ສມາວຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິປສ຺ສນາ…ເປ… ອຠາວາ’’ຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ຍໂຕ ຍໂຕ ສມ຺ມສຕິ, ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍໍ;

ລຠຕີ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ, ອມຕໍ ຕໍ ວິຊານຕ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໗໔);

ຍສ຺ມາ ອຍໍ ເທສນາ ອິມິນາ ອນຸກ຺ກເມນ ອິມານິ ຎາຓານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ປວຕ຺ຕິຕາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ວິປສ຺ສນາຎາເຓ ປຕິຏ຺ຐາຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ໂຕ’’ຕິ ເຫຏ຺ຐິມໍ ເຫຏ຺ຐິມໍ ອຸປຣິມສ຺ສ ອຸປຣິມສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາຠູຕໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມານຣູປນິມ຺ມານໍ ນາມ ມໂນມຍິທ຺ຘິຍາ ອຎ຺ເຎຫິ ອສາຘາຣຓກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ…ເປ… ມຫປ຺ຜລາ’’ຕິ. ວິກຸພ຺ພນທສ຺ສນສມຕ຺ຖຕາຍາຕິ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທິວິວິຘຣູປກຣຓໍ ວິກຸພ຺ພນໍ, ຕສ຺ສ ທສ຺ສນສມຕ຺ຖຠາເວນ. ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍ ນາມ ປຸຣິມຊາຕີສຸ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິໂຕ ຂນ຺ຘປ຺ປເທໂສ. ສມາເປນ຺ໂຕຕິ ປຣິໂຍສາເປນ຺ໂຕ.

ກູຏທນ຺ຕອຸປາສກຕ຺ຕປຏິເວທນາກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໕໔-໘. ສພ຺ເພ ເຕ ປາຓໂຍຕິ ‘‘ສຕ຺ຕ ຈ ອຸສຠສຕານີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕ ສພ຺ເພ ປາຓິໂນ. ອາກຸລຠາໂວຕິ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມສ຺ສ ສຸຕຕ຺ຕາ ປາຓີສຸ ອນຸທ຺ທຍໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ມຍາ ຕາວ ພຫູ ປາຓິໂນ ມາຣຓຕ຺ຖາຍ ພນ຺ຘາປິຕາ’’ຕິ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິພ຺ຍາກຸລຠາໂວ ອຸທປາທິ. ສຸຕ຺ວາຕິ ‘‘ພນ຺ຘນໂຕ ໂມຈິຕາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ. ກາມຈ຺ຉນ຺ທວິຄເມນ ກລ຺ລຈິຕ຺ຕຕາ ອໂຣຄຈິຕ຺ຕຕາ, ພ຺ຍາປາທວິຄເມນ ເມຕ຺ຕາວເສນ ມຸທຸຈິຕ຺ຕຕາ ອກຖິນຈິຕ຺ຕຕາ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈປ຺ປຫາເນນ ວິກ຺ເຂປວິຄມນໂຕ ວິນີວຣຓຈິຕ຺ຕຕາ ເຕຫິ ນ ປິຫິຕຈິຕ຺ຕຕາ, ຖິນມິທ຺ຘວິຄເມນ ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ຕຕາ ສໍປຄ຺ຄຓ຺ຫນວເສນ ອລີນຈິຕ຺ຕຕາ, ວິຈິກິຈ຺ຉາວິຄເມນ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຘິມຸຕ຺ຕຕາຍ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕຕາ ຈ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກລ຺ລຈິຕ຺ຕນ຺ຕິອາທິ ອນຸປຸພ຺ພິກຖານຸຠາເວນ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕນີວຣຓຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ອວິຠຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ກູຏທນ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ.