໑໓. ເຕວິຊ຺ຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໑໘. ອຸຕ຺ຕເຣນາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອນ-ສທ຺ໂທ ທິສາວາຈີສທ຺ທໂຕ ປຎ຺ຈມີອນ຺ຕໂຕ ອທູຣຕ຺ໂຖ ອິຈ຺ຉິໂຕ, ຕສ຺ມາ ອຸຕ຺ຕເຣນ-ສທ຺ເທນ ອທູຣຕ຺ຖໂຊຕນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອທູເຣ ອຸຕ຺ຕຣປສ຺ເສ’’ຕິ ອາຫ. ອກ຺ຂຣຈິນ຺ຕກາ ປນ ເອນ-ສທ຺ທໂຍເຄ ອວຘິວາຈິນິ ປເທ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຕ຺ໂຖ ປນ ສາມິວເສເນວ ອິຈ຺ຉິໂຕຕິ ອິຘ ສາມິວຈນວເສເນວ ວຸຕ຺ຕໍ.

໕໑໙. ກຸລຈາຣິຕ຺ຕາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ມນ຺ຕຊ຺ເຌນາຠິຣູປຕາທິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ມນ຺ຕສຊ຺ຌາຍກຣຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ອາຖພ຺ພຓມນ຺ຕານໍ ສຊ຺ຌາຍກຣຓຕ຺ຖໍ, ເຕນາຫ ‘‘ອຎ຺ເຎສໍ ພຫູນໍ ປເວສນໍ ນິວາເຣຕ຺ວາ’’ຕິ.

ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄກຖາວຓ຺ຓນາ

໕໒໐. ‘‘ຊງ຺ຆຈາຣ’’ນ຺ຕິ ຈງ຺ກມໂຕ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ຈຣຓມາຫ. ໂສ ຫິ ຊງ຺ຆາສຸ ກິລມຖວິໂນທນຕ຺ໂຖ ຈາໂຣຕິ ຕຖາ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອນຸຈງ຺ກມນ຺ຕານໍ ອນຸວິຈຣນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ. ເຕນາຕິ ອຸໂຠສຸປິ ອນຸຈງ຺ກມນານຸວິຈາຣຓານໍ ລພ຺ຠນໂຕ. ສຫາຍາ ຫິ ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎ ສຠາຄວຸຕ຺ຕິກາ. ‘‘ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ອິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍ ອຸຊຸກໍ ມຄ຺ຄຕິ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ ເອເຕນາຕິ ມຄ຺ໂຄ, ອຸຊຸມຄ຺ໂຄ. ຕທຎ຺ໂຎ ອມຄ຺ໂຄ, ຕສ຺ມິໍ ມຄ຺ເຄ ຈ ອມຄ຺ເຄ ຈ. ປຏິປທນ຺ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກຄາມິມຄ຺ຄສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທໍ.

ນິຍ຺ຍາຕີຕິ ນິຍ຺ຍານີໂຍ, ໂສ ເອວ ‘‘ນິຍ຺ຍານິໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ນິຍ຺ຍາຍນ຺ໂຕ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ນິຍ຺ຍາຕປຸຄ຺ຄລວເສນສ຺ສ ນິຍ຺ຍານິກຠາໂວ, ຕສ຺ມາ ‘‘ນິຍ຺ຍາຍນ຺ໂຕ’’ຕິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ໂຍນິໂສ ປຏິປຊ຺ຊນວເສນ ນິຍ຺ຍາຍນ຺ໂຕ ມຄ຺ໂຄ ‘‘ນິຍ຺ຍາຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕເຍວ ຫິ ຕຕ຺ຖ ປຏິປຊ຺ຊຕິ ນາມ. ສຫ ພ຺ເຍຕິ ວຕ຺ຕຕີຕິ ສຫພ຺ໂຍ, ສຫວຕ຺ຕນໂກ. ຕສ຺ສ ຠາໂວ ສຫພ຺ຍຕາຕິ ອາຫ ‘‘ສຫຠາວາຍາ’’ຕິອາທິ. ສຫຠາໂວຕິ ຈ ສໂລກຕາ, ສມີປຕາ ວາ ເວທິຕພ຺ພາ, ເຕນາຫ ‘‘ເອກຏ຺ຐາເນ ປາຕຸຠາວາຍາ’’ຕິ. ສກເມວ ອາຈຣິຍວາທນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິເຍນ ໂປກ຺ຂຣສາຕິນາ ກຖິຕເມວ ອາຈຣິຍວາທໍ. ໂຖເມຕ຺ວາ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ‘‘ອຍເມວ ອຸຊຸມຄ຺ໂຄ ອຍມຎ຺ຊສາຍໂນ’’ຕິ ປສໍສິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກໍສິຕ຺ວາ. ຠາຣທ຺ວາໂຊປິ ສກເມວາຕິ ຠາຣທ຺ວາໂຊປິ ມາຓໂວ ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິເຍນ ຕາຣຸກ຺ເຂນ ກຖິຕເມວ ອາຈຣິຍວາທໍ ໂຖເມຕ຺ວາ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ວິຈຣຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຕນ ຍຖາ ຕຖາ ວາ ອຠິນິວິຏ຺ຐຠາເວນ ວຸຕ຺ຕໍ ປາຬິຍໍ.

໕໒໑-໒. ອນິຍ຺ຍານິກາ ວາຕິ ອປ຺ປາຏິຫາຣິຍາວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ວາເທ ໂທສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອວິປຣີຕຕ຺ຖທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຸຕ຺ຕຣຣຫິຕາ ເອວ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ວາທສ຺ສ ອາທິໂຕ ວິຣຸທ຺ຘຄ຺ຄຫຓໍ ວິຄ຺ຄໂຫ, ສ຺ເວວ ວິວທນວເສນ ອປຣາປຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ວິວາໂທຕິ ອາຫ ‘‘ປຸພ຺ພຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ ວິຄ຺ຄໂຫ ອປຣຠາເຄ ວິວາໂທ’’ຕິ. ທຸວິໂຘປິ ເອໂສ ວິຄ຺ຄໂຫ, ວິວາໂທຕິ ທ຺ວິຘາ ວຸຕ຺ໂຕປິ ວິໂຣໂຘ. ນານາອາຈຣິຍານໍ ວາທໂຕຕິ ນານາຣຸຈິການໍ ອາຈຣິຍານໍ ວາທຠາວໂຕ. ນານາວາໂທ ນານາວິໂຘ ວາໂທຕິ ກຕ຺ວາ.

໕໒໓. ເອກສ຺ສາປີຕິ ຕຸມ຺ເຫສຸ ທ຺ວີສຸ ເອກສ຺ສາປິ. ເອກສ຺ມິນ຺ຕິ ສກວາທປຣວາເທສຸ ເອກສ຺ມິມ຺ປິ. ສໍສໂຍ ນຕ຺ຖີຕິ ‘‘ມຄ຺ໂຄ ນຸ ໂຂ, ນ ມຄ຺ໂຄ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ສໍສໂຍ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ນຕ຺ຖິ. ອຎ຺ຊສາຍນຠາເວ ປນ ສໍສໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ເອສ ກິຣາ’’ຕິອາທິ. ຠຄວາ ປນ ຍທິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ມຄ຺ຄສຎ຺ຎິໂນ, ເອວໍ ສຕິ ‘‘ກິສ຺ມິໍ ໂວ ວິຄ຺ຄໂຫ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ.

໕໒໔. ‘‘ອິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍ ອຸຊຸກໍ ມຄ຺ຄຕິ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ ເອເຕນາຕິ ມຄ຺ໂຄ, ອຸຊຸມຄ຺ໂຄ. ຕທຎ຺ໂຎ ອມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ວາຍມຕ຺ໂຖ. ສພ຺ເພ ເຕຕິ ສພ຺ເພປິ ເຕ ນານາອາຈຣິເຍຫິ ວຸຕ຺ຕມຄ຺ຄາ.

ເຍ ປາຬິຍໍ ‘‘ອທ຺ຘຣິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕາ. ອທ຺ຘໂຣ ນາມ ຍຎ຺ຎວິເສໂສ, ຕທຸປໂຍຄິຠາວໂຕ ‘‘ອທ຺ຘຣິຍາ’’ ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ຍຊູນິ, ຕານິ ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕີຕິ ອທ຺ຘຣິຍາ, ຍຊຸພ຺ເພທິໂນ. ເຍ ຈ ຕິຕ຺ຕິຣິອິສິນາ ກເຕ ມນ຺ເຕ ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ, ເຕ ຕິຕ຺ຕິຣິຍາ, ຍຊຸພ຺ເພທິໂນ ເອວ. ຍຊຸພ຺ເພທສາຂາ ເຫສາ, ຍທິທໍ ຕິຕ຺ຕິຣໍ. ຉນ຺ໂທ ວຸຈ຺ຈຕິ ວິເສສໂຕ ສາມເວໂທ, ຕໍ ສເຣນ ກາຍນ຺ຕີຕິ ຉນ຺ໂທກາ, ສາມເວທິໂນ. ‘‘ຉນ຺ໂທຄາ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ໂສ ເອວຕ຺ໂຖ. ພຫໂວ ອິຣໂຍ ເອຕ຺ຖາຕິ ພວ຺ຫາຣິ, ອິຣຸພ຺ເພໂທ. ຕໍ ອຘີຍນ຺ຕີຕິ ພວ຺ຫາຣິຊ຺ຌາ.

‘‘ພຫູນີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາຍໍ ອຸປມາສໍສນ຺ທນາ – ຍຖາ ເຕ ນານາມຄ຺ຄາ ເອກໍສໂຕ ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ວາ ນິຄມສ຺ສ ວາ ປເວສາຍ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ປຎ຺ຎາປິຍມານາປິ ນານາມຄ຺ຄາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປຄມນາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສຫພ຺ຍຕາຍ ເອກໍເສເນວ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

໕໒໗-໕໒໙. ວ-ກາໂຣ ອາຄມສນ຺ຘິມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອນຕ຺ຖໂກ ວ-ກາໂຣ, ເຕນ ວຓ຺ຓາຄເມນ ປທນ຺ຕຣສນ຺ຘິມຕ຺ຕໍ ກຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ຘປເວຓີຕິ ອນ຺ຘປນ຺ຕິ. ‘‘ປຎ຺ຎາສສຏ຺ຐິ ອນ຺ຘາ’’ຕິ ອິທໍ ຕສ຺ສາ ອນ຺ຘປເວຓິຍາ ມຫໂຕ ຄຈ຺ຉຄຸມ຺ພສ຺ສ ອນຸປຣິຄມນໂຍຄ຺ຍຕາທສ຺ສນໍ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ ‘‘ສຸຈິຣໍ ເວລໍ ມຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ເອວໍ ສຎ຺ຎິໂນ ໂຫນ຺ຕິ. ນາມກໍເຍວາຕິ ອຕ຺ຖາຠາວໂຕ ນາມມຕ຺ຕໍເຍວ, ຕໍ ປນ ຠາສິຕໍ ເຕຫິ ສາຣສຎ຺ຎິຕມ຺ປິ ນາມມຕ຺ຕຕາຍ ອສາຣຠາວໂຕ ນິຫີນເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ລາມກໍເຍວາ’’ຕິ.

໕໓໐. ຍໂຕຕິ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ, ສາມຎ຺ຎໂຊຕນາ ຈ ວິເສເສ ອວຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ກາເລ’’ຕິ. ອາຍາຈນ຺ຕີຕິ ປຕ຺ເຖນ຺ຕິ. ອຸຄ຺ຄມນໍ ໂລກສ຺ສ ພຫຸກາຣຠາວໂຕ ຕຖາ ໂຖມນາຕິ. ອຍໍ ກິຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ລທ຺ຘິ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອາຍາຈນາຍ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂລເກ ໂອຠາສໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ.

໕໓໒. ອິຘ ປນ ກິໍ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປນ ອປ຺ປຈ຺ຈກ຺ຂຠູຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ສຫພ຺ຍຕາຍ ມຄ຺ຄເທສເນ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ກິໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖິ, ເຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠູຕານມ຺ປິ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ສຫພ຺ຍຕາຍ ມຄ຺ຄໍ ເທເສຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຍຕ຺ຖາ’’ຕິ ‘‘ອິຘ ປນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປຈ຺ຈາມສຕິ.

ອຈິຣວຕີນທີອຸປມາກຖາວຓ຺ຓນາ

໕໔໒. ສມຠຣິຕາຕິ ສມ຺ປຸຓ຺ຓາ. ຕໂຕ ເອວ ກາກເປຍ຺ຍາ. ປາຣາຕິ ປຣຕີຣໍ. ອປາຣນ຺ຕິ ໂອຣິມຕີຣໍ. ເອຫີຕິ ອາຄຈ຺ຉ.

໕໔໔. ປຎ຺ຈສີລ…ເປ… ເວທິຕພ຺ພາ ຍມນິຍມາທິພ຺ຣາຫ຺ມຓຘມ຺ມານໍ ຕທນ຺ໂຕຄຘຠາວໂຕ. ຕພ຺ພິປຣີຕາຕິ ປຎ຺ຈສີລາທິວິປຣີຕາ ປຎ຺ຈ ເວຣາທໂຍ. ‘‘ປຸນປີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອປຣມ຺ປີ’’ຕິ ວຈນໍ ອິຕຣາຍປິ ນທິ ອຸປມາຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ.

໕໔໖. ກາມຍິຕພ຺ພຏ຺ເຐນາຕິ ກາມນີຍຠາເວນ. ພນ຺ຘນຏ຺ເຐນາຕິ ເຕເນວ ກາເມຕພ຺ພຠາເວນ ສຕ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາພນ຺ຘນຠາເວນ. ກາມຎ຺ຈາຍໍ ຄຸຓ-ສທ຺ໂທ ອຕ຺ຖນ຺ຕເຣສຸປິ ທິຏ຺ຐປ຺ປໂຍໂຄ, ເຕສໍ ປເນຕ຺ຖ ອສມ຺ຠວໂຕ ປາຣິເສສຎາເຍນ ພນ຺ຘນຏ຺ເຐເຍວ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອນຸຊານາມີ’’ຕິອາທິນາ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາໂຣ ອາຣທ຺ໂຘ, ເອເສວາຕິ ພນ຺ຘນຏ຺ໂຐ ເອວ. ນ ຫິ ຣູປາທີນໍ ກາເມຕພ຺ພຠາເວ ວຸຈ຺ຈມາເນ ປຏລຏ຺ໂຐ ຍຸຊ຺ຊຕິ ຕຖາ ກາເມຕພ຺ພຕາຍ ອນຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ຣາສຏ຺ຐອານິສໍສຏ຺ເຐສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ ຕຖາປິ ກາເມຕພ຺ພຕາຍ ອນຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ປາຣິເສສໂຕ ປນ ພນ຺ຘນຏ຺ໂຐ ຄຫິໂຕ. ຍທຄ຺ເຄນ ຫິ ເນສໍ ກາເມຕພ຺ພຕາ, ຕທຄ຺ເຄນ ພນ຺ຘນຠາໂວ ຈາຕິ.

ໂກຏ຺ຐາສຏ຺ໂຐປິ ເຕສຸ ຍຸຊ຺ຊເຕວ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາທິໂກຏ຺ຐາສຠາເວນ ເນສໍ ກາເມຕພ຺ພໂຕ. ໂກຏ຺ຐາເສ ຈ ຄຸຓ-ສທ຺ໂທ ທິສ຺ສຕິ ‘‘ທິຄຸຓໍ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ, ສມ຺ປທາຏ຺ໂຐປິ –

‘‘ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ນາມານິ, ສຄຸເຓນ ມເຫສິໂນ;

ຄຸເຓນ ນາມມຸທ຺ເຘຍ຺ຍໍ, ອປິ ນາມສຫສ຺ສໂຕ’’ຕິ. (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໑໓; ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໕໓; ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໗໖);

ອາທີສຸ ໂສປິ ອິຘ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ອນຸທ຺ຘໂຏ.

ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ວິຊານິຕພ຺ພາ, ເຕນ ປນ ວິຊານນໍ ທສ຺ສນເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ປສ຺ສິຕພ຺ພາ’’ຕິ. ‘‘ໂສຕວິຎ຺ຎາເຓນ ໂສຕພ຺ພາ’’ຕິ ເອວມາທິ ເອເຕນຸປາເຍນາຕິ ອຕິທິສຕິ. ຄເວສິຕມ຺ປິ ‘‘ອິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ອິຘ ນາຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິຍິຏ຺ຐາ ວາ ໂຫນ຺ຕຸ ມາ ວາ’’ຕິ. ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓຠູຕາຕິ ສຸຂາຣມ຺ມຓຠູຕາ. ກາມນີຍາຕິ ກາເມຕພ຺ພາ. ອິຏ຺ຐຠາເວນ ມນໍ ອປ຺ປາຍນ຺ຕີຕິ ມນາປາ. ປິຍຊາຕິກາຕິ ປິຍສຠາວາ.

ເຄເຘນາຕິ ໂລເຠນ ອຠິຠູຕາ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈກາມຄຸເຓ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ມຸຈ຺ຉາກາຣນ຺ຕິ ໂມຫນາກາຣໍ. ອຘິໂອສນ຺ນາຕິ ອຘິຄ຺ຄຍ຺ຫ ອຊ຺ໂຌສາຍ ອວສນ຺ນາ, ເຕນາຫ ‘‘ໂອຄາຬ຺ຫາ’’ຕິ. ປຣິນິຏ຺ຐານປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ຄິລິຕ຺ວາ ປຣິນິຏ຺ຐາປນວເສນ ປຣິນິຏ຺ຐານໍ ອຸປຄຕາ. ອາທີນວນ຺ຕິ ກາມປຣິໂຠເຄ ສມ຺ປຕິ, ອາຍຕິຎ຺ຈ ໂທສໍ ອປສ຺ສນ຺ຕາ. ຆາສຈ຺ຉາທນາທິສມ຺ໂຠຄນິມິຕ຺ຕສໍກິເລສໂຕ ນິສ຺ສຣນ຺ຕິ ອປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ນິສ຺ສຣຓໍ, ໂຍນິໂສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ເຕສໍ ປຣິໂຠຄປຎ຺ຎາ. ຕທຠາວໂຕ ອນິສ຺ສຣຓປຎ຺ຎາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິທເມຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິມາຫ.

໕໔໘-໙. ອາວຣນ຺ຕີຕິ ກຸສລປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ອາທິໂຕວ ນິວາເຣນ຺ຕິ. ນິວາເຣນ຺ຕີຕິ ນິຣວເສສໂຕ ວາຣຍນ຺ຕິ. ໂອນນ຺ຘນ຺ຕີຕິ ໂອຄາຫນ຺ຕາ ວິຍ ຉາເທນ຺ຕິ. ປຣິໂຍນນ຺ຘນ຺ຕີຕິ ສພ຺ພໂສ ຉາເທນ຺ຕິ. ອາວຣຓາທີນໍ ວເສນາຕິ ອາວຣຓາທິອຕ຺ຖານໍ ວເສນ. ເຕ ຫິ ອາເສວນພລວຕາຍ ປຸຣິມປຸຣິເມຫິ ປຈ຺ຉິມປຈ຺ຉິມາ ທຬ຺ຫຕຣຕມາທິຠາວປ຺ປຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕາ.

ສໍສນ຺ທນກຖາວຓ຺ຓນາ

໕໕໐. ອິຕ຺ຖິປຣິຄ຺ຄເຫ ສຕິ ປຸຣິສສ຺ສ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓປຣິຄ຺ຄໂຫ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ ເອວ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສປຣິຄ຺ຄໂຫຕິ ອິຕ຺ຖິປຣິຄ຺ຄເຫນ ສປຣິຄ຺ຄໂຫ’’ຕິ. ‘‘ອິຕ຺ຖິປຣິຄ຺ຄເຫນ ອປຣິຄ຺ຄໂຫ’’ຕິ ຈ ອິທໍ ເຕວິຊ຺ຊພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ທິສ຺ສມານປຣິຄ຺ຄຫານໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລຕມປຣິຄ຺ຄຫາຠາວທສ຺ສນໍ. ເອວໍຠູຕານໍ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ກາ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສໍສນ຺ທນາ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ປນ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອປຣິຄ຺ຄໂຫຕິ. ເວຣຈິຕ຺ເຕນ ອເວໂຣ, ກຸໂຕ ເອຕສ຺ສ ເວຣປ຺ປໂຍໂຄຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຈິຕ຺ຕເຄລຎ຺ຎສງ຺ຂາເຕນາຕິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທເຄລຎ຺ຎສຎ຺ຎິເຕນ, ເຕນສ຺ສ ສພ຺ພຣູປກາຍເຄລຎ຺ຎຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ພ຺ຍາປຊ຺ເຌນາຕິ ທຸກ຺ເຂນ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາທີຫີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຕເທກຏ຺ຐາ ສໍກິເລສຘມ຺ມາ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ອປ຺ປຏິປຕ຺ຕິເຫຕຸຠູຕາຍ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ສຕິ ນ ກທາຈິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຸຣິສສ຺ສ ວເສ ວຕ຺ຕຕິ, ປຫີນາຍ ປນ ສິຍາ ວສວຕ຺ຕນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ອຠາວໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ວເສ ວຕ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ຈິຕ຺ຕຄຕິກາຕິ ຈິຕ຺ຕວສິກາ, ເຕນາຫ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສ ວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ. ນ ຕາທິໂສຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວິຍ ຈິຕ຺ຕວສິໂກ ນ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ວສີຠູຕຊ຺ຌານາຠິຎ຺ຎຕາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ວຕ຺ເຕຕີຕິ ວສວຕ຺ຕີ.

໕໕໒. ພ຺ຣຫ຺ມໂລກມຄ຺ເຄຕິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກຄາມິມຄ຺ເຄ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ເພ, ປຎ຺ຎເປຕພ຺ເພ ວາ, ຕໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ອມຄ຺ຄເມວ ‘‘ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ມິຈ຺ຉາປຏິປຊ຺ຊເນນ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ, ປຏິຊານິຕ຺ວາ ວາ. ປງ຺ກໍ ໂອຕິຓ຺ຓາ ວິຍາຕິ ມຕ຺ຖເກ ເອກງ຺ຄຸລໍ ວາ ອຸປຑ຺ຒງ຺ຄຸລໍ ວາ ສຸກ຺ຂຕາຍ ‘‘ສມຕລ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ອເນກໂປຣິສໍ ມຫາປງ຺ກໍ ໂອຕິຓ຺ຓາ ວິຍ. ອນຸປ຺ປວິສນ຺ຕີຕິ ອປາຍມຄ຺ຄໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກມຄ຺ຄສຎ຺ຎາຍ ໂອຄາຫຍນ຺ຕິ. ຕໂຕ ເອວ ສໍສີທິຕ຺ວາ ວິສາທໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ເອວນ຺ຕິ ‘‘ສມຕລ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ສໍສີທິຕ຺ວາຕິ ນິມ຺ມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ. ສຸກ຺ຂຕຣຓໍ ມຎ຺ເຎ ຕຣນ຺ຕີຕິ ສຸກ຺ຂນທິຕຣຓໍ ຕຣນ຺ຕິ ມຎ຺ເຎ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ເຕວິຊ຺ຊາ ອມຄ຺ຄເມວ ‘‘ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ສໍສີທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ. ຍຖາ ເຕຕິ ຍຖາ ເຕ ‘‘ສມຕລ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ປງ຺ກໍ ໂອຕິຓ຺ຓາ. ອິເຘວ ຈາຕິ ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ອຕ຺ຕຠາເວ. ສຸຂໍ ວາ ສາຕໍ ວາ ນ ລຠນ຺ຕີຕິ ຌານສຸຂໍ ວາ ວິປສ຺ສນາສາຕໍ ວາ ນ ລຠນ຺ຕິ, ກຸໂຕ ມຄ຺ຄສຸຂໍ ວາ ນິພ຺ພານສາຕໍ ວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ມຄ຺ຄທີປກນ຺ຕິ ມຄ຺ຄທີປກາຠິມຕໍ. ‘‘ອິຣິຓ’’ນ຺ຕິ ອຣຎ຺ຎານິຍາ ອິທໍ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຄາມກໍ ມຫາຣຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ມິຄຣຸຣຸອາທີນມ຺ປິ ອນຸປໂຠຄຣຸກ຺ເຂຫິ. ປຣິວຕ຺ຕິຕຸມ຺ປິ ນ ສກ຺ກາ ໂຫນ຺ຕິ ມຫາກຓ຺ຏກຕາຍ. ຎາຕີນໍ ພ຺ຍສນໍ ວິນາໂສ ຎາຕິພ຺ຍສນໍ. ເອວໍ ໂຠຄສີລພ຺ຍສນານິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ໂຣໂຄ ເອວ ພ຺ຍສຕິ ວິພາຘຕີຕິ ໂຣຄພ຺ຍສນໍ. ເອວໍ ທິຏ຺ຐິພ຺ຍສນມ຺ປິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໕໕໔. ຊາຕສໍວຑ຺ໂຒຕິ ຊາໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ສໍວຑ຺ຒິໂຕ. ນ ສພ຺ພໂສ ປຈ຺ຈກ຺ຂາ ໂຫນ຺ຕິ ປຣິຈຍາຠາວໂຕ. ຈິຣນິກ຺ຂນ຺ໂຕຕິ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຈິຣກາໂລ. ທນ຺ຘາຍິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ມນ຺ທຕ຺ຕໍ ສຓິກວຸຕ຺ຕິ, ຕໍ ປນ ສໍສຍວເສນ ຈິຣາຍນໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກງ຺ຂາວເສນ ຈິຣາຍິຕຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ວິຕ຺ຖາຍິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ສາຣຊ຺ຊິຕຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ວິຕ຺ຖາຍິຕຕ຺ຕໍ ນາມ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ຖທ຺ຘຠາວຄ຺ຄຫຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໕໕໕. ອຸ-ອິຕິ ອຸປສຄ຺ຄໂຍເຄ ລຸມ຺ປ-ສທ຺ໂທ ອຸທ຺ຘຣຓຕ຺ໂຖ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອຸລ຺ລຸມ຺ປຕູ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອຸທ຺ຘຣຕູຕິ ອຕ຺ຖມາຫ. ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ຫິ ຘາຕຸ-ສທ຺ທາ ອຕ຺ຖວິເສສວຸຕ຺ຕິໂນ ໂຫນ຺ຕິ ຍຖາ ‘‘ອຸທ຺ຘຣຕູ’’ຕິ.

ພ຺ຣຫ຺ມໂລກມຄ຺ຄເທສນາວຓ຺ຓນາ

໕໕໖. ຍສ຺ສ ອຕິສເຍນ ພລໍ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ‘‘ພລວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ພລສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ. ສງ຺ຂໍ ຘມຍຕີຕິ ສງ຺ຂຘມໂກ, ຕໍ ຘມຍິຕ຺ວາ ຕໂຕ ສທ຺ທປວຕ຺ຕໂກ. ອປ຺ປນາວ ວຏ຺ຏຕິ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ສມ຺ມເທວ ເຈຕໂສ ວິມຸຕ຺ຕິຠາວໂຕ.

ປມາຓກຕໍ ກມ຺ມໍ ນາມ ກາມາວຈຣໍ ປມາຓກຣານໍ ສໍກິເລສຘມ຺ມານໍ ອວິກ຺ຂມ຺ຠນໂຕ. ຕຖາ ຫິ ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣປຸພ຺ພຠາຄຠູຕໍ ປມາຓໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ໂອທິສ຺ສກອໂນທິສ຺ສກທິສາຜຣຓວເສນ ວຑ຺ເຒຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາຍໂຕ ປນ ອປ຺ປມາຓກຕໍ ກມ຺ມໍ ນາມ ຣູປາຣູປາວຈຣໍ, ເຕນາຫ ‘‘ຕຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອຣູປາວຈເຣ ໂອທິສ຺ສກາໂນທິສ຺ສກວເສນ ຜຣຓໍ ນ ລພ຺ຠຕິ, ຕຖາ ທິສາຜຣຓໍ.

ເກຈິ ປນ ຕໍ ອາຄມນວເສນ ລພ຺ຠຕີຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕທຍຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣນິສ຺ສນ຺ໂທ ອາຣຸປ຺ປໍ, ອຖ ໂຂ ກສິຓນິສ຺ສນ຺ໂທ, ຕສ຺ມາ ຍໍ ສຸວິຠາວິຕໍ ວສີຠາວໍ ປາປິຕໍ ອາຣຸປ຺ປໍ, ຕໍ ‘‘ອປ຺ປມາຓກຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍໍ ວາ ສາຕິສຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຠາວນາຍ ອຠິສງ຺ຂເຕນ ສນ຺ຕາເນນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໍ, ຍຎ຺ຈ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ສມາປນ຺ນໍ ອຣູປາວຈຣຊ຺ຌານໍ, ຕໍ ອິມິນາ ປຣິຍາເຍນ ຜຣຓປ຺ປມາຓວເສນ ອປ຺ປມາຓກຕນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອປເຣ. ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ຣູປາວຈຣາຣູປາວຈຣກມ຺ເມຕິ ຣູປາວຈຣກມ຺ເມ, ອຣູປາວຈຣກມ຺ເມ ຈ ສຕິ. ນ ໂອຫີຍຕິ ນ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ກຕູປຈິຕມ຺ປິ ກາມາວຈຣກມ຺ມໍ ຍຖາຘິຄເຕ ມຫຄ຺ຄຕຊ຺ຌາເນ ອປຣິຫີເນ ຕໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ສຍໍ ໂອຫີຍກໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຘິໍ ທາຕຸໍ ສມຕ຺ຖຠາເວ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ລຄ຺ຄິຕຸນ຺ຕິ ອາວຣິຕຸໍ ນິເສເຘຕຸໍ. ຐາຕຸນ຺ຕິ ປຏິພໂລ ຫຸຕ຺ວາ ຐາຕຸໍ. ຜຣິຕ຺ວາຕິ ປຏິປ຺ຜຣິຕ຺ວາ. ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາຕິ ຕສ຺ສ ສາມຕ຺ຖິຍໍ ເຂເປຕ຺ວາ. ກມ຺ມສ຺ສ ປຣິຍາທິຍນໍ ນາມ ຕສ຺ສ ວິປາກຸປ຺ປາທນໍ ນິເສເຘຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກຸປ຺ປາທນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ສ ວິປາກໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ເອວໍ ເມຕ຺ຕາທິວິຫາຣີຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕານໍ ເມຕ຺ຕາທີນໍ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣານໍ ວເສນ ເມຕ຺ຕາທິວິຫາຣີ.

໕໕໙. ອຄ຺ຄຎ຺ຎສຸຕ຺ເຕ…ເປ… ອລຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ອຄ຺ຄຎ຺ຎສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕນເຍນ ອຸປສມ຺ປທຎ຺ເຈວ ອຣຫຕ຺ຕຎ຺ຈ ອລຕ຺ຖຸໍ ປຏິລຠິໍສຸ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ເຕວິຊ຺ຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ.