໑໑. ເກວຏ຺ຏສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ເກວຏ຺ຏຄຫປຕິປຸຕ຺ຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໔໘໑. ປາວາຣິກມ຺ພວເນຕິ ປາວາຣິກເສຏ຺ຐິໂນ ອມ຺ພພຫຸເລ ອຸປວເນ. ຕໍ ກິຣ ໂສ ເສຏ຺ຐີ ຠຄວໂຕ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານກຸຏິມຓ຺ຑປາທີນິ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ປາກາຣປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກສມ຺ປນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິຍ຺ຍາເຕສິ, ປຸຣິມໂວຫາເຣນ ປນ ‘‘ປາວາຣິກມ຺ພວນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມິໍ ປາວາຣິກມ຺ພວເນ. ເກວຏ຺ໂຏຕິ ອິທໍ ຕສ຺ສ ນາມໍ ເກວຏ຺ເຏຫິ ສໍຣກ຺ຂິຕຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ວາ ສນ຺ຕິເກ ສໍວຑ຺ຒິຕຕ຺ຕາຕິ ເກຈິ. ‘‘ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ກາມໍ ຕທາ ໂສ ຄຫປຕິຏ຺ຐາເນ ຐິໂຕ, ປິຕຸ ປນສ຺ສ ອຈິຣກາລໍກຕຕາຍ ປຸຣິມສມຎ຺ຎາຍ ‘‘ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ’’ ຕ຺ເວວ ໂວຫຣີຍຕິ, ເຕນາຫ ‘‘ຄຫປຕິ ມຫາສາໂລ’’ຕິ. ມຫາວິຠວຕາຍ ມຫາສາໂຣ, ຄຫປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ຣ-ກາຣສ຺ສ ລ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ມຫາສາໂລ ສຸຂຸມາໂລ ອຫ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໓.໓໙) ວິຍ. ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ໂປຖຸຊ຺ຊນິກາຍ ສທ຺ຘາຍ ວເສນ ສທ຺ຘາ ສມນ຺ນາຄໂຕ.

ສມິທ຺ຘາຕິ ສມ຺ມເທວ ອິທ຺ຘາ, ອິທ຺ຘິຍາ ວິຠວສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ອນ຺ວທ຺ຘມາສໍ, ອນຸມາສໍ, ອນຸສໍວຈ຺ຉຣໍ ວາ ມນຸສ຺ສານໍ ປສາທາຍ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາຓາປນໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ຕສ຺ສ ຐປນໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຐານນ຺ຕເຣ ຐເປຕູ’’ຕິ. ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສານໍ ຘມ຺ມໂຕຕິ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ອຘິຄມຘມ຺ມໂຕ. ນິທ຺ຘາຣເຓ ເຈຕໍ ນິສ຺ສກ຺ກໍ. ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍຎ຺ຫິ ຕໂຕ ນິທ຺ຘາເຣຕິ. ມນຸສ຺ສຘມ຺ມໂຕ ອຸຕ຺ຕຣີຕິ ປກຕິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໂຕ ອຸປຣິ. ປຊ຺ຊລິຕປທີໂປຕິ ປຊ຺ຊລນ຺ໂຕ ປທີໂປ.

໔໘໒. ນ ຘໍເສມີຕິ ຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ນ ຈາເວມິ, ເຕນາຫ ‘‘ສີລເຠທ’’ນ຺ຕິອາທິ. ວິສ຺ສາສໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຠຄວຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວິສ຺ສຕ຺ຖຠາວໍ ພ຺ຣູເຫຕ຺ວາ ວິຠູຕໍ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ.

ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍວຓ຺ຓນາ

໔໘໓-໔. ອາທີນວນ຺ຕິ ໂທສໍ. ຄນ຺ຘາຣີຕິ ຈູຬຄນ຺ຘາຣີ, ມຫາຄນ຺ຘາຣີຕິ ທ຺ເວ ຄນ຺ຘາຣີວິຊ຺ຊາ. ຕຕ຺ຖ ຈູຬຄນ຺ຘາຣີ ນາມ ຕິວສ຺ສໂຕ ໂອຣໍ ມຕານໍ ສຕ຺ຕານໍ ອຸປປນ຺ນຏ຺ຐານຊານນວິຊ຺ຊາ. ມຫາຄນ຺ຘາຣີ ຕມ຺ປິ ຊານາຕິ ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິປິ ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓກປ຺ປໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອິທ຺ຘິວິຘກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕິ. ຕສ຺ສາ ກິຣ ວິຊ຺ຊາຍ ສາຘໂກ ປຸຄ຺ຄໂລ ຕາທິເສ ເທສກາເລ ມນ຺ຕໍ ປຣິຊປ຺ປິຕ຺ວາ ພຫຸຘາປິ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕິ, ຫຕ຺ຖິອາທີນິປິ ທສ຺ເສຕິ, ທສ຺ສນີໂຍປິ ໂຫຕິ, ອຄ຺ຄິຖມ຺ຠມ຺ປິ ກໂຣຕິ, ຊລຖມ຺ຠມ຺ປິ ກໂຣຕິ, ອາກາເສປິ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕິ. ສພ຺ພໍ ອິນ຺ທຊາລສທິສໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຏ຺ໂຏຕິ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຘິໂຕ, ເຕນາຫ ‘‘ປີຬິໂຕ’’ຕິ.

ອາເທສນາປາຏິຫາຣິຍວຓ຺ຓນາ

໔໘໕. ກາມໍ ‘‘ເຈຕສິກ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ເຍ ເຈຕສິ ນິຍຸຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ເຕນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ສາຘາຣຓວຈນໍ, ສາຘາຣເຓ ປນ ຄຫິເຕ ຈິຕ຺ຕວິເສໂສ ຄຫິໂຕວ ໂຫຕິ, ສາມຎ຺ຎໂຊຕນາ ຈ ວິເສເສ ອວຕິຏ຺ຐຕີຕິ ເຈຕສິກຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສໍ ອຘິປ຺ເປຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ໂສມນສ຺ສຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ຕເທກຏ຺ຐາ ຣາຄາທໂຍ, ສທ຺ຘາທໂຍ ຈ ທສ຺ສິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂທມນສ຺ສຄ຺ຄຫເຓນ ໂທສາທໂຍ. ວິຕກ຺ກວິຈາຣາ ປນ ສຣູເປເນວ ທສ຺ສິຕາ. ເອວໍ ຕວ ມໂນຕິ ອິມິນາ ອາກາເຣນ ຕວ ມໂນ ປວຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກນ ປກາເຣນ ປວຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ໂສມນສ຺ສິໂຕ ວາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ເອວໍ ຕວ ມໂນ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ໂສມນສ຺ສິຕຕາທິມຕ຺ຕທສ຺ສນໍ, ນ ປນ ເຍນ ເຍນ ໂສມນສ຺ສິໂຕ ວາ ໂທມນສ຺ສິໂຕ ວາ, ຕໍ ຕໍ ທສ຺ສນໍ. ທຸຕິຍນ຺ຕິ ‘‘ອິຕ຺ຖມ຺ປິ ເຕ ມໂນ’’ຕິ ອິທໍ. ອິຕິປີຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ນິທສ຺ສນຕ຺ໂຖ ‘‘ອຕ຺ຖີຕິ ໂຂ, ກຈ຺ຈານ, ອຍເມໂກ ອນ຺ໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໕; ໓.໙໐) ວິຍ, ເຕນາຫ ‘‘ອິມຎ຺ຈ ອິມຎ຺ຈ ອຕ຺ຖໍ ຈິນ຺ຕຍມານ’’ນ຺ຕິ ປິ-ສທ຺ໂທ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ. ປຣສ຺ສ ຈິນ຺ຕໍ ມນຕິ ຊານາຕິ ເອເຕນາຕິ ຈິນ຺ຕາມຓິ. ຕສ຺ສາ ກິຣ ວິຊ຺ຊາຍ ສາຘໂກ ປຸຄ຺ຄໂລ ຕາທິເສ ເທສກາເລ ມນ຺ຕໍ ປຣິຊປ຺ປິຕ຺ວາ ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານິຕຸກາໂມ, ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐສຸຕາທິວິເສສສຎ຺ຊານນມຸເຂນ ຈິຕ຺ຕາຈາຣໍ ອນຸມິນນ຺ໂຕ ກເຖຕີຕິ ເກຈິ. ອປເຣ ‘‘ວາຈໍ ນິຈ຺ຉຣາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອກ຺ຂຣສລ຺ລກ຺ຂຓວເສນາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ອນຸສາສນີປາຏິຫາຣິຍວຓ຺ຓນາ

໔໘໖. ປວຕ຺ເຕນ຺ຕາຕິ ປວຕ຺ຕນກາ ຫຸຕ຺ວາ, ປວຕ຺ຕນວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິ ຫິ ປທໍ ຍຖານຸສິຏ຺ຐາຍ ອນຸສາສນິຍາ ວິຘິວເສນ, ປຏິເສຘວເສນ ຈ ປວຕ຺ຕິອາກາຣປຣາມສນໍ, ສາ ຈ ສມ຺ມາວິຕກ຺ການໍ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ການຎ຺ຈ ປວຕ຺ຕິອາກາຣທສ຺ສນວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ ຕຕ຺ຖ ອານິສໍສສ຺ສ ອາທີນວສ຺ສ ຈ ວິຠາວນຕ຺ຖໍ. ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎເມວ ນ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິໂຍຄີນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖຎ຺ຫິ ເອວ-ກາຣຄ຺ຄຫຓໍ. ອິຘາປິ ເອວໍ ສທ຺ທຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ, ປໂຍຊນຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິທໍຄຫເຓປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິກຣາຄນ຺ຕິ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ຕທຎ຺ຎຣາຄສ຺ສ, ໂທສາທີນຎ຺ຈ ປຫານສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ, ຕປ຺ປຫານສ຺ສ ຈ ຕທຎ຺ຎຣາຄາທິເຂປນສ຺ສ ອຸປາຍຠາວໂຕ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ ທຸຏ຺ຐໂລຫິຕວິໂມຈນສ຺ສ ປຸພ຺ພທຸຏ຺ຐມໍສເຂປນູປາຍຕາ ວິຍ. ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມເມວາຕິ ອວຘາຣຓໍ ປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ ສາວຊ຺ຊຘມ຺ມນິວຕ຺ຕນປຣໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ຕສ຺ສາຘິຄມູປາຍານິສໍສຠູຕານໍ ຕທຎ຺ເຎສໍ ອນວຊ຺ຊຘມ຺ມານໍ ນານນ຺ຕຣິຍຠາວໂຕ. ອິທ຺ຘິວິຘໍ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ ອິທ຺ຘິທສ຺ສເນນ ປຣສນ຺ຕາເນ ປສາທາທີນໍ ປຏິປກ຺ຂສ຺ສ ຫຣຓໂຕ. ອິມິນາ ນເຍນ ເສສປທທ຺ວເຍປິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສຕຕໍ ຘມ຺ມເທສນາຕິ ສພ຺ພກາລໍ ເທເສຕພ຺ພຘມ຺ມເທສນາ.

ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິເຍນາຕິ ສຫໂຍເຄ ກຣຓວຈນໍ, ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິເຍນ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາເທສນາປາຏິຫາຣິເຍນາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຘມ຺ມເສນາປຕິສ຺ສ ອາຈິຓ຺ຓນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ຈິຕ຺ຕາຈາຣໍ ຎຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ອາເທສນາປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຘມ຺ມໍ ເທເສສີ’’ຕິ ອິມິນາ ອນຸສາສນີປາຏິຫາຣິຍໍ ‘‘ພຸທ຺ຘານໍ ສຕຕໍ ຘມ຺ມເທສນາ’’ຕິ ອນຸສາສນີປາຏິຫາຣິຍສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ສາຕິສຍຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສອຸປາຣມ຺ຠານິ ປຕິຣູເປນ ອຸປາຣມ຺ຠິຕພ຺ພໂຕ. ສໂທສານິ ໂທສສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນສ຺ສ ອນຸປາຍຠາວໂຕ. ສໂທສຕ຺ຕາ ເອວ ອທ຺ຘານໍ ນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຈິຣກາລຏ຺ຐາຍີນິ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ອທ຺ຘານໍ ອຕິຏ຺ຐນໂຕ ນ ນິຍ຺ຍນ຺ຕີຕິ ຜເລນ ເຫຕຸໂນ ອນຸມານໍ. ອນິຍ຺ຍານິກຕາຍ ຫິ ຕານິ ອນທ຺ຘນິຍານິ. ອນຸສາສນີປາຏິຫາຣິຍໍ ອນຸປາຣມ຺ຠໍ ວິສຸທ຺ຘິປ຺ປຠວໂຕ, ວິສຸທ຺ຘິນິສ຺ສຍໂຕ ຈ. ຕໂຕ ເອວ ນິທ຺ໂທສໍ. ນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ພາປຣວິໂຣຘາທິໂທສສມ຺ຠໂວ. ນິທ຺ໂທສຕ຺ຕາ ເອວ ອທ຺ຘານໍ ຕິຏ຺ຐຕິ ປຣວາທວາເຕຫິ, ກິເລສວາເຕຫິ ຈ ອນຸປຫນ຺ຕພ຺ພໂຕ. ຕສ຺ມາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕກາຣຓໂຕ, ເຕນ ສອຸປາຣມ຺ຠາທິໍ, ອນຸປາຣມ຺ຠາທິໍ ຈາຕິ ອຸຠຍໍ ອຸຠຍຕ຺ຖ ຍຖາກ຺ກມໍ ຄາຣຍ຺ຫປາສໍສຠາວານໍ ເຫຕຸຠາເວນ ປຈ຺ຈາມສຕິ.

ຠູຕນິໂຣເຘສກວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໔໘໗. ອນິຍ຺ຍານິກຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ ມຫາຠູຕປຣິເຍສໂກ ຠິກ຺ຂຸ ປຸຣິເມສຸ ທ຺ວີສຸ ປາຏິຫາຣິເຍສຸ ວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ ກຸສໂລປິ ສມາໂນ ມຫາຠູຕານໍ ອປຣິເສສນິໂຣຘສງ຺ຂາຕໍ ນິພ຺ພານໍ ນາວພຸຊ຺ຌິ, ຕສ຺ມາ ຕານິ ນິຍ຺ຍານາວຫຕາຠາວໂຕ ອນິຍ຺ຍານິການີຕິ ເຕສໍ ອນິຍ຺ຍານິກຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຕຕິຍໍ ປນ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ເອກນ຺ຕໂຕ ນິຍ຺ຍານາວຫນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ນິຍ຺ຍານິກຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ.

ເອວເມຕິສ຺ສາ ເທສນາຍ ມຸຂ຺ຍປໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອນຸສງ຺ຄິກມ຺ປິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ມຫາຠູເຕ ປຣິເຍສນ຺ໂຕຕິ ອປຣິເສສໍ ນິຣຸຊ຺ຌນວເສນ ມຫາຠູເຕ ຄເວສນ຺ໂຕ, ເຕສໍ ອນວເສສນິໂຣຘໍ ວີມໍສນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຈຣິຕ຺ວາຕິ ຘມ຺ມຕາຍ ໂຈທິຍມາໂນ ວິຈຣິຕ຺ວາ. ຘມ຺ມຕາສິທ຺ຘໍ ກິເຣຕໍ, ຍທິທໍ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຖາ ວິຈຣຓໍ, ຍຖາ ອຠິຊາຕິຍໍ ມຫາປຖວິກມ຺ປາທິ. ມຫນ຺ຕຠາວປ຺ປກາສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ສເທວເກ ໂລເກ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓສ຺ສ ພຸທ຺ຘານໍ ມຫນ຺ຕຠາວສ຺ສ ມຫານຸຠາວຕາຍ ທີປນຕ຺ຖໍ. ອິທຎ຺ຈ ກາຣຓນ຺ຕິ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ພຸທ຺ຘານໍ ສາສເນ ອີທິໂສ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ຕທານຸຠາວປ຺ປກາສໂນ ໂຫຕີຕິ ອິທມ຺ປິ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ.

ກຕ຺ຖາຕິ ນິມິຕ຺ເຕ ຠຸມ຺ມໍ, ຕສ຺ມາ ກຕ຺ຖາຕິ ກິສ຺ມິໍ ຐາເນ ກາຣຓຠູເຕ. ກິໍ ອາຄມ຺ມາຕິ ກິໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາ, ເຕນາຫ ‘‘ກິໍ ປຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ. ເຕຕິ ມຫາຠູຕາ. ອປ຺ປວຕ຺ຕິວເສນາຕິ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນວເສນ. ສພ຺ພາກາເຣນາຕິ ວຈນຕ຺ຖລກ຺ຂຓາທິສມຸຏ຺ຐານກລາປຈຸຓ຺ຓນານຕ຺ເຕກຕ຺ຕວິນິພ຺ໂຠຄາວິນິພ຺ໂຠຄ- ສຠາຄວິສຠາຄອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣສງ຺ຄຫປຈ຺ຈຍສມນ຺ນາຫາຣປຈ຺ຈຍວິຠາຄາກາຣໂຕ, ສສມ຺ຠາຣສງ຺ເຂປສສມ຺ຠາຣວິຠຕ຺ຕິສລກ຺ຂຓສງ຺ເຂປສລກ຺ຂຓວິຠຕ຺ຕິອາກາຣໂຕ ຈາຕິ ສພ຺ເພນ ອາກາເຣນ.

໔໘໘. ທິພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມງ຺ຄີຠູຕາ ຫຸຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕິ, ກີຬນ຺ຕິ, ໂຊຕນ຺ຕິ ຈາຕິ ເທໂວ, ເທວໂລໂກ. ຕໍ ຍນ຺ຕິ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ເທວຍານິໂຍ. ວສໍ ວຕ຺ເຕນ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ວສວຕ຺ຕນໍ ນາມ ຍຖິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານຄມນໍ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ເອເຕສໍ ອິສ຺ສຣາຕິ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາ ຍາ ເທວຕາ ມຄ຺ຄຜລລາຠິໂນ ຕາ ຕມຕ຺ຖໍ ເອກເທເສນ ຊາເນຍ຺ຍຸໍ ພຸທ຺ຘວິສໂຍ ປນາຍໍ ປຎ຺ໂຫຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ນ ຊານາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ, ເຕນາຫ ‘‘ພຸທ຺ຘວິສເຍ’’ຕິອາທິ. ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓໍ ນາເມຕ຺ຖ ນິປ຺ປີຬນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ອຠິກ຺ກນ຺ຕຕຣາຕິ ຣູປສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເຈວ ປຎ຺ຎາປຏິຠານາທິຄຸເຓຫິ ຈ ອມ຺ເຫ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ປເຣສໍ ກາມນີຍຕຣາ. ປຓີຕຕຣາຕິ ອຸຬາຣຕຣາ, ເຕນາຫ ‘‘ອຸຕ຺ຕມຕຣາ’’ຕິ.

໔໙໑-໓. ເທວຍານິຍສທິໂສ ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓສ຺ເສວ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ‘‘ເທວຍານິຍມຄ຺ໂຄຕິ ວາ …ເປ… ສພ຺ພເມຕໍ ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓສ຺ເສວ ນາມ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ປາຬິຍໍ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ຈ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອາຄຕຣຸຬ຺ຫິວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ.

໔໙໔. ອາຄມນປຸພ຺ພຠາເຄ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ອາຄມນສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາເຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນນິມິຕ຺ຕໍ. ປາຕຸຣໂຫສີຕິ ອາວິ ຠວິ. ປາກໂຏ ອໂຫສີຕິ ປກາໂສ ອໂຫສິ.

໔໙໗. ປເທເສນາຕິ ເອກເທເສນ, ອຸປາທິນ຺ນກວເສນ, ສຕ຺ຕສນ຺ຕານປຣິຍາປນ຺ເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸປາທິນ຺ນເກປີຕິ ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ເຘປິ. ນິປ຺ປເທສໂຕ ອນວເສສໂຕ. ປຸຈ຺ຉາມູຬ຺ຫສ຺ສາຕິ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ. ປຸຈ຺ຉາຍ ໂທສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາຕິ ເຕນ ກຕປຸຈ຺ຉາຍ ປຸຈ຺ຉິຕາກາເຣ ໂທສໍ ວິຠາເວຕ຺ວາ. ຍສ຺ມາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ນາມ ປຸຈ຺ຉານຸຣູປໍ ປຸຈ຺ຉາສຠາເຄນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພໂຕ, ນ ຈ ຕຖາຄຕາ ວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ກຕປຸຈ຺ຉານຸຣູປໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ, ອຕ຺ຖສຠາຄຕາຍ ຈ ວິສ຺ສຊ຺ຊນສ຺ສ ປຸຈ຺ຉກາ ຕທຕ຺ຖໍ ອນວພຸຊ຺ຌນ຺ຕາ ສມ຺ມຸຍ຺ຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ປຸຈ຺ຉາຍ ສິກ຺ຂາປນໍ ພຸທ຺ຘາຈິຓ຺ຓໍ, ເຕນາຫ ‘‘ປຸຈ຺ຉໍ ສິກ຺ຂາເປຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ.

໔໙໘. ອປ຺ປຕິຏ຺ຐາຕິ ອປ຺ປຈ຺ຈຍາ, ສພ຺ພໂສ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນກາຣຓາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປາທິນ຺ນໍ ເຍວາຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘເມວ. ຍສ຺ມາ ເອກທິສາຠິມຸຂໍ ສນ຺ຕານວເສນ ສຓ຺ຐິເຕ ຣູປປ຺ປພນ຺ເຘ ທີຆສມຎ຺ຎາ ຕໍ ອຸປາທາຍ ຕໂຕ ອປ຺ປເກ ຣສ຺ສສມຎ຺ຎາ ຕທຸຠຍຎ຺ຈ ວິເສສໂຕ ຣູປຄ຺ຄຫຓມຸເຂນ ຄຍ຺ຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອາຫ ‘‘ທີຆຎ຺ຈ ຣສ຺ສຎ຺ຈາຕິ ສຓ຺ຐານວເສນ ອຸປາທາຣູປໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອປ຺ປປຣິມາເຓ ຣູປສງ຺ຆາເຕ ອຓຸສມຎ຺ຎາ, ຕໍ ອຸປາທາຍ ຕໂຕ ມຫຕິ ຖູລສມຎ຺ຎາ. ອິທມ຺ປິ ທ຺ວຍໍ ວິເສສໂຕ ຣູປຄ຺ຄຫຓມຸເຂນ ຄຍ຺ຫຕິ, ເຕນາຫ ‘‘ອິມິນາປີ’’ຕິອາທິ. ປິ-ສທ຺ເທນ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ສຓ຺ຐານວເສນ ອຸປາທາຣູປໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ວຓ຺ຓມຕ຺ຕເມວ ກຖິຕນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສມຸຈ຺ຈິນຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ສຸຠນ຺ຕິ ສຸນ຺ທຣໍ, ອິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສຸຠນ຺ຕິ ອສຸນ຺ທຣໍ, ອນິຏ຺ຐນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓໍ ປເນວໍ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ. ທີຆໍ ຣສ຺ສໍ, ອຓຸໍ ຖູລໍ, ສຸຠາສຸຠນ຺ຕິ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ອຸປາທາຣູປສ຺ເສວ ຄຫຓໍ, ຠູຕຣູປານໍ ວິສຸໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ນາມນ຺ຕິ ເວທນາທິກ຺ຂນ຺ຘຈຕຸກ຺ກໍ ຕຎ຺ຫິ ອາຣມ຺ມຓາຠິມຸຂໍ ນມນໂຕ, ນາມກຣຓໂຕ ຈ ‘‘ນາມ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຫຏ຺ຐາ ‘‘ທີຆໍ ຣສ຺ສ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕເມວ ອິຘ ຣຸປ຺ປນຏ຺ເຐນ ‘‘ຣູປ’’ນ຺ຕິ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ທີຆາທິເຠທໍ ຣູປຎ຺ຈາ’’ຕິ. ທີຆາທີຕິ ຈ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອາປາທີນຎ຺ຈ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍສ຺ມາ ວາ ທີຆາທິສມຎ຺ຎາ ນ ຣູປາຍຕນວຕ຺ຖຸກາວ, ອຖ ໂຂ ຠູຕຣູປວຕ຺ຖຸກາປິ. ຕຖາ ຫິ ສຓ຺ຐານໍ ຜຸສນມຸເຂນປິ ຄຍ຺ຫຕິ, ຕສ຺ມາ ທີຆຣສ຺ສາທິຄ຺ຄຫເຓນ ຠູຕຣູປມ຺ປິ ຄຍ຺ຫເຕວາຕິ ‘‘ທີຆາທິເຠທໍ ຣູປ’’ມິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິໍ ອາຄມ຺ມາຕິ ກິໍ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາ ກິສ຺ສ ອຘິຄມເຫຕຸ. ‘‘ອຸປຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ອິທໍ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣຘໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຂຓນິໂຣຘນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອເສສເມຕໍ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ.

໔໙໙. ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພນ຺ຕິ ວິສິຏ຺ເຐນ ຎາຕພ຺ພໍ, ຎາຓຸຕ຺ຕເມນ ອຣິຍມຄ຺ຄຎາເຓນ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເຕນາຫ ‘‘ນິພ຺ພານສ຺ເສຕໍ ນາມ’’ນ຺ຕິ. ນິທິສ຺ສຕີຕິ ນິທສ຺ສນໍ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ. ນ ນິທສ຺ສນໍ ອນິທສ຺ສນໍ, ອຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ. ນິທສ຺ສນໍ ວາ ອຸປມາ, ຕໍ ເອຕສ຺ສ ນຕ຺ຖີຕິ ອນິທສ຺ສນໍ. ນ ຫິ ນິພ຺ພານສ຺ສ ນິຈ຺ຈສ຺ສ ເອກສ຺ສ ອຈ຺ຈນ຺ຕສນ຺ຕປຓີຕສຠາວສ຺ສ ສທິສໍ ນິທສ຺ສນໍ ກຸໂຕຈິ ລພ຺ຠຕີຕິ. ຍໍ ອຫຸຕ຺ວາ ສມ຺ໂຠຕິ, ຫຸຕ຺ວາ ປຏິເວຕິ ຕໍ ສງ຺ຂຕໍ ອຸທຍວຍນ຺ເຕຫິ ສອນ຺ຕໍ, ອສງ຺ຂຕສ຺ສ ປນ ນິພ຺ພານສ຺ສ ນິຈ຺ຈສ຺ສ ເຕ ອຸໂຠປິ ອນ຺ຕາ ນ ສນ຺ຕິ, ຕໂຕ ເອວ ນວຠາວາປຄມສງ຺ຂາໂຕ ຊຣນ຺ໂຕປິ ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປ຺ປາທນ຺ໂຕ…ເປ… ອນນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຕິຕ຺ຖສ຺ສ ນາມ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຈນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປປນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ປປ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ປປນ຺ຕິ ປານຕິຕ຺ຖໍ. ຠ-ກາໂຣ ກໂຕ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ. ວິສຸທ຺ຘຏ຺ເຐນ ວາ ສພ຺ພໂຕປຠໍ, ເກນຈິ ອນຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐຕາຍ ສມນ຺ຕໂຕ ປຠສ຺ສຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍນ ນິພ຺ພານໍ ອຘິຄຕໍ, ຕໍ ສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ນານໍເຍວ ອິຘ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣໂຘ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸປາທິນ຺ນກຘມ຺ມຊາຕໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ອປ຺ປວຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິໂຣເຘນາ’’ຕິ ຍໍ ປທໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມິໍ. ‘‘ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸທ຺ຘຣຕິ ວິຠຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ເອຕ຺ເຖຕໍ ອຸປຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ນິພ຺ພາເນ ເອຕໍ ນາມຣູປໍ ຈຣິມກວິຎ຺ຎາຓນິໂຣເຘນ ອນຸປ຺ປາທວເສນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ, ເຕນາຫ ‘‘ວິຊ຺ຌາຕທີປສິຂາ ວິຍ ອປຓ຺ຓຕ຺ຕິກຠາວໍ ຍາຕີ’’ຕິ. ‘‘ຈຣິມກວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ຫິ ອຣຫໂຕ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ‘‘ອຠິສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓສ຺ສາປີ’’ຕິອາທິນາປິ ສອຸປາທິເສສນິພ຺ພານມຸເຂນ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານເມວ ວທຕິ ນາມຣູປສ຺ສ ອນວເສສໂຕ ອຸປຣຸຊ຺ຌນສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ, ເຕນາຫ ‘‘ອນຸປ຺ປາທວເສນ ອຸປຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ. ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຎາເຓນາຕິ ກຕ຺ຕຣິ, ກຣເຓ ວາ ກຣຓວຈນໍ. ນິໂຣເຘນາຕິ ປນ ເຫຕຸມ຺ຫິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ນິພ຺ພາເນ. ເສສເມຕ຺ຖ ຍໍ ອຕ຺ຖໂຕ ນ ວິຠຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ເກວຏ຺ຏສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ.