ຈຕຸພ຺ຍູຫຫາຣວຓ຺ຓນາ

ນິນ຺ທາປສໍສາຫິ ສມ຺ມາກມ຺ປິຕເຈຕສາ ມິຈ຺ຉາຊີວໂຕ ອໂນຣຕາ ສສ຺ສຕາທິມິຈ຺ຉາຠິນິເວສິໂນ ສີລາທິຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຕາຍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຄຸຓຣສສ຺ສາທວິມຸຂາ ເວເນຍ຺ຍາ ອິມິສ຺ສາ ເທສນາຍ ນິທານໍ. ເຕ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂທສວິນິມຸຕ຺ຕາ ກຖໍ ນຸ ໂຂ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຸຠຍຫິຕປຣາ ຠເວຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປທນິພ຺ພຈນໍ ນິຣຸຕ຺ຕິ. ຕໍ ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິອາທິນິທານປທານໍ, ‘‘ມມ’’ນ຺ຕິອາທິປາຬິປທານຎ຺ຈ ອຏ຺ຐກຖາວເສນ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ອຕິວິຕ຺ຖາຣຠເຍນ ນ ວິຕ຺ຖາຣຍິມ຺ຫ. ປທປທຕ຺ຖນິທ຺ເທສນິກ຺ເຂປສຸຕ຺ຕເທສນາສນ຺ຘິວເສນ ຉພ຺ພິຘາ ສນ຺ຘິ. ຕຕ຺ຖ ປທສ຺ສ ປທນ຺ຕເຣນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ປທສນ຺ຘິ. ຕຖາ ປທຕ຺ຖສ຺ສ ປທຕ຺ຖນ຺ຕເຣນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ປທຕ຺ຖສນ຺ຘິ. ນານານຸສນ຺ຘິກສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຕໍຕໍອນຸສນ຺ຘີຫິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ເອການຸສນ຺ຘິກສ຺ສ ຈ ປຸພ຺ພາປຣສມ຺ພນ຺ໂຘ ນິທ຺ເທສສນ຺ຘິ, ຍາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປຸຈ຺ຉານຸສນ຺ຘິອຊ຺ຌາສຍານຸສນ຺ຘິຍຖານຸສນ຺ຘິວເສນ ຕິວິຘາ ວິຠຕ຺ຕາ, ຕາ ປເນຕາ ຕິສ຺ໂສປິ ສນ຺ຘິໂຍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວິຈາຣິຕາ ເອວ. ສຸຕ຺ຕສນ຺ຘິ ຈ ປຐມໍ ນິກ຺ເຂປວເສນ ອມ຺ເຫຫິ ປຸພ຺ເພ ທສ຺ສິຕາເຍວ. ເອກິສ຺ສາ ເທສນາຍ ເທສນານ຺ຕເຣນ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທນໍ ເທສນາສນ຺ຘິ, ສາ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພາ – ‘‘ມມໍ ວາ ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ນ ເຈຕໂສ ອນຠິຣທ຺ຘິ ກຣຓີຍາ’’ຕິ ອຍໍ ເທສນາ ‘‘ອຸຠໂຕທຓ຺ຑເກນ ເຈປິ ຠິກ຺ຂເວ ກກເຈນ ໂຈຣາ ໂອຈຣກາ ອງ຺ຄມງ຺ຄານິ ໂອກ຺ກນ຺ເຕຍ຺ຍຸໍ, ຕຕ຺ຣປິ ໂຍ ມໂນ ປທູເສຍ຺ຍ, ນ ເມ ໂສ ເຕນ ສາສນກໂຣ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໓໒) ອິມາຍ ເທສນາຍ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ຫໍ ເຍວສ຺ສ ເຕນ ອນ຺ຕຣາໂຍ’’ຕິ ‘‘ກມ຺ມສ຺ສກາ ມາຓວ ສຕ຺ຕາ…ເປ… ທາຍາທາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໒໑໖) ອິມາຍ ເທສນາຍ ສໍສນ຺ທຕິ. ‘‘ອປິ ຕຸມ຺ເຫ…ເປ… ອາຊາເນຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ‘‘ກຸທ຺ໂຘ ອຕ຺ຖໍ…ເປ… ສຫເຕ ນຣ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໗.໖໔; ມຫານິ. ໕, ໑໕໖, ໑໙໕) ອິມາຍ ເທສນາຍ ສໍສນ຺ທຕິ.

‘‘ມມໍ ວາ ຠິກ຺ຂເວ ປເຣ ວຓ຺ຓໍ…ເປ… ນ ເຈຕໂສ ອຸພ຺ພິລ຺ລາວິຕຕ຺ຕໍ ກຣຓີຍ’’ນ຺ຕິ ‘‘ຘມ຺ມາປິ ໂວ ຠິກ຺ຂເວ ປຫາຕພ຺ພາ, ປເຄວ ອຘມ຺ມາ (ມ. ນິ. ໑.໒໔໐). ກຸລ຺ລູປມໍ ໂວ ຠິກ຺ຂເວ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມິ, ນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖາຍ, ໂນ ຄຫຓຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໔໐) ອິມາຍ ເທສນາຍ ສໍສນ຺ທຕິ. ‘‘ຕຕ຺ຣ ເຈ ຕຸມ຺ເຫຫິ…ເປ… ອຸພ຺ພິລາວິຕາ, ຕຸມ຺ຫໍ ເຍວສ຺ສ ເຕນ ອນ຺ຕຣາໂຍ’’ຕິ ‘‘ລຸທ຺ໂຘອຕ຺ຖໍ…ເປ… ສຫເຕ ນຣ’’ນ຺ຕິ (ອິຕິວຸ. ໘໘; ມຫານິ. ໕.໑໕໖, ໑໙໕; ຈູຬນິ. ໑໒໘) ‘‘ກາມນ຺ຘາ ຊາລສຎ຺ຉນ຺ນາ, ຕຓ຺ຫາຉທນຉາທິຕາ’’ຕິ (ອຸທາ. ໖໔; ເນຕ຺ຕິ. ໒໗, ໙໐; ເປຏໂກ. ໑໔) ອິມາຫິ ເທສນາຫິ ສໍສນ຺ທຕິ.

‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ…ເປ… ສີລມຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ‘‘ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ອຍໍ ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ຍຎ຺ໂຎ ປຸຣິເມຫິ ຍຎ຺ເຎຫິ ອປ຺ປຏ຺ຐຕໂຣ ຈ ອປ຺ປສມາຣມ຺ຠຕໂຣ ຈ ມຫປ຺ຜລຕໂຣ ຈ ມຫານິສໍສຕໂຣ ຈາ’’ຕິອາທິກາຍ (ທີ. ນິ. ໑.໓໕໓) ເທສນາຍ ສໍສນ຺ທຕິ, ປຐມຊ຺ຌານສ຺ສ ສີລໂຕ ມຫປ຺ຜລມຫານິສໍສຕຣຠາວວຈເນນ ຌານໂຕ ສີລສ຺ສ ອປ຺ປຠາວທີປນໂຕ.

‘‘ປາຓາຕິປາຕໍ ປຫາຍາ’’ຕິອາທິ ‘‘ສມໂຓ ຂລຸ ໂຠ ໂຄຕໂມ ສີລວາ…ເປ… ກຸສລສີເລນ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິອາທິກາຫິ (ທີ. ນິ. ໑.໓໐໔) ເທສນາຫິ ສໍສນ຺ທຕິ.

‘‘ອຎ຺ເຎວ ຘມ຺ມາ ຄມ຺ຠີຣາ’’ຕິອາທິ ‘‘ອຘິຄໂຕ ໂຂ ມ຺ຍາຍໍ ຘມ຺ໂມ ຄມ຺ຠີໂຣ’’ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ໒.໖໗; ມ. ນິ. ໑.໒໘໑; ໒.໓໓໗; ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໒; ມຫາວ. ໗, ໘) ປາຬິຍາ ສໍສນ຺ທຕິ. ຄມ຺ຠີຣຕາທິວິເສສຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມປຏິເວເຘນ ຫິ ຎາຓສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣາທິຠາໂວ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ.

‘‘ສນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂເວ ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິອາທິ ‘‘ສນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂເວ ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປຸພ຺ພນ຺ຕກປ຺ປິກາ…ເປ… ອຠິວທນ຺ຕິ, ສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ, ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ, ອສສ຺ສໂຕ, ສສ຺ສໂຕ ຈ ອສສ຺ສໂຕ ຈ, ເນວ ສສ຺ສໂຕ ຈ ນາສສ຺ສໂຕ ຈ, ອນ຺ຕວາ, ອນນ຺ຕວາ, ອນ຺ຕວາ ຈ ອນນ຺ຕວາ ຈ, ເນວນ຺ຕວາ ນານນ຺ຕວາ ຈ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ, ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕີ’’ຕິອາທິກາຫິ (ມ. ນິ. ໓.໒໗) ເທສນາຫິ ສໍສນ຺ທຕິ.

‘‘ສນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂເວ ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອປຣນ຺ຕກປ຺ປິກາ’’ຕິອາທິ ‘‘ສນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂເວ ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອປຣນ຺ຕກປ຺ປິກາ…ເປ… ອຠິວທນ຺ຕິ, ສຎ຺ຎີ ອຕ຺ຕາ ໂຫຕິ ອໂຣໂຄ ປຣໍ ມຣຓາ. ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ ອສຎ຺ຎີ, ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎີ ຈ ອຕ຺ຕາ ໂຫຕິ ອໂຣໂຄ ປຣໍ ມຣຓາ. ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ ສໂຕ ວາ ປນ ສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຈ຺ເຉທໍ ວິນາສໍ ວິຠວໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານໍ ວາ ປເນເກ ອຠິວທນ຺ຕີ’’ຕິອາທິກາຫິ (ມ. ນິ. ໓.໒໑) ເທສນາຫິ ສໍສນ຺ທຕິ. ‘‘ເວທນານໍ…ເປ… ຕຖາຄໂຕ’’ຕິ ‘‘ຕຍິທໍ ສງ຺ຂຕໍ ໂອຬາຣິກໍ, ອຕ຺ຖິ ໂຂ ປນ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິໂຣໂຘ, ອຕ຺ເຖຕນ຺ຕິ ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓທສ຺ສາວີ ຕຖາຄໂຕ ຕທຸປາຕິວຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິກາຫິ (ມ. ນິ. ໓.໒໘) ເທສນາຫິ ສໍສນ຺ທຕິ.

‘‘ຕທປິ ເຕສໍ…ເປ… ວິປ຺ຜນ຺ທິຕເມວາ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ເຕສໍ ຠວຕໍ ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ຉນ຺ທາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣຸຈິຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນຸສ຺ສວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ກາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍເຍວ ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕິ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ປຣິໂຍທາຕນ຺ຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ໂຂ ປນ ຠິກ຺ຂເວ ຎາເຓ ອສຕິ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ຍທປິ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຕຕ຺ຖ ຎາຓຠາຄມຕ຺ຕເມວ ປຣິໂຍທາເປນ຺ຕິ, ຕທປິ ເຕສໍ ຠວຕໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຸປາທານມກ຺ຂາຍຕີ’’ຕິອາທິກາຫິ (ມ. ນິ. ໓.໒໙) ເທສນາຫິ ສໍສນ຺ທຕິ.

‘‘ຕທປິ ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ອິທຎ຺ຈ ‘‘ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຣູເປ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຄຕິ ຜສ຺ໂສ, ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາ, ເວທນາປຈ຺ຈຍາ ຕຓ຺ຫາ, ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍາ ອຸປາທານ’’ນ຺ຕິ, (ສໍ. ນິ. ໒.໔໔) ‘‘ຉນ຺ທມູລກາ ອິເມ ອາວຸໂສ ຘມ຺ມາ ມນສິກາຣສມຸຏ຺ຐານາ ຜສ຺ສສໂມຘານາ ເວທນາສໂມສຣຓາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໘.໘໓) ຈ ອາທິກາຫິ ເທສນາຫິ ສໍສນ຺ທຕິ.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ ຠິກ຺ຂເວ ຠິກ຺ຂຸ ຉນ຺ນໍ ຜສ຺ສາຍຕນານ’’ນ຺ຕິອາທິ ‘‘ຍໂຕ ໂຂ ອານນ຺ທ ຠິກ຺ຂຸ ເນວ ເວທນໍ ອຕ຺ຕານໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ນ ສຎ຺ຎໍ, ນ ສງ຺ຂາເຣ, ນ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕ຺ຕານໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ໂສ ເອວໍ ອສມນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ນ ກິຎ຺ຈິ ໂລເກ ອຸປາທິຍຕິ, ອນຸປາທິຍໍ ນ ປຣິຕສ຺ສຕິ, ອປຣິຕສ຺ສໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍເຍວ ປຣິນິພ຺ພາຍຕີ’’ຕິອາທິກາຫິ ເທສນາຫິ ສໍສນ຺ທຕິ.

‘‘ສພ຺ເພ ເຕ ອິເມເຫວ ທ຺ວາສຏ຺ຐິຍາ ວຕ຺ຖູຫິ ອນ຺ໂຕຊາລີກຕາ’’ຕິອາທິ ‘‘ເຍ ຫິ ເກຈິ ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ອຠິວທນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ເຕ ອິມາເນວ ປຎ຺ຈ ກາຍານິ ອຠິວທນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣ’’ນ຺ຕິອາທິກາຫິ (ມ. ນິ. ໓.໒໖) ເທສນາຫິ ສໍສນ຺ທຕິ. ‘‘ກາຍສ຺ສ ເຠທາ…ເປ… ເທວມນຸສ຺ສາ’’ຕິ –

‘‘ອຈ຺ຈີ ຍຖາ ວາຕເວເຄນ ຂິຕ຺ຕາ, (ອຸປສິວາຕິ ຠຄວາ)

ອຕ຺ຖໍ ປເລຕິ ນ ອຸເປຕິ ສງ຺ຂໍ;

ເອວໍ ມຸນີ ນາມກາຍາ ວິມຸຕ຺ໂຕ,

ອຕ຺ຖໍ ປເລຕິ ນ ອຸເປຕິ ສງ຺ຂ’’ນ຺ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑໐໘໐; ຈູຬນິ. ໔໓);

ອາທິກາຫິ ເທສນາຫິ ສໍສນ຺ທຕີຕິ ອຍໍ ຈາຕຸພ຺ຍູໂຫ ຫາໂຣ.