ປຣິພ຺ພາຊກກຖາວຓ຺ຓນາ

ເອວໍ ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຍທຕ຺ຖໍ ສາ ອິຘ ທສ຺ສິຕາ, ອິທານິ ຕໍ ນິຄມນວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິມິສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ.

໑. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລສ຺ສ ສາຘາຣຓໂຕ ພາຫິຣນິທານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣນິທານໍ ສໍວຓ຺ເຓຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ເອວ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ຉຫິ ອາກາເຣຫິ ສໍວຓ຺ຓນາ ກາຕພ຺ພາ ສມ຺ພນ຺ຘໂຕ ປທໂຕ ປທວິຠາຄໂຕ ປທຕ຺ຖໂຕ ອນຸໂຍຄໂຕ ປຣິຫາຣໂຕ ຈາຕິ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ນາມ ເທສນາສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍໍ ໂລກິຍາ ‘‘ອຸມ຺ມຸຄ຺ຆາໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ໂສ ປນ ປາຬິຍາ ນິທານປາຬິວເສນ, ນິທານປາຬິຍາ ປນ ສງ຺ຄີຕິວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ນິທານປາຬິຍາ ສມ຺ພນ຺ຘສ຺ສ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ປທາທິວເສນ ສໍວຓ຺ຓນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ເອວນ຺ຕິ ນິປາຕປທ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ເມຕິອາທີນີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣາ-ສທ຺ທ-ຈ-ສທ຺ທານໍ ນິປາຕປທຠາໂວ, ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ນ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ເຕສໍ ນຍຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ, ຕທວສິຏ຺ຐານໍ ອາປຏິ-ສທ຺ທານໍ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສງ຺ຄຓ຺ຫນໂຕ. ‘‘ປທວິຠາໂຄ’’ຕິ ປທານໍ ວິເສໂສ, ນ ປນ ປທວິຄ຺ຄໂຫ. ອຖ ວາ ປທານິ ຈ ປທວິຠາໂຄ ຈ ປທວິຠາໂຄ, ປທວິຄ຺ຄໂຫ ຈ ປທວິຠາໂຄ ຈ ປທວິຠາໂຄຕິ ວາ ເອກເສສວເສນ ປທປທວິຄ຺ຄຫາປິ ປທວິຠາຄ ສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ປທວິຄ຺ຄໂຫ ‘‘ຠິກ຺ຂູນໍ ສງ຺ໂຆ’’ຕິອາທິເຠເທສຸ ປເທສຸ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອຕ຺ຖໂຕຕິ ປທຕ຺ຖໂຕ. ຕໍ ປນ ປທຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣກ຺ກເມນ ປຐມໍ ເອວໍ-ສທ຺ທສ຺ສ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອວໍສທ຺ໂທ ຕາວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອວຘາຣຓາທີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອິທມຕ຺ຖປຸຈ຺ຉາປຣິມາຓາທິອຕ຺ຖານໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ເອວໍຄຕານິ, ເອວໍວິໂຘ, ເອວມາກາໂຣ’’ຕິອາທີສຸ ອິທໍ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ເຖ ເອວໍ-ສທ຺ໂທ. ຄຕ-ສທ຺ໂທ ຫິ ປກາຣປຣິຍາໂຍ, ຕຖາ ວິຘາກາຣ-ສທ຺ທາ ຈ. ຕຖາ ຫິ ວິຘຍຸຕ຺ຕຄຕ-ສທ຺ເທ ໂລກິຍາ ປກາຣຕ຺ເຖ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ເອວໍ ນຸ ໂຂ, ນ ນຸ ໂຂ, ກິໍ ນຸ ໂຂ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ, ‘‘ເອວໍ ສຸ ເຕ ສຸນ຺ຫາຕາ ສຸວິລິຕ຺ຕາ ກປ຺ປິຕເກສມສ຺ສຸ, ອາມຸຕ຺ຕມາລາຠຣຓາ ໂອທາຕວຕ຺ຖວສນາ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິຕາ ສມງ຺ຄີຠູຕາ ປຣິຈາເຣນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ຕ຺ວໍ ເອຕຣຫິ ສາຈຣິຍໂກຕິ? ໂນ ຫິທໍ ໂຠ ໂຄຕມາ’’ຕິ ຈ ອາທີສຸ ປຸຈ຺ຉາຍໍ. ‘‘ເອວໍ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ອາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ’’ຕິ ຈ ອາທີສຸ ປຣິມາເຓ. ນນຸ ຈ ‘‘ເອວໍ ນຸ ໂຂ, ເອວໍ ສຸ ເຕ, ເອວໍ ອາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວໍ-ສທ຺ເທນ ປຸຈ຺ຉນາກາຣປຣິມາຓາກາຣານໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອາກາຣຕ຺ໂຖ ເອວ ເອວໍ-ສທ຺ໂທ ຕິ? ນ, ວິເສສສພ຺ຠາວໂຕ. ອາກາຣມຕ຺ຕວາຈໂກ ເຫຕ຺ຖ ອາກາຣຕ຺ໂຖຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ຍຖາ ‘‘ເອວໍ ພ຺ຍາໂຂຕິອາທີສຸ ປນ ນ ອາກາຣວິເສສວາຈໂກ ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ ຊາເຕນ ມຈ຺ເຈນາ’’ຕິອາທີນິ ອຸປມາທີສຸ ອຸທາຫຣຓານິ ອຸປປນ຺ນານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ຍຖາປິ…ເປ… ພຫຸ’’ນ຺ຕິ? ເອຕ຺ຖ ປຸປ຺ຜຣາສິຏ຺ຐານິຍໂຕ ມນຸສ຺ສຸປປຕ຺ຕິສປ຺ປຸຣິສູປນິສ຺ສຍສທ຺ຘມ຺ມສວນໂຍນິໂສມນສິກາຣໂຠຄສມ຺ປຕ຺ຕິອາທິທານາທິປຸຎ຺ຎກິຣິຍາເຫຕຸສມຸທາຍໂຕ ໂສຠາສຸຄນ຺ຘຕາທິຄຸຓໂຍຄໂຕ ມາລາຄຸຓສທິສິໂຍ ປຫູຕາ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາ ມຣິຕພ຺ພສຠາວຕາຍ ມຈ຺ເຈນ ສຕ຺ເຕນ ກຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ໂຊທິຕຕ຺ຕາ ປຸປ຺ຜຣາສິມາລາຄຸຓາວ ອຸປມາ, ເຕສໍ ອຸປມາກາໂຣ ຍຖາ-ສທ຺ເທນ ອນິຍມໂຕ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເອວໍ-ສທ຺ໂທ ອຸປມາກາຣນິຄມນຕ຺ໂຖຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ປນ ອຸປມາກາໂຣ ນິຍມິຍມາໂນ ອຕ຺ຖໂຕ ອຸປມາວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປມາຍໍ ອາຄໂຕ’’ຕິ.

ຕຖາ ເອວໍ ອິມິນາ ອາກາເຣນ ‘‘ອຠິກ຺ກມິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອຸປທິສິຍມານາຍ ສມຓສາຣຸປ຺ປາຍ ອາກປ຺ປສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂຍ ຕຕ຺ຖ ອຸປທິສນາກາໂຣ, ໂສ ອຕ຺ຖໂຕ ອຸປເທໂສເຍວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອວໍ ເຕ…ເປ… ອຸປເທເສ’’ຕິ. ຕຖາ ເອວເມຕໍ ຠຄວາ, ເອວເມຕໍ ສຸຄຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ຠຄວຕາ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ອວິປຣີຕໂຕ ຊານນ຺ເຕຫິ ກຕໍ ຕຕ຺ຖ ສໍວິຊ຺ຊມານຄຸຓານໍ ປກາເຣຫິ ຫໍສນໍ ອຸທຄ຺ຄຕາກຣຓໍ ສມ຺ປຫໍສນໍ, ໂຍ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຫໍສນາກາໂຣຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເອວເມວໍ ປນາຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຄຣຫຓາກາໂຣຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ໂສ ຈ ຄຣຫຓາກາໂຣ ‘‘ວສລີ’’ຕິອາທິ ຂຸໍສນສທ຺ທສນ຺ນິຘານໂຕ ອິຘ ເອວໍ-ສທ຺ເທນ ປກາສິໂຕຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ, ເອວໍ ອຸປມາກາຣາທໂຍປິ ອຸປມາທິວເສນ ວຸຕ຺ຕານໍ ປຸປ຺ຜຣາສິອາທິສທ຺ທານໍ ສນ຺ນິຘານໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຈ ວເທຫີຕິ ‘‘ຍຖາຫໍ ວທາມິ, ເອວໍ ສມຓໍ ອານນ຺ທໍ ວເທຫີ’’ຕິ ວທນາກາໂຣ ອິທານິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ເອວໍ-ສທ຺ເທນ ນິທສ຺ສີຍຕີຕິ ນິທສ຺ສນຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອວໍ ໂນຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເຕສໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ອຫິຕທຸກ຺ຂາວຫຠາເວ ສນ຺ນິຏ຺ຐານຊນນຕ຺ຖໍ ອນຸມຕິຄ຺ຄຫຓວເສນ ‘‘ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ໂນ ວາ, ກຖໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ໂຫຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉາຍ ກຕາຍ ‘‘ເອວໍ ໂນ ເອຕ຺ຖ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕທາກາຣສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ເອວໍ-ສທ຺ເທນ ວິຠາວິຕນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ໂສ ປນ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນາກາໂຣ ນິຍມິຍມາໂນ ອວຘາຣຓຕ຺ໂຖ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ໂນ ເອຕ຺ຖ ໂຫຕີຕິ ອາທີສຸ ອວຘາຣເຓ’’ຕິ. ເອວໍ ຠນ຺ເຕຕິ ປນ ຘມ຺ມສ຺ສ ສາຘຸກໍ ສວນມນສິກາເຣ ສນ຺ນິໂຍຊິເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຕຕ຺ຖ ຐິຕຠາວສ຺ສ ປຏິຊານນວເສນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອຕ຺ຖ ເອວໍ-ສທ຺ໂທ ວຈນສມ຺ປຏິຈ຺ຉນຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ເຕນ ເອວໍ ຠນ຺ເຕ, ສາຘຸ ຠນ຺ເຕ, ສຸຏ຺ຐຸ ຠນ຺ເຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ນານານຍນິປຸຓນ຺ຕິ ເອກຕ຺ຕນານຕ຺ຕອພ຺ຍາປາຣເອວໍຘມ຺ມຕາສງ຺ຂາຕາ, ນນ຺ທິຍາວຏ຺ຏ ຕິປຸກ຺ຂລສີຫວິກ຺ກີຬິຕອງ຺ກຸສທິສາໂລຈນສງ຺ຂາຕາ ວາ ອາຘາຣາທິເຠທວເສນ ນານາວິຘາ ນຍາ ນານານຍາ, ນຍາ ວາ ປາຬິຄຕິໂຍ, ຕາ ຈ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທິວເສນ ສໍກິເລຠາຄິຍາທິໂລກິຍາທິຕທຸຠຍໂວມິສ຺ສຕາທິວເສນ ກຸສລາທິວເສນ ຂນ຺ຘາທິວເສນ ສງ຺ຄຫາທິວເສນ ສມຍວິມຸຕ຺ຕາທິວເສນ ຐປນາທິວເສນ ກຸສລມູລາທິວເສນ ຕິກປຏ຺ຐານາທິວເສນ ຈ ນານປ຺ປກາຣາຕິ ນານານຍາ, ເຕຫິ ນິປຸຓໍ ສຓ຺ຫສຸຂຸມນ຺ຕິ ນານານຍນິປຸຓໍ. ອາສໂຍວ ອຊ຺ຌາສໂຍ, ເຕ ຈ ສສ຺ສຕາທິເຠເທນ, ຕຕ຺ຖ ຈ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຕາທິວເສນ ອເນກາ, ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສຍາທໂຍ ເອວ ວາ ສມຸຏ຺ຐານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸ ເອຕສ຺ສາຕິ ອເນກຊ຺ຌາສຍສມຸຏ຺ຐານໍ. ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນປຣິປຸຓ຺ຓໍ ອຸປເນຕພ຺ພາຠາວໂຕ, ສງ຺ກາສນປກາສນວິວຣຓວິຠຊນອຸຕ຺ຕານີກຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສນ ຉຫິ ອຕ຺ຖປເທຫິ, ອກ຺ຂຣປທພ຺ຍຎ຺ຊນາກາຣນິຣຸຕ຺ຕິນິທ຺ເທສວເສນ ຉຫິ ພ຺ຍຎ຺ຊນປເທຫິ ຈ ສມນ຺ນາຄຕນ຺ຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ວິວິຘປາຏິຫາຣິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປາຏິຫາຣິຍປທສ຺ສ ວຈນຕ຺ຖໍ ‘‘ປຏິປກ຺ຂຫຣຓໂຕ ຣາຄາທິກິເລສາປນຍນໂຕ ປາຏິຫາຣິຍ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ປນ ປຏິປກ຺ຂາ ຣາຄາທໂຍ ນ ສນ຺ຕິ, ເຍ ຫຣິຕພ຺ພາ. ປຸຖຸຊ຺ຊນານມ຺ປິ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ອຏ຺ຐຄຸຓສມນ຺ນາຄເຕ ຈິຕ຺ເຕ ຫຕປຏິປກ຺ເຂ ອິທ຺ຘິວິຘໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕໂວຫາເຣນ ຈ ນ ສກ຺ກາ ອິຘ ‘‘ປາຏິຫາຣິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ. ສເຈ ປນ ມຫາກາຣຸຓິກສ຺ສ ຠຄວໂຕ ເວເນຍ຺ຍຄຕາ ຈ ກິເລສາ ປຏິປກ຺ຂາ, ເຕສໍ ຫຣຓໂຕ ‘‘ປາຏິຫາຣິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ສຕິ ຍຸຕ຺ຕເມຕໍ. ອຖ ວາ ຠຄວໂຕ ຈ ສາສນສ຺ສ ຈ ປຏິປກ຺ຂາ ຕິຕ຺ຖິຍາ, ເຕສໍ ຫຣຓໂຕ ປາຏິຫາຣິຍໍ. ເຕ ຫິ ທິຏ຺ຐິຫຣຓວເສນ, ທິຏ຺ຐິປ຺ປກາສເນ ອສມຕ຺ຖຠາເວນ ຈ ອິທ຺ຘິອາເທສນານຸສາສນີຫິ ຫຣິຕາ ອປນີຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ‘‘ປຏີ’’ຕິ ວາ ອຍໍ ສທ຺ໂທ ‘‘ປຈ຺ຉາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ໂພເຘຕິ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ປຏິປວິຏ຺ຐມ຺ຫິ, ອຎ຺ໂຎ ອາຄຎ຺ຉິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ, ຕສ຺ມາ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ, ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ຈ ກຕກິຈ຺ເຈນ ປຈ຺ຉາ ຫຣິຕພ຺ພໍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຏິຫາຣິຍໍ, ອຕ຺ຕໂນ ວາ ອຸປກ຺ກິເລເສສຸ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານມຄ຺ເຄຫິ ຫຣິເຕສຸ ປຈ຺ຉາ ຫຣຓໍ ປຏິຫາຣິຍໍ. ອິທ຺ຘິອາເທສນານຸສາສນິໂຍ ຈ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສນ, ກຕກິຈ຺ເຈນ ຈ ສຕ຺ຕຫິຕຕ຺ຖໍ ປຸນ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພາ, ຫຣິເຕສຸ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປກ຺ກິເລເສສຸ ປຣສຕ຺ຕານໍ ອຸປກ຺ກິເລສຫຣຓານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ປຏິຫາຣິຍານິ ຠວນ຺ຕິ. ປຏິຫາຣິຍເມວ ປາຏິຫາຣິຍໍ. ປຏິຫາຣິເຍ ວາ ອິທ຺ຘິອາເທສນານຸສາສນີສມຸທາເຍ ຠວໍ ເອເກກໍ ‘‘ປາຏິຫາຣິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຏິຫາຣິຍໍ ວາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ມຄ຺ໂຄ ຈ ປຏິປກ຺ຂຫຣຓໂຕ, ຕຕ຺ຖ ຊາຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ວາ ນິມິຕ຺ຕຠູເຕ, ຕໂຕ ວາ ອາຄຕນ຺ຕິ ປາຏິຫາຣິຍໍ. ຕສ຺ສ ປນ ອິທ຺ຘິອາທິເຠເທນ ວິສຍເຠເທນ ຈ ພຫຸວິຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ເທສນາຍ ລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ ອາຫ ‘‘ວິວິຘປາຏິຫາຣິຍ’’ນ຺ຕິ.

ນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ສຸຕາກາຣໂຕ ນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ນ ປນ ຠຄວໂຕ ເທສິຕາກາຣໂຕ. ອຈິນ຺ເຕຍ຺ຍານຸຠາວາ ຫິ ຠຄວໂຕ ເທສນາ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ພປ຺ປກາເຣນ ໂກ ສມຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຕຸ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ວຈນໍ ສມຕ຺ຖິຕໍ ໂຫຕິ. ຘາຣຓພລທສ຺ສນຎ຺ຈ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ ສຸຕາກາຣາວິຣຊ຺ຌນສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ນ ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ຖນ຺ຕຣຕາປຣິຫາໂຣ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອຕ຺ຖານໍ ເອກວິສຍຕ຺ຕາ, ອິຕຣຖາ ເຖໂຣ ຠຄວໂຕ ເທສນາຍ ສພ຺ພຖາ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ສມຕ຺ໂຖ ອສມຕ຺ໂຖ ຈາຕິ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ.

‘‘ໂຍ ປໂຣ ນ ໂຫຕິ, ໂສ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາຍ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕສງ຺ຂາຕາຍ ສສນ຺ຕຕິຍໍ ວຕ຺ຕນໂຕ ຕິວິໂຘປິ ເມ-ສທ຺ໂທ ກິຎ຺ຈາປິ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ເຖ ທິສ຺ສຕິ, ກຣຓສມ຺ປທານສາມິນິທ຺ເທສວເສນ ປນ ວິຊ຺ຊມານເຠທໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ເມ-ສທ຺ໂທ ຕີສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ກິຎ຺ຈາປິ ອຸປສຄ຺ໂຄ ກິຣິຍໍ ວິເສເສຕິ, ໂຊຕກຠາວໂຕ ປນ ສຕິປິ ຕສ຺ມິໍ ສຸຕ-ສທ຺ໂທ ເອວ ຕໍ ຕມຕ຺ຖໍ ອນຸວທຕີຕິ ອນຸປສຄ຺ຄສ຺ສ ສຸຕ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາເຣ ສອຸປສຄ຺ຄສ຺ສ ຄຫຓໍ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສອຸປສຄ຺ໂຄ ຈ ອນຸປສຄ຺ໂຄ ຈາ’’ຕິ ອາຫ. ອສ຺ສາຕິ ສຸຕ-ສທ຺ທສ຺ສ. ກມ຺ມຠາວສາຘນານິ ອິຘ ສຸຕ-ສທ຺ເທ ສມ຺ຠວນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸປຘາຣິຕນ຺ຕິ ວາ ອຸປຘາຣຓນ຺ຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ມຍາຕິ ອຕ຺ເຖ ສຕີຕິ ຍທາ ເມສທ຺ທສ຺ສ ກຕ຺ຕຸວເສນ ກຣຓນິທ຺ເທໂສ, ຕທາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມມາຕິ ອຕ຺ເຖ ສຕີຕິ ຍທາ ສມ຺ພນ຺ຘວເສນ ສາມິນິທ຺ເທໂສ, ຕທາ.

ສຸຕສທ຺ທສນ຺ນິຘາເນ ປຍຸຕ຺ເຕນ ເອວໍສທ຺ເທນ ສວນກິຣິຍາໂຊຕເກນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອວນ຺ຕິ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓາທິວິຎ຺ຎາຓກິຈ຺ຈນິທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນາທີນໍ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກວິຎ຺ຎາຓານໍ ຕທຠິນິຫຏານຎ຺ຈ ມໂນທ຺ວາຣິກວິຎ຺ຎາຓານໍ ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສພ຺ເພສມ຺ປິ ວາກ຺ຍານໍ ເອວກາຣຕ຺ຖສຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ສຸຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ສຸຕໍ ເອວາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອສ຺ສວນຠາວປຏິກ຺ເຂປໂຕ’’ຕິ, ເອເຕນ ອວຘາຣເຓນ ນິຣາກຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍຖາ ຈ ສຸຕໍ ສຸຕໍ ເອວາຕິ ນິຍເມຕພ຺ພໍ, ຕໍ ສມ຺ມາ ສຸຕໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອນູນາຘິກາວິປຣີຕຄ຺ຄຫຓນິທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ‘‘ສທ຺ທນ຺ຕຣຕ຺ຖາໂປຫນວເສນ ສທ຺ໂທ ອຕ຺ຖໍ ວທຕີ’’ຕິ ສຸຕນ຺ຕິ ອສຸຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຍເມຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອສ຺ສວນຠາວປຏິກ຺ເຂປໂຕ’’ຕິ, ອິມິນາ ທິຏ຺ຐາທິວິນິວຕ຺ຕນໍ ກໂຣຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນ ອິທໍ ມຍາ ທິຏ຺ຐໍ, ນ ສຍມ຺ຠຸຎາເຓນ ສຈ຺ຉິກຕໍ, ອຖ ໂຂ ສຸຕໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ສມ຺ມເທວາຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອນູນາຘິກາວິປຣີຕຄ຺ຄຫຓນິທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ. ອວຘາຣຓຕ຺ເຖ ວາ ເອວໍ-ສທ຺ເທ ອຍໍ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ ກຣີຍຕີຕິ ຕທເປກ຺ຂສ຺ສ ສຸຕ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຍມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ອສ຺ສວນຠາວປຏິກ຺ເຂປໂຕ’’ຕິ. ເຕເນວ ອາຫ ‘‘ອນູນາຘິກາວິປຣີຕຄ຺ຄຫຓນິທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ. ສວນສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ກມ຺ມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ ສຸຍ຺ຍຕີຕິ.

ເອວໍ ສວນເຫຕຸສຸຓນ຺ຕປຸຄ຺ຄລສວນວິເສສວເສນ ປທຕ຺ຕຍສ຺ສ ເອເກນ ປກາເຣນ ອຕ຺ຖໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ປກາຣນ຺ຕເຣຫິປິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຖາ ເອວ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສາຕິ ຍາ ສາ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ຘມ຺ມສ຺ສວນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕາ ມໂນທ຺ວາຣວິຎ຺ຎາຓວີຖິ, ຕສ຺ສາ. ສາ ຫິ ນານປ຺ປກາເຣນ ອາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ. ຕຖາ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂສຕທ຺ວາຣານຸສາເຣນາ’’ຕິ. ນານປ຺ປກາເຣນາຕິ ວກ຺ຂມານານໍ ອເນກວິຫິຕານໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓານານາກາເຣນ, ເອເຕນ ອິມິສ຺ສາ ໂຍຊນາຍ ອາກາຣຕ຺ໂຖ ເອວໍ-ສທ຺ໂທ ຄຫິໂຕຕິ ທີເປຕິ. ປວຕ຺ຕິຠາວປ຺ປກາສນນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຖິຠາວປ຺ປກາສນໍ. ‘‘ສຸຕນ຺ຕິ ຘມ຺ມປ຺ປກາສນ’’ນ຺ຕິ ຍສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ວິຎ຺ຎາຓວີຖິ ນານປ຺ປກາເຣນ ປວຕ຺ຕາ, ຕສ຺ສ ຘມ຺ມຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ສຸຕສທ຺ທສ຺ສ ຘມ຺ມຕ຺ຖຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວຕ຺ຖສ຺ສ ປາກຏີກຣຓໍ ‘‘ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎາຓວີຖິຍາຕິ ກຣຓຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນໍ. ມຍາຕິ ກຕ຺ຖຸອຕ຺ເຖ.

‘‘ເອວນ຺ຕິ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພປ຺ປກາສນ’’ນ຺ຕິ ນິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ເອວໍ-ສທ຺ທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ນິທສ຺ເສຕພ຺ພສ຺ສ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພຕ຺ຕາຠາວາຠາວໂຕ, ເຕນ ເອວໍ-ສທ຺ເທນ ສກລມ຺ປິ ສຸຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈາມຏ຺ຐນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສຸຕ-ສທ຺ທສ຺ສ ກິຣິຍາສທ຺ທຕ຺ຕາ, ສວນກິຣິຍາຍ ຈ ສາຘາຣຓວິຎ຺ຎາຓປ຺ປພນ຺ຘປຏິພທ຺ຘຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ຈ ປຸຄ຺ຄລໂວຫາໂຣຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຸຕນ຺ຕິ ປຸຄ຺ຄລກິຈ຺ຈປ຺ປກາສນ’’ນ຺ຕິ. ນ ຫິ ປຸຄ຺ຄລໂວຫາຣຣຫິເຕ ຘມ຺ມປ຺ປພນ຺ເຘ ສວນກິຣິຍາ ລພ຺ຠຕີຕິ.

‘‘ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານສ຺ສາ’’ຕິອາທິປິ ອາກາຣຕ຺ຖເມວ ເອວໍ-ສທ຺ທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸຣິມໂຍຊນາຍ ອຎ຺ຎຖາ ອຕ຺ຖໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອາກາຣປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ອຸປາທາປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ເອວ, ຘມ຺ມານໍ ປວຕ຺ຕິອາກາຣຸປາທານວເສນ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ສຸຕນ຺ຕິ ວິສຍນິທ຺ເທໂສ’’ຕິ ໂສຕພ຺ພຠູໂຕ ຘມ຺ໂມ ສວນກິຣິຍາກຕ຺ຕຸປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສວນກິຣິຍາວເສນ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ກສ຺ສຈິ ກຕ຺ຕຸ ອຠາເວປິ ສທ຺ທໂວຫາເຣນ ພຸທ຺ຘິປຣິກປ຺ປິຕເຠທວຈນິຈ຺ຉາຍ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານໂຕ ອຎ຺ຎໍ ວິຍ ຕໍສມງ຺ຄິໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນນ ຕໍສມງ຺ຄິໂນ’’ຕິ. ສວນກິຣິຍາວິສໂຍປິ ໂສຕພ຺ພຘມ຺ໂມ ສວນກິຣິຍາວເສນ ປວຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານສ຺ສ ອິຘ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ກຕ຺ຕຸຠາວໂຕ, ສວນວເສນ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ເອວ ວາ ສວນກິຣິຍາຠາວໂຕ ຕໍກິຣິຍາກຕ຺ຕຸ ຈ ວິສໂຍ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ກຕ຺ຕຸ ວິສເຍ’’ຕິ. ສຸຕາກາຣສ຺ສ ຈ ເຖຣສ຺ສ ສມ຺ມານິຈ຺ຉິຕຠາວໂຕ ອາຫ ‘‘ຄຫຓສນ຺ນິຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ, ເອເຕນ ວາ ອວຘາຣຓຕ຺ຖໍ ເອວໍ-ສທ຺ທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຍໍ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ ກຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ປຸພ຺ເພ ສຸຕານໍ ນານາວິຫິຕານໍ ສຸຕ຺ຕສງ຺ຂາຕານໍ ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນານໍ ອຸປຘາຣິຕຣູປສ຺ສ ອາກາຣສ຺ສ ນິທສ຺ສນສ຺ສ ອວຘາຣຓສ຺ສ ວາ ປກາສນສຠາໂວ ເອວໍ-ສທ຺ໂທຕິ ຕທາກາຣາທິອຸປຘາຣຓສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອຸປາທານຠູຕຘມ຺ມປ຺ປພນ຺ຘພ຺ຍາປາຣຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອວນ຺ຕິ ປຸຄ຺ຄລກິຈ຺ຈນິທ຺ເທໂສ’’ຕິ. ສວນກິຣິຍາ ປນ ປຸຄ຺ຄລວາທິໂນປິ ວິຎ຺ຎາຓນິຣເປກ຺ຂາ ນຕ຺ຖີຕິ ວິເສສໂຕ ວິຎ຺ຎາຓພ຺ຍາປາໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຕນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຓກິຈ຺ຈນິທ຺ເທໂສ’’ຕິ. ເມຕິ ສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ເອກນ຺ເຕເນວ ສຕ຺ຕວິສຍຕ຺ຕາ, ວິຎ຺ຎາຓກິຈ຺ຈສ຺ສ ຈ ຕຕ຺ເຖວ ສໂມທຫິຕພ຺ພໂຕ ‘‘ເມຕິ ອຸຠຍກິຈ຺ຈຍຸຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລນິທ຺ເທໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິສຠາວາ ຍຖາກ຺ກມໍ ເອວໍ-ສທ຺ທ ສຸຕ-ສທ຺ທານໍ ອຕ຺ຖາຕິ ເຕ ຕຖາຣູປປຎ຺ຎຕ຺ຕິອຸປາທານພ຺ຍາປາຣຠາເວນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເອວນ຺ຕິ ປຸຄ຺ຄລກິຈ຺ຈນິທ຺ເທໂສ. ສຸຕນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຓກິຈ຺ຈນິທ຺ເທໂສ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກຣຓກິຣິຍາກຕ຺ຕຸກມ຺ມວິເສສປ຺ປກາສນວເສນ ປຸຄ຺ຄລພ຺ຍາປາວິສຍປຸຄ຺ຄລພ຺ຍາປາຣນິທສ຺ສນວເສນ ຄຫຓາກາຣຄາຫກຕພ຺ພິສຍວິເສສນິທ຺ເທສວເສນ ກຕ຺ຕຸກຣຓ ພ຺ຍາປາຣກຕ຺ຕຸນິທ຺ເທສວເສນ ຈ ທຸຕິຍາທໂຍ ຈຕສ຺ໂສ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ ທສ຺ສິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ສພ຺ພສ຺ສາປິ ສທ຺ທາຘິຄມນີຍສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຸເຂເນວ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ, ສພ຺ພປຎ຺ຎຕ຺ຕີນຎ຺ຈ ວິຊ຺ຊມານາທິວເສນ ຉສຸ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິເຠເທສຸ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ເຕສຸ ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິອາທີນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີນໍ ສຣູປໍ ນິທ຺ຘາເຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເອວນ຺ຕິ ຈ ເມຕິ ຈາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເອວນ຺ຕິ ຈ ເມຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈມານສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອາກາຣາທິໂນ, ຘມ຺ມານຎ຺ຈ ອສລ຺ລກ຺ຂຓຠາວໂຕ ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ຖວເສນ ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ຖວເສນາຕິ ຠູຕຕ຺ຖອຸຕ຺ຕມຕ຺ຖວເສນ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິໂຍ ມາຍາມຣີຈິອາທໂຍ ວິຍ ອຠູຕຕ຺ໂຖ, ອນຸສ຺ສວາທີຫິ ຄເຫຕພ຺ໂພ ວິຍ ອນຸຕ຺ຕມຕ຺ໂຖ ຈ ນ ໂຫຕິ, ໂສ ຣູປສທ຺ທາທິສຠາໂວ ຣຸປ຺ປນານຸຠວນາທິສຠາໂວ ວາ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ສຈ຺ຈິກຏ຺ໂຐ, ປຣມຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ຕຖາ ເອວໍ ເມຕິ ປທານມຕ຺ໂຖຕິ, ເອຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏຕຣໍ ກາຕຸໍ ‘‘ກິຎ຺ເຫຕ຺ຖ ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຕນ຺ຕິ ປນ ສທ຺ທາຍຕນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ. ເຕເນວ ຫິ ‘‘ຍຎ຺ຫິ ຕເມຕ຺ຖ ໂສເຕນ ອຸປລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ໂສຕທ຺ວາຣານຸສາເຣນ ອຸປລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ປນ ວຸຕ຺ເຕ ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນາທິສພ຺ພໍ ລພ຺ຠຕິ. ຕໍ ຕໍ ອຸປາທາຍ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕຕິ ໂສຕປຖໍ ອາຄເຕ ຘມ຺ເມ ອຸປາທາຍ ເຕສໍ ອຸປຘາຣິຕາກາຣາທິໂນ ປຈ຺ຈາມສນວເສນ ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິ, ສສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ເນ ຂນ຺ເຘ ອຸປາທາຍ ‘‘ເມ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິຏ຺ຐາທິສຠາວຣຫິເຕ ສທ຺ທາຍຕເນ ປວຕ຺ຕມາໂນປິ ສຸຕໂວຫາໂຣ ‘‘ທຸຕິຍໍ ຕຕິຍ’’ນ຺ຕິອາທິໂກ ວິຍ ປຐມາທີນິ ທິຏ຺ຐມຸຕວິຎ຺ຎາເຕ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ປວຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ທິຏ຺ຐາທີນິ ອຸປນິຘາຍ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ’’ຕິ. ອສຸຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ຫິ ‘‘ສຸຕ’’ນ຺ຕິ ປກາສິໂຕ ຍມຕ຺ໂຖຕິ.

ອຕ຺ຕນາ ປຏິວິທ຺ຘາ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ປກາຣວິເສສາ ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິ ເຖເຣນ ປຈ຺ຈາມຏ຺ຐາຕິ ອາຫ ‘‘ອສມ຺ໂມຫໍ ທີເປຕີ’’ຕິ. ‘‘ນານປ຺ປກາຣປຏິເວຘສມຕ຺ໂຖ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ວກ຺ຂມານສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ນານປ຺ປກາຣຕໍ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ສຸຕສ຺ສ ອສມ຺ໂມສໍ ທີເປຕີ’’ຕິ ສຸຕາກາຣສ຺ສ ຍາຖາວໂຕ ທສ຺ສິຍມານຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສມ຺ໂມເຫນາຕິ ສມ຺ໂມຫາຠາເວນ, ປຎ຺ຎາຍ ເອວ ວາ ສວນກາລສມ຺ຠູຕາຍ ຕທຸຕ຺ຕຣກາລປຎ຺ຎາສິທ຺ຘິ, ເອວໍ ອສມ຺ໂມເສນາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ພ຺ຍຎ຺ຊນານໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ໂພ ອາກາໂຣ ນາຕິຄມ຺ຠີໂຣ, ຍຖາສຸຕຘາຣຓເມວ ຕຕ຺ຖ ກຣຓີຍນ຺ຕິ ສຕິຍາ ພ຺ຍາປາໂຣ ອຘິໂກ, ປຎ຺ຎາ ຕຕ຺ຖ ຄຸຓີຠູຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຎ຺ຎາປຸພ຺ພງ຺ຄມາຍາ’’ຕິອາທິ ປຎ຺ຎາຍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາຕິ ກຕ຺ວາ. ປຸພ຺ພງ຺ຄມຕາ ເຈຕ຺ຖ ປຘານຠາໂວ ‘‘ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ, ປຸພ຺ພງ຺ຄມຕາຍ ວາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີສຸ ອາວຊ຺ຊນາທີນໍ ວິຍ ອປ຺ປຘານຕ຺ເຕ ປຎ຺ຎາ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ເອຕິສ຺ສາຕິ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ‘‘ສຕິປຸພ຺ພງ຺ຄມາຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ຍຖາສມ຺ຠວມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປນ຺ນສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນປຣິປຸຓ຺ຓສ຺ສ, ສງ຺ກາສນປກາສນວິວຣຓວິຠຊນອຸຕ຺ຕານີກຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສນ ຉຫິ ອຕ຺ຖປເທຫິ, ອກ຺ຂຣປທພ຺ຍຎ຺ຊນາກາຣນິຣຸຕ຺ຕິນິທ຺ເທສວເສນ ຉຫິ ພ຺ຍຎ຺ຊນປເທຫິ ຈ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສາຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ໂຍນິໂສມນສິກາຣໍ ທີເປຕີຕິ ເອວໍ-ສທ຺ເທນ ວຸຈ຺ຈມານານໍ ອາກາຣນິທສ຺ສນາວຘາຣຓຕ຺ຖານໍ ອວິປຣີຕສທ຺ຘມ຺ມວິສຍຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອວິກ຺ເຂປໍ ທີເປຕີ’’ຕິ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຊາລໍ ກຕ຺ຖ ຠາສິຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ປຸຈ຺ຉາວເສນ ປກຣຓປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ວກ຺ຂມານສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ສວນໍ ສມາຘານມນ຺ຕເຣນ ນ ສມ຺ຠວຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ຕສ຺ເສວຕ຺ຖສ຺ສ ສມຕ຺ຖນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິຍາຕິ ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນເທສກປໂຍຊນາທິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ. ອວິປຣີຕສທ຺ຘມ຺ມວິສເຍຫິ ວິຍ ອາກາຣນິທສ຺ສນາວຘາຣຓຕ຺ເຖຫິ ໂຍນິໂສມນສິກາຣສ຺ສ, ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວເນນ ວິຍ ຈ ອວິກ຺ເຂປສ຺ສ ຍຖາ ໂຍນິໂສມນສິກາເຣນ ຜລຠູເຕນ ອຕ຺ຕສມ຺ມາປຓິຘິປຸພ຺ເພກຕປຸຎ຺ຎຕານໍ ສິທ຺ຘິ ວຸຕ຺ຕາ ຕທວິນາຠາວໂຕ, ເອວໍ ອວິກ຺ເຂເປນ ຜລຠູເຕນ ກາຣຓຠູຕານໍ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນສປ຺ປຸຣິສູປນິສ຺ສຍານໍ ສິທ຺ຘິ ທສ຺ເສຕພ຺ພາ ສິຍາ ອສ຺ສຸຕວໂຕ, ສປ຺ປຸຣິສູປນິສ຺ສຍຣຫິຕສ຺ສ ຈ ຕທຠາວໂຕ.

‘‘ນ ຫິ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ສມຕ຺ຖນວຈເນນ ປນ ອວິກ຺ເຂເປນ ກາຣຓຠູເຕນ ສປ຺ປຸຣິສູປນິສ຺ສເຍນ ຈ ຜລຠູຕສ຺ສ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນສ຺ສ ສິທ຺ຘິ ທສ຺ສິຕາ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ ຍຸຕ຺ໂຕ ສິຍາສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນສປ຺ປຸຣິສູປນິສ຺ສຍາ ນ ເອກນ຺ເຕນ ອວິກ຺ເຂປສ຺ສ ກາຣຓໍ ພາຫິຣງ຺ຄຕ຺ຕາ, ອວິກ຺ເຂໂປ ປນ ສປ຺ປຸຣິສູປນິສ຺ສໂຍ ວິຍ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນສ຺ສ ເອກນ຺ຕກາຣຓນ຺ຕິ. ເອວມ຺ປິ ອວິກ຺ເຂເປນ ສປ຺ປຸຣິສູປນິສ຺ສຍສິທ຺ຘິໂຊຕນາ ນ ສມຕ຺ຖິຕາວ, ໂນ ນ ສມຕ຺ຖິຕາ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕານໍ ສປ຺ປຸຣິສປຍິຣຸປາສນາຠາວສ຺ສ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸຣິມໍ ຜເລນ ກາຣຓສ຺ສ ສິທ຺ຘິທສ຺ສນໍ ນທີປູເຣນ ວິຍ ອຸປຣິ ວຸຏ຺ຐິສພ຺ຠາວສ຺ສ, ທຸຕິຍໍ ກາຣເຓນ ຜລສ຺ສ ສິທ຺ຘິທສ຺ສນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ເອກນ຺ເຕນ ວສ຺ສິນາ ວິຍ ເມຆວຸຏ຺ຐາເນນ ວຸຏ຺ຐິປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ.

ຠຄວໂຕ ວຈນສ຺ສ ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນປເຠທປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ສກລສາສນສມ຺ປຕ຺ຕິໂອຄາຫນາກາໂຣ ນິຣວເສສປຣຫິຕປາຣິປູຣິກາຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອວໍ ຠທ຺ທໂກ ອາກາໂຣ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ນ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຈ຺ຉິມຈກ຺ກທ຺ວຍສມ຺ປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອຕ຺ຕສມ຺ມາປຓິຘິປຸພ຺ເພກຕປຸຎ຺ຎຕາສງ຺ຂາຕໍ ຄຸຓທ຺ວຍໍ. ອປຣາປຣໍ ວຸຕ຺ຕິຍາ ເຈຕ຺ຖ ຈກ຺ກຠາໂວ, ຈຣນ຺ຕິ ເອເຕຫິ ສຕ຺ຕາ ສມ຺ປຕ຺ຕິຠເວສູຕິ ວາ. ເຍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ ຠິກ຺ຂເວ ຈກ຺ການິ, ເຍຫິ ສມນ຺ນາຄຕານໍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ຈຕຸຈກ຺ກໍ ວຕ຺ຕຕີ’’ຕິອາທິ. ປຸຣິມປຈ຺ຉິມຠາໂວ ເຈຕ຺ຖ ເທສນາກ຺ກມວເສນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ປຈ຺ຉິມຈກ຺ກທ຺ວຍສິທ຺ຘິຍາຕິ ປຈ຺ຉິມຈກ຺ກທ຺ວຍສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາຍ. ສມ຺ມາປຓິຫິຕຕ຺ໂຕ ປຸພ຺ເພ ຈ ກຕປຸຎ຺ໂຎ ສຸທ຺ຘາສໂຍ ໂຫຕິ ຕທສຸທ຺ຘິເຫຕູນໍ ກິເລສານໍ ທູຣີຠາວໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອາສຍສຸທ຺ຘິ ສິທ຺ຘາ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມ຺ມາປຓິຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ເສຍ຺ຍໂສ ນໍ ຕໂຕ ກເຣ’’ຕິ, ‘‘ກຕປຸຎ຺ໂຎສິ ຕ຺ວໍ ອານນ຺ທ, ປຘານໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊ ຂິປ຺ປໍ ໂຫຫິສິ ອນາສໂວຕິ ຈ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອາສຍສຸທ຺ຘິຍາ ອຘິຄມພ຺ຍຕ຺ຕິສິທ຺ຘີ’’ຕິ. ປໂຍຄສຸທ຺ຘິຍາຕິ ໂຍນິໂສມນສິກາຣປຸພ຺ພງ຺ຄມສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສວນປໂຍຄສ຺ສ ວິສທຠາເວນ. ຕຖາ ຈາຫ ‘‘ອາຄມພ຺ຍຕ຺ຕິສິທ຺ຘີ’’ຕິ. ສພ຺ພສ຺ສ ວາ ກາຍວຈີປໂຍຄສ຺ສ ນິທ຺ໂທສຠາເວນ. ປຣິສຸທ຺ຘກາຍວຈີປໂຍໂຄ ຫິ ວິປ຺ປຏິສາຣາຠາວໂຕ ອວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ປຣິຍຕ຺ຕິຍໍ ວິສາຣໂທ ໂຫຕີຕິ.

‘‘ນານປ຺ປກາຣປຏິເວຘທີປເກນາ’’ຕິອາທິນາ ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊເນສຸ ເຖຣສ຺ສ ເອວໍ-ສທ຺ທ ສຸຕ-ສທ຺ທານໍ ອສມ຺ໂມຫາສມ຺ໂມສທີປນໂຕ ຈຕຸປຏິສມ຺ຠິທາວເສນ ອຕ຺ຖໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ໂສຕພ຺ພປ຺ປເຠທປຏິເວຘທີປເກນາ’’ຕິ ເອເຕນ ອຍໍ ສຸຕ-ສທ຺ໂທ ເອວໍ-ສທ຺ທສນ຺ນິຘານໂຕ, ວກ຺ຂມານາເປກ຺ຂາຍ ວາ ສາມຎ຺ເຎເນວ ໂສຕພ຺ພຘມ຺ມວິເສສໍ ອາມສຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ມໂນທິຏ຺ຐິກຣຓາປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມານໍ ອນຸເປກ຺ຂນສຸປ຺ປຏິເວຘາ ວິເສສໂຕ ມນສິກາຣປຏິພທ຺ຘາຕິ ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ໂຍນິໂສມນສິກາຣທີປເກນ ເອວໍ-ສທ຺ເທນ ໂຍເຊຕ຺ວາ, ສວນຘາຣຓວຈີປຣິຈຍາ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມານໍ ວິເສເສນ ໂສຕາວຘານປຏິພທ຺ຘາຕິ ເຕ ອວິກ຺ເຂປທີປເກນ ສຸຕ-ສທ຺ເທນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສາສນສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຘມ຺ມສ຺ສວເນ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນຕິ. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມາຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມາ. ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາຕິ ‘‘ອິຘ ສີລໍ ກຖິຕໍ, ອິຘ ສມາຘິ, ອິຘ ປຎ຺ຎາ, ເອຕ຺ຕກາ ເອຕ຺ຖ ອນຸສນ຺ຘິໂຍ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ມນສາ ອນຸເປກ຺ຂິຕາ. ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາຕິ ນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຠູຕາຍ, ຎາຕປຣິຎ຺ຎາສງ຺ຂາຕາຍ ວາ ທິຏ຺ຐິຍາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕຣູປາຣູປຘມ຺ເມ ‘‘ອິຕິ ຣູປໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ສຸຏ຺ຐຸ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ປຏິວິທ຺ຘາ.

‘‘ສກເລນ ວຈເນນາ’’ຕິ ປຸພ຺ເພ ຕີຫິ ປເທຫິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ໂຍຊິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສປ຺ປຸຣິສຠູມິນ຺ຕິ ອກຕຎ຺ຎຸຕໍ ‘‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປາປຠິກ຺ຂຸ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິຕໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ ປຣິຍາປຸຓິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ທຫຕີ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອນຣິຍໂວຫາຣາວຕ຺ຖໍ. ສາ ເອວ ອນຣິຍໂວຫາຣາວຕ຺ຖາ ອສທ຺ຘມ຺ໂມ. ນນຸ ຈ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ‘‘ມເມທໍ ວຈນ’’ນ຺ຕິ ອຘິມານສ຺ສ, ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣາທີນຎ຺ຈ ຕທາສງ຺ກາຍ ອຠາວໂຕ ອສປ຺ປຸຣິສຠູມິສມຕິກ຺ກມາທິວຈນໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ ຕິ? ນຍິທໍ ເອວໍ ‘‘ເອວໍ ເມ ສຸຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ເຕນ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ວິຠາວິໂຕຕິ ທສ຺ສນໂຕ. ເກຈິ ປນ ‘‘ເທວຕານໍ ປຣິວິຕກ຺ກາເປກ຺ຂໍ ຕຖາວຈນນ຺ຕິ ເອທິສີ ໂຈທນາ ອນວກາສາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ຂເຓ ເອກຈ຺ຈານໍ ເທວຕານໍ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ ‘‘ຕຖາຄໂຕ ຈ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ອຍຎ຺ຈ ອາຍສ຺ມາ ເທສນາກຸສໂລ, ອິທານິ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ສກ຺ຍກຸລປ຺ປສຸໂຕ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຠາຕາ ຈູຬປິຕຸປຸຕ຺ໂຕ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ສຍໍ ສຈ຺ຉິກຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ອຸທາຫຸ ຠຄວໂຕເຍວ ວຈນໍ ຍຖາສຸຕ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ຕທາສງ຺ກິຕປ຺ປກາຣໂຕ ອສປ຺ປຸຣິສຠູມິສໂມກ຺ກມາທິໂຕ ອຕິກ຺ກມາທິ ວິຠາວິຕນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ອທຫນ຺ໂຕຕິ ‘‘ມເມຕ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນິ ອຏ຺ຐເປນ຺ໂຕ. ອປ຺ເປຕີຕິ ນິທສ຺ເສຕິ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກປຣມຕ຺ເຖສຸ ຍຖາຣຫໍ ສຕ຺ເຕ ເນຕີຕິ ເນຕ຺ຕິ, ຘມ຺ໂມເຍວ ເນຕ຺ຕິ ຘມ຺ມເນຕ຺ຕິ.

ທຬ຺ຫຕຣນິວິຏ຺ຐາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ກງ຺ຂາ. ນາຕິສໍສປ຺ປນໍ ມຕິເຠທມຕ຺ຕໍ ວິມຕິ. ອສ຺ສທ຺ຘິຍໍ ວິນາເສຕິ ຠຄວໂຕ ເທສິຕຕ຺ຕາ, ສມ຺ມຸຂາ ຈສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ, ຂລິຕທຸຣຸຕ຺ຕາທິຄ຺ຄຫຓໂທສາຠາວໂຕ ຈ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຐມາທໂຍ ຕິສ຺ໂສ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ ອາກາຣາທິອຕ຺ເຖສຸ ອຄ຺ຄຫິຕວິເສສເມວ ເອວໍ-ສທ຺ທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕາ, ຕໂຕ ປຣາ ຕິສ຺ໂສ ອາກາຣຕ຺ຖເມວ ເອວໍ-ສທ຺ທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຠາວິຕາ. ປຈ຺ຉິມາ ປນ ຕິສ຺ໂສ ຍຖາກ຺ກມໍ ອາກາຣຕ຺ຖໍ ນິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອວຘາຣຓຕ຺ຖຎ຺ຈ ເອວໍ-ສທ຺ທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຍຊິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເອກ-ສທ຺ໂທ ອຎ຺ຎເສຏ຺ຐາສຫາຍສງ຺ຂ຺ຍທີສຸ ທິສ຺ສຕິ. ຕຖາເຫສ ‘‘ສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ ອຎ຺ຎຕ຺ເຖ ທິສ຺ສຕິ, ‘‘ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ເສຏ຺ຐຕ຺ເຖ, ‘‘ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐ’’ຕິອາທີສຸ ອສຫາເຍ, ‘‘ເອໂກວ ໂຂ ຠິກ຺ຂເວ ຂໂຓ ຈ ສມໂຍ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສາຍາ’’ຕິອາທີສຸ ສງ຺ຂ຺ຍຍໍ, ອິຘາປິ ສງ຺ຂ຺ຍຍນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເອກນ຺ຕິ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉທນິທ຺ເທໂສ’’ຕິ. ກາລຎ຺ຈ ສມຍຎ຺ຈາຕິ ຍຸຕ຺ຕກາລຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຍສາມຄ຺ຄິຎ຺ຈ. ຂໂຓຕິ ໂອກາໂສ. ຕຖາຄຕຸປ຺ປາທາທິໂກ ຫິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ໂອກາໂສ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍປຏິລາຠເຫຕຸຕ຺ຕາ. ຂໂຓ ເອວ ຈ ສມໂຍ. ໂຍ ‘‘ຂໂຓ’’ຕິ ຈ ‘‘ສມໂຍ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ເອໂກ ວາຕິ ຫິ ອຕ຺ໂຖ. ມຫາສມໂຍຕິ ມຫາສມູໂຫ. ສມໂຍປິ ໂຂຕິ ສິກ຺ຂາປທປູຣຓສ຺ສ ເຫຕຸປິ. ສມຍປ຺ປວາທເກຕິ ທິຏ຺ຐິປ຺ປວາທເກ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ນິສິນ຺ນາ ຕິຕ຺ຖິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ສມຍໍ ປວທນ຺ຕີຕິ. ອຕ຺ຖາຠິສມຍາຕິ ຫິຕປຏິລາຠາ. ອຠິສເມຕພ຺ໂພຕິ ອຠິສມໂຍ, ອຠິສມໂຍ ອຕ຺ໂຖຕິ ອຠິສມຍຏ຺ໂຐຕິ ປີຬນ ອາທີນິ ອຠິສເມຕພ຺ພຠາເວນ ເອກີຠາວໍ ອຸປເນຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕານິ. ອຠິສມຍສ຺ສ ວາ ປຏິເວຘສ຺ສ ວິສຍຠູຕຠາໂວ ອຠິສມຍຏ຺ໂຐຕິ ຕາເນວ ຕຖາ ເອກຕ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕານິ. ຕຕ຺ຖ ປີຬນໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈສ຺ສ ຕໍ ສມງ຺ຄີໂນ ຫິໍສນໍ ອວິປ຺ຜາຣິກຕາກຣຓໍ. ສນ຺ຕາໂປທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂຕາທິວເສນ ສນ຺ຕາປນໍ ປຣິທຫຓໍ.

ຕຕ຺ຖ ສຫກາຣີກາຣຓໍ ສນ຺ນິຊ຺ຌ ສເມຕິ ສມເວຕີຕິ ສມໂຍ, ສມວາໂຍ. ສເມຕິ ສມາຄຈ຺ຉຕິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍເມຕ຺ຖ ຕທາຘາຣປຸຄ຺ຄເລຫີຕິ ສມໂຍ, ຂໂຓ. ສເມຕິ ເອຕ຺ຖ, ເອເຕນວ ສໍຄຈ຺ຉຕິ ສຕ຺ໂຕ, ສຠາວຘມ຺ໂມ ວາ ສຫຊາຕາທີຫິ, ອຸປ຺ປາທາທີຫິ ວາຕິ ສມໂຍ, ກາໂລ. ຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕິມຕ຺ຕຕາຍ ອຕ຺ຖໂຕ ອຠູໂຕປິ ຫິ ກາໂລ ຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອຘິກຣຓໍ, ກຣຓໍ ວິຍ ຈ ກປ຺ປນາມຕ຺ຕສິທ຺ເຘນ ຣູເປນ ໂວຫຣີຍຕີຕິ. ສມໍ, ສຫ ວາ ອວຍວານໍ ອຍນໍ ປວຕ຺ຕິ ອວຏ຺ຐານນ຺ຕິ ສມໂຍ, ສມູໂຫ, ຍຖາ ‘‘ສມຸທາໂຍ’’ຕິ. ອວຍວສຫາວຏ຺ຐານເມວ ຫິ ສມູໂຫຕິ. ອວເສສປຈ຺ຈຍານໍ ສມາຄເມ ເອຕິ ຜລໍ ເອຕສ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ປວຕ຺ຕຕິ ຈາຕິ ສມໂຍ, ເຫຕຸ ຍຖາ ‘‘ສມຸທໂຍ’’ຕິ. ສເມຕິ ສໍໂຍຊນຠາວໂຕ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເອຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວິສເຍ ປວຕ຺ຕຕິ, ທຬ຺ຫຄ຺ຄຫຓຠາວໂຕ ວາ ສໍຍຸຕ຺ຕາ ອຍນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຕ຺ຕາ ຍຖາຠິນິເວສໍ ເອເຕນາຕິ ສມໂຍ, ທິຏ຺ຐິ. ທິຏ຺ຐິສໍໂຍຊເນນ ຫິ ສຕ຺ຕາ ອຕິວິຍ ພຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ. ສມິຕິ ສງ຺ຄຕິ ສໂມຘານນ຺ຕິ ສມໂຍ, ປຏິລາໂຠ. ສມສ຺ສ ຍານໍ, ສມ຺ມາ ວາ ຍານໍ ອປຄໂມຕິ ສມໂຍ, ປຫານໍ. ອຠິມຸຂໍ ຎາເຓນ ເອຕພ຺ໂພ ອຠິສເມຕພ຺ໂພຕິ ອຠິສມໂຍ, ຘມ຺ມານໍ ອວິປຣີໂຕ ສຠາໂວ. ອຠິມຸຂຠາເວນ ສມ຺ມາ ເອຕິ ຄຈ຺ຉຕິ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ອຠິສມໂຍ, ຘມ຺ມານໍ ຍຖາຠູຕສຠາວາວໂພໂຘ. ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ສມຍ-ສທ຺ທສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສມຍ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາເຣ ອຠິສມຍ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຸທາຫຣຓໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອສ຺ສາຕິ ສມຍ-ສທ຺ທສ຺ສ. ກາໂລ ອຕ຺ໂຖ ສມວາຍາທີນໍ ອຕ຺ຖານໍ ອິຘ ອສມ຺ຠວໂຕ ເທສເທສກປຣິສານໍ ວິຍ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິທານຠາເວນ ກາລສ຺ສ ອປທິສິຕພ຺ພໂຕ ຈ.

ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ອນິຍາມິຕວເສເນວ ກາໂລ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ, ນ ອຸຕຸສໍວຈ຺ຉຣາທິວເສນ ນິຍເມຕ຺ວາຕິ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປີ’’ຕິອາທິ. ອຸຕຸສໍວຈ຺ຉຣາທິວເສນ ນິຍມໍ ອກຕ຺ວາ ສມຍ-ສທ຺ທສ຺ສ ວຈເນ ອຍມ຺ປິ ຄຸໂຓ ລທ຺ໂຘ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຍ ວາ ອິເມ’’ຕິອາທິມາຫ. ສາມຎ຺ຎໂຊຕນາ ຫິ ວິເສເສ ອວຕິຏ຺ຐຕີຕິ. ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣສມໂຍ ເທວສິກໍ ຌານສມາປຕ຺ຕີຫິ ວີຕິນາມນກາໂລ, ວິເສສໂຕ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕາຫານິ. ປກາສາຕິ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸຍາ ປກມ຺ປນໂອຠາສປາຕຸຠາວາທີຫິ ປາກຏາ. ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠເທສຸເຍວ ສມເຍສຸ ເອກເທສໍ ປກາຣນ຺ຕເຣຫິ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂຍ ຈາຍ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຖາ ຫິ ຎາຓກິຈ຺ຈສມໂຍ ອຕ຺ຕຫິຕປຏິປຕ຺ຕິສມໂຍ ຈ ອຠິສມ຺ໂພຘິສມໂຍ. ອຣິຍຕຸຓ຺ຫິຠາວສມໂຍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣສມໂຍ. ກຣຸຓາກິຈ຺ຈປຣຫິຕປຏິປຕ຺ຕິຘມ຺ມິກຖາສມໂຍ ເທສນາສມເຍວ.

ກຣຓວຈເນນ ນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ ຍຖາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອຠິຘມ຺ມວິນເຍສຸ. ຕຖາຕິ ຠຸມ຺ມກຣເຓຫິ. ອຘິກຣຓຕ຺ຖ ອາຘາຣຕ຺ໂຖ. ຠາໂວ ນາມ ກິຣິຍາ, ກິຣິຍາຍ ກິຣິຍນ຺ຕຣລກ຺ຂຓໍ ຠາເວນຠາວລກ຺ຂຓໍ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ກາໂລ ສຠາວຘມ຺ມປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ສຍໍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອວິຊ຺ຊມາໂນປິ ອາຘາຣຠາເວນ ປຎ຺ຎາໂຕ ຕງ຺ຂຓປ຺ປວຕ຺ຕານໍ ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ປຣໂຕ ຈ ອຠາວໂຕ ‘‘ປຸພ຺ພຓ຺ເຫ ຊາໂຕ, ສາຍນ຺ເຫ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ, ຈ ອາທີສຸ, ສມູໂຫ ຈ ອວຍວວິນິມຸຕ຺ໂຕ ອວິຊ຺ຊມາໂນປິ ກປ຺ປນາມຕ຺ຕສິທ຺ໂຘ ອວຍວານໍ ອາຘາຣຠາເວນ ປຎ຺ຎາປີຍຕິ ‘‘ຣຸກ຺ເຂ ສາຂາ, ຍວຣາສິຍໍ ສມ຺ຠູໂຕ’’ຕິອາທີສຸ, ເອວໍ ອິຘາປີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຘິກຣຓຎ຺ຫິ…ເປ… ຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິ. ຍສ຺ມິໍ ກາເລ, ຘມ຺ມປຸຎ຺ເຊ ວາ ກາມາວຈຣໍ ກຸສລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ກາເລ, ຘມ຺ມປຸຎ຺ເຊ ຈ ຜສ຺ສາທໂຍປິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຍຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ຈ ຄາວີສຸ ທຸຍ຺ຫມານາສຸ ຄໂຕ, ທຸທ຺ຘາສຸ ອາຄໂຕຕິ ໂທຫນກິຣິຍາຍ ຄມນກິຣິຍາ ລກ຺ຂີຍຕິ, ເອວໍ ອິຘາປິ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ສຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍມາໂນ ເອວ ໂຫຕິ ປທຕ຺ຖສ຺ສ ສຕ຺ຕາວິຣຫາຠວໂຕຕິ ສມຍສ຺ສ ສຕ຺ຕາກິຣິຍາຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກິຣິຍາ, ຜສ຺ສາທີນໍ ຠວນກິຣິຍາ ຈ ລກ຺ຂີຍຕິ. ຍສ຺ມິໍ ສມເຍຕິ ຍສ຺ມິໍ ນວເມ ຂເຓ, ໂຍນິໂສມນສິກາຣາທິເຫຕຸມ຺ຫິ, ປຈ຺ຈຍສມວາເຍ ວາ ສຕິ ກາມາວຈຣໍ ກຸສລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓ, ເຫຕຸມ຺ຫິ, ປຈ຺ຈຍສມວາເຍ ຈ ສຕິ ຜສ຺ສາທໂຍປິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຸຠຍຕ຺ຖ ສມຍ-ສທ຺ເທ ຠຸມ຺ມນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ ລກ຺ຂຓຠູຕຠາວຍຸຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຂຓ…ເປ… ລກ຺ຂີຍຕີ’’ຕິ.

ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ ກຣຓຕ຺ໂຖ ຈ ສມ຺ຠວຕິ ‘‘ອນ຺ເນນ ວສຕິ, ອຊ຺ເຌເນນ ວສຕິ, ຜຣສຸນາ ຉິນ຺ທຕິ, ກຸທາເລນ ຂຓຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ວີຕິກ຺ກມຎ຺ຫິ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ໂອຕິຓ຺ຓວຕ຺ຖຸກໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ປຏິປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ວິຄຣຫິຕ຺ວາ ຈ ຕໍ ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ໂອຕິຓ຺ຓກາລໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕເນວ ກາເລນ ສິກ຺ຂາປທານິ ປຎ຺ຎເປນ຺ໂຕ ຠຄວາ ວິຫຣຕິ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິເຫຕຸຎ຺ຈ ອເປກ຺ຂມາໂນ ຕຕິຍປາຣາຊິກາທີສຸ ວິຍາຕິ.

ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ອາຣມ຺ຠໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ເທສນານິຏ຺ຐານໍ ປຣຫິຕປຏິປຕ຺ຕິສງ຺ຂາເຕນ ກຣຸຓາວິຫາເຣນ. ຕທຕ຺ຖໂຊຕນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍຄຕ຺ຖໂຊຕນຕ຺ຖໍ. ອຸປໂຍຄວຈນນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ ຍຖາ ‘‘ມາສໍ ອຊ຺ເຌຕີ’’ຕິ.

ໂປຣາຓາຕິ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ. ອຠິລາປມຕ຺ຕເຠໂທຕິ ວຈນມຕ຺ເຕນ ວິເສໂສ. ເຕນ ສຸຕ຺ຕວິນເຍສຸ ວິຠຕ຺ຕິພ຺ຍຕໂຍ ກໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ເສຏ຺ຐນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐວາຈກໍ ວຈນໍ ເສຏ຺ຐນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ເສຏ຺ຐຄຸຓສຫຈຣຓໂຕ. ຕຖາ ອຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ຄາຣວຍຸຕ຺ໂຕຕິ ຄຣຸຠາວຍຸຕ຺ໂຕ ຄຣຸຄຸຓໂຍຄໂຕ, ຄຣຸກຣຓາຣຫຕາຍ ວາ ຄາຣວຍຸຕ຺ໂຕ.

ວຸຕ຺ໂຕເຍວ ນ ປນ ອິຘ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄສ຺ສ ອິມິສ຺ສາ ອຏ຺ຐກຖາຍ ເອກເທສຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອປິຈ ຠເຄ ວນິ, ວມີຕິ ວາ ຠຄວາ, ຠເຄ ສີລາທິຄຸເຓ ວນິ ຠຊິ ເສວິ, ເຕ ວາ ວິເນຍ຺ຍສນ຺ຕາເນສຸ ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ວນິ ຍາຈິ ປຕ຺ຖຍີຕິ ຠຄວາ, ຠຄໍ ວາ ສິຣິໍ, ອິສ຺ສຣິຍໍ, ຍສຎ຺ຈ ວມິ ເຂລປິຓ຺ຑໍ ວິຍ ຉຑ຺ຑຍີຕິ ຠຄວາ. ຕຖາ ຫິ ຠຄວາ ຫຕ຺ຖຄຕໍ ສິຣິໍ, ຈຕຸທ຺ທີປິສ຺ສຣິຍໍ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິສນ຺ນິສ຺ສຍຎ຺ຈ ສຕ຺ຕຣຕນສມຸຊ຺ຊລໍ ຍສໍ ອນເປກ຺ໂຂ ປຣິຈ຺ຈຊີຕິ. ອຖ ວາ ຠານິ ນາມ ນກ຺ຂຕ຺ຕານິ, ເຕຫິ ສມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ຠຄາ, ສິເນຣຸຍຸຄນ຺ຘຣາທິຄຕາ ຠາຊນໂລກໂສຠາ. ເຕ ຠຄວາ ວມິ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫາເນນ ປຊຫຕີຕິ ເອວມ຺ປິ ຠເຄ ວມີຕິ ຠຄວາ.

‘‘ຘມ຺ມສຣີຣໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ‘‘ໂຍ ໂວ ອານນ຺ທ ມຍາ ຘມ຺ໂມ ຈ ວິນໂຍ ຈ ເທສິໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ, ໂສ ໂວ ມມຈ຺ຈເຍນ ສຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຘມ຺ມສ຺ສ ສຕ຺ຖຸຠາວປຣິຍາໂຍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວຊິຣສງ຺ຆາຕສມານກາໂຍ ປເຣຫິ ອເຠຊ຺ຊສຣີຣຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ຠຄວໂຕ ຣູປກາເຍ ເກນຈິ ອນ຺ຕຣາໂຍ ສກ຺ກາ ກາຕຸນ຺ຕິ. ເທສນາສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ນິທ຺ທິສຕິ ວກ຺ຂມານສ຺ສ ສກລສຸຕ຺ຕສ຺ສ ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິ ນິທ຺ທິສນໂຕ. ສາວກສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ນິທ຺ທິສຕິ ປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ເຕນ ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ ຠຄວຕາ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິເຕນ ມຍາ ມຫາສາວເກນ ສຸຕໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ມຍາວ ສຸຕໍ, ນ ອນຸສ຺ສວິຕໍ, ນ ປຣມ຺ປຣາຠຕນ຺ຕິ ອິມສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ທີປນໂຕ. ກາລສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ນິທ຺ທິສຕິ ‘‘ຠຄວາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ສນ຺ນິຘາເນ ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມຍ-ສທ຺ທສ຺ສ ກາລສ຺ສ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທປຏິມຓ຺ຑິຕຠາວທີປນໂຕ. ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທປຣມາ ຫິ ກາລສມ຺ປທາ. ເຕເນຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ກປ຺ປກສາເຍ ກລິຍຸເຄ, ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາໂທ ອໂຫ ມຫຈ຺ຉຣິຍໍ;

ຫຸຕາວຫມຊ຺ເຌ ຊາຕໍ, ສມຸທິຕມກຣນ຺ທມຣວິນ຺ທ’’ນ຺ຕິ.

ຠຄວາຕິ ເທສກສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ນິທ຺ທິສຕິ ຄຸຓວິສິຏ຺ຐສຕ຺ຕຸຕ຺ຕມຄາຣວາຘິວຈນໂຕ.

ວິຊ຺ຊນ຺ຕຣິກາຍາຕິ ວິຊ຺ຊຸນິຈ຺ຉຣຓກ຺ຂເຓ. ອນ຺ຕຣໂຕຕິ ຫທເຍ. ອນ຺ຕຣາຕິ ອາຣພ຺ຠ ນິປ຺ຜຕ຺ຕີນໍ ເວມຊ຺ເຌ. ອນ຺ຕຣິກາຍາຕິ ອນ຺ຕຣາເຬ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຕທນ຺ຕຣໍ ໂກ ຊາເນຍ຺ຍ, ເອເຕສໍ ອນ຺ຕຣາ ກປ຺ປາ, ຄຓນາໂຕ ອສງ຺ຂິຍາ, ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ກຖໍ ໂອປາເຕຕີ’’ຕິ ຈ ອາທີສຸ ວິຍ ກາຣຓເວມຊ຺ເຌສຸ ວຕ຺ຕມານາ ອນ຺ຕຣາ-ສທ຺ທາ ເອວ ອຸທາຫຣິຕພ຺ພາ ສິຍຸໍ, ນ ປນ ຈິຕ຺ຕຂຓວິວເຣສຸ ວຕ຺ຕມານາ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣິກາ-ສທ຺ທາ. ອນ຺ຕຣາ-ສທ຺ທສ຺ສ ຫິ ອຍໍ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາໂຣຕິ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ ສິຍາ – ເຍສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ອນ຺ຕຣາ-ສທ຺ໂທ ວຕ຺ຕຕິ, ເຕສຸ ອນ຺ຕຣສທ຺ໂທປິ ວຕ຺ຕຕີຕິ ສມານຕ຺ຖຕ຺ຕາ ອນ຺ຕຣາ-ສທ຺ທຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕມາໂນ ອນ຺ຕຣ-ສທ຺ໂທ ອຸທາຫໂຏ, ອນ຺ຕຣາ-ສທ຺ໂທ ເອວ ວາ ‘‘ຍສ຺ສນ຺ຕຣໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຄາຖາສຸຂຕ຺ຖໍ ຣສ຺ສໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອນ຺ຕຣາ-ສທ຺ໂທ ເອວ ປນ ອິກ-ສທ຺ເທນ ປທໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ‘‘ອນ຺ຕຣິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຸທາຫຣໂຓທາຫຣິຕພ຺ພານໍ ວິໂຣຘາຠາໂວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອໂຍຊິຍມາເນ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ນ ປາປຸຓາຕິ ສາມິວຈນສ຺ສ ປສງ຺ເຄ ອນ຺ຕຣາ-ສທ຺ທໂຍເຄນ ອຸປໂຍຄວຈນສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອນ຺ຕຣາສທ຺ເທນ ຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ, ອຏ຺ຐານເມຕໍ ຠິກ຺ຂເວ ອນວກາໂສ, ຍໍ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ໂນ ປຸຄ຺ຄໂລ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ປາຓໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍ, ‘‘ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ ຕິອາທິວຈນໂຕ ທິຏ຺ຐິສີລານໍ ນິຍຕສຠາວຕ຺ຕາ ໂສຕາປນ຺ນາປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ທິຏ຺ຐິສີລສາມຎ຺ເຎນ ສໍຫຕາ, ປເຄວ ສກທາຄາມິອາທໂຍ. ‘‘ຕຖາຣູປາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ທິຏ຺ຐິສາມຎ຺ຎຄໂຕ ວິຫຣຕິ, ຕຖາຣູເປສຸ ສີເລສຸ ສີລສາມຎ຺ຎຄໂຕ ວິຫຣຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນານມ຺ປິ ທິຏ຺ຐິສີລສາມຎ຺ເຎນ ສໍຫຕຠາໂວ ລພ຺ຠຕິເຍວ.

ສຸປ຺ປິໂຍປິ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຂ-ສທ຺ໂທ ອວຘາຣຓຕ຺ໂຖ ‘‘ອສ຺ໂສສິ ໂຂ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ເຕນ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປຏິປນ຺ໂນ ອໂຫສິເຍວ, ນາສ຺ສ ມຄ຺ຄປຏິປຕ຺ຕິຍາ ໂກຈິ ອນ຺ຕຣາໂຍ ອໂຫສີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຣາຕິ ວາ ກາລສ຺ສ ປຏິນິທ຺ເທໂສ. ໂສປິ ຫິ ‘‘ເອກໍ ສມຍ’’ນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ອຘິກໂຕ. ຍຎ຺ຫິ ສມຍໍ ຠຄວາ ອນ຺ຕຣາ ຣາຊຄຫຎ຺ຈ ນາຬນ຺ທຎ຺ຈ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປຏິປນ຺ໂນ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ສມເຍ ສຸປ຺ປິໂຍປິ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ໂນ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ຈ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕີຕິ. ປຣິຍາຍຕິ ປຣິວຕ຺ຕຕີຕິ ປຣິຍາໂຍ, ວາໂຣ. ປຣິຍາເຍຕິ ເທເສຕພ຺ພມຕ຺ຖໍ ປຏິປາເທຕີຕິ ປຣິຍາໂຍ, ເທສນາ. ປຣິຍາຍຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຜລໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ປຣິຍາໂຍ, ກາຣຓນ຺ຕິ ເອວໍ ປຣິຍາຍ-ສທ຺ທສ຺ສ ວາຣາທີສຸ ປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ກາຣເຓນາຕິ ກາຣຓປຕິຣູປເກນ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ອກາຣຓເມວ ກາຣຓນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ’’ຕິ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕີ’’ຕິ, ‘‘ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕີ’’ຕິ ຈ ວຕ຺ຕມານກາລນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ, ນນຸ ສງ຺ຄີຕິກາລໂຕ ໂສ ອວຓ຺ຓວຓ຺ຓານໍ ຠາສິຕກາໂລ ອຕີໂຕຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ‘‘ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຫຕິ-ສທ຺ໂທ ວິຍ ອຕີຕກາລຕ຺ໂຖ ຠາສຕິ-ສທ຺ໂທ ຈ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຖ ວາ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ເຕຫິ ອວຓ຺ໂຓ ວຓ຺ໂຓ ຈ ຠາສີຍຕິ, ຕໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ຕຕ຺ຣາຕິ ກາລສ຺ສ ປຏິນິທ຺ເທໂສ’’ຕິ ອິທຎ຺ຈ ວຈນໍ ສມຕ຺ຖິຕໍ ໂຫຕິ.

ອກາຣຓນ຺ຕິ ອຍຸຕ຺ຕິໍ, ອນຸປປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຫິ ອຣສຣູປຕາທໂຍ ໂທສາ ຠຄວຕິ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຘມ຺ມສງ຺ຆານຎ຺ຈ ທຸຣກ຺ຂາຕທຸປ຺ປຏິປນ຺ນຕາທໂຍຕິ. ອກາຣຓນ຺ຕິ ວາ ຍຸຕ຺ຕກາຣຓຣຫິຕໍ, ປຏິຎ຺ຎາມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ອຕ຺ເຖ ກາຣຓນ຺ຕິ ວຕ຺ວາຕິ ກາຣຓໍ ວາຕິ ວຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຣສຣູປາທີນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຊາຕິວຸຑ຺ເຒສຸ ອຠິວາທນາທິສາມີຈິກມ຺ມາກຣຓໍ ກາຣຓໍ, ຕຖາ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນາຠາວສ຺ສ ສຸນ຺ທຣິກາມຄຸຓາທິນວໂພໂຘ, ສໍສາຣສ຺ສ ອາທິໂກຏິຍາ ອປຎ຺ຎາຍນປຏິຎ຺ຎາ, ອພ຺ຍາກຕວຕ຺ຖຸພ຺ຍາກຣຓນ຺ຕິ ເອວມາທໂຍ, ຕຖາ ອສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາທີນໍ ກມາວໂພຘາທໂຍ ຍຖາຣຫໍ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພາ. ຕຖາ ຕຖາຕິ ຊາຕິວຸຑ຺ຒານໍ ອນຠິວາທນາທິອາກາເຣນ.

ອວຓ຺ຓໍ ຠາສມາໂນຕິ ອວຓ຺ຓໍຠາສນເຫຕຸ. ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ ຫິ ອຍໍ ມານ-ສທ຺ໂທ. ອນຍພ຺ຍສນໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ ເອກນ຺ຕມຫາສາວຊ຺ຊຕ຺ຕາ ຣຕນຕ຺ຕໂຍປວາທສ຺ສ. ເຕເນວາຫ –

‘‘ໂຍ ນິນ຺ທິຍໍ ປສໍສຕິ,

ຕໍ ວາ ນິນ຺ທຕິ ໂຍ ປສໍສິໂຍ;

ວິຈິນາຕິ ມຸເຂນ ໂສ ກລິໍ,

ກລິນາ ເຕນ ສຸຂໍ ນ ວິນ຺ທຕີ’’ຕິ.

‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ’’ຕິອາທິນາ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ສໍເວຄຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ, ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິເຍ ກາຣຸຎ຺ຎປ຺ປວຕ຺ຕິຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈາປິ ອນ຺ເຕວາສິນາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອນຸກູເລນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ອຍໍ ປນ ປຓ຺ຑິຕຊາຕິກຕ຺ຕາ ນ ເອທິເສສຸ ຕໍ ອນຸວຕ຺ຕຕີຕິ, ອິທານິ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສກຕຎ຺ຎາຓປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອາຈຣິເຍ ໂຂ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ວຓ຺ຓໍ ຠາສິຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ ‘‘ອປິນາມາຍໍ ເອຕ຺ຕເກນາປິ ຣຕນຕ຺ຕຍາວຓ຺ຓໂຕ ໂອຣເມຍ຺ຍາ’’ຕິ. ວຓ຺ຓີຍຕີຕິ ວຓ຺ໂຓ, ຄຸໂຓ. ວຓ຺ຓນໍ ຄຸຓສງ຺ກິຕ຺ຕນນ຺ຕິ ວຓ຺ໂຓ, ປສໍສາ. ສໍຎ຺ຎູຬ຺ຫາຕິ ຄນ຺ຖິຕາ, ນິພນ຺ຘິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕິຕ຺ເຖນ ປກ຺ຂນ຺ໂທ ຘມ຺ມກຖິໂກຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ອປຣິມາຓຄຸຓຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘາທີນໍ, ນິຣວເສສານຎ຺ຈ ເຕສໍ ອິຘ ປກາສນໍ ປາຬິສໍວຓ຺ຓນາເຍວ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ. ອນຸສ຺ສວາທີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ກທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ຖາເມນ ວຓ຺ຓໍ ອຠາສິ, ນ ປນ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ຄຸຓານຸຣູປນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອສງ຺ຂ຺ຍຍ຺ຍາປຣິມິຕປ຺ປເຠທາ ຫິ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ຄຸຓາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ພຸທ຺ໂຘປິ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠເຓຍ຺ຍ ວຓ຺ຓໍ,

ກປ຺ປມ຺ປິ ເຈ ອຎ຺ຎມຠາສມາໂນ;

ຂີເຍຖ ກປ຺ໂປ ຈິຣທີຆມນ຺ຕເຣ,

ວຓ຺ໂຓ ນ ຂີເຍຖ ຕຖາຄຕສ຺ສາ’’ຕິ.

ອິຘາປິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ໂຂ ປເນຕ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ອິຕິ ຫ ເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕີຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣປຣາມສນໍ. ຫ-ກາໂຣ ນິປາຕມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ເຕ’’ຕິ.

ອິຣິຍາປຖານຸພນ຺ຘເນນ ອນຸພນ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ປນ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິອນຸພນ຺ຘເນນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕສ຺ມິໍ ກາເລຕິ ຍສ຺ມິໍ ສໍວຈ຺ຉເຣ ອຸຕຸມ຺ຫິ ມາເສ ປກ຺ເຂ ວາ ຠຄວາ ຕໍ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ໂນ, ຕສ຺ມິໍ ກາເລ. ເຕເນວ ຫິ ກິຣິຍາວິຈ຺ເຉທທສ຺ສນວເສນ ‘‘ຣາຊຄເຫ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕມານກາລນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ. ໂສຕິ ເອວໍ ຣາຊຄເຫ ວສມາໂນ ຠຄວາ. ຕໍ ທິວສນ຺ຕິ ຍໍ ທິວສໍ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປຏິປນ຺ໂນ, ຕໍ ທິວສໍ. ຕໍ ອທ຺ຘານໍ ປຏິປນ຺ໂນ ນາຬນ຺ທາຍໍ ເວເນຍ຺ຍານໍ ວິວິຘ ຫິຕສຸຂນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ອາກງ຺ຂມາໂນ ອິມິສ຺ສາ ຈ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຕິວິຘສີລາລງ຺ກຕໍ ນານາວິຘກຸຫນລປນາທິມິຈ຺ຉາຊີວວິທ຺ຘໍສນໍ ທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິຊາລວິນິເວຐນໍ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸປກມ຺ປນໍ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ເທເສສ຺ສາມີຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ‘‘ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ຕໍ ອທ຺ຘານໍ ປຏິປນ຺ໂນ’’ຕິ ໂຈທນາ ວິໂສຘິຕາ ໂຫຕິ. ‘‘ກສ຺ມາ ຈ ສຸປ຺ປິໂຍ ອນຸພນ຺ໂຘ’’ຕິ ອຍໍ ປນ ໂຈທນາ ‘‘ຠຄວໂຕ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ນຠາວໍ ອຊານນ຺ໂຕ’’ຕິ ເອເຕນ ວິໂສຘິຕາ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ທຏ຺ຐຸເມວ ອິຈ຺ຉຕີຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສເຈ ປນ ຊາເນຍ຺ຍ, ນານຸພນ຺ເຘຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ນີລປີຕໂລຫິໂຕທາຕມຎ຺ຊິຏ຺ຐປຠສ຺ສຣວເສນ ‘‘ຉພ຺ພຓ຺ຓຣສ຺ມິໂຍ. ‘‘ສມນ຺ຕາ ອສີຕິຫຕ຺ຖປ຺ປມາເຓ’’ຕິ ຕາສໍ ຣສ຺ມີນໍ ປກຕິຍາ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ສມເຍ’’ຕິ ຈ ຕສ຺ມິໍ ອທ຺ຘານຄມນສມເຍ ພຸທ຺ຘສິຣິຍາ ອນິຄູຫິຕຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ຕທາ ຕສ຺ສາ ນິຄູຫເນ ປກ຺ກຸສາຕິອຠິຄມນາທີສຸ ວິຍ ກິຎ຺ຈິປິ ກາຣຓໍ ອຕ຺ຖີຕິ. ຣຕນາເວຬໍ ຣຕນວຏໍສກໍ. ຈີນປິຏ຺ຐຈຸຓ຺ຓໍ ສິນ຺ຘນຈຸຓ຺ຓໍ.

ພ຺ຍາມປ຺ປຠາປຣິກ຺ເຂປວິລາສິນີ ຈ ອສ຺ສ ຠຄວໂຕ ລກ຺ຂຓມາລາຕິ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຏິພທ຺ຘຕ຺ຕາ ເອວມາຫ. ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາຍ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລານໍ ມາລາ ເກນຈິ ຄນ຺ເຖຕ຺ວາ ຐປິຕາ ຍທິ ສິຍາຕິ ປຣິກປ຺ປນວເສນາຫ ‘‘ຄນ຺ເຖຕ຺ວາ ຐປິຕທ຺ວຕ຺ຕິໍສຈນ຺ທມາລາຍາ’’ຕິ. ສິຣິໍ ອຠິຠວນ຺ຕີ ອິວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອສ ນໂຍ ສູຣິຍມາລາຍາຕິອາທີສຸປິ. ມຫາເຖຣາຕິ ມຫາສາວເກ ສນ຺ຘາຍາຫ. ເອວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂູ ຈ ທິສ຺ວາ ອຖ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສໍ ອວໂລເກສີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຍສ຺ມາ ປເນສາ’’ຕິອາທິນາ ‘‘ກສ຺ມາ ຈ ໂສ ຣຕນຕ຺ຕຍສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕີ’’ຕິ ໂຈທນໍ ວິໂສເຘຕິ. ອິຕີຕິ ເອວໍ, ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິເມຫິ ທ຺ວີຫີຕິ ລາຠປຣິວາຣຫານິໍ ນິຄມນວເສນ ທສ຺ເສຕິ. ຠຄວໂຕ ວິໂຣຘານຸນຍາຠາວວີມໍສນຕ຺ຖໍ ເອເຕ ອວຓ຺ຓໍ ວຓ຺ຓຎ຺ຈ ຠາສນ຺ຕີຕິ ອປເຣ. ‘‘ມາເຣນ ອນ຺ວາວິຏ຺ຐາ ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ.

໒. ອມ຺ພລຏ຺ຐິກາຍ ອວິທູເຣ ຠວຕ຺ຕາ ອຸຍ຺ຍານໍ ອມ຺ພລຏ຺ຐິກາ ຍຖາ ‘‘ວຣຸຓານຄຣໍ, ໂຄທາຄາໂມ’’ຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອມ຺ພລຏ຺ຐິກາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເອກຄາໂມ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຕສໍ ມເຕ ອມ຺ພລຏ຺ຐິກາຍນ຺ຕິ ສມີປຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ຣາຊາຄາຣກໍ ເວສ຺ສວຓມຫາຣາຊເທວາຍຕນນ຺ຕິ ເອເກ. ພຫຸປຣິສ຺ສໂຍຕິ ພຫຸປທ຺ທໂວ. ‘‘ສທ຺ຘິໍ ອນ຺ເຕວາສິນາ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕນ ມາຓເວນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ສີຫຬຏ຺ຐກຖາຍໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ປາຬິ ອາຣຸຬ຺ຫວເສເນວ, ນ ປນ ຕທາ ສຸປ຺ປິຍສ຺ສ ປຣິສາຍ ອຠາວໂຕ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕເຍວ ປາຬິ ອາຣຸຬ຺ໂຫ, ນ ສຸປ຺ປິຍສ຺ສ ປຣິສາຕິ? ປໂຍຊນາຠາວໂຕ. ຍຖາ ເຈຕໍ, ເອວໍ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ເອທິສໍ ປໂຍຊນາຠາວໂຕ ສງ຺ຄີຕິກາເຣຫິ ນ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ ປາຬິອາຣຸຬ຺ຫວເສນ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາປຊ຺ຊນໂຕ. ຕສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍເນເວຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໓. ກຖາຘມ຺ໂມຕິ ກຖາສຠາໂວ, ກຖາຘມ຺ໂມ ອຸປປຣິກ຺ຂາວິຘີຕິ ເກຈິ. ນີຍຕີຕິ ນໂຍ, ອຕ຺ໂຖ. ສທ຺ທສຕ຺ຖໍ ອນຸຄໂຕ ນໂຍ ສທ຺ທນໂຍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ອນຠິຓ຺ຫວຸຕ຺ຕິເກ ອຈ຺ຉຣິຍ-ສທ຺ໂທ ອິຈ຺ຉິໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອນ຺ຘສ຺ສ ປພ຺ພຕາໂຣຫຓໍ ວິຍາ’’ຕິ. ອຈ຺ຉຣາໂຍຄ຺ຄນ຺ຕິອຈ຺ຉຣິຍນ຺ຕິ ນິຣຸຕ຺ຕິນໂຍ, ໂສ ປນ ຍສ຺ມາ ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາຄໂຕ, ຕສ຺ມາ ອາຫ ‘‘ອຏ຺ຐກຖານໂຍຕິ. ຍາວຎ຺ຈິທໍ ສຸປ຺ປຏິວິທິຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ຕສ຺ສ ຍຕ຺ຕກໍ ສຸຏ຺ຐຸ ປຏິວິທິຕາ, ຕໍ ເອຕ຺ຕກນ຺ຕິ ນ ສກ຺ກາ ອມ຺ເຫຫິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ, ອກ຺ຂາຕຸໍ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວາຫ ‘‘ເຕນ ສຸປ຺ປຏິວິທິຕຕາຍ ອປ຺ປເມຍ຺ຍຕໍ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ.

ປກຕຕ຺ຖປຏິນິທ຺ເທໂສ ຕໍ-ສທ຺ໂທຕິ ຕສ຺ສ ‘‘ຠຄວຕາ’’ຕິອາທີຫິ ປເທຫິ ສມານາຘິກຣຓຠາເວນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຍນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຠາເວນ ຠຄວາ ປກໂຕ ສຸປາກໂຏ ຈ ໂຫຕິ, ຕໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຠາວໍ ສທ຺ຘິໍ ອາຄມນປຏິປທາຍ ອຕ຺ຖຠາເວນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂຍ ໂສ…ເປ… ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ອາຫ. ສຕິປິ ຎາຓທສ຺ສນ-ສທ຺ທານໍ ອິຘ ປຎ຺ຎາເວວຈນຠາເວ ເຕນ ເຕນ ວິເສເສນ ເນສໍ ສວິສຍວິເສສປ຺ປວຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອສາຘາຣຓຎາຓວິເສສວເສນ ວິຊ຺ຊຕ຺ຕຍວເສນ ວິຊ຺ຊາຠິຎ຺ຎານາວຣຓວເສນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓມໍສຈກ຺ຂຸວເສນ ປຏິເວຘເທສນາຎາຓວເສນ ຈ ຕທຕ຺ຖໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຕສໍ ເຕສ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອາສຍານຸສຍໍ ຊານຕາອາສຍານຸສຍຎາເຓນ. ສພ຺ພເຎຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ປສ຺ສຕາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕານາວຣຓຎາເຓຫິ.

ປຸພ຺ເພນິວາສາທີຫີຕິ ປຸພ຺ເພນິວາສາສວກ຺ຂຍຎາເຓຫິ. ປຏິເວຘປຎ຺ຎາຍາຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ. ອຣີນນ຺ຕິ ກິເລສາຣີນໍ, ປຎ຺ຈວິຘມາຣານໍ ວາ, ສາສນປຈ຺ຈຕ຺ຖິການໍ ວາ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ, ເຕສໍ ຫນນໍ ປາຏິຫາຣິເຍຫິ ອຠິຠວນໍ, ອປ຺ປຏິຠານຕາກຣຓໍ, ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນຎ຺ຈ. ເກສິວິນຍສຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນໍ.

ຕຖາ ຐານາຐານາທີນິ ຊານຕາ, ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕາ, ສວາສນານໍ ອາສວານໍ ຂີຓຕ຺ຕາ ອຣຫຕາ, ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາທິເຠເທ ຘມ຺ເມ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາທິໂຕ ອວິປຣີຕາວໂພຘໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ. ອຖ ວາ ຕີສຸ ກາເລສຸ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓຕາຍ ຊານຕາ, ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ກມ຺ມານໍ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິໂຕ ນິສມ຺ມກາຣິຕາຍ ປສ຺ສຕາ, ທວາທີນມ຺ປິ ອຠາວສາຘິກາຍ ປຫານສມ຺ປທາຍ ອຣຫຕາ, ຉນ຺ທາທີນໍ ອຫານິເຫຕຸຠູຕາຍ ອປຣິກ຺ຂຍປຏິຠານສາຘິກາຍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາຍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນາຕິ ເອວໍ ທສພລຏ຺ຐາຣສາເວຓິກພຸທ຺ຘຘມ຺ເມຫິປິ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຍທິປິ ຫີນກລ຺ຍາຓເຠເທນ ທຸວິຘາວ ອຘິມຸຕ຺ຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕາ, ປວຕ຺ຕິອາກາຣວເສນ ປນ ອເນກເຠທຠິນ຺ນາຕິ ອາຫ ‘‘ນານາຘິມຸຕ຺ຕິກຕາ’’ຕິ. ສາ ປນ ອຘິມຸຕ຺ຕິ ອຊ຺ຌາສຍຘາຕຸ, ຕທປິ ຕຖາ ຕຖາ ທສ຺ສນໍ ຂມນໍ ໂຣຈນຎ຺ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ນານາຊ຺ຌາສຍຕາ…ເປ… ຣຸຈິຕາ’’ຕິ. ນານາຘິມຸຕ຺ຕິກຕຎາເຓນາຕິ ເຈຕ຺ຖ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ນ ທສພລຎາຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາເຓນາ’’ຕິ. ອິຕິ ຫ ເມຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວໍ-ສທ຺ທຕ຺ໂຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ, ຫ-ກາໂຣ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ ສຣໂລໂປ ຈ ກໂຕຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອວໍ ອິເມ’’ຕິ.

໔. ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ສມຸຄ຺ຆາຕໍ ກຕໍ, ຍໂຕ ‘‘ນຕ຺ຖິ ອພ຺ຍາວຏມໂນ’’ຕິ ພຸທ຺ຘຘມ຺ເມສຸ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ຜລສມາປຕ຺ຕີຫິ. ນິວາເສຕ຺ວາ ວິຫາຣນິວາສນປຣິວຕ຺ຕນວເສນ. ‘‘ກທາຈິ ເອກໂກ’’ຕິອາທິ ເຕສໍ ເຕສໍ ວິເນຍ຺ຍານໍ ວິນຍນານຸກູລໍ ຠຄວໂຕ ອຸປສງ຺ກມທສ຺ສນໍ. ປາທນິກ຺ເຂປສມເຍ ຠູມິຍາ ສມຠາວາປຕ຺ຕິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕປາທຕາຍ ນິສ຺ສນ຺ທຜລໍ, ນ ອິທ຺ຘິນິມ຺ມານໍ. ‘‘ຐປິຕມຕ຺ເຕ ທກ຺ຂິຓປາເທ’’ຕິ ພຸທ຺ຘານໍ ສພ຺ພທກ຺ຂິຓຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ທຸລ຺ລຠາ ສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ສຕິປິ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕປຏິລາເຠ ປຕິຣູປເທສວາສອິນ຺ທ຺ຣິຍາເວກລ຺ລສທ຺ຘາປຏິລາຠາທໂຍ ຄຸຓາ ທຸລ຺ລຠາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈາຕຸມຫາຣາຊິກຠວນນ຺ຕິ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກເທວໂລເກ ສຸຎ຺ຎວິມານານິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ຕາວຕິໍສຠວນາທີສຸປິ. ກາລຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມິສ຺ສາ ເວລາຍ ອິມສ຺ສ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕໍຕໍກາລານຸຣູປໍ. ສມຍຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ, ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິອນຸຣູປໍ ວາ. ອຖ ວາ ສມຍຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຫຕູທາຫຣຓສຫິຕໍ. ກາເລນ ສາປເທສຎ຺ຫິ ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ອຸຕຸໍ ຄຓ຺ຫເປຕິ, ນ ປນ ມລໍ ປກ຺ຂາເລຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນ ຫິ ຠຄວໂຕ ກາເຍ ຣໂຊຊລ຺ລໍ ອຸປລິມ຺ປຕີຕິ.

ກິລາສຸຠາໂວ ກິລມໂຖ. ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ ສຣີຣສ຺ສ ກິລາສຸຠາວໂມຈນຕ຺ຖນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ‘‘ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂວໂລເກຕີ’’ຕິ ອິທໍ ປຈ຺ຉິມຍາເມ ຠຄວໂຕ ພຫຸລອາຈິຓ຺ຓວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປ຺ເປກທາ ອວສິຏ຺ຐພລຎາເຓຫິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາເຓນ ຈ ຠຄວາ ຕມຕ຺ຖໍ ສາເຘຕີຕິ. ‘‘ອິເມ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານາ’’ຕິອາທິເທສນາ ສີຫນາໂທ. ເຕສໍ ‘‘ເວທນາປຈ຺ຈຍາ ຕຓ຺ຫາ’’ ຕິອາທິນາ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ. ‘‘ສິເນຣຸໍ ອຸກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ວິຍ ນຠໍ ປຫຣນ຺ໂຕ ວິຍ ຈາ’’ຕິ ອິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລເທສນາຍ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ສຸທຸກ຺ກຣຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ເຍນ, ເຕນາ’’ຕິ ເອຕໍ ປທທ຺ວຍໍ. ເຍນາຕິ ວາ ເຫຕຸມ຺ຫິ ກຣຓວຈນໍ, ເຍນ ກາຣເຓນ ໂສ ມຓ຺ຑລມາໂຬ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ໂພ, ເຕນ ກາຣເຓນ ອຸປສງ຺ກມີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ກາຣຓໍ ປນ ‘‘ອິເມ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິນາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍເອວ. ກຏ຺ຐນ຺ຕິ ນິສີທນໂຍຄ຺ຍໍ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ຘໍ.

ປຸຣິໂມຕິ ‘‘ກຕມາຍ ນຸ ຠວຖາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ໂຖ. ກາ ຈ ປນ ໂວຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ-ສທ຺ໂທ ພ຺ຍຕິເຣເກ. ເຕນ ຍຖາປຸຈ຺ຉິຕາຍ ກຖາຍ ວກ຺ຂມານໍ ວິປ຺ປກຕຠາວໍ ໂຊເຕຕິ. ປນ-ສທ຺ໂທ ວຈນາລງ຺ກາໂຣ. ຍາຍ ຫິ ກຖາຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ, ສາ ເອວ ອນ຺ຕຣາກຖາຠູຕາ ວິປ຺ປກຕາ ວິເສເສນ ປຸນ ປຸຈ຺ຉີຍຕີຕິ. ອຎ຺ຎາຕິ ອນ຺ຕຣາສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖມາຫ. ອຎ຺ຎຕ຺ເຖ ຫິ ອຍໍ ອນ຺ຕຣາ-ສທ຺ໂທ ‘‘ຠູມນ຺ຕຣໍ ສມຍນ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ອນ຺ຕຣາຕິ ວາ ເວມຊ຺ເຌຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນນຸ ຈ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສາ ກຖາ ຍຖາຘິປ຺ປາຍໍ ‘‘ອິຕິ ຫ ເມ’’ຕິອາທິນາ ນິຏ຺ຐປິຕາ ເຍວາຕິ? ນ ນິຏ຺ຐາປິຕາ ຠຄວໂຕ ອຸປສງ຺ກມເນນ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ. ຍທິ ຫິ ຠຄວາ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ນ ອຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ ຠິຍ຺ໂຍປິ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘາເຍວ ກຖາ ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸໍ, ຠຄວໂຕ ອຸປສງ຺ກມເນນ ປນ ນ ປວຕ຺ເຕສຸໍ. ເຕເນວາຫ ອຍໍ ໂຂ…ເປ… ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ຘມ຺ມວິນຍສງ຺ຄເຫ ກຣິຍມາເນ ນິທານວຈນໍ, ນນຸ ຠຄວໂຕ ວຈນເມວ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕເທສນາຍ ຐິຕິອສມ຺ໂມສສທ຺ເຘຍ຺ຍຠາວສມ຺ປາທນຕ຺ຖໍ. ກາລເທສເທສກວຕ຺ຖຸຘມ຺ມປຏິຄ຺ຄາຫກປຏິພທ຺ຘາ ຫິ ເທສນາ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກາ ໂຫຕິ, ອສມ຺ໂມສຘມ຺ມາ ສທ຺ເຘຍ຺ຍາ ຈ. ເທສກາລກຕ຺ຕຸໂສຕຸນິມິຕ຺ເຕຫິ ອຸປນິພນ຺ໂຘ ວິຍ ໂວຫາຣວິນິຈ຺ຉໂຍ, ເຕເນວ ຈາຍສ຺ມຕາ ມຫາກສ຺ສເປນ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຊາລໍ ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ ກຕ຺ຖ ຠາສິຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ເທສາທິປຸຈ຺ຉາສຸ ກຕາສຸ ຕາສໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິເກນ ນິທານໍ ຠາສິຕນ຺ຕິ ຕຍິທມາຫ ‘‘ກາລ…ເປ… ນິທານໍ ຠາສິຕ’’ນ຺ຕິ.

ອປິຈ ສຕ຺ຖຸສິທ຺ຘິຍາ ນິທານວຈນໍ. ຕຖາຄຕສ຺ສ ຫິ ຠຄວໂຕ ປຸພ຺ພຣຈນານຸມານາຄມຕກ຺ກາຠາວໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ຕສິທ຺ຘິ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຠາເວນ ຫິສ຺ສ ປຸພ຺ພຣຈນາທີນໍ ອຠາໂວ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓຈາຣຕາຍ, ເອກປ຺ປມາຓຕ຺ຕາ ຈ ເຎຍ຺ຍຘມ຺ເມສຸ. ຕຖາ ອາຈຣິຍມຸຏ຺ຐິຘມ຺ມມຈ຺ຉຣິຍສຕ຺ຖຸສາວການຸໂຣຘາຠາວໂຕ ຂີຓາສວຕ຺ຕສິທ຺ຘິ. ຂີຓາ ສວຕາຍ ຫິສ຺ສ ອາຈຣິຍມຸຏ຺ຐິອາທີນໍ ອຠາໂວ, ວິສຸທ຺ຘາ ຈ ປຣານຸຄ຺ຄຫປ຺ປວຕ຺ຕິ. ອິຕິ ເທສກໂທສຠູຕານໍ ທິຏ຺ຐິຈາຣິຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິທູສການໍ ອວິຊ຺ຊາຕຓ຺ຫານໍ ອຠາວສູຈເກຫິ, ຎາຓປ຺ປຫານສມ຺ປທາຠິ ພ຺ຍຎ຺ຊນເກຫິ ຈ ສມ຺ພຸທ຺ຘວິສຸທ຺ຘຠາເວຫິ ປຸຣິມເວສາຣຊ຺ຊທ຺ວຍສິທ຺ຘິ, ຕໂຕ ເອວ ຈ ອນ຺ຕຣາຍິກນິຍ຺ຍານິກຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ໂມຫາຠາວສິທ຺ຘິໂຕ ປຈ຺ຉິມເວສາຣຊ຺ຊທ຺ວຍສິທ຺ຘີຕິ ຠຄວໂຕ ຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊສມນ຺ນາຄໂມ, ອຕ຺ຕຫິຕປຣຫິຕປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ ຈ ປກາສິຕາ ໂຫຕິ ນິທານວຈເນນ ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍ ອຊ຺ຌາສຍານຸຣູປໍ ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິກປ຺ປຏິຠາເນນ ຘມ຺ມເທສນາທີປນໂຕ, ‘‘ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ’’ຕິອາທິ ວຈນໂຕ ຈ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຕ຺ຖຸສິທ຺ຘິຍາ ນິທານວຈນ’’ນ຺ຕິ.

ຕຖາ ສຕ຺ຖຸສິທ຺ຘິຍາ ນິທານວຈນໍ. ຎາຓກຣຸຓາປຣິຄ຺ຄຫິຕສພ຺ພກິຣິຍສ຺ສ ຫິ ຠຄວໂຕ ນຕ຺ຖິ ນິຣຕ຺ຖິກາ ປວຕ຺ຕິ, ອຕ຺ຕຫິຕຕ຺ຖາ ວາ, ຕສ຺ມາ ປເຣສໍເຍວ ອຕ຺ຖາຍ ປວຕ຺ຕສພ຺ພກິຣິຍສ຺ສ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສກລມ຺ປິ ກາຍວຈີມໂນກມ຺ມໍ ສຕ຺ຖຸຠູຕໍ, ນ ກພ຺ຍຣຈນາທິສາສນຠູຕໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຕ຺ຖຸສິທ຺ຘິຍາ ນິທານວຈນ’’ນ຺ຕິ. ອປິຈ ສຕ຺ຖຸໂນ ປມາຓຠູຕຕາວິຠາວເນນ ສາສນສ຺ສ ປມາຓຠາວສິທ຺ຘິຍາ ນິທານວຈນໍ. ‘‘ຠຄວຕາ’’ຕິ ຫິ ອິມິນາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຄຸຓວິສິຏ຺ຐສຕ຺ຕຸຕ຺ຕມາທິຠາວທີປເນນ, ‘‘ຊານຕາ’’ຕິອາທິນາ ອາສຍານຸສຍຎາຓາທິປໂຍຄທີປເນນ ຈ ອຍມຕ຺ໂຖ ສາຘິໂຕ ໂຫຕິ. ອິທເມຕ຺ຖ ນິທານວຈນປໂຍຊນສ຺ສ ມຸຂມຕ຺ຕທສ຺ສນໍ. ໂກ ຫິ ສມຕ຺ໂຖ ພຸທ຺ຘານຸພຸທ຺ເຘນ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິເກນ ຠາສິຕສ຺ສ ນິທານສ຺ສ ປໂຍຊນານິ ນິຣວເສສໂຕ ວິຠາເວຕຸນ຺ຕິ.

ນິທານວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ນິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ເທສິຕສ຺ສ. ເທສນາປິ ຫິ ເທເສຕພ຺ພສ຺ສ ສີລາທິອຕ຺ຖສ຺ສ ວິເນຍ຺ຍສນ຺ຕາເນສຸ ນິກ຺ຂິປນໂຕ ‘‘ນິກ຺ເຂໂປ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ອເນກສຕອເນກສຫສ຺ສເຠທານິປິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕານິ ສໍກິເລສຠາຄິຍາທິສາສນປ຺ປຏ຺ຐານນເຍນ ໂສຬສວິຘຕໍ ນາຕິວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເອວໍ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສຍາທິສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘຠາວນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປາ’’ຕິ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສຍສ຺ສ, ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ປຣຊ຺ຌາສຍປຸຈ຺ຉາຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍສຄ຺ຄເຠໂທ ສມ຺ຠວຕິ ອຊ຺ຌາສຍປຸຈ຺ຉານຸສນ຺ຘິສພ຺ຠາວໂຕ, ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສຍອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕີນໍ ປນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສໍສຄ຺ໂຄ ນຕ຺ຖີຕິ ນຍິຘ ນິຣວເສໂສ ວິຕ຺ຖາຣນໂຍ ສມ຺ຠວຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ຍທິປິ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຊ຺ຌາສເຍນ ສິຍາ ສໍສຄ຺ຄເຠໂທ, ຕທນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ປນ ເສສນິກ຺ເຂປານໍ ມູລນິກ຺ເຂປວເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣວ ທສ຺ສິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ໂສ ປນາຍໍ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂໂປ ສາມຎ຺ຎຠາວໂຕ ປຐມໍ ວິຈາເຣຕພ຺ໂພ, ຕສ຺ມິໍ ວິຈາຣິເຕ ຍສ຺ສາ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສາ ວິຠາຄວເສນ ‘‘ມມໍ ວາ ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໕, ໖), ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ໂຂ ປເນຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໗), ‘‘ອຕ຺ຖິ ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໒໘) ຈ ປວຕ຺ຕານໍ ສຸຕ຺ຕານໍ ສຸຕ຺ຕປເທສານໍ ວຓ຺ຓນາ ວຸຈ຺ຈມານາ ຕໍຕໍອນຸສນ຺ຘິທສ຺ສນສຸຂຕາຍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປໍ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈມານາ ປາກຏາ ໂຫຕີ’’ຕິ.

‘‘ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປາ’’ຕິອາທີສຸ ນິກ຺ຂິປນໍ ນິກ຺ເຂໂປ, ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິກ຺ເຂໂປ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ກຖນໍ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂໂປ, ສຸຕ຺ຕເທສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິກ຺ຂິປີຍຕີຕິ ວາ ນິກ຺ເຂໂປ, ສຸຕ຺ຕໍເຍວ ນິກ຺ເຂໂປ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂໂປ. ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສໂຍ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ, ໂສ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖິ ສຸຕ຺ຕເທສນາກາຣຓຠູໂຕຕິ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ. ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສໂຍ ເອຕສ຺ສາຕິ ວາ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ. ປຣຊ຺ຌາສໂຍຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຸຈ຺ຉາຍ ວໂສ ປຸຈ຺ຉາວໂສ, ໂສ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ປຸຈ຺ຉວສິໂກ. ອຣຓີຍໂຕ ອຕ຺ໂຖ, ສຸຕ຺ຕເທສນາຍ ວຕ຺ຖຸ. ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິເຍວ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ສາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ. ອຖ ວາ ນິກ຺ຂິປີຍຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ເອເຕນາຕິ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂໂປ, ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສຍາທິ ເອວ. ເອຕສ຺ມິໍ ປນ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສໂຍ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ, ປເຣສໍ ອຊ຺ຌາສໂຍ ປຣຊ຺ຌາສໂຍ, ປຸຈ຺ຉີຍຕີຕິ ປຸຈ຺ຉາ, ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ ອຕ຺ໂຖ. ໂສຕພ຺ພວສປ຺ປວຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມປ຺ປຏິຄ຺ຄາຫການໍ ວຈນໍ ປຸຈ຺ຉາວສິກາ, ຕເທວ ນິກ຺ເຂປສທ຺ທາເປກ຺ຂາຍ ປຸລ຺ລິງ຺ຄວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸຈ຺ຉາວສິໂກ’’ຕິ. ຕຖາ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິເຍວ ‘‘ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ’’ຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ປເຣສໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຣິປາກາທິກາຣຓນິຣເປກ຺ຂຕາ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສຍສ຺ສ ວິສຸໍ ນິກ຺ເຂປຠາໂວ ຍຸຕ຺ໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ເກວລໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສເຍເນວ ກເຖຕີ’’ຕິ. ປຣຊ຺ຌາສຍປຸຈ຺ຉາວສິການໍ ປນ ປເຣສໍ ອຊ຺ຌາສຍປຸຈ຺ຉານໍ ເທສນານິມິຕ຺ຕຠູຕານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ປວຕ຺ຕິຕານໍ ກຖໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ອນວໂຣໂຘ, ປຸຈ຺ຉາວສິກອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິການໍ ວາ ປຣຊ຺ຌາສຍານຸໂຣເຘນ ປວຕ຺ຕິຕເທສນຕ຺ຕາ ກຖໍ ປຣຊ຺ຌາສເຍ ອນວໂຣໂຘຕິ ນ ໂຈເທຕພ຺ພເມຕໍ. ປເຣສຎ຺ຫິ ອຠິນີຫາຣປຣິປຸຈ຺ຉາທິວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ສຸຕ຺ຕເທສນາກາຣຓຸປ຺ປາທສ຺ສ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຠາເວນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ປຣຊ຺ຌາສຍປຸຈ຺ຉາວສິການໍ ວິສຸໍ ຄຫຓໍ. ຕຖາ ຫິ ຘມ຺ມທາຍາທສຸຕ຺ຕາທີນໍ (ມ. ນິ. ໑.໒໙) ອາມິສຸປ຺ປາທາທິເທສນານິມິຕ຺ຕໍ ‘‘ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປເຣສໍ ປຸຈ຺ຉໍ ວິນາ ອຊ຺ຌາສຍເມວ ນິມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ເທສິໂຕ ປຣຊ຺ຌາສໂຍ, ປຸຈ຺ຉາວເສນ ເທສິໂຕ ປຸຈ຺ຉາວສິໂກຕິ ປາກໂຏ ຍມຕ຺ໂຖຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສເຍເນວ ກເຖສິ ຘມ຺ມຕນ຺ຕິຐປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສມ຺ມປ຺ປຘານສຸຕ຺ຕນ຺ຕຫາຣໂກຕິ ອນຸປຸພ຺ເພນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານໍ ສໍຍຸຕ຺ຕເກ ສມ຺ມປ຺ປຘານປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານໍ ສຸຕ຺ຕານໍ ອາວຬິ, ຕຖາ ອິທ຺ຘິປາທຫາຣກາທິ.ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈນີຍາ ຘມ຺ມາ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍາທໂຍ. ອຠິນີຫາຣນ຺ຕິ ປຓິຘານໍ.

ວຓ຺ຓາວຓ຺ເຓຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອາວຸໂສ’’ຕິອາທິນາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ວຸຕ຺ໂຕ ວຓ຺ໂຓປິ ສງ຺ຄຫິໂຕ, ຕໍ ປນ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ຠິກ຺ຂເວ ອຎ຺ເຎ ຈ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທິນາ ອຸປຣິ ເທສນໍ ອາຣຠິສ຺ສຕີຕິ. ‘‘ມມໍ ວາ ຠິກ຺ຂເວ ປເຣ ວຓ຺ຓໍ ຠາເສຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ອິມິສ຺ສາ ເທສນາຍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕວຓ຺ໂຓ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນ຺ເຕວາສີ ວຓ຺ຓໍ. ອິຕິ ອິມໍ ວຓ຺ຓາວຓ຺ຓໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ. ວາ-ສທ຺ໂທ ອຸປມານສມຸຈ຺ຈຍສໍສຍວວສ຺ສຄ຺ຄປທປູຣຓວິກປ຺ປາທີສຸ ພຫູສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ທິສ຺ສຕິ. ຕຖາ ເຫສ ‘‘ປຓ຺ຑິໂຕ ວາປິ ເຕນ ໂສ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໖໓) ອຸປມາເນ ທິສ຺ສຕິ, ສທິສຠາເວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຕໍ ວາປິ ຘີຣາ ມຸນິ ເວທຍນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ສຸ. ນິ. ໒໐໓) ສມຸຈ຺ຈເຍ, ‘‘ເກ ວາ ອິເມ, ກສ຺ສ ວາ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໒໙໖) ສໍສເຍ, ‘‘ອຍໍ ວາ ອິເມສໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສພ຺ພພາໂລ ສພ຺ພມູຬ຺ໂຫ’’ຕິອາທີສຸ ວວສ຺ສຄ຺ເຄ, ‘‘ນ ວາຍໍ ກຸມາຣໂກ ມຕ຺ຕມຎ຺ຎາສີ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໕໔) ປທປູຣເຓ, ‘‘ເຍ ຫິ ເກຈິ ຠິກ຺ຂເວ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໑໗໐) ວິກປ຺ເປ, ອິຘາຍໍ ວິກປ຺ເປເຍວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ວາ-ສທ຺ໂທ ວິກປ຺ປນຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ປຣ-ສທ຺ໂທ ອຕ຺ເຖວ ອຎ຺ຎຕ຺ເຖ ‘‘ອຫຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍໍ, ປເຣ ຈ ເມ ນ ອາຊາເນຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໖໔, ໖໕; ມ. ນິ. ໑.໒໘໑; ມ. ນິ. ໒.໒໒໓; ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໒; ມຫາວ. ໔, ໘) ອຕ຺ຖິ ອຘິເກ ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ປຏິ. ມ. ມາຕິກາ ໖໘, ໑.໑໑໑) ອຕ຺ຖິ ປຈ຺ຉາຠາເຄ ‘‘ປຣໂຕ ອາຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທີສຸ. ອຕ຺ຖິ ປຈ຺ຈນີກຠາເວ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຣປ຺ປວາທໍ ສຫ ຘມ຺ເມນ ສຸນິຄ຺ຄຫິຕໍ ນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໑໖໘). ອິຘາປິ ປຈ຺ຈນີກຠາເວຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປເຣຕິ ປຏິວິຣຸທ຺ຘາ’’ຕິ.

ອີທິເສສຸປີຕິ ເອຕ຺ຖ ປິ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ຠາວເນ, ເຕນ ຣຕນຕ຺ຕຍນິມິຕ຺ຕມ຺ປິ ອກຸສລຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິ ນ ກາຕພ຺ພາ, ປເຄວ ວຏ຺ຏາມິສໂລກາມິສນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສຠາວຘມ຺ມໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກຕ຺ຕຸອຠາວໂຊຕນຕ຺ຖໍ ອາຫນຕີຕິ ກຕ຺ຕຸອຕ຺ເຖ ອາຆາຕສທ຺ທໍ ທສ຺ເສຕິ, ຕຕ຺ຖ ອາຫນຕີຕິ ຫິໍສຕິ ວິພາຘຕິ, ອຸປຕາເປຕິ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຫນຕິ ເອເຕນ, ອາຫນນມຕ຺ຕໍ ວາ ອາຆາໂຕຕິ ກຣຓຠາວຕ຺ຖາປິ ສມ຺ຠວນ຺ຕິເຍວ. ເອວໍ ອວຍວເຠທເນນ ອາຆາຕ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ຕຕ຺ຖ ປຣິຍາເຍນປິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂກປສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອຍຎ຺ຈ ນໂຍ ‘‘ອປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ອນຠິຣທ຺ຘີ’’ຕິອາທີສຸປິ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ອປ຺ປຕີຕາ ໂຫນ຺ຕິ ເຕນາຕິ ປາກຏປຣິຍາເຍນ ອປ຺ປຈ຺ຈຍ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖທສ຺ສນໍ, ຕໍມຸເຂນ ປນ ນ ປຈ຺ເຈຕິ ເຕນາຕິ ອປ຺ປຈ຺ຈໂຍຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຠິຣາຘຍຕີຕິ ສາຘຍຕິ. ທ຺ວີຫີຕິ ອາຆາຕອນຠິຣທ຺ຘິປເທຫິ. ເອເກນາຕິ ອປ຺ປຈ຺ຈຍປເທນ. ເສສານນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘານໍ, ສຎ຺ຎາວິຎ຺ຎາຓອວສິຏ຺ຐສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຂາຕານໍ ວາ. ກຣຓນ຺ຕິ ອຸປ຺ປາທນໍ. ອາຆາຕາທີນຎ຺ຫິ ປວຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈຍສມວາຍນໍ ອິຘ ‘‘ກຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປນ ອຕ຺ຖໂຕ ອຸປ຺ປາທນເມວ. ອນຸປ຺ປາທນຎ຺ຫິ ສນ຺ຘາຍ ຠຄວຕາ ‘‘ນ ກຣຓີຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕເມວ ເອກຸປ຺ປາເທກວຕ຺ຖຸເກກາຣມ຺ມເຓກນິໂຣຘຠາວໂຕ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ມໂນປໂທເສ. ຕຸມ຺ຫນ຺ຕິ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມານຕ຺ໂຖ ເອໂກ ສທ຺ໂທ ‘‘ຍຖາ ອມ຺ຫາກ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມານຕ຺ໂຖ ‘‘ອມ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ອຍໍ ສທ຺ໂທ. ຍຖາຫ, ‘‘ຕສ຺ມາ ຫິ ອມ຺ຫໍ ທຫຣາ ນ ມິຍ຺ຍເຣ’’ຕິ (ຊາ. ໑.໙.໙໓, ໙໙). ‘‘ອນ຺ຕຣາໂຍ’’ຕິ ອິທໍ ມໂນປໂທສສ຺ສ ອກຣຓີຍຕາຍ ກາຣຓວຈນໍ. ຍສ຺ມາ ຕຸມ຺ຫາກໍເຍວ ຈ ຠເວຍ຺ຍ ເຕນ ໂກປາທິນາ ປຐມຊ຺ຌານາທີນໍ ອນ຺ຕຣາໂຍ, ຕສ຺ມາ ເຕ ໂກປາທິປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕາ ອາຆາຕາທໂຍ ນ ກຣຓີຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ນາຫໍ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎູ’’ຕິ ອິສ຺ສຣຠາເວນ ຕຸມ຺ເຫ ຕໂຕ ນິວາເຣມິ, ອຖ ໂຂ ອິມິນາ ນາມ ກາຣເຓນາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕໍ ປນ ກາຣຓວຈນໍ ຍສ຺ມາ ອາທີນວວິຠາວນໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອາຫ ‘‘ອາທີນວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ’’ຕິ. ‘‘ອປິ ນຸ ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິອາທິນາ ມໂນປໂທໂສ ນ ກາລນ຺ຕຣຠາວິໂນເຍວ ຫິຕສຸຂສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍກໂຣ, ອຖ ໂຂ ຕງ຺ຂຓປ຺ປວຕ຺ຕິຣຫສ຺ສປິ ຫິຕສຸຂສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍກໂຣຕິ ມໂນປໂທເສ ອາທີນວໍ ທຬ຺ຫຕຣໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ເຍສໍ ເກສຎ຺ຈິ ‘‘ປເຣ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ນ ປຏິວິຣຸທ຺ຘານໍເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວາຫ ‘‘ກຸປິໂຕ’’ຕິອາທິ.

ອນ຺ຘຕມນ຺ຕິ ອນ຺ຘຠາວກຣຕມໍ. ຍນ຺ຕິ ຍຕ຺ຖ. ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ຫິ ເອຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ. ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ໂກໂຘ ສຫເຕ ນຣໍ, ອນ຺ຘຕມໍ ຕທາ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍນ຺ຕິ ວາ ກາຣຓວຈນໍ, ຍສ຺ມາ ໂກໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ນຣໍ ອຠິຠວຕິ, ຕສ຺ມາ ອນ຺ຘຕມໍ ຕທາ ໂຫຕິ, ຍທາ ໂກໂຘຕິ ອຕ຺ໂຖ ຍໍຕໍສທ຺ທານໍ ເອກນ຺ຕສມ຺ພນ຺ຘິຠາວໂຕ. ອຖ ວາ ຍນ຺ຕິ ກິຣິຍາຍ ປຣາມສນໍ. ໂກໂຘ ສຫເຕຕິ ຍເທຕໍ ໂກຘສ຺ສ ສຫນໍ ອຠິຠວນໍ, ເອຕໍ ອນ຺ຘກາຣຕມຠວນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຍໍ ນຣໍ ໂກໂຘ ສຫເຕ ອຠິຠວຕິ, ຕສ຺ສ ອນ຺ຘຕມໍ ຕທາ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ຈ ກຸທ຺ໂຘ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານາຕິ, ກຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ມໍ ນ ປສ຺ສຕີຕິ. ອນ຺ຕຣໂຕຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໂຕ, ຈິຕ຺ຕໂຕ ວາ.

‘‘ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ເອວ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖາ ອວິປຣີຕຘມ຺ມເທສນຕ຺ຕາ, ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຘມ຺ໂມ ເອກນ຺ຕນິຍ຺ຍານິກຕ຺ຕາ, ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ສງ຺ໂຆ ສໍກິເລສຣຫິຕຕ຺ຕາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ເອເຕນ ຈ ‘‘ນ ສພ຺ພຎ຺ຎູ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອຠູຕໍ ອຕຈ຺ຉນ຺ຕິ ນິພ຺ເພຐິຕໍ ໂຫຕິ. ທຸຕິຍໍ ປທນ຺ຕິ ‘‘ອຕຈ຺ຉ’’ນ຺ຕິ ປທໍ. ປຐມສ຺ສາຕິ ‘‘ອຠູຕ’’ນ຺ຕິ ປທສ຺ສ. ຈຕຸຕ຺ຖຎ຺ຈາຕິ ‘‘ນ ຈ ປເນຕໍ ອມ຺ເຫສຸ ສໍວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ປທໍ. ຕຕິຍສ຺ສາຕິ ‘‘ນຕ຺ຖິ ເຈຕໍ ອມ຺ເຫສູ’’ຕິ ປທສ຺ສ. ອວຓ຺ເຓເຍວາຕິ ກາຣຓປຕິຣູປກໍ ວຕ຺ວາ ໂທສປຕິຏ຺ຐາປນວເສນ ນິນ຺ທເນ ເອວ. ນ ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ເກວລໍ ອກ຺ໂກສນຂຸໍສນວມ຺ຠນາທີສຸ ນ ເອກນ຺ເຕນ ນິພ຺ເພຐນໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ‘‘ຍທິ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ.

໖. ອານນ຺ທນ຺ຕິ ປໂມທນ຺ຕິ ເອເຕນ ຘມ຺ເມນ ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ສຕ຺ຕາຕິ ອານນ຺ທ-ສທ຺ທສ຺ສ ກຣຓຕ຺ຖຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ໂສຠນໍ ມໂນ ອສ຺ສາຕິ ສຸມໂນ, ໂສຠນໍ ວາ ມໂນ ສຸມໂນ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ໂສມນສ຺ສນ຺ຕິ ຕທຎ຺ຎຘມ຺ມານມ຺ປິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ໂສມນສ຺ສຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນາປຊ຺ຊຕິ ຣຸຬ຺ຫີສທ຺ທຕ຺ຕາ ຍຖາ ‘‘ປງ຺ກຊ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຈຕສິກສຸຂສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອຸພ຺ພິລຍຕີຕິ ອຸພ຺ພິລໍ, ຠິນ຺ທຕິ ປຸຣິມາວຕ຺ຖາຍ ວິເສສໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸພ຺ພິລເມວ ອຸພ຺ພິລາວິຕໍ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ອຸພ຺ພິລາວິຕຕ຺ຕໍ. ຍາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ກາຍຈິຕ຺ຕໍ ວາຕປູຣິຕຠສ຺ຕາ ວິຍ ອຸທ຺ຘຸມາຍນາກາຣປ຺ປຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສາ ເຄຫສ຺ສິຕາຍ ໂອທຄ຺ຄິຍປີຕິຍາ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອຸທ຺ຘຈ຺ຈາວຫາຍາ’’ຕິອາທິ. ອິຘາປິ ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸພ຺ພິລາວິຕເມວ ນຕ຺ຖິ, ອຖ ໂຂ ອາຍຕິໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ເອທິເສສຸປິ ຐາເນສຸ ອກຸສລຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຏິເສເຘນ຺ໂຕ ຘມ຺ມເນຕ຺ຕິໍ ຐເປຕີ’’ຕິ, ‘‘ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ, ເອເກນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ເຕສໍ ວເສນ ເສສານມ຺ປິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ກຣຓໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ, ‘‘ປິ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ຠາວເນ’’ຕິອາທິນາ ອິຘ ຈ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ຕຸມ຺ຫໍເຍວສ຺ສ ເຕນ ອນ຺ຕຣາໂຍ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ອນ຺ຕຣາໂຍຕິ ອິທ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ເຫຏ຺ຐາ ອວຓ຺ຓປກ຺ເຂ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ກສ຺ມາ ປເນຕນ຺ຕິ ຈ ວກ຺ຂມານໍເຍວ ອຕ຺ຖໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ໂຈເທຕິ. ອາຈຣິໂຍ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ວຓ຺ຓິຕ’’ນ຺ຕິ ຕມຕ຺ຖໍ ປຏິຊານິຕ຺ວາ ‘‘ຕໍ ປນ ເນກ຺ຂມ຺ມນິສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປຣິຫຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອຕນ຺ຕິ ອານນ຺ທາທີນໍ ອກຣຓີຍຕາວຈນໍ. ນນຸ ຠຄວຕາ ວຓ຺ຓິຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກສິເຓນາຕິ ກສິຓຕາຍ ສກລຠາເວນ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຊມ຺ພຸທີປສ຺ສາຕິ ກຣເຓ ສາມິວຈນ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ມເຕນ ກສິຓຊມ຺ພຸທີປ-ສທ຺ທານໍ ສມານາຘິກຣຓຠາໂວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ເຄຫສ຺ສິຕປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ຌານາທີນໍ ອນ຺ຕຣາຍກຣໍ, ຕສ຺ມາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ ‘‘ໂສມນສ຺ສໍ ປາຫໍ ເທວານໍ ອິນ຺ທ ທຸວິເຘນ ວທາມິ ເສວິຕພ຺ພມ຺ປິ ອເສວິຕພ຺ພມ຺ປີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໕໙). ‘‘ອຍຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ ເຍນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ປີຕິ ອນ຺ຕຣາຍກຣີ, ຕໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອິທຎ຺ຫິ ໂລຠສຫຄຕໍ ປີຕິໂສມນສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ປີຕິຄ຺ຄຫເຓນ ປນ ໂສມນສ຺ສມ຺ປິ ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ ໂສມນສ຺ສຣຫິຕາຍ ປີຕິຍາ ອຠາວໂຕຕິ ປີຕິເຍວ ຄຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ເສວິຕພ຺ພາເສວິຕພ຺ພວິຠາຄວຈນໂຕ ໂສມນສ຺ສສ຺ສ ປາກໂຏ ອນ຺ຕຣາຍກຣຠາໂວ, ນ ຕຖາ ປີຕິຍາຕິ ປີຕິເຍວ ໂລຠສຫຄຕຕ຺ເຕນ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ລຸທ຺ໂຘ ອຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິອາທິຄາຖານໍ ‘‘ກຸທ຺ໂຘ ອຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິອາທິ ຄາຖາສຸ ວິຍ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

‘‘ມມໍ ວາ ຠິກ຺ຂເວ ປເຣ ວຓ຺ຓໍ ຠາເສຍ຺ຍຸໍ, ຘມ຺ມສ຺ສ ວາ ວຓ຺ຓໍ ຠາເສຍ຺ຍຸໍ, ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ວຓ຺ຓໍ ຠາເສຍ຺ຍຸໍ, ຕຕ຺ຣ ເຈ ຕຸມ຺ເຫ ອສ຺ສຖ ອານນ຺ທິໂນ ສຸມນາ ອຸພ຺ພິລາວິຕາ, ອປິ ນຸ ຕຸມ຺ເຫ ປເຣສໍ ສຸຠາສິຕທຸພ຺ຠາສິຕໍ ອາຊາເນຍ຺ຍາຖາຕິ. ໂນ ເຫຕໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອຍໍ ຕຕິຍວາໂຣ, ໂສ ເທສນາກາເລ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເທເສຕພ຺ພປຸຄ຺ຄລາຠາວໂຕ ເທສນາຍ ອນາຄໂຕປິ ຕທຕ຺ຖສມ຺ຠວໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ອາຄໂຕເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ຍຖາ ຕໍ ກຖາວຕ຺ຖຸປກຣຓໍ ວິຕ຺ຖາຣວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອຕ຺ຖໂຕ ອາຄໂຕ ເຍວາ’’ຕິ ເອເຕນ ສໍວຓ຺ຓນາກາເລ ຕຖາ ພຸຊ຺ຌນກສຕ຺ຕານໍ ວເສນ ໂສ ວາໂຣ ອາເນຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຍເຖວ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ຕເມວຕ຺ຖສມ຺ຠວໍ ວິຠາເວຕິ. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ຕຕ຺ຣ ຕຸມ຺ເຫຫີຕິ ຕສ຺ມິໍ ວຓ຺ເຓ ຕຸມ຺ເຫຫີ’’ຕິອາທິນາ, ‘‘ທຸຕິຍໍ ປທໍ ປຐມສ຺ສ ປທສ຺ສ, ຈຕຸຕ຺ຖຎ຺ຈ ຕຕິຍສ຺ສ ເວວຈນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຈ ວຸຕ຺ຕນເຍນ.