ຈູຬສີລວຓ຺ຓນາ

໗. ນິວຕ຺ໂຕ ອມູລກຕ຺ຕາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພຕາຠາວໂຕ. ອນຸວຕ຺ຕຕິເຍວ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພຕາຍ ອຘິກຕຠາວໂຕ. ອນຸສນ຺ຘິໍ ທສ຺ເສສ຺ສຕິ ‘‘ອຕ຺ຖິ ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິນາ. ໂອຣນ຺ຕິ ວາ ອປຣຠາໂຄ ‘‘ໂອຣໂຕ ໂຠຄໍ, ໂອຣໍ ປາຣ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ອຖ ວາ ເຫຏ຺ຐາອຕ຺ໂຖ ໂອຣ-ສທ຺ໂທ ‘‘ໂອຣໍ ອາຄມນາຍ ເຍ ປຈ຺ຈຍາ, ເຕ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ສີລຎ຺ຫິ ສມາຘິປຎ຺ຎາໂຍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ອປຣຠາໂຄ, ເຫຏ຺ຐາຠູຕຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ. ສີລມຕ຺ຕກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ມຕ຺ຕ-ສທ຺ໂທ ອປ຺ປກຕ຺ໂຖ ວາ ‘‘ເຠສຊ຺ຊມຕ຺ຕາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໔໔໗) ວິຍ. ວິເສສນິວຕ຺ຕິອຕ຺ໂຖ ວາ ‘‘ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ (ຘ. ສ. ຕິກມາຕິກາ ໖), ມໂນມຕ຺ຕາ ຘາຕຸ ມໂນຘາຕູ’’ຕິ ຈ ອາທີສຸ ວິຍ. ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ, ໂອຣມຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ປທທ຺ວເຍນ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ ຫິ ອຕ຺ໂຖ ສີລມຕ຺ຕກນ຺ຕິ ວິເສສວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຖ ວາ ສີເລນປິ ຕເທກເທສສ຺ເສວ ສງ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ອປ຺ປກຕ຺ຖວາຈໂກ, ວິເສສນິວຕ຺ຕິອຕ຺ໂຖ ເອວ ວາ ‘‘ສີລມຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ມຕ຺ຕ-ສທ຺ໂທ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຖາ ຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕສີລານິ ອິຘ ເທສນໍ ອນາຣຸຬ຺ຫານິ. ນ ຫິ ຕານິ ປາຕິໂມກ຺ຂອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິສີລານິ ວິຍ ສພ຺ພປຸຖຸຊ຺ຊເນສຸ ປາກຏານີຕິ. ‘‘ອຸສ຺ສາຫໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ເອເຕນ ‘‘ວທມາໂນ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຕ຺ຕິອຕ຺ຖໍ ມານ-ສທ຺ທໍ ທສ຺ເສຕິ.

ອລງ຺ກຣຓໍ ວິຠູສນໍ ອລງ຺ກາໂຣ, ກຸຓ຺ຑລາທິປສາຘນໍ ວາ. ອູນຏ຺ຐານປູຣຓໍ ມຓ຺ຑນໍ. ມຓ຺ຑເນຕິ ມຓ຺ຑນເຫຕຸ. ອຖ ວາ ມຓ຺ຑຕີຕິ ມຓ຺ຑໂນ, ມຓ຺ຑນຊາຕິໂກ ປຸຣິໂສ. ພຫຸວຈນຕ຺ເຖ ຈ ອິທໍ ເອກວຈນໍ, ມຓ຺ຑນສີເລສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິປູຣກາຣີຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ, ປກາຣຕ຺ໂຖ ວາ, ເຕນ ສກລມ຺ປິ ສີລໂຖມນ ສຸຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຈນ຺ທນນ຺ຕິ ຈນ຺ທນສຫຈຣຓໂຕ ຈນ຺ທນຄນ຺ໂຘ, ຕຖາ ຕຄຣາທີສຸປິ. ສຕຎ຺ຈ ຄນ຺ໂຘຕິ ເອຕ຺ຖ ຄນ຺ໂຘ ວິຍາຕິ ຄນ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ສີລນິພນ຺ຘໂນ ຖຸຕິໂຆໂສ. ສີລຎ຺ຫິ ກິຕ຺ຕິຍາ ນິມິຕ຺ຕໍ. ຍຖາຫ ‘‘ສີລວໂຕ ສີລສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໕໐; ອ. ນິ. ໕.໒໑໓; ມຫາວ. ໒໘໕). ປວາຍຕີຕິ ປກາສຕິ. ຄນ຺ຘາວ ຄນ຺ຘຊາຕາ.

‘‘ອປ຺ປກໍ ພຫຸກ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ປາຣາປາຣໍ ວິຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຸປນິຘາຍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປຣິຄຸເຓ ອຸປນິຘາຍາ’’ຕິ. ສີລຎ຺ຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ຫິ-ສທ຺ໂທ ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ, ເຕນ ອິທໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ຍສ຺ມາ ສີລໍ ກິຎ຺ຈາປິ ປຕິຏ຺ຐາຠາເວນ ສມາຘິສ຺ສ ພຫຸກາຣໍ, ປຠາວາທິຄຸຓວິເສເສ ປນສ຺ສ ອຸປນິຘາຍ ກລມ຺ປິ ນ ອຸເປຕິ, ຕຖາ ສມາຘິ ຈ ປຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິ. ອິທານິ ‘‘ກຖ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສມາຘິສ຺ສ ອານຸຠາວໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວິຠາເວຕິ. ‘‘ອຠິ…ເປ… ມູເລ’’ຕິ ອິທໍ ຍມກປາຏິຫາຣິຍສ຺ສ ສຸປາກຏຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ອຎ຺ເຎຫິ ໂພຘິມູລຎາຕິສມາຄມາທີສຸ ກຕປາຏິຫາຣິເຍຫິ ວິເສສນຕ຺ຖຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍມກປາຏິຫາຣິຍກຣຓຕ຺ຖາຍ ຫິ ຠຄວໂຕ ຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຕທນຸຈ຺ຉວິກໍ ຐານໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຣຕນມຓ຺ຑປາທິ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວຣຎ຺ໂຎ ອາຓາຍ ວິສ຺ສກມ຺ມຸນາ ນິມ຺ມິຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຠຄວຕາວ ນິມ຺ມິຕນ຺ຕິ ອປເຣ. ‘‘ໂຍ ໂກຈິ ເອວຣູປໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖິ ເຈ, ອາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ໂຈທນາສທິສຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕ຺ຕາທານປຣິທີປນ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕາທານໍ ອນຸໂຍໂຄ, ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ຕຖາ ກາຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕ຺ຕາ, ‘‘ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປຸພ຺ເພ ອຸຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ຕິຕ຺ຖິຍປຣິມທ຺ທນໍ.

ອຸປຣິມກາຍໂຕຕິອາທິ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໑໖).

ຕຕ຺ຖາຍໍ ປາຬິເສໂສ –

‘‘ເຫຏ຺ຐິມກາຍໂຕ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ປວຕ຺ຕຕິ, ອຸປຣິມກາຍໂຕ ອຸທກຘາຣາ ປວຕ຺ຕຕິ. ປຸຣຕ຺ຖິມກາຍໂຕ ອຄ຺ຄິ, ປຈ຺ຉິມກາຍໂຕ ອຸທກໍ. ປຈ຺ຉິມກາຍໂຕ ອຄ຺ຄິ, ປຸຣຕ຺ຖິມກາຍໂຕ ອຸທກໍ. ທກ຺ຂິຓອກ຺ຂິໂຕ ອຄ຺ຄິ, ວາມອກ຺ຂິໂຕ ອຸທກໍ. ວາມອກ຺ຂິໂຕ ອຄ຺ຄິ, ທກ຺ຂິຓອກ຺ຂິໂຕ ອຸທກໍ. ທກ຺ຂິຓກຓ຺ຓໂສຕໂຕ ອຄ຺ຄິ, ວາມກຓ຺ຓໂສຕໂຕ ອຸທກໍ. ວາມກຓ຺ຓໂສຕໂຕ ອຄ຺ຄິ, ທກ຺ຂິຓກຓ຺ຓໂສຕໂຕ ອຸທກໍ. ທກ຺ຂິຓນາສິກາໂສຕໂຕ ອຄ຺ຄິ, ວາມນາສິກາໂສຕໂຕ ອຸທກໍ. ວາມນາສິກາໂສຕໂຕ ອຄ຺ຄິ, ທກ຺ຂິຓນາສິກາໂສຕໂຕ ອຸທກໍ. ທກ຺ຂິຓອໍສກູຏໂຕ ອຄ຺ຄິ, ວາມອໍສກູຏໂຕ ອຸທກໍ. ວາມອໍສກູຏໂຕ ອຄ຺ຄິ, ທກ຺ຂິຓອໍສກູຏໂຕ ອຸທກໍ. ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ຖໂຕ ອຄ຺ຄິ, ວາມຫຕ຺ຖໂຕ ອຸທກໍ. ວາມຫຕ຺ຖໂຕ ອຄ຺ຄິ, ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ຖໂຕ ອຸທກໍ. ທກ຺ຂິຓປສ຺ສໂຕ ອຄ຺ຄິ, ວາມປສ຺ສໂຕ ອຸທກໍ. ວາມປສ຺ສໂຕ ອຄ຺ຄິ, ທກ຺ຂິຓປສ຺ສໂຕ ອຸທກໍ. ທກ຺ຂິຓປາທໂຕ ອຄ຺ຄິ, ວາມປາທໂຕ ອຸທກໍ. ວາມປາທໂຕ ອຄ຺ຄິ, ທກ຺ຂິຓປາທໂຕ ອຸທກໍ. ອງ຺ຄຸລງ຺ຄຸເລຫິ ອຄ຺ຄິ, ອງ຺ຄຸລນ຺ຕຣິກາຫິ ອຸທກໍ. ອງ຺ຄຸລນ຺ຕຣິກາຫິ ອຄ຺ຄິ, ອງ຺ຄຸລງ຺ຄຸເລຫິ ອຸທກໍ. ເອເກກໂລມໂຕ ອຄ຺ຄິ, ເອເກກໂລມໂຕ ອຸທກໍ. ໂລມກູປໂຕ ໂລມກູປໂຕ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ປວຕ຺ຕຕິ, ໂລມກູປໂຕ ໂລມກູປໂຕ ອຸທກຘາຣາ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໑໖).

ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ເອເກກໂລມກູປໂຕ’’ຕິ ອາຄຕໍ.

‘‘ຉນ຺ນໍ ວຓ຺ຓານນ຺ຕິ ອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ນີລານໍ ປີຕການໍ ໂລຫິຕການໍ ໂອທາຕານໍ ມຎ຺ຊິຏ຺ຐານໍ ປຠສ຺ສຣານນ຺ຕິ ອຍໍ ປາຬິເສໂສ. ‘‘ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາ ຣສ຺ມິໂຍ’’ຕິ ອິທໍ ຕາສໍ ເຍຠຸຍ຺ຍຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ສຕ຺ຖາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ນິມ຺ມິໂຕ ຈງ຺ກມຕິ ວາ ນິສີທຕິ ວາ ເສຍ຺ຍໍ ວາ ກປ຺ເປຕີ’’ຕິອາທິນາ ຈຕູສຸ ອິຣິຍາປເຖສຸ ເອເກກມູລກາ ສຕ຺ຖຸວເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ນິມ຺ມິຕວເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ສພ຺ເພວ ອຏ຺ຐ ວາເຣ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ.

ມຘຸປາຍາສນ຺ຕິ ມຘຸສິຕ຺ຕໍ ປາຍາສໍ. ອຕ຺ຕາ ມິຕ຺ໂຕ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ ເວຣີຕິ ຈຕູສຸ ສີມສມ຺ເຠທວເສນ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ເມຕ຺ຕາກມ຺ມຏ຺ຐານໍ. ‘‘ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ປນ ‘‘ວີຣິຍາຘິຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ເອເຕນາປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ກາມໍ ຕໂຈ ຈ ນ຺ຫາຣຸ ຈາ’’ຕິອາທິປາຬິ (ມ. ນິ. ໒.໑໘໔; ສໍ. ນິ. ໒.໒໒; ອ. ນິ. ໒.໕; ອ. ນິ. ໘.໑໓; ມຫານິ. ໑໙໖) ວເສນ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ກິຈ຺ຉໍ ວຕາຍໍ ໂລໂກ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໒.໕໗; ສໍ. ນິ. ໒.໔) ຊຣາມຣຓມຸເຂນ ປຈ຺ຈຍາກາເຣ ຎາຓໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ. ອານາປານຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ອາຈິຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ວິຠຕ຺ຕິວິປຣິຓາມໍ ກຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕມ຺ປິ ຫິ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ອາຈິຓ຺ຓເມວາຕິ ວທນ຺ຕິ. ຉຕ຺ຕິໍສໂກຏິສຕສຫສ຺ສມຸເຂນ ມຫາວຊິຣຎາຓຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫາເປນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນໍວຑ຺ເຒຕ຺ວາ. ທ຺ວຕ຺ຕິໍສໂທຓຄຓ຺ຫນປ຺ປມາຓໍ ກຸຓ຺ຑໍ ໂກລມ຺ໂພ. ທຣິຠາໂຄ ກນ຺ທໂຣ. ຈກ຺ກວາຬປາເທສຸ ມຫາສມຸທ຺ໂທ ຈກ຺ກວາຬມຫາສມຸທ຺ໂທ.

‘‘ທຸເວ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ’’ຕິອາທິ ປຸຖຸຊ຺ຊເນ ລພ຺ຠມານວິຠາຄທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ມູລປຣິຍາຍວຓ຺ຓນາທີສຸ ວິຍ ປຸຖຸຊ຺ຊນວິເສສນິທ຺ຘາຣຓຕ຺ຖໍ. ສພ຺ໂພປິ ຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຠຄວໂຕ ອຸປຣິ ຄຸເຓ ວິຠາເວຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕິຏ຺ຐຕຸ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ, ສາວກປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານມ຺ປິ ອວິສຍາ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ໂສຕາປນ຺ນາ’’ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໘). ວາຈຸຄ຺ຄຕກຣຓໍ ອຸຄ຺ຄໂຫ. ອຕ຺ຖປຣິປຸຈ຺ຉນໍ ປຣິປຸຈ຺ຉາ. ອຏ຺ຐກຖາວເສນ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສວນໍ ສວນໍ. ພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ຖານໍ ສຸນິກ຺ເຂປສຸທສ຺ສເນນ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຣິຫຣຓໍ ຘາຣຓໍ. ເອວໍ ສຸຕຘາຕປຣິຈິຕານໍ ມນສານຸເປກ຺ຂນໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໍ. ພຫູນໍ ນານປ຺ປກາຣານໍ ກິເລສານໍ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິຍາ ຈ ອວິຫຕຕ຺ຕາ ຕາ ຊເນນ຺ຕິ, ຕາຫິ ວາ ຊນິຕາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ. ອວິຆາຕເມວ ວາ ຊນ-ສທ຺ໂທ ວທຕິ. ປຸຖຸ ສຕ຺ຖາຣານໍ ມຸຂຸລ຺ໂລກິກາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຖູ ຊນາ ສຕ຺ຖຸປຏິຎ຺ຎາ ເອເຕສນ຺ຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາຕິ ວຈນຕ຺ໂຖ. ປຸຖຸ…ເປ… ອວຸຏ຺ຐິຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ຊເນຕພ຺ພາ, ຊາຍນ຺ຕິ ວາ ເອຕ຺ຖາຕິ ຊນາ, ຄຕິໂຍ. ປຸຖູ ຊນາ ເອເຕສນ຺ຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ. ອິໂຕ ປເຣ ຊາຍນ຺ຕິ ເອເຕຫີຕິ ຊນາ, ອຠິສງ຺ຂາຣາທໂຍ. ເຕ ເອເຕສໍ ປຸຖູ ວິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ. ອຠິສງ຺ຂຣຓາທິ ອຕ຺ໂຖ ເອວ ວາ ຊນ-ສທ຺ໂທ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ກາມຣາຄຠວຣາຄທິຏ຺ຐິອວິຊ຺ຊາ ໂອຆາ. ຣາຄຄ຺ຄິອາທໂຍ ສນ຺ຕາປາ. ເຕເຍວ, ສພ຺ເພປິ ວາ ກິເລສາ ປຣິຬາຫາ. ປຸຖຸ ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ຣຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ຊາຍຕີຕິ ຊໂນ, ຣາໂຄ ເຄໂຘຕິ ເອວໍ ອາທິໂກ. ປຸຖຸ ຊໂນ ເອເຕສນ຺ຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖູສຸ ວາ ຊນາ ຊາຕາ ຣຕ຺ຕາຕິ ເອວໍ ຣາຄາທິອຕ຺ໂຖ ເອວ ວາ ຊນ-ສທ຺ໂທ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ປລິພຸທ຺ຘາຕິ ສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ອຸປທ຺ທຸຕາ ວາ. ‘‘ປຸຖູນໍ ຄຓນປຖມຕີຕານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປຸຖູ ຊນາ ປຸຖຸຊ຺ຊນາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ເຍຫິ ຄຸຓວິເສເສຫິ ນິມິຕ຺ຕຠູເຕຫິ ຠຄວຕິ ຕຖາຄຕ-ສທ຺ໂທ ປວຕ຺ໂຕ, ຕໍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອຏ຺ຐຫິ ກາຣເຓຫິ ຠຄວາ ຕຖາຄໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ຄຸຓເນມິຕ຺ຕກາເນວ ຫິ ຠຄວໂຕ ສພ຺ພານິ ນາມານິ. ຍຖາຫ –

‘‘ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ນາມານິ, ສຄຸເຓນ ມເຫສິໂນ;

ຄຸເຓນ ນາມມຸທ຺ເຘຍ຺ຍໍ, ອປິ ນາມສຫສ຺ສໂຕ’’ຕິ. (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໑໓; ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໕໓; ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໗໖);

ຕຖາ ອາຄໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອາກາຣນິຍມນວເສນ ໂອປມ຺ມສມ຺ປຏິປາທນຕ຺ໂຖ ຕຖາ-ສທ຺ໂທ. ສາມຎ຺ຎໂຊຕນາຍ ວິເສສາວຏ຺ຐານໂຕ ປຏິປທາຄມນຕ຺ໂຖ ອາຄຕ-ສທ຺ໂທ, ນ ຎາຓຄມນຕ຺ໂຖ ‘‘ຕຖລກ຺ຂຓໍ ອາຄໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໗; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໒; ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔.໗໘; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໑໗໐; ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໑໘; ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໓໗; ເຖຣຄາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໓; ອິຕິວຸ. ອຏ຺ຐ. ໓໘; ມຫານິ. ອຏ຺ຐ. ໑໔) ວິຍ, ນາປິ ກາຍຄມນາທິອຕ຺ໂຖ ‘‘ອາຄໂຕ ໂຂ ມຫາສມໂຓ, ມາຄຘານໍ ຄິຣິພ຺ພຊ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມຫາວ. ໖໒) ວິຍ. ຕຕ຺ຖ ຍທາກາຣນິຍມນວເສນ ໂອປມ຺ມສມ຺ປຏິປາທນຕ຺ໂຖ ຕຖາ-ສທ຺ໂທ, ຕໍ ກຣຸຓາປຘານຕ຺ຕາ ມຫາກຣຸຓາມຸເຂນ ປຸຣິມພຸທ຺ຘານໍ ອາຄມນປຏິປທໍ ອຸທາຫຣຓວເສນ ສາມຎ຺ຎໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຍໍຕໍສທ຺ທານໍ ເອກນ຺ຕສມ຺ພນ຺ຘຠາວໂຕ ‘‘ຍຖາ ສພ຺ພໂລກ…ເປ… ອາຄຕາ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ປນ ປຏິປທໍ ມຫາປທານສຸຕ຺ຕາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໔) ສມ຺ພຫຸລນິທ຺ເທເສນ ສຸປາກຏານໍ ອາສນ຺ນານຎ຺ຈ ວິປສ຺ສີອາທີນໍ ຉນ຺ນໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘານໍ ວເສນ ນິທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ ວິປສ຺ສີ ຠຄວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເຍນ ອຠິນີຫາເຣນາຕິ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕລິງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸສຕ຺ຖາຣທສ຺ສນປພ຺ພຊ຺ຊາອຠິຎ຺ຎາທິຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິອຘິກາຣຉນ຺ທານໍ ວເສນ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄເຕນ ກາຍປ຺ປຓິຘານມຫາປຓິຘາເນນ. ສພ຺ເພສຎ຺ຫິ ພຸທ຺ຘານໍ ກາຍປ຺ປຓິຘານໍ ອິມິນາວ ອຠິນີຫາເຣນ ສມິຊ຺ຌຕີຕິ. ເອວໍ ມຫາຠິນີຫາຣວເສນ ‘‘ຕຖາຄໂຕ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ປາຣມີປູຣຓວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ວິປສ຺ສີ ຠຄວາ…ເປ… ກສ຺ສໂປ ຠຄວາ ທານປາຣມິໍ ປູເຣຕ຺ວາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິການໍ ມຫາໂພຘິຍານປຏິປທາຍ ໂກສລ຺ລຊນນຕ຺ຖໍ ປາຣມີສຸ ອຍໍ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ – ກາ ປເນຕາ ປາຣມິໂຍ? ເກນຏ຺ເຐນ ປາຣມິໂຍ? ກຕິວິຘາ ເຈຕາ? ໂກ ຕາສໍ ກໂມ? ການິ ລກ຺ຂຓຣສປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານປທຏ຺ຐານານິ? ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ? ໂກ ສໍກິເລໂສ? ກິໍ ໂວທານໍ? ໂກ ປຏິປກ຺ໂຂ? ກາ ປຏິປຕ຺ຕິ? ໂກ ວິຠາໂຄ? ໂກ ສງ຺ຄໂຫ? ໂກ ສມ຺ປາທນູປາໂຍ? ກິຕ຺ຕເກນ ກາເລນ ສມ຺ປາທນໍ? ໂກ ອານິສໍໂສ? ກິໍ ເຈຕາສໍ ຜລນ຺ຕິ?

ຕຕ຺ຣິທໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ – ກາ ປເນຕາ ປາຣມິໂຍຕິ. ຕຓ຺ຫາມານາທີຫິ ອນຸປຫຕາ ກຣຸຓູປາຍໂກສລ຺ລປຣິຄ຺ຄຫິຕາ ທານາທໂຍ ຄຸຓາ ປາຣມິໂຍ.

ເກນຏ຺ເຐນ ປາຣມິໂຍຕິ ທານສີລາທິຄຸຓວິເສສໂຍເຄນ ສຕ຺ຕຸຕ຺ຕມຕາຍ ປຣມາ ມຫາສຕ຺ຕາ ໂພຘິສຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ຠາໂວ, ກມ຺ມໍ ວາ ປາຣມີ, ທານາທິກິຣິຍາ. ອຖ ວາ ປຣຕີຕິ ປຣໂມ, ທານາທິຄຸຓານໍ ປູຣໂກ ປາລໂກ ຈ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ. ປຣມສ຺ສ ອຍໍ, ປຣມສ຺ສ ວາ ຠາໂວ, ກມ຺ມໍ ວາ ປາຣມີ, ທານາທິກິຣິຍາວ. ອຖ ວາ ປຣໍ ສຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕນິ ມວຕິ ພນ຺ຘຕິ ຄຸຓວິເສສໂຍເຄນ, ປຣໍ ວາ ອຘິກຕຣໍ ມຊ຺ຊຕິ ສຸຊ຺ຌຕິ ສໍກິເລສມລໂຕ, ປຣໍ ວາ ເສຏ຺ຐໍ ນິພ຺ພານໍ ວິເສເສນ ມຍຕິ ຄຈ຺ຉຕິ, ປຣໍ ວາ ໂລກໍ ປມາຓຠູເຕນ ຎາຓວິເສເສນ ອິຘໂລກໍ ວິຍ ມຸນາຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ປຣໍ ວາ ອຕິວິຍ ສີລາທິຄຸຓຄຓໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ມິໂນຕິ ປກ຺ຂິປຕິ, ປຣໍ ວາ ອຕ຺ຕຠູຕໂຕ ຘມ຺ມກາຍໂຕ ອຎ຺ຎໍ, ປຏິປກ຺ຂໍ ວາ ຕທນຕ຺ຖກຣໍ ກິເລສໂຈຣຄຓໍ ມິນາຕິ ຫິໍສຕີຕິ ປຣໂມ, ມຫາສຕ຺ໂຕ. ‘‘ປຣມສ຺ສ ອຍ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ປາເຣ ວາ ນິພ຺ພາເນ ມຊ຺ຊຕິ ສຸຊ຺ຌຕິ ສຕ຺ເຕ ຈ ໂສເຘຕິ, ຕຕ຺ຖ ວາ ສຕ຺ເຕ ມວຕິ ພນ຺ຘຕິ ໂຍເຊຕິ, ຕໍ ວາ ມຍຕິ ຄຈ຺ຉຕິ ຄເມຕິ ຈ, ມຸນາຕິ ວາ ຕໍ ຍາຖາວໂຕ, ຕຕ຺ຖ ວາ ສຕ຺ເຕ ມິໂນຕິ ປກ຺ຂິປຕິ, ກິເລສາຣິໍ ວາ ສຕ຺ຕານໍ ຕຕ຺ຖ ມິນາຕິ ຫິໍສຕີຕິ ປາຣມີ, ມຫາປຸຣິໂສ. ຕສ຺ສ ຠາໂວ, ກມ຺ມໍ ວາ ປາຣມິຕາ, ທານາທິກິຣິຍາວ. ອິມິນາ ນເຍນ ປາຣມີນໍ ສທ຺ທຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ກຕິວິຘາຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ທສວິຘາ, ຕາ ປນ ປາຬິຍໍ ສຣູປໂຕ ອາຄຕາເຍວ. ຍຖາຫ –

‘‘ວິຈິນນ຺ໂຕ ຕທາ ທກ຺ຂິໍ, ປຐມໍ ທານປາຣມິ’’ນ຺ຕິອາທິ (ພຸ. ວໍ. ໑໑໖).

ຍຖາ ຈາຫ –

‘‘ກຕິ ນຸ ໂຂ ຠນ຺ເຕ ພຸທ຺ຘກາຣກາ ຘມ຺ມາ? ທສ ໂຂ ສາຣິປຸຕ຺ຕ ພຸທ຺ຘກາຣກາ ຘມ຺ມາ. ກຕເມ ທສ? ທານໍ ໂຂ ສາຣິປຸຕ຺ຕ ພຸທ຺ຘກາຣໂກ ຘມ຺ໂມ, ສີລໍ ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ປຎ຺ຎາ ວີຣິຍໍ ຂນ຺ຕິ ສຈ຺ຈມຘິຏ຺ຐານໍ ເມຕ຺ຕາ ອຸເປກ຺ຂາ ພຸທ຺ຘກາຣໂກ ຘມ຺ໂມ, ອິເມ ໂຂ ສາຣິປຸຕ຺ຕ ທສ ພຸທ຺ຘກາຣກາ ຘມ຺ມາຕິ. ອິທມໂວຈ ຠຄວາ, ອິທໍ ວຕ຺ວານ ສຸຄໂຕ ອຖາປຣໍ ເອຕທໂວຈ ສຕ຺ຖາ –

‘ທານໍ ສີລຎ຺ຈ ເນກ຺ຂມ຺ມໍ, ປຎ຺ຎາ ວີຣິເຍນ ປຎ຺ຈມໍ;

ຂນ຺ຕິ ສຈ຺ຈໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ, ເມຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາຕິ ເຕ ທສາ’ຕິ’’.

ເກຈິ ປນ ‘‘ຉພ຺ພິຘາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ເອຕາສໍ ສງ຺ຄຫວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ປນ ສງ຺ຄໂຫ ປຣໂຕ ອາວິຠວິສ຺ສຕິ.

ໂກ ຕາສໍ ກໂມຕິ ເອຕ຺ຖ ກໂມ ນາມ ເທສນາກ຺ກໂມ, ໂສ ຈ ປຐມສມາທານເຫຕຸໂກ, ສມາທານໍ ປວິຈຍເຫຕຸກໍ, ອິຕິ ຍຖາ ອາທິມ຺ຫິ ປວິຈິຕາ ສມາທິນ຺ນາ ຈ, ຕຖາ ເທສິຕາ. ຕຕ຺ຖ ຈ ທານໍ ສີລສ຺ສ ພຫູປກາຣໍ ສຸກຣຎ຺ຈາຕິ ຕໍ ອາທິມ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທານໍ ສີລປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສນ຺ຕິ ທານານນ຺ຕຣໍ ສີລໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສີລໍ ເນກ຺ຂມ຺ມປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ, ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ປຎ຺ຎາປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ, ປຎ຺ຎາ ວີຣິຍປຣິຄ຺ຄຫິຕາ, ວີຣິຍໍ ຂນ຺ຕິປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ, ຂນ຺ຕິ ສຈ຺ຈປຣິຄ຺ຄຫິຕາ, ສຈ຺ຈໍ ອຘິຏ຺ຐານປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ, ອຘິຏ຺ຐານໍ ເມຕ຺ຕາປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ, ເມຕ຺ຕາ ອຸເປກ຺ຂາປຣິຄ຺ຄຫິຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສາຕິ ເມຕ຺ຕານນ຺ຕຣໍ ອຸເປກ຺ຂາ ວຸຕ຺ຕາ. ອຸເປກ຺ຂາ ປນ ກຣຸຓາປຣິຄ຺ຄຫິຕາ, ກຣຸຓາ ຈ ອຸເປກ຺ຂາປຣິຄ຺ຄຫິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ກຖໍ ປນ ມຫາກາຣຸຓິກາ ໂພຘິສຕ຺ຕາ ສຕ຺ເຕສຸ ອຸເປກ຺ຂກາ ໂຫນ຺ຕີຕິ? ອຸເປກ຺ຂິຕພ຺ພຍຸຕ຺ເຕສຸ ກຎ຺ຈິ ກາລໍ ອຸເປກ຺ຂກາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖ, ສພ຺ພທາ ຈາຕິ ເກຈິ. ອປເຣ ປນ ນ ສຕ຺ເຕສຸ ອຸເປກ຺ຂກາ, ສຕ຺ຕກເຕສຸ ປນ ວິປ຺ປກາເຣສຸ ອຸເປກ຺ຂກາ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ປຈຸຣຊເນສຸປິ ປວຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ພສຕ຺ຕສາຘາຣຓຕ຺ຕາ, ອປ຺ປຜລຕ຺ຕາ, ສຸກຣຕ຺ຕາ ຈ ອາທິມ຺ຫິ ທານໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສີເລນທາຍກປຏິຄ຺ຄາຫກສຸທ຺ຘິໂຕ, ປຣານຸຄ຺ຄຫໍ ວຕ຺ວາ ປຣປີຬານິວຕ຺ຕິວຈນໂຕ, ກິຣິຍຘມ຺ມໍ ວຕ຺ວາ ອກິຣິຍຘມ຺ມວຈນໂຕ, ໂຠຄສມ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸໍ ວຕ຺ວາ ຠວສມ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸວຈນໂຕ ຈ ທານສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ສີລໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເນກ຺ຂມ຺ເມນ ສີລສມ຺ປຕ຺ຕິສິທ຺ຘິໂຕ, ກາຍວຈີສຸຈຣິຕໍ ວຕ຺ວາ ມໂນສຸຈຣິຕວຈນໂຕ, ວິສຸທ຺ຘສີລສ຺ສ ສຸເຂເນວ ຌານສມິຊ຺ຌນໂຕ, ກມ຺ມາປຣາຘປ຺ປຫາເນນ ປໂຍຄສຸທ຺ຘິໍ ວຕ຺ວາ ກິເລສາປຣາຘປ຺ປຫາເນນ ອາສຍສຸທ຺ຘິວຈນໂຕ, ວີຕິກ຺ກມປ຺ປຫາເນນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິຍຸຏ຺ຐານປ຺ປຫານວຈນໂຕ ຈ ສີລສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຎ຺ຎາຍ ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສ ສິທ຺ຘິປຣິສຸທ຺ຘິໂຕ, ຌານາຠາເວ ປຎ຺ຎາຠາວວຈນໂຕ. ສມາຘິປທຏ຺ຐານາ ຫິ ປຎ຺ຎາ, ປຎ຺ຎາປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ ຈ ສມາຘິ. ສມຖນິມິຕ຺ຕໍ ວຕ຺ວາ ອຸເປກ຺ຂານິມິຕ຺ຕວຈນໂຕ, ປຣຫິຕຊ຺ຌາເນນ ປຣຫິຕກຣຓູປາຍໂກສລ຺ລວຈນໂຕ ຈ ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ປຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕາ. ວີຣິຍາຣມ຺ເຠນ ປຎ຺ຎາກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິໂຕ, ສຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາຘມ຺ມນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິໍ ວຕ຺ວາ ສຕ຺ຕຫິຕາຍ ອາຣມ຺ຠສ຺ສ ອຈ຺ຉຣິຍຕາວຈນໂຕ, ອຸເປກ຺ຂານິມິຕ຺ຕໍ ວຕ຺ວາ ປຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕວຈນໂຕ, ນິສມ຺ມກາຣິຕໍ ວຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐານວຈນໂຕ ຈ. ນິສມ຺ມກາຣິໂນ ຫິ ອຸຏ຺ຐານໍ ຜລວິເສສມາວຫຕີຕິ ປຎ຺ຎາຍ ອນນ຺ຕຣໍ ວີຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວີຣິເຍນ ຕິຕິກ຺ຂາສິທ຺ຘິໂຕ. ວີຣິຍວາ ຫິ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາເຣຫິ ອຸປນີຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫຣຕິ ວີຣິຍສ຺ສ ຕິຕິກ຺ຂາລງ຺ກາຣຠາວໂຕ. ວີຣິຍວໂຕ ຫິ ຕິຕິກ຺ຂາ ໂສຠຕິ. ປຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕໍ ວຕ຺ວາ ສມຖນິມິຕ຺ຕວຈນໂຕ, ອຈ຺ຈາຣມ຺ເຠນ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໂທສປ຺ປຫານວຈນໂຕ. ຘມ຺ມນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ຫິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໂທໂສ ປຫີຍຕິ. ວີຣິຍວໂຕ ສາຕຈ຺ຈກຣຓວຈນໂຕ. ຂນ຺ຕິພຫຸໂລ ຫິ ອນຸທ຺ຘໂຕ ສາຕຈ຺ຈກາຣີ ໂຫຕິ. ອປ຺ປມາທວໂຕ ປຣຫິຕກິຣິຍາຣມ຺ເຠ ປຈ຺ຈຸປກາຣຕຓ຺ຫາຠາວວຈນໂຕ. ຍາຖາວໂຕ ຘມ຺ມນິຊ຺ຌາເນ ຫິ ສຕິ ຕຓ຺ຫາ ນ ໂຫຕິ. ປຣຫິຕາຣມ຺ເຠ ປຣເມປິ ປຣກຕທຸກ຺ຂສຫນຠາວວຈນໂຕ ຈ ວີຣິຍສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ຂນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ສຈ຺ເຈນ ຂນ຺ຕິຍາ ຈິຣາຘິຏ຺ຐານໂຕ, ອປກາຣິໂນ ອປກາຣຂນ຺ຕິໍ ວຕ຺ວາ ຕທຸປກາຣກຣເຓ ອວິສໍວາທວຈນໂຕ, ຂນ຺ຕິຍາ ອປວາທວາຈາວິກມ຺ປເນນ ຠູຕວາທິຕາຍ ອວິຊຫນວຈນໂຕ, ສຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາຘມ຺ມນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິໍ ວຕ຺ວາ ຕທຸປພ຺ຣູຫິຕຎາຓສຈ຺ຈວຈນໂຕ ຈ ຂນ຺ຕິຍາ ອນນ຺ຕຣໍ ສຈ຺ຈໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຘິຏ຺ຐາເນນ ສຈ຺ຈສິທ຺ຘິໂຕ. ອຈລາຘິຏ຺ຐານສ຺ສ ຫິ ວິຣຕິ ສິຊ຺ຌຕິ. ອວິສໍວາທິຕໍ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຈລຠາວວຈນໂຕ. ສຈ຺ຈສນ຺ໂຘ ຫິ ທານາທີສຸ ປຏິຎ຺ຎານຸຣູປໍ ນິຈ຺ຈໂລວ ປວຕ຺ຕຕິ. ຎາຓສຈ຺ຈໍ ວຕ຺ວາ ສມ຺ຠາເຣສຸ ປວຕ຺ຕິນິຏ຺ຐາປນວຈນໂຕ. ຍຖາຠູຕຎາຓວາ ຫິ ໂພຘິສມ຺ຠາເຣສຸ ອຘິຕິຏ຺ຐຕິ, ເຕ ຈ ນິຏ຺ຐາເປຕິ ປຏິປກ຺ເຂຫິ ອກມ຺ປິຍຠາວໂຕຕິ ສຈ຺ຈສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເມຕ຺ຕາຍ ປຣຫິຕກຣຓສມາທານາຘິຏ຺ຐານສິທ຺ຘິໂຕ, ອຘິຏ຺ຐານໍ ວຕ຺ວາ ຫິຕູປສໍຫາຣວຈນໂຕ. ໂພຘິສມ຺ຠາເຣ ຫິ ອຘິຕິຏ຺ຐມາໂນ ເມຕ຺ຕາວິຫາຣີ ໂຫຕິ. ອຈລາຘິຏ຺ຐານສ຺ສ ສມາທານາວິໂກປນໂຕ, ສມາທານສມ຺ຠວໂຕ ຈ ອຘິຏ຺ຐານສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ເມຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ອຸເປກ຺ຂາຍ ເມຕ຺ຕາວິສຸທ຺ຘິໂຕ, ສຕ຺ເຕສຸ ຫິຕູປສໍຫາຣໍ ວຕ຺ວາ ຕທປຣາເຘສຸ ອຸທາສີນຕາວຈນໂຕ, ເມຕ຺ຕາຠາວນໍ ວຕ຺ວາ ຕນ຺ນິສ຺ສນ຺ທຠາວນາວຈນໂຕ, ‘‘ຫິຕກາມສຕ຺ເຕປິ ອຸເປກ຺ຂໂກ’’ຕິ ອຈ຺ຉຣິຍຄຸຓຠາວວຈນໂຕ ຈ ເມຕ຺ຕາຍ ອນນ຺ຕຣໍ ອຸເປກ຺ຂາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເອວເມຕາສໍ ກໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ການິ ລກ຺ຂຓຣສປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານປທຏ຺ຐານານີຕິ? ເອຕ຺ຖ ອວິເສເສນ ຕາວ ສພ຺ພາປິ ປາຣມິໂຍ ປຣານຸຄ຺ຄຫລກ຺ຂຓາ, ປເຣສໍ ອຸປກາຣກຣຓຣສາ, ອວິກມ຺ປນຣສາ ວາ, ຫິເຕສິຕາປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ພຸທ຺ຘຕ຺ຕປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ ວາ, ມຫາກຣຸຓາປທຏ຺ຐານາ, ກຣຸຓູປາຍໂກສລ຺ລປທຏ຺ຐານາ ວາ.

ວິເສເສນ ປນ ຍສ຺ມາ ກຣຸຓູປາຍໂກສລ຺ລປຣິຄ຺ຄຫິຕາ ອຕ຺ຕຸປກຣຓປຣິຈ຺ຈາຄເຈຕນາ ທານປາຣມິຕາ. ກຣຸຓູປາຍໂກສລ຺ລປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ກາຍວຈີສຸຈຣິຕໍ ອຕ຺ຖໂຕ ອກຕ຺ຕພ຺ພວິຣຕິ, ກຕ຺ຕພ຺ພກຣຓເຈຕນາທໂຍ ຈ ສີລປາຣມິຕາ. ກຣຸຓູປາຍໂກສລ຺ລປຣິຄ຺ຄຫິໂຕ ອາທີນວທສ຺ສນປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ ກາມຠເວຫິ ນິກ຺ຂມນຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ເນກ຺ຂມ຺ມປາຣມິຕາ. ກຣຸຓູປາຍໂກສລ຺ລປຣິຄ຺ຄຫິໂຕ ຘມ຺ມານໍ ສາມຎ຺ຎວິເສສລກ຺ຂຓາວໂພໂຘ ປຎ຺ຎາປາຣມິຕາ. ກຣຸຓູປາຍໂກສລ຺ລປຣິຄ຺ຄຫິໂຕ ກາຍຈິຕ຺ເຕຫິ ປຣຫິຕາຣມ຺ໂຠ ວີຣິຍປາຣມິຕາ. ກຣຸຓູປາຍໂກສລ຺ລປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣາປຣາຘສຫນໍ ອໂທສປ຺ປຘາໂນ ຕທາກາຣປ຺ປວຕ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ຂນ຺ຕິປາຣມິຕາ. ກຣຸຓູປາຍໂກສລ຺ລປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ວິຣຕິເຈຕນາທິເຠທໍ ອວິສໍວາທນໍ ສຈ຺ຈປາຣມິຕາ. ກຣຸຓູປາຍໂກສລ຺ລປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ອຈລສມາທານາຘິຏ຺ຐານໍ ຕທາກາຣປ຺ປວຕ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ອຘິຏ຺ຐານປາຣມິຕາ. ກຣຸຓູປາຍໂກສລ຺ລປຣິຄ຺ຄຫິໂຕ ໂລກສ຺ສ ຫິຕູປສໍຫາໂຣ ອຕ຺ຖໂຕ ອພ຺ຍາປາໂທ ເມຕ຺ຕາປາຣມິຕາ. ກຣຸຓູປາຍໂກສລ຺ລປຣິຄ຺ຄຫິຕາ ອນຸນຍປຏິຆວິທ຺ຘໍສິນີ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ເຐສຸ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາເຣສຸ ສມປ຺ປວຕ຺ຕິ ອຸເປກ຺ຂາປາຣມິຕາ.

ຕສ຺ມາ ປຣິຈ຺ຈາຄລກ຺ຂຓໍ ທານໍ, ເທຍ຺ຍຘມ຺ເມ ໂລຠວິທ຺ຘໍສນຣສໍ, ອນາສຕ຺ຕິປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ຠວວິຠວສມ຺ປຕ຺ຕິປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ ວາ, ປຣິຈ຺ຈຊິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸປທຏ຺ຐານໍ. ສີລນລກ຺ຂຓໍ ສີລໍ, ສມາຘານລກ຺ຂຓໍ, ປຕິຏ຺ຐານລກ຺ຂຓຎ຺ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ທຸສ຺ສີລ຺ຍວິທ຺ຘໍສນຣສໍ, ອນວຊ຺ຊຣສໍ ວາ, ໂສເຈຍ຺ຍປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປປທຏ຺ຐານໍ. ກາມໂຕ ຠວໂຕ ຈ ນິກ຺ຂມນລກ຺ຂຓໍ ເນກ຺ຂມ຺ມໍ, ຕທາທີນວວິຠາວນຣສໍ, ຕໂຕ ເອວ ວິມຸຂຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ສໍເວຄປທຏ຺ຐານໍ. ຍຖາສຠາວປຏິເວຘລກ຺ຂຓາ ປຎ຺ຎາ, ອກ຺ຂລິຕປຏິເວຘລກ຺ຂຓາ ວາ ກຸສລິສ຺ສາສຂິຕ຺ຕອຸສຸປຏິເວໂຘ ວິຍ, ວິສໂຍຠາສນຣສາ ປທີໂປ ວິຍ, ອສມ຺ໂມຫປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ ອຣຎ຺ຎຄຕສຸເທສໂກ ວິຍ, ສມາຘິປທຏ຺ຐານາ, ຈຕຸສຈ຺ຈປທຏ຺ຐານາ ວາ. ອຸສ຺ສາຫລກ຺ຂຓໍ ວີຣິຍໍ, ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນຣສໍ, ອສໍສີທນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ວີຣິຍາຣມ຺ຠວຕ຺ຖຸ (ອ. ນິ. ໘.໘໐) ປທຏ຺ຐານໍ, ສໍເວຄປທຏ຺ຐານໍ ວາ. ຂມນລກ຺ຂຓາ ຂນ຺ຕິ, ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐສຫນຣສາ, ອຘິວາສນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ອວິໂຣຘປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ ວາ, ຍຖາຠູຕທສ຺ສນປທຏ຺ຐານາ. ອວິສໍວາທນລກ຺ຂຓໍ ສຈ຺ຈໍ, ຍາຖາວວິຠາວນຣສໍ [ຍຖາສຠາວວິຠາວນຣສໍ (ຈຣິຍາ. ອຏ຺ຐ. ປກິຓ຺ຓກກຖາຍ)], ສາຘຸຕາປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ໂສຣຈ຺ຈປທຏ຺ຐານໍ. ໂພຘິສມ຺ຠາເຣສຸ ອຘິຏ຺ຐານລກ຺ຂຓໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ, ເຕສໍ ປຏິປກ຺ຂາຠິຠວນຣສໍ, ຕຕ຺ຖ ອຈລຕາປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ໂພຘິສມ຺ຠາຣປທຏ຺ຐານໍ. ຫິຕາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິລກ຺ຂຓາ ເມຕ຺ຕາ, ຫິຕູປສໍຫາຣຣສາ, ອາຆາຕວິນຍນຣສາ ວາ, ໂສມ຺ມຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ສຕ຺ຕານໍ ມນາປຠາວທສ຺ສນປທຏ຺ຐານາ. ມຊ຺ຌຕ຺ຕາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິລກ຺ຂຓາ ອຸເປກ຺ຂາ, ສມຠາວທສ຺ສນຣສາ, ປຏິຆານຸນຍວູປສມປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ກມ຺ມສ຺ສກຕາປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓປທຏ຺ຐານາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກຣຸຓູປາຍໂກສລ຺ລປຣິຄ຺ຄຫິຕຕາ ທານາທີນໍ ປຣິຈ຺ຈາຄາທິລກ຺ຂຓສ຺ສ ວິເສສນຠາເວນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ຍໂຕ ຕານິ ປາຣມີສງ຺ຂ຺ຍໍ ລຠນ຺ຕີຕິ.

ໂກ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອຠິນີຫາໂຣ ປຈ຺ຈໂຍ. ໂຍ ຫິ ອຍໍ ‘‘ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ລິງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕີ’’ຕິອາທິ (ພຸ. ວໍ. ໒.໕໙) ອຏ຺ຐຘມ຺ມສໂມຘານສມ຺ປາທິໂຕ ‘‘ຕິຓ຺ໂຓ ຕາເຣຍ຺ຍໍ, ມຸຕ຺ໂຕ ໂມເຈຍ຺ຍໍ, ພຸທ຺ໂຘ ໂພເຘຍ຺ຍໍ, ສຸທ຺ໂຘ ໂສເຘຍ຺ຍໍ, ທນ຺ໂຕ ທເມຍ຺ຍໍ, ສນ຺ໂຕ ສເມຍ຺ຍໍ, ອສ຺ສຕ຺ໂຖ ອສ຺ສາເສຍ຺ຍໍ, ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ປຣິນິພ຺ພາເປຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ຈຣິຍາ. ອຏ຺ຐ. ປກິຓ຺ຓກກຖາຍ) ປວຕ຺ໂຕ ອຠິນີຫາໂຣ, ໂສ ອວິເສເສນ ສພ຺ພປາຣມີນໍ ປຈ຺ຈໂຍ. ຕປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ຫິ ອຸທ຺ຘໍ ປາຣມີນໍ ປວິຈຍຸປຏ຺ຐານສມາທານາຘິຏ຺ຐານນິປ຺ຜຕ຺ຕິໂຍ ມຫາປຸຣິສານໍ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ.

ຍຖາ ຈ ອຠິນີຫາໂຣ, ເອວໍ ມຫາກຣຸຓາ, ອຸປາຍໂກສລ຺ລຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ອຸປາຍໂກສລ຺ລໍ ນາມ ທານາທີນໍ ໂພຘິສມ຺ຠາຣຠາວສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕຠູຕາ ປຎ຺ຎາ, ຍາຫິ ກຣຸຓູປາຍໂກສລ຺ລຕາຫິ ມຫາປຸຣິສານໍ ອຕ຺ຕສຸຂນິຣເປກ຺ຂຕາ, ນິຣນ຺ຕຣໍ ປຣຫິຕກຣຓປສຸຕຕາ, ສຸທຸກ຺ກເຣຫິປິ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕຈຣິເຕຫິ ວິສາທາຠາໂວ, ປສາທສມ຺ພຸທ຺ຘິທສ຺ສນສວນານຸສ຺ສຣຓາວຕ຺ຖາສຸປິ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕສຸຂປຏິລາຠເຫຕຸຠາໂວ ຈ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕຖາ ຫິ ປຎ຺ຎາຍ ພຸທ຺ຘຠາວສິທ຺ຘິ, ກຣຸຓາຍ ພຸທ຺ຘກມ຺ມສິທ຺ຘິ. ປຎ຺ຎາຍ ສຍໍ ຕຣຕິ, ກຣຸຓາຍ ປເຣ ຕາເຣຕິ. ປຎ຺ຎາຍ ປຣທຸກ຺ຂໍ ປຣິຊານາຕິ, ກຣຸຓາຍ ປຣທຸກ຺ຂປຏິກາຣໍ ອາຣຠຕິ. ປຎ຺ຎາຍ ຈ ທຸກ຺ເຂ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ກຣຸຓາຍ ທຸກ຺ຂໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕິ. ຕຖາ ປຎ຺ຎາຍ ປຣິນິພ຺ພານາຠິມຸໂຂ ໂຫຕິ, ກຣຸຓາຍ ຕໍ ນ ປາປຸຓາຕິ. ຕຖາ ກຣຸຓາຍ ສໍສາຣາຠິມຸໂຂ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ຕຕ຺ຣ ນາຠິຣມຕິ. ປຎ຺ຎາຍ ຈ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິຣຊ຺ຊຕິ, ກຣຸຓານຸຄຕຕ຺ຕາ ນ ຈ ນ ສພ຺ເພສໍ ອນຸຄ຺ຄຫາຍ ປວຕ຺ໂຕ, ກຣຸຓາຍ ສພ຺ເພປິ ອນຸກມ຺ປຕິ, ປຎ຺ຎານຸຄຕຕ຺ຕາ ນ ຈ ນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິຣຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ. ປຎ຺ຎາຍ ຈ ອຫໍກາຣມມໍກາຣາຠາໂວ, ກຣຸຓາຍ ອາລສິຍທີນຕາຠາໂວ. ຕຖາ ປຎ຺ຎາກຣຸຓາຫິ ຍຖາກ຺ກມໍ ອຕ຺ຕປຣນາຖຕາ, ຘີຣວີຣຠາໂວ, ອນຕ຺ຕນ຺ຕປອປຣນ຺ຕປຕາ, ອຕ຺ຕຫິຕປຣຫິຕນິປ຺ຜຕ຺ຕິ, ນິພ຺ຠຍາຠິໍສນກຠາໂວ, ຘມ຺ມາຘິປຕິໂລກາຘິປຕິຕາ, ກຕຎ຺ຎຸປຸພ຺ພກາຣິຠາໂວ, ໂມຫຕຓ຺ຫາວິຄໂມ, ວິຊ຺ຊາຈຣຓສິທ຺ຘິ, ພລເວສາຣຊ຺ຊນິປ຺ຜຕ຺ຕີຕິ ສພ຺ພສ຺ສາປິ ປາຣມິຕາຜລສ຺ສ ວິເສເສນ ອຸປາຍຠາວໂຕ ປຎ຺ຎາກຣຸຓາ ປາຣມີນໍ ປຈ຺ຈໂຍ. ອິທຎ຺ຈ ທ຺ວຍໍ ປາຣມີນໍ ວິຍ ປຓິຘານສ຺ສາປິ ປຈ຺ຈໂຍ.

ຕຖາ ອຸສ຺ສາຫອຸມ຺ມງ຺ຄອວຕ຺ຖານຫິຕຈຣິຍາ ຈ ປາຣມີນໍ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ເວທິຕພ຺ພາ, ຍາ ພຸທ຺ຘຠາວສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຕາຍ ‘‘ພຸທ຺ຘຠູມິໂຍ’’ຕິ ປວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຍຖາຫ –

‘‘ກຕິ ປນ ຠນ຺ເຕ ພຸທ຺ຘຠູມິໂຍ? ຈຕສ຺ໂສ ໂຂ ສາຣິປຸຕ຺ຕ ພຸທ຺ຘຠູມິໂຍ. ກຕມາ ຈຕສ຺ໂສ? ອຸສ຺ສາໂຫ ຈ ໂຫຕິ ວີຣິຍໍ, ອຸມງ຺ໂຄ ຈ ໂຫຕິ ປຎ຺ຎາຠາວນາ, ອວຕ຺ຖານຎ຺ຈ ໂຫຕິ ອຘິຏ຺ຐານໍ, ເມຕ຺ຕາຠາວນາ ຈ ໂຫຕິ ຫິຕຈຣິຍາ. ອິມາ ໂຂ ສາຣິປຸຕ຺ຕ ຈຕສ຺ໂສ ພຸທ຺ຘຠູມິໂຍ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.ຂຄ຺ຄວິສາຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍມ຺ປິ).

ຕຖາ ເນກ຺ຂມ຺ມປວິເວກອໂລຠາໂທສາໂມຫນິສ຺ສຣຓປ຺ປເຠທາ ຉ ອຊ຺ຌາສຍາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ເນກ຺ຂມ຺ມຊ຺ຌາສຍາ ຈ ໂພຘິສຕ຺ຕາ ກາເມ ໂທສທສ຺ສາວິໂນ, ປວິເວກ…ເປ… ສງ຺ຄຓິກາຍ, ອໂລຠ…ເປ… ໂລເຠ, ອໂທສ…ເປ… ໂທເສ, ອໂມຫ…ເປ… ໂມເຫ, ນິສ຺ສຣຓຊ຺ຌາສຍາ ຈ ໂພຘິສຕ຺ຕາ ສພ຺ພຠເວສຸ ໂທສທສ຺ສາວິໂນ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໔໙ ວາກ຺ຍຂນ຺ເຘປິ).

ຕສ຺ມາ ເອເຕ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ຉ ອຊ຺ຌາສຍາ ທານາທີນໍ ປຈ຺ຈຍາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ນ ຫິ ໂລຠາທີສຸ ອາທີນວທສ຺ສເນນ, ອໂລຠາທິອຘິກຠາເວນ ຈ ວິນາ ທານາທິປາຣມິໂຍ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ. ອໂລຠາທີນຎ຺ຫິ ອຘິກຠາເວນ ປຣິຈ຺ຈາຄາທິນິນ຺ນຈິຕ຺ຕຕາ ອໂລຠຊ຺ຌາສຍາທິຕາຕິ. ຍຖາ ເຈເຕ, ເອວໍ ທານຊ຺ຌາສຍຕາທໂຍປິ. ຍຖາຫ –

‘‘ກຕິ ປນ ຠນ຺ເຕ ໂພຘາຍ ຈຣນ຺ຕານໍ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ອຊ຺ຌາສຍາ? ທສ ໂຂ ສາຣິປຸຕ຺ຕ ໂພຘາຍ ຈຣນ຺ຕານໍ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ອຊ຺ຌາສຍາ. ກຕເມ ທສ? ທານຊ຺ຌາສຍາ ສາຣິປຸຕ຺ຕ ໂພຘິສຕ຺ຕາ ມຈ຺ເຉເຣ ໂທສທສ຺ສາວິໂນ, ສີລ…ເປ… ອຸເປກ຺ຂຊ຺ຌາສຍາ ສາຣິປຸຕ຺ຕ ໂພຘິສຕ຺ຕາ ສຸຂທຸກ຺ເຂສຸ ໂທສທສ຺ສາວິໂນ’’ຕິ.

ເອເຕສຸ ຫິ ມຈ຺ເຉຣອສໍວຣກາມວິຈິກິຈ຺ຉາໂກສຊ຺ຊອກ຺ຂນ຺ຕິວິສໍວາທອນຘິຏ຺ຐານພ຺ຍາປາທ- ສຸຂທຸກ຺ຂສງ຺ຂາເຕສຸ ອາທີນວທສ຺ສນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ທານາທິນິນ຺ນຈິຕ຺ຕຕາສງ຺ຂາຕາ ທານຊ຺ຌາສຍຕາທໂຍ ທານາທິປາຣມີນໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓນ຺ຕິ. ຕຖາ ອປຣິຈ຺ຈາຄປຣິຈ຺ຈາຄາທີສຸ ຍຖາກ຺ກມໍ ອາທີນວານິສໍສປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ທານາທິປາຣມີນໍ ປຈ຺ຈໂຍ.

ຕຕ຺ຖາຍໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາວິຘິ – ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓໂຄມຫິໍສທາສິທາສປຸຕ຺ຕທາຣາທິປຣິຄ຺ຄຫພ຺ຍາສຕ຺ຕຈິຕ຺ຕານໍ ສຕ຺ຕານໍ ເຂຕ຺ຕາທີນໍ ວຕ຺ຖຸກາມຠາເວນ ພຫຸປຕ຺ຖນີຍຠາວໂຕ, ຣາຊໂຈຣາທິສາຘາຣຓຠາວໂຕ, ວິວາທາຘິຏ຺ຐານໂຕ, ສປຕ຺ຕກຣຓໂຕ, ນິສ຺ສາຣໂຕ, ປຏິລາຠປຣິປາລເນສຸ ປຣວິເຫຐນເຫຕຸໂຕ, ວິນາສນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ ໂສກາທິອເນກວິຫິຕພ຺ຍສນາວຫໂຕ, ຕທາສຕ຺ຕິນິທານຎ຺ຈ ມຈ຺ເຉຣມລປຣິຍຸຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕານໍ ອປາຍູປປຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂຕຕິ ເອວໍ ວິວິຘວິປຸລານຕ຺ຖາວຫາ ເອເຕ ອຕ຺ຖາ ນາມ, ເຕສໍ ປຣິຈ຺ຈາໂຄເຍເວໂກ ໂສຕ຺ຖິຠາໂວຕິ ປຣິຈ຺ຈາເຄ ອປ຺ປມາໂທ ກຣຓີໂຍ.

ອປິຈ ‘‘ຍາຈໂກ ຍາຈມາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຍ຺ຫສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂນໂຕ ມຍ຺ຫໍ ວິສ຺ສາສິໂກ’’ຕິ ຈ ‘‘ປຫາຍ ຄມນີຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣໂລກໍ ຍາຫີຕິ ມຍ຺ຫໍ ອຸປເທສໂກ’’ຕິ ຈ ‘‘ອາທິຕ຺ເຕ ວິຍ ອຄາເຣ ມຣຓຄ຺ຄິນາ ອາທິຕ຺ເຕ ໂລເກ ຕໂຕ ມຍ຺ຫໍ ສນ຺ຕກສ຺ສ ອປວາຫກສຫາໂຍ’’ຕິ ຈ ‘‘ອປວາຫິຕສ຺ສ ຈສ຺ສ ນິຊ຺ຌາຍນິກ຺ເຂປຏ຺ຐານຠູໂຕ’’ຕິ ຈ ‘‘ທານສງ຺ຂາເຕ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມສ຺ມິໍ ສຫາຍຠາວໂຕ, ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕີນໍ ອຄ຺ຄຠູຕາຍ ປຣມທຸລ຺ລຠາຍ ພຸທ຺ຘຠູມິຍາ ສມ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠາວໂຕ ຈ ປຣໂມ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຈ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

ຕຖາ ‘‘ອຸຬາເຣ ກມ຺ມນິ ອເນນາຫໍ ສມ຺ຠາວິໂຕ, ຕສ຺ມາ ສາ ສມ຺ຠາວນາ ອວິຕຖາ ກາຕພ຺ພາ’’ຕິ ຈ ‘‘ເອກນ຺ຕເຠທິຕາຍ ຊີວິຕສ຺ສ ອຍາຈິເຕນປິ ມຍາ ທາຕພ຺ພໍ, ປເຄວ ຍາຈິເຕນາ’’ຕິ ຈ ‘‘ອຸຬາຣຊ຺ຌາສເຍຫິ ຄເວສິຕ຺ວາປິ ທາຕພ຺ໂພ, ສຍເມວາຄໂຕ ມມ ປຸຎ຺ເຎນາ’’ຕິ ຈ ‘‘ຍາຈກສ຺ສ ທານາປເທເສນ ມຍ຺ຫເມວາຍມນຸຄ຺ຄໂຫ’’ຕິ ຈ ‘‘ອຫໍ ວິຍ ອຍໍ ສພ຺ໂພປິ ໂລໂກ ມຍາ ອນຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຈ ‘‘ອສຕິ ຍາຈເກ ກຖໍ ມຍ຺ຫໍ ທານປາຣມີ ປູເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈ ‘‘ຍາຈການເມວຕ຺ຖາຍ ມຍາ ສພ຺ໂພ ປຣິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຈ ‘‘ອຍາຈິຕ຺ວາ ມມ ສນ຺ຕກໍ ຍາຈກາ ສຍເມວ ກທາ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ຈ ‘‘ກຖມຫໍ ຍາຈການໍ ປິໂຍ ຈສ຺ສໍ ມນາໂປ’’ຕິ ຈ ‘‘ກຖໍ ວາ ເຕ ມຍ຺ຫໍ ປິຍາ ຈສ຺ສຸ ມນາປາ’’ຕິ ຈ ‘‘ກຖໍ ວາຫໍ ທທມາໂນ, ທຕ຺ວາປິ ຈ ອຕ຺ຕມໂນ ອສ຺ສໍ ປມຸທິໂຕ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາໂຕ’’ຕິ ຈ ‘‘ກຖໍ ວາ ເມ ຍາຈກາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ອຸຬາໂຣ ຈ ທານຊ຺ຌາສໂຍ’’ຕິ ຈ ‘‘ກຖໍ ວາຫມຍາຈິໂຕເຍວ ຍາຈການໍ ຫທຍມຎ຺ຎາຍ ທເທຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈ ‘‘ສຕິ ຘເນ ຍາຈເກ ຈ ອປຣິຈ຺ຈາໂຄ ມຫຕີ ມຍ຺ຫໍ ວຎ຺ຈນາ’’ຕິ ຈ ‘‘ກຖໍ ວາຫໍ ອຕ຺ຕໂນ ອງ຺ຄານິ ຊີວິຕໍ ວາປິ ຍາຈການໍ ປຣິຈ຺ຈເຊຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

ອປິຈ ‘‘ອຕ຺ໂຖ ນາມາຍໍ ນິຣເປກ຺ຂໍ ທາຍກໍ ອນຸຄຈ຺ຉຕິ ຍຖາ ຕໍ ນິຣເປກ຺ຂໍ ເຂປກໍ ກິຏໂກ’’ຕິ ອຕ຺ເຖ ນິຣເປກ຺ຂຕາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພໍ. ຍາຈມາໂນ ປນ ຍທິ ປິຍປຸຄ຺ຄໂລ ໂຫຕິ, ‘‘ປິໂຍ ມໍ ຍາຈຕີ’’ຕິ ໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພໍ. ອຖ ອຸທາສີນປຸຄ຺ຄໂລ ໂຫຕິ, ‘‘ອຍໍ ມໍ ຍາຈມາໂນ ອທ຺ຘາ ອິມິນາ ປຣິຈ຺ຈາເຄນ ມິຕ຺ໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ ໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພໍ. ທທນ຺ໂຕປິ ຫິ ຍາຈການໍ ປິໂຍ ໂຫຕີຕິ. ອຖ ປນ ເວຣີປຸຄ຺ຄໂລ ຍາຈຕິ, ‘‘ປຈ຺ຈຕ຺ຖິໂກ ມໍ ຍາຈຕິ, ອຍໍ ມໍ ຍາຈມາໂນ ອທ຺ຘາ ອິມິນາ ປຣິຈ຺ຈາເຄນ ເວຣີປິ ປິໂຍ ມິຕ຺ໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ ວິເສສໂຕ ໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ປິຍປຸຄ຺ຄເລ ວິຍ ມຊ຺ຌຕ຺ຕເວຣີປຸຄ຺ຄເລສຸປິ ເມຕ຺ຕາປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ກຣຸຓໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາວ ທາຕພ຺ພໍ.

ສເຈ ປນສ຺ສ ຈິຣກາລປຣິຠາວິຕຕ຺ຕາ ໂລຠສ຺ສ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມວິສຍາ ໂລຠຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ເຕນ ໂພຘິສຕ຺ຕປຏິຎ຺ເຎນ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ‘‘ນນຸ ຕຍາ ສປ຺ປຸຣິສ ສມ຺ໂພຘາຍ ອຠິນີຫາຣໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ອຸປກາຣຕ຺ຖາຍ ອຍໍ ກາໂຍ ນິສ຺ສຏ຺ໂຐ, ຕປ຺ປຣິຈ຺ຈາຄມຍຎ຺ຈ ປຸຎ຺ຎໍ, ຕຕ຺ຖ ນາມ ເຕ ພາຫິເຣປິ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອຕິສງ຺ຄປ຺ປວຕ຺ຕິ ຫຕ຺ຖິສິນານສທິສີ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຍາ ນ ກຕ຺ຖຈິ ສງ຺ໂຄ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ໂພ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ມຫໂຕ ເຠສຊ຺ຊຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຕິຏ຺ຐໂຕ ມູລໍ ມູລຕ຺ຖິກາ ຫຣນ຺ຕິ, ປປຏິກໍ, ຕຈໍ, ຂນ຺ຘໍ, ວິຏປໍ, ສາຣໍ, ສາຂໍ, ປລາສໍ, ປຸປ຺ຜໍ, ຜລໍ ຜລຕ຺ຖິກາ ຫຣນ຺ຕິ, ນ ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ‘ມຍ຺ຫໍ ສນ຺ຕກໍ ເອເຕ ຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ ວິຕກ຺ກສມຸທາຈາໂຣ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ສພ຺ພໂລກຫິຕາຍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກມາປຊ຺ຊນ຺ເຕນ ມຍາ ມຫາທຸກ຺ເຂ ອກຕຎ຺ຎຸເກ ນິຈ຺ຈາສຸຈິມ຺ຫິ ກາເຍ ປເຣສໍ ອຸປກາຣາຍ ວິນິຍຸຊ຺ຊມາເນ ອຓຸມຕ຺ໂຕປິ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ໂກ ນ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ໂພ, ໂກ ວາ ເອຕ຺ຖ ວິເສໂສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິເຣສຸ ມຫາຠູເຕສຸ ເອກນ຺ຕເຠທນວິກິຣຓວິທ຺ຘໍສນຘມ຺ເມສຸ, ເກວລໍ ປນ ສມ຺ໂມຫວິຊມ຺ຠິຕເມຕໍ, ຍທິທໍ ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ອຠິນິເວໂສ. ຕສ຺ມາ ພາຫິເຣສຸ ວິຍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິເກສຸປິ ກຣຈຣຓນຍນາທີສຸ, ມໍສາທີສຸ ຈ ອນເປກ຺ເຂນ ຫຸຕ຺ວາ ‘ຕໍຕທຕ຺ຖິກາ ຫຣນ຺ຕູ’ຕິ ນິສ຺ສຏ຺ຐຈິຕ຺ເຕນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂໂຕ ຈສ຺ສ ໂພຘາຍ ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ກາຍຊີວິເຕສຸ ນິຣເປກ຺ຂສ຺ສ ອປ຺ປກສິເຣເນວ ກາຍວຈີມໂນກມ຺ມານິ ສຸວິສຸທ຺ຘານິ ໂຫນ຺ຕິ. ໂສ ວິສຸທ຺ຘກາຍວຈີມໂນກມ຺ມນ຺ໂຕ ວິສຸທ຺ຘາຊີໂວ ຎາຍປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ຐິໂຕ, ອາຍາປາຍຸປາຍໂກສລ຺ລສມນ຺ນາຄເມນ ຠິຍ຺ໂຍໂສ ມຕ຺ຕາຍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມປຣິຈ຺ຈາເຄນ, ອຠຍທານສທ຺ຘມ຺ມທາເນຫິ ຈ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ໂຫຕີຕິ. ອຍໍ ຕາວ ທານປາຣມິຍໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓານໂຍ.

ສີລປາຣມິຍໍ ປນ ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ອິທຎ຺ຫິ ສີລໍ ນາມ ຄງ຺ໂຄທກາທີຫິ ວິໂສເຘຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍສ຺ສ ໂທສມລສ຺ສ ວິກ຺ຂາລນຊລໍ, ຫຣິຈນ຺ທນາທີຫິ ວິເນຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຣາຄາທິປຣິຬາຫວິນຍນໍ, ຫາຣມກຸຏກຸຓ຺ຑລາທີຫິ ປຈຸຣຊນາລງ຺ກາເຣຫິ ອສາຘາຣໂຓ ສາຘູນໍ ອລງ຺ກາຣວິເສໂສ, ສພ຺ພທິສາວາຍນໂຕ ອກິຕ຺ຕິໂມ, ສພ຺ພກາລານຸຣູໂປ ຈ ສຸຣຠິຄນ຺ໂຘ, ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລາທີຫິ ເທວຕາຫິ ຈ ວນ຺ທນີຍາທິຠາວາວຫນໂຕ ປຣໂມ ວສີກຣຓມນ຺ໂຕ, ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາທິ ເທວໂລກາໂຣຫນໂສປານປນ຺ຕິ, ຌານາຠິຎ຺ຎານໍ ອຘິຄມຸປາໂຍ, ນິພ຺ພານມຫານຄຣສ຺ສ ສມ຺ປາປກມຄ຺ໂຄ, ສາວກໂພຘິປຈ຺ເຈກໂພຘິສມ຺ມາສມ຺ໂພຘີນໍ ປຕິຏ຺ຐານຠູມິ, ຍໍ ຍໍ ວາ ປນິຈ຺ຉິຕໍ ປຕ຺ຖິຕໍ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສມິຊ຺ຌນູປາຍຠາວໂຕ ຈິນ຺ຕາມຓິກປ຺ປຣຸກ຺ຂາທິເກ ຈ ອຕິເສຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ ‘‘ອິຊ຺ຌຕິ ຠິກ຺ຂເວ ສີລວໂຕ ເຈໂຕປຓິຘິ ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໘.໓໕). ອປຣມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍ ເຈ ຠິກ຺ຂເວ ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ປິໂຍ ຈ ອສ຺ສໍ ມນາໂປ ຈ ຄຣຸ ຈ ຠາວນີໂຍ ຈາຕິ, ສີເລສ຺ເວວສ຺ສ ປຣິປູຣກາຣີ’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໑.໖໑), ຕຖາ ‘‘ອວິປ຺ປຏິສາຣຕ຺ຖານິ ໂຂ ອານນ຺ທ ກຸສລານິ ສີລານີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໑; ໑໑.໑), ‘‘ປຎ຺ຈິເມ ຄຫປຕໂຍ ອານິສໍສາ ສີລວໂຕ ສີລສມ຺ປທາຍາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໕໐; ອຸທາ. ໗໖; ມຫາວ. ໑໘໕) ສຸຕ຺ຕານຎ຺ຈ ວເສນ ສີລສ຺ສ ຄຸຓາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພາ, ຕຖາ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘປມສຸຕ຺ຕາທີນໍ (ອ. ນິ. ໗.໗໒) ວເສນ ສີລວິຣເຫ ອາທີນວາ.

ປີຕິໂສມນສ຺ສນິມິຕ຺ຕໂຕ, ອຕ຺ຕານຸວາທປຣານຸວາທທຓ຺ຑທຸຄ຺ຄຕິຠຍາຠາວໂຕ, ວິຎ຺ຎູຫິ ປາສໍສຠາວໂຕ, ອວິປ຺ປຏິສາຣເຫຕຸໂຕ, ໂສຕ຺ຖິຏ຺ຐານໂຕ, ອຠິຊນສາປເຕຍ຺ຍາຘິປເຕຍ຺ຍາຍຸຣູປຏ຺ຐານພນ຺ຘຸມິຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕີນໍ ອຕິສຍນໂຕ ຈ ສີລໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ສີລວໂຕ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ສີລສມ຺ປທາເຫຕຸ ມຫນ຺ຕໍ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ‘‘ກຕໍ ວຕ ມຍາ ກຸສລໍ, ກຕໍ ກລ຺ຍາຓໍ, ກຕໍ ຠີຣຸຕ຺ຕາຓ’’ນ຺ຕິ. ຕຖາ ສີລວໂຕ ອຕ຺ຕາ ນ ອຸປວທຕິ, ນ ປເຣ ວິຎ຺ຎູ, ທຓ຺ຑທຸຄ຺ຄຕິຠຍານໍ ສມ຺ຠໂວເຍວ ນຕ຺ຖິ, ‘‘ສີລວາ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວິຎ຺ຎູນໍ ປາສໍໂສ ໂຫຕິ. ຕຖາ ສີລວໂຕ ຍ຺ວາຍໍ ‘‘ກຕໍ ວຕ ມຍາ ປາປໍ, ກຕໍ ລຸທ຺ທໍ, ກຕໍ ກິພ຺ພິສ’’ນ຺ຕິ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂສ ນ ໂຫຕິ. ສີລຎ຺ຈ ນາເມຕໍ ອປ຺ປມາທາຘິຏ຺ຐານໂຕ, ໂຠຄພ຺ຍສນາທິປຣິຫາຣມຸເຂນ ມຫໂຕ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສາຘນໂຕ, ມງ຺ຄລຠາວໂຕ ຈ ປຣມໍ ໂສຕ຺ຖິຏ຺ຐານໍ, ນິຫີນຊຈ຺ໂຈປິ ສີລວາ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລາທີນໍ ປູຊນີໂຍ ໂຫຕີຕິ ກຸລສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອຕິເສຕິ ສີລສມ຺ປທາ, ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ ມຫາຣາຊ, ອິຘ ເຕ ອສ຺ສ ປຸຣິໂສ ທາໂສ ກມ຺ມກໂຣ’’ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໘໓) ວຈນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສາຘກໍ. ໂຈຣາທີຫິ ອສາຘາຣຓໂຕ, ປຣໂລການຸຄມນໂຕ, ມຫປ຺ຜລຠາວໂຕ, ສມຖາທິຄຸຓາຘິຏ຺ຐານໂຕ ຈ ພາຫິຣຘນໍ ອຕິເສຕິ ສີລໍ, ປຣມສ຺ສ ຈິຕ຺ຕິສ຺ສຣິຍສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ຂຕ຺ຕິຍາທີນໍ ອິສ຺ສຣິຍໍ ອຕິເສຕິ ສີລໍ. ສີລນິມິຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕໍຕໍສຕ຺ຕນິກາເຍສຸ ສຕ຺ຕານໍ ອິສ຺ສຣິຍໍ ວສ຺ສສຕທີຆປ຺ປມາຓໂຕ ຊີວິຕໂຕ ເອກາຫມ຺ປິ ສີລວໂຕ ຊີວິຕສ຺ສ ວິສິຏ຺ຐຕາວຈນໂຕ, ສຕິ ຈ ຊີວິເຕ ສິກ຺ຂານິກ຺ເຂປສ຺ສ ມຣຓຕາວຈນໂຕ ສີລໍ ຊີວິຕໂຕ ວິສິຏ຺ຐຕຣໍ. ເວຣີນມ຺ປິ ມນຸຎ຺ຎຠາວາວຫນໂຕ, ຊຣາໂຣຄວິປຕ຺ຕີຫິ ອນຠິຠວນີຍໂຕ ຈ ຣູປສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອຕິເສຕິ ສີລໍ. ປາສາທຫມ຺ມິຍາທິຏ຺ຐານວິເສເສ, ຣາຊຍຸວຣາຊເສນາປຕິອາທິຏ຺ຐານວິເສເສ ຈ ອຕິເສຕິ ສີລໍ ສຸຂວິເສສາຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ. ສຠາວສິນິທ຺ເຘ ສນ຺ຕິກາວຈເຣປິ ພນ຺ຘຸຊເນ ມິຕ຺ຕຊເນ ຈ ອຕິເສຕິ ເອກນ຺ຕຫິຕສມ຺ປາທນໂຕ, ປຣໂລການຸຄມນໂຕ ຈ. ‘‘ນ ຕໍ ມາຕາ ປິຕາ ກຍິຣາ’’ຕິອາທິ (ຘ. ປ. ໔໓) ວຈນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສາຘກໍ. ຕຖາ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສຣຖາທິເຠເທຫິ, ມນ຺ຕາຄທໂສຕ຺ຖານປ຺ປໂຍເຄຫິ ຈ ທຸຣາຣກ຺ຂໍ ອຕ຺ຕານໍ ອາຣກ຺ຂຠາເວນ ສີລເມວ ວິສິຏ຺ຐຕຣໍ ອຕ຺ຕາຘີນໂຕ, ອປຣາຘີນໂຕ, ມຫາວິສຍໂຕ ຈ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຘມ຺ໂມ ຫເວ ຣກ຺ຂຕິ ຘມ຺ມຈາຣິ’’ນ຺ຕິອາທິ (ຊາ. ໑.໙.໑໐໒). ເອວມເນກຄຸຓສມນ຺ນາຄຕໍ ສີລນ຺ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ອປຣິປຸຓ຺ຓາ ເຈວ ສີລສມ຺ປທາ ປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ອປຣິສຸທ຺ຘາ ຈ ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ.

ສເຈ ປນສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ປຣິຈເຍນ ສີລປຏິປກ຺ຂາ ຘມ຺ມາ ໂທສາທໂຍ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ເຕນ ໂພຘິສຕ຺ຕປຏິຎ຺ເຎນ ເອວໍ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ‘‘ນນຸ ຕຍາ ສມ຺ໂພຘາຍ ປຓິຘານໍ ກຕໍ, ສີລວິກເລນ ຈ ນ ສກ຺ກາ ໂລກິຍາປິ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ປາປຸຓິຕຸໍ, ປເຄວ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ, ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕີນໍ ປນ ອຄ຺ຄຠູຕາຍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິຍາ ອຘິຏ຺ຐານຠູເຕນ ສີເລນ ປຣມຸກ຺ກໍສຄເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາ ‘ກິກີວ ອຓ຺ຑ’ນ຺ຕິອາທິນາ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໙; ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໗) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສມ຺ມາ ສີລໍ ປຣິຣກ຺ຂນ຺ເຕນ ສຸຏ຺ຐຸ ຕຍາ ເປສເລນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ອປິ ຈ ຕຍາ ຘມ຺ມເທສນາຍ ຍານຕ຺ຕເຍ ສຕ຺ຕານໍ ອວຕາຣຓປຣິປາຈນານິ ກາຕພ຺ພານິ, ສີລວິກລສ຺ສ ຈ ວຈນໍ ນ ປຈ຺ເຈຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ ອສປ຺ປາຍາຫາຣວິຈາຣສ຺ສ ວິຍ ເວຊ຺ຊສ຺ສ ຕິກິຈ຺ຉນໍ, ຕສ຺ມາ ກຖາຫໍ ສທ຺ເຘຍ຺ໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຕານໍ ອວຕາຣຓປຣິປາຈນານິ ກເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ສຠາວປຣິສຸທ຺ຘສີເລນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ກິຎ຺ຈ ‘‘ຌານາທິຄຸຓວິເສສໂຍເຄນ ເມ ສຕ຺ຕານໍ ອຸປກາຣກຣຓສມຕ຺ຖຕາ, ປຎ຺ຎາປາຣມີອາທິປຣິປູຣຓຎ຺ຈ, ຌານາທໂຍ ຈ ຄຸຓາ ສີລປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ວິນາ ນ ສມ຺ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ສມ຺ມເທວ ສີລໍ ປຣິໂສເຘຕພ຺ພໍ.

ຕຖາ ‘‘ສມ຺ພາໂຘ ຆຣາວາໂສ ຣໂຊປໂຖ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໑໙໑; ມ. ນິ. ໑.໒໙໑; ສໍ. ນິ. ໒.໑໕໔; ມ. ນິ. ໒.໑໐) ຆຣາວາເສ ‘‘ອຏ຺ຐິກງ຺ກລູປມາ ກາມາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໓໔; ປາຈິ. ໔໑໗; ມຫານິ. ໓, ໖;), ‘‘ມາຕາປິ ປຸຕ຺ເຕນ ວິວທຕີ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໑໖໘, ໑໗໘) ຈ ກາເມສຸ ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ປຸຣິໂສ ອິຓໍ ອາທາຍ ກມ຺ມນ຺ເຕ ປໂຍເຊຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໒໑໘) ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທີສຸ ອາທີນວທສ຺ສນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ‘‘ອພ຺ໂຠກາໂສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໑.໙໑; ສໍ. ນິ. ໑.໑໕໔) ປພ຺ພຊ຺ຊາທີສຸ ອານິສໍສປຏິສງ຺ຂາວເສນ ເນກ຺ຂມ຺ມປາຣມິຍໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘ (ມ. ນິ. ໑.໑໖໓) ວີມໍສສຸຕ຺ຕາທິ (ມ. ນິ. ໑.໔໘໗) ວເສນ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘອາສິວິໂສປມສຸຕ຺ຕາທິວເສນ (ຈຣິຍາ. ອຏ຺ຐ. ປກິຓ຺ຓກກຖາຍໍ) ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຖາ ‘‘ປຎ຺ຎາຍ ວິນາ ທານາທໂຍ ຘມ຺ມາ ນ ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ຍຖາສກໍ ພ຺ຍາປາຣສມຕ຺ຖາ ຈ ນ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ປຎ຺ຎາຄຸຓາ ມນສິ ກາຕພ຺ພາ. ຍເຖວ ຫິ ຊີວິເຕນ ວິນາ ສຣີຣຍນ຺ຕໍ ນ ໂສຠຕິ, ນ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ກິຣິຍາສຸ ປຏິປຕ຺ຕິສມຕ຺ຖໍ ໂຫຕິ, ຍຖາ ຈ ຈກ຺ຂາທີນິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ວິຎ຺ຎາເຓນ ວິນາ ຍຖາສກໍ ວິສເຍສຸ ກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ນປ຺ປໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ສທ຺ຘາທີນິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຎ຺ຎາຍ ວິນາ ສກິຈ຺ຈປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ອສມຕ຺ຖານີຕິ ປຣິຈ຺ຈາຄາທິປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ປຎ຺ຎາ ປຘານກາຣຓໍ. ອຸມ຺ມີລິຕປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸກາ ຫິ ມຫາສຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານິປິ ທຕ຺ວາ ອນຕ຺ຕຸກ຺ກໍສກາ, ອປຣວມ຺ຠກາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ເຠສຊ຺ຊຣຸກ຺ຂາ ວິຍ ວິກປ຺ປຣຫິຕາ ກາລຕ຺ຕເຍປິ ໂສມນສ຺ສຊາຕາ. ປຎ຺ຎາວເສນ ອຸປາຍໂກສລ຺ລໂຍຄໂຕ ປຣິຈ຺ຈາໂຄ ປຣຫິຕປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ທານປາຣມິຠາວໍ ອຸເປຕິ. ອຕ຺ຕຕ຺ຖຎ຺ຫິ ທານໍ ວຸຑ຺ຒິສທິສໍ ໂຫຕິ.

ຕຖາ ປຎ຺ຎາຍ ອຠາເວນ ຕຓ຺ຫາທິສໍກິເລສາວິໂຍຄໂຕ ສີລສ຺ສ ວິສຸທ຺ຘິເຍວ ນ ສມ຺ຠວຕິ, ກຸໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຄຸຓາຘິຏ຺ຐານຠາໂວ. ປຎ຺ຎວາ ເອວ ຈ ຆຣາວາເສ ກາມຄຸເຓສຸ ສໍສາເຣ ຈ ອາທີນວໍ, ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຌານສມາປຕ຺ຕິຍໍ ນິພ຺ພາເນ ຈ ອານິສໍສໍ ສຸຏ຺ຐຸ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຌານສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ນິພ຺ພານນິນ຺ໂນ, ປເຣ ຈ ຕຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐເປຕີຕິ.

ວີຣິຍຎ຺ຈ ປຎ຺ຎາຣຫິຕໍ ຍທິຈ຺ຉິຕມຕ຺ຖໍ ນ ສາເຘຕິ ທຸຣາຣມ຺ຠຠາວໂຕ. ວຣເມວ ຫິ ອນາຣມ຺ໂຠ ທຸຣາຣມ຺ຠໂຕ, ປຎ຺ຎາສຫິເຕນ ປນ ວີຣິເຍນ ນ ກິຎ຺ຈິ ທຸຣຘິຄມໍ ອຸປາຍປຏິປຕ຺ຕິໂຕ. ຕຖາ ປຎ຺ຎວາ ເອວ ປຣາປກາຣາທິອຘິວາສກຊາຕິໂຍ ໂຫຕິ, ນ ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ. ປຎ຺ຎາວິຣຫິຕສ຺ສ ຈ ປເຣຫິ ອຸປນີຕາ ອປກາຣາ ຂນ຺ຕິຍາ ປຏິປກ຺ຂເມວ ອນຸພ຺ຣູເຫນ຺ຕິ, ປຎ຺ຎວໂຕ ປນ ເຕ ຂນ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຣິພ຺ຣູຫນວເສນ ອສ຺ສາ ຖິຣຠາວາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ປຎ຺ຎວາ ເອວ ຕີຓິ ສຈ຺ຈານິ ເຕສໍ ກາຣຓານິ ປຏິປກ຺ເຂ ຈ ຍຖາຠູຕໍ ຊານິຕ຺ວາ ປເຣສໍ ອວິສໍວາທໂກ ໂຫຕິ. ຕຖາ ປຎ຺ຎາພເລນ ອຕ຺ຕານໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຕ຺ວາ ຘິຕິສມ຺ປທາຍ ສພ຺ພປາຣມີສຸ ອຈລສມາທານາຘິຏ຺ຐາໂນ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຎວາ ເອວ ຈ ປິຍມຊ຺ຌຕ຺ຕເວຣີວິຠາຄໍ ອກຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຫິຕູປສໍຫາຣກຸສໂລ ໂຫຕິ. ຕຖາ ປຎ຺ຎາວເສນ ລາຠາທິໂລກຘມ຺ມສນ຺ນິປາເຕ ນິພ຺ພິກາຣຕາຍ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ເອວໍ ສພ຺ພາສໍ ປາຣມີນໍ ປຎ຺ຎາວ ປາຣິສຸທ຺ຘິເຫຕູຕິ ປຎ຺ຎາຄຸຓາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພາ.

ອປິຈ ປຎ຺ຎາຍ ວິນາ ນ ທສ຺ສນສມ຺ປຕ຺ຕິ, ອນ຺ຕເຣນ ຈ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປທໍ ນ ສີລສມ຺ປທາ, ສີລທິຏ຺ຐິສມ຺ປທາຣຫິຕສ຺ສ ນ ສມາຘິສມ຺ປທາ, ອສມາຫິເຕນ ຈ ນ ສກ຺ກາ ອຕ຺ຕຫິຕມຕ຺ຕມ຺ປິ ສາເຘຕຸໍ, ປເຄວ ອຸກ຺ກໍສຄຕໍ ປຣຫິຕນ຺ຕິ ປຣຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ເນນ ‘‘ນນຸ ຕຍາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປຎ຺ຎາປາຣິສຸທ຺ຘິຍໍ ອາໂຍໂຄ ກຣຓີໂຍ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ອຕ຺ຕາ ໂອວທິຕພ຺ໂພ. ປຎ຺ຎານຸຠາເວນ ຫິ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຈຕຸຣຘິຏ຺ຐານາຘິຏ຺ຐິໂຕ ຈຕູຫິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫິ (ທີ. ນິ. ໓.໒໑໐, ໓໑໓; ອ. ນິ. ໑໐.໓໒) ໂລກໍ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ສຕ຺ເຕ ນິຍ຺ຍານິກມຄ຺ເຄ ອວຕາເຣຕິ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຈ ເນສໍ ປຣິປາເຈຕິ. ຕຖາ ປຎ຺ຎາພເລນ ຂນ຺ຘາຍຕນາທີສຸ ປວິຈຍພຫຸໂລ ປວຕ຺ຕິນິວຕ຺ຕິໂຍ ຍາຖາວໂຕ ປຣິຊານນ຺ໂຕ ທານາທໂຍ ຄຸເຓ ວິເສສນິພ຺ເພຘຠາຄິຍຠາວໍ ນຍນ຺ໂຕ ໂພຘິສຕ຺ຕສິກ຺ຂາຍ ປຣິປູຣກາຣີ ໂຫຕີຕິ ເອວມາທິນາ ອເນກາກາຣໂວກາເຣ ປຎ຺ຎາຄຸເຓ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາປາຣມີ ອນຸພ຺ຣູເຫຕພ຺ພາ.

ຕຖາ ທິສ຺ສມານປາຣານິປິ ໂລກິຍານິ ກມ຺ມານິ ນິຫີນວີຣິເຍນ ປາປຸຓິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍານິ, ອຄຓິຕເຂເທນ ປນ ອາຣທ຺ຘວີຣິເຍນ ທຸຣຘິຄມໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ນິຫີນວີຣິໂຍ ຫິ ‘‘ສໍສາຣມໂຫຆໂຕ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ ສນ຺ຕາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຣຠິຕຸເມວ ນ ສກ຺ກຸໂຓຕິ. ມຊ຺ຌິໂມ ອາຣຠິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາໂວສານມາປຊ຺ຊຕິ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐວີຣິໂຍ ປນ ອຕ຺ຕສຸຂນິຣເປກ຺ໂຂ ອາຣມ຺ຠປາຣໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕີຕິ ວີຣິຍສມ຺ປຕ຺ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພາ. ອປິຈ ‘‘ຍສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນເຍວ ສໍສາຣປງ຺ກໂຕ ສມຸທ຺ຘຣຓຕ຺ຖມາຣມ຺ໂຠ, ຕສ຺ສາປິ ວີຣິຍສ຺ສ ສິຖິລຠາເວນ ມໂນຣຖານໍ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕິ ນ ສກ຺ກາ ສມ຺ຠາເວຕຸໍ, ປເຄວ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ສມຸທ຺ຘຣຓຕ຺ຖໍ ກຕາຠິນີຫາເຣນາ’’ຕິ ຈ ‘‘ຣາຄາທີນໍ ໂທສຄຓານໍ ມຕ຺ຕມຫາຄຊານໍ ວິຍ ທຸນ຺ນິວາຣຍຠາວໂຕ, ຕນ຺ນິທານານຎ຺ຈ ກມ຺ມສມາທານານໍ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາສິກວຘກສທິສຠາວໂຕ, ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕານຎ຺ຈ ທຸຄ຺ຄຕີນໍ ສພ຺ພທາ ວິວຏມຸຂຠາວໂຕ, ຕຕ຺ຖ ນິໂຍຊການຎ຺ຈ ປາປມິຕ຺ຕານໍ ສທາ ສນ຺ນິຫິຕຠາວໂຕ, ຕໂທວາທກາຣິຕາຍ ຈ ພາລສ຺ສ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາວສ຺ສ ສຕິ ສມ຺ຠເວ ຍຸຕ຺ຕໍ ສຍເມວ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໂຕ ນິສ຺ສຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ ຈ ‘‘ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ກາ ວີຣິຍານຸຠາເວນ ທູຣີ ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ຈ ‘‘ຍທິ ປນ ສມ຺ໂພຘິ ອຕ຺ຕາຘີເນນ ວີຣິເຍນ ສກ຺ກາ ສມຘິຄນ຺ຕຸໍ, ກິເມຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຣ’’ນ຺ຕິ ຈ ເອວມາທິນາ ນເຍນ ວີຣິຍສ຺ສ ຄຸຓາປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພາ.

ຕຖາ ‘‘ຂນ຺ຕິ ນາມາຍໍ ນິຣວເສສຄຸຓປຏິປກ຺ຂສ຺ສ ໂກຘສ຺ສ ວິຘມນໂຕ ຄຸຓສມ຺ປາທເນ ສາຘູນມປ຺ປຏິຫຕມາຍຸຘໍ, ປຣາຠິຠວເນ ສມຕ຺ຖານໍ ອລງ຺ກາໂຣ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ພລສມ຺ປທາ, ໂກຘຄ຺ຄິວິນຍນີ ອຸທກຘາຣາ, ກລ຺ຍາຓສ຺ສ ກິຕ຺ຕິສທ຺ທສ຺ສ ສຎ຺ຊາຕິເທໂສ, ປາປປຸຄ຺ຄລານໍ ວຈີວິສວູປສມກໂຣ ມນ຺ຕາຄໂທ, ສໍວເຣ ຐິຕານໍ ປຣມາ ຘີຣປກຕິ, ຄມ຺ຠີຣາສຍຕາຍ ສາຄໂຣ, ໂທສມຫາສາຄຣສ຺ສ ເວລາ, ອປາຍທ຺ວາຣສ຺ສ ປິຘານກວາຏໍ, ເທວພ຺ຣຫ຺ມໂລການໍ ອາໂຣຫຓໂສປານໍ, ສພ຺ພຄຸຓານໍ ອຘິວາສນຠູມິ, ອຸຕ຺ຕມາ ກາຍວຈີມໂນວິສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ມນສິ ກາຕພ຺ພໍ. ອປິ ຈ ‘‘ເອເຕ ສຕ຺ຕາ ຂນ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕ ອິຘ ເຈວ ຕປນ຺ຕິ, ປຣໂລເກ ຈ ຕປນີຍຘມ຺ມານຸໂຍຄໂຕ’’ຕິ ຈ ‘‘ຍທິປິ ປຣາປກາຣນິມິຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ປນ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ເຂຕ຺ຕຠູໂຕ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ພີຊຠູຕຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ມຍາວ ອຠິສງ຺ຂຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ‘‘ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອາຓຓ຺ຍກາຣຓເມຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ‘‘ອປກາຣເກ ອສຕິ ກຖໍ ມຍ຺ຫໍ ຂນ຺ຕິສມ຺ປທາ ສມ຺ຠວຕີ’’ຕິ ຈ ‘‘ຍທິປາຍໍ ເອຕຣຫິ ອປກາຣໂກ, ອຍໍ ນາມ ປຸພ຺ເພ ອເນນ ມຍ຺ຫໍ ອຸປກາໂຣ ກໂຕ’’ຕິ ຈ ‘‘ອປກາໂຣ ເອວ ວາ ຂນ຺ຕິນິມິຕ຺ຕຕາຍ ອຸປກາໂຣ’’ຕິ ຈ ‘‘ສພ຺ເພປິເມ ສຕ຺ຕາ ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ຕສທິສາ, ປຸຕ຺ຕກຕາປຣາເຘສຸ ຈ ໂກ ກຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈ ‘‘ເຍນ ໂກຘຠູຕາເວເສນ ອຍໍ ມຍ຺ຫໍ ອປຣຊ຺ຌຕິ, ໂສ ໂກຘຠູຕາເວໂສ ມຍາ ວິເນຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຈ ‘‘ເຍນ ອປກາເຣນ ອິທໍ ມຍ຺ຫໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕສ຺ສ ອຫມ຺ປິ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ‘‘ເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ອປຣາໂຘ ກໂຕ, ຍຕ຺ຖ ຈ ກໂຕ, ສພ຺ເພປິ ເຕ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓ ນິຣຸທ຺ຘາ, ກສ຺ສິທານິ ເກນ ໂກໂຘ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຈ ‘‘ອນຕ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ໂກ ກສ຺ສ ອປຣຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ຈ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ເຕນ ຂນ຺ຕິສມ຺ປທາ ພ຺ຣູເຫຕພ຺ພາ.

ຍທິ ປນສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ປຣິຈເຍນ ປຣາປກາຣນິມິຕ຺ຕໂກ ໂກໂຘ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ‘‘ຂນ຺ຕິ ນາເມສາ ປຣາປກາຣສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂປຏິປຕ຺ຕີນໍ ປຈ຺ຈຸປກາຣກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ຈ ‘‘ອປກາໂຣ ຈ ມຍ຺ຫໍ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປາທເນນ ທຸກ຺ຂຸປນິສາຍ ສທ຺ຘາຍ, ສພ຺ພໂລເກ ອນຠິຣຕິສຎ຺ຎາຍ ຈ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ຈ ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍປກຕິເຣສາ, ຍທິທໍ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐວິສຍສມາໂຍໂຄ, ຕຕ຺ຖ ອນິຏ຺ຐວິສຍສມາໂຍໂຄ ມຍ຺ຫໍ ນ ສິຍາຕິ ຕໍ ກຸເຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠາ’’ຕິ ຈ ‘‘ໂກຘວສິໂກ ສຕ຺ໂຕ ໂກເຘນ ອຸມ຺ມຕ຺ໂຕ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ, ຕຕ຺ຖ ກິໍ ປຈ຺ຈປກາເຣນາ’’ຕິ ຈ ‘‘ສພ຺ເພ ປິເມ ສຕ຺ຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ໂອຣສປຸຕ຺ຕາ ວິຍ ປຣິປາລິຕາ, ຕສ຺ມາ ນ ຕຕ຺ຖ ມຍາ ຈິຕ຺ຕໂກໂປປິ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຈ ‘‘ອປຣາຘເກ ຈ ສຕິ ຄຸເຓ ຄຸຓວຕິ ມຍາ ນ ໂກໂປ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຈ ‘‘ອສຕິ ຄຸເຓ ວິເສເສນ ກຣຸຓາຍິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຈ ‘‘ໂກເປນ ຈ ມຍ຺ຫໍ ຄຸຓຍສາ ນິຫີຍນ຺ຕີ’’ຕິ ຈ ‘‘ກຸຊ຺ຌເນນ ມຍ຺ຫໍ ທຸພ຺ພຓ຺ຓທຸກ຺ຂເສຍ຺ຍາທໂຍ ສປຕ຺ຕກນ຺ຕາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ຈ ‘‘ໂກໂຘ ຈ ນາມາຍໍ ສພ຺ພາຫິຕກາຣໂກ ສພ຺ພຫິຕວິນາສໂກ ພລວາ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິໂກ’’ຕິ ຈ ‘‘ສຕິ ຈ ຂນ຺ຕິຍາ ນ ໂກຈິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິໂກ’’ຕິ ຈ ‘‘ອປຣາຘເກນ ອປຣາຘນິມິຕ຺ຕໍ ຍໍ ອາຍຕິໍ ລທ຺ຘພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໍ, ສຕິ ຈ ຂນ຺ຕິຍາ ມຍ຺ຫໍ ຕທຠາໂວ’’ຕິ ຈ ‘‘ຈິນ຺ຕເນນ ກຸຊ຺ຌນ຺ເຕນ ຈ ມຍາ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິໂກເຍວ ອນຸວຕ຺ຕິໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ ຈ ‘‘ໂກເຘ ຈ ມຍາ ຂນ຺ຕິຍາ ອຠິຠູເຕ ຕສ຺ສ ທາສຠູໂຕ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິໂກ ສມ຺ມເທວ ອຠິຠູໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ ຈ ‘‘ໂກຘນິມິຕ຺ຕໍ ຂນ຺ຕິຄຸຓປຣິຈ຺ຈາໂຄ ມຍ຺ຫໍ ນ ຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຈ ‘‘ສຕິ ຈ ໂກເຘ ຄຸຓວິໂຣຘິນິ (ຄຸຓວິໂຣຘປຈ຺ຈນີຘມ຺ເມ ຈຣິຍາ. ອຏ຺ຐ. ປກິຓ຺ຓກກຖາຍໍ) ກິໍ ເມ ສີລາທິຘມ຺ມາ ປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ອສຕິ ຈ ເຕສຸ ກຖາຫໍ ສຕ຺ຕານໍ ອຸປກາຣພຫຸໂລ ປຏິຎ຺ຎານຸຣູປໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປາປຸຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈ ‘‘ຂນ຺ຕິຍາ ຈ ສຕິ ພຫິທ຺ຘາ ວິກ຺ເຂປາຠາວໂຕ ສມາຫິຕສ຺ສ ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຕໂຕ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ອສງ຺ຂຕາມຕສນ຺ຕປຓີຕາທິຠາວໂຕ ນິຊ຺ຌານໍ ຂມນ຺ຕິ ‘ພຸທ຺ຘຘມ຺ມາ ຈ ອຈິນ຺ເຕຍ຺ຍາປຣິເມຍ຺ຍປຠາວາ’ຕິ’’, ຕໂຕ ຈ ‘‘ອນຸໂລມິຍໍ ຂນ຺ຕິຍໍ ຐິໂຕ ‘ເກວລາ ອິເມ ຈ ອຕ຺ຕຕ຺ຕນິຍຠາວຣຫິຕາ ຘມ຺ມມຕ຺ຕາ ຍຖາສກໍ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ວຍນ຺ຕິ, ນ ກຸໂຕຈິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ນ ກຸຫິຎ຺ຈິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ນ ຈ ກຕ຺ຖຈິ ປຕິຏ຺ຐິຕາ, ນ ເຈຕ຺ຖ ໂກຈິ ກສ຺ສຈິ ພ຺ຍາປາໂຣ’ຕິ ອຫໍກາຣມມໍກາຣານຘິຏ຺ຐານຕາ ນິຊ຺ຌານໍ ຂມຕິ, ເຍນ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ໂພຘິຍາ ນິຍໂຕ ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອວມາທິນາ ຂນ຺ຕິປາຣມິຍໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕຖາ ‘‘ສຈ຺ເຈນ ວິນາ ສີລາທີນໍ ອສມ຺ຠວໂຕ, ປຏິຎ຺ຎານຸຣູປໍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕ ຈ ສຈ຺ຈຘມ຺ມາຕິກ຺ກເມ ຈ ສພ຺ພປາປຘມ຺ມານໍ ສໂມສຣຓໂຕ, ອສຈ຺ຈສນ຺ຘສ຺ສ ອປ຺ປຈ຺ຈຍິກຠາວໂຕ, ອາຍຕິຎ຺ຈ ອນາເທຍ຺ຍວຈນຕາວຫນໂຕ, ສມ຺ປນ຺ນສຈ຺ຈສ຺ສ ຈ ສພ຺ພຄຸຓາຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ, ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐາເນນ ສພ຺ພໂພຘິສມ຺ຠາຣານໍ ປາຣິສຸທ຺ຘິປາຣິປູຣິສມນ຺ວາຍໂຕ, ສຠາວຘມ຺ມາວິສໍວາທເນນ ສພ຺ພໂພຘິສມ຺ຠາຣກິຈ຺ຈກຣຓໂຕ, ໂພຘິສຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຈ ປຣິນິປ຺ຜຕ຺ຕິໂຕ’’ຕິອາທິນາ ສຈ຺ຈປາຣມິຍາ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພາ.

ຕຖາ ‘‘ທານາທີສຸ ທຬ຺ຫສມາທານໍ, ຕມ຺ປຏິປກ຺ຂສນ຺ນິປາເຕ ຈ ເນສໍ ອຈລາວຕ຺ຖານໍ, ຕຕ຺ຖ ຈ ຖິຣຠາວໍ ວິນາ ນ ທານາທິສມ຺ຠາຣາ ສມ຺ໂພຘິນິມິຕ຺ຕາ ສມ຺ຠວນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ອຘິຏ຺ຐາເນ ຄຸຓາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພາ.

ຕຖາ ‘‘ອຕ຺ຕຫິຕມຕ຺ເຕ ອວຕິຏ຺ຐນ຺ເຕນາປິ ສຕ຺ເຕສຸ ຫິຕຈິຕ຺ຕຕໍ ວິນາ ນ ສກ຺ກາ ອິຘໂລກປຣໂລກສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ປາປຸຓິຕຸໍ, ປເຄວ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ ນິພ຺ພານສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸກາເມນາ’’ຕິ ຈ ‘‘ປຈ຺ຉາ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອາກງ຺ຂນ຺ເຕນ ອິທານິ ໂລກິຍສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອາກງ຺ຂາ ຍຸຕ຺ຕຣູປາ’’ຕິ ຈ ‘‘ອິທານິ ອາສຍມຕ຺ເຕນ ປເຣສໍ ຫິຕສຸຂູປສໍຫາຣໍ ກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ກທາ ປໂຍເຄນ ຕໍ ສາເຘສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈ ‘‘ອິທານິ ມຍາ ຫິຕສຸຂູປສໍຫາເຣນ ສໍວທ຺ຘິຕາ ປຈ຺ຉາ ຘມ຺ມສໍວິຠາຄສຫາຍາ ມຍ຺ຫໍ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຈ ‘‘ເອເຕຫິ ວິນາ ນ ມຍ຺ຫໍ ໂພຘິສມ຺ຠາຣາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພພຸທ຺ຘຄຸຓວິຠູຕິນິປ຺ຜຕ຺ຕິກາຣຓຕ຺ຕາ ມຍ຺ຫໍ ເອເຕ ປຣມໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ກຸສລາຍຕນໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ຄາຣວຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ຈ ‘‘ສວິເສສໍ ສຕ຺ເຕສຸ ສພ຺ເພສຸ ຫິຕຊ຺ຌາສຍຕາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕພ຺ພາ, ກິຎ຺ຈ ກຣຸຓາຘິຏ຺ຐານໂຕປິ ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ ເມຕ຺ຕາ ອນຸພ຺ຣູເຫຕພ຺ພາ. ວິມຣິຍາທີກເຕນ ຫິ ເຈຕສາ ສຕ຺ເຕສຸ ຫິຕສຸຂູປສໍຫາຣນິຣຕສ຺ສ ເຕສໍ ອຫິຕທຸກ຺ຂາປນຍນກາມຕາ ພລວຕີ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ທຬ຺ຫມູລາ, ກຣຸຓາ ຈ ສພ຺ເພສໍ ພຸທ຺ຘກາຣກຘມ຺ມານມາທິ ຈຣຓໍ ປຕິຏ຺ຐາ ມູລໍ ມຸຂໍ ປມຸຂ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທິນາ ເມຕ຺ຕາຍ ຄຸຓາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພາ.

ຕຖາ ‘‘ອຸເປກ຺ຂາຍ ອຠາເວ ສຕ຺ເຕຫິ ກຕາ ວິປ຺ປກາຣາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິກາຣໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍຸໍ, ສຕິ ຈ ຈິຕ຺ຕວິກາເຣ ທານາທິສມ຺ຠາຣານໍ ສມ຺ຠໂວເຍວ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຈ ‘‘ເມຕ຺ຕາສິເນເຫນ ສິເນຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ອຸເປກ຺ຂາຍ ວິນາ ສມ຺ຠາຣານໍ ປາຣິສຸທ຺ຘິ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ຈ ‘‘ອນຸເປກ຺ຂໂກ ສມ຺ຠາເຣສຸ ປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາຣໍ ຕພ຺ພິປາກຎ຺ຈ ສຕ຺ຕຫິຕຕ຺ຖໍ ປຣິຓາເມຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ ຈ ‘‘ອຸເປກ຺ຂາຍ ອຠາເວ ເທຍ຺ຍປຏິຄ຺ຄາຫເກສຸ ວິຠາຄໍ ອກຕ຺ວາ ປຣິຈ຺ຈຊິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ ຈ ‘‘ອຸເປກ຺ຂາຣຫິເຕນ ຊີວິຕປຣິກ຺ຂາຣານໍ ຊີວິຕສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕຣາຍໍ ອມນສິກຣິຕ຺ວາ ສໍວຣວິໂສຘນໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ’’ຕິ ຈ ‘‘ອຸເປກ຺ຂາວເສນ ອຣຕິຣຕິສຫສ຺ເສວ ເນກ຺ຂມ຺ມພລສິທ຺ຘິໂຕ, ອຸປປຕ຺ຕິໂຕ ອິກ຺ຂນວເສເນວ ສພ຺ພສມ຺ຠາຣກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິໂຕ, ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘສ຺ສ ວີຣິຍສ຺ສ ອນຸເປກ຺ຂເນ ປຘານກິຈ຺ຈາກຣຓໂຕ, ອຸເປກ຺ຂໂຕເຍວ ຕິຕິກ຺ຂານິຊ຺ຌານສມ຺ຠວໂຕ, ອຸເປກ຺ຂາວເສນ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣານໍ ອວິສໍວາທນໂຕ, ໂລກຘມ຺ມານໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂເນນ ສມາທິນ຺ນຘມ຺ເມສຸ ອຈລາຘິຏ຺ຐານສິທ຺ຘິໂຕ, ປຣາປກາຣາທີສຸ ອນາໂຠຄວເສເນວ ເມຕ຺ຕາວິຫາຣນິປ຺ຜຕ຺ຕິໂຕຕິ ສພ຺ພໂພຘິສມ຺ຠາຣານໍ ສມາທານາຘິຏ຺ຐານປາຣິປູຣິນິປ຺ຜຕ຺ຕິໂຍ ອຸເປກ຺ຂານຸຠາເວນ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອາທິນາ ນເຍນ ອຸເປກ຺ຂາປາຣມີ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພາ. ເອວໍ ອປຣິຈ຺ຈາຄປຣິຈ຺ຈາຄາທີສຸ ຍຖາກ຺ກມໍ ອາທີນວານິສໍສປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ທານາທິປາຣມີນໍ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕຖາ ສປຣິກ຺ຂາຣາ ປຎ຺ຈທສ ຈຣຓຘມ຺ມາ ປຎ຺ຈ ຈ ອຠິຎ຺ຎາໂຍ. ຕຕ຺ຖ ຈຣຓຘມ຺ມາ ນາມ ສີລສໍວໂຣ, ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕາ, ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ, ຊາຄຣິຍານຸໂຍໂຄ, ສຕ຺ຕ ສທ຺ຘມ຺ມາ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຌານານິ ຈ. ເຕສຸ ສີລາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ເຕຣສປິ ຘຸຕຘມ຺ມາ, ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທໂຍ ຈ ປຣິກ຺ຂາໂຣ. ສທ຺ຘມ຺ເມສຸ ສທ຺ຘາຍ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມສງ຺ຆສີລຈາຄເທວຕູປສມານຸສ຺ສຕິ- ລູຂປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນສິນິທ຺ຘປຸຄ຺ຄລເສວນປສາທນີຍ- ຘມ຺ມປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາ ປຣິກ຺ຂາໂຣ, ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປານໍ ອກຸສລາທີນວປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓອປາຍາທີນວປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓກຸສລຘມ຺ມຸປຕ຺ຖມ຺ຠນ- ຠາວປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປ ຣຫິຕປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປສມ຺ປນ຺ນປຸຄ຺ຄລເສວນຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາ, ພາຫຸສຈ຺ຈສ຺ສ ປຸພ຺ພໂຍຄປຣິປຸຈ຺ຉກຠາວສທ຺ຘມ຺ມາຠິໂຍຄອນວຊ຺ຊວິຊ຺ຊາຏ຺ຐານາທິ- ປຣິຈຍປຣິປກ຺ກິນ຺ທ຺ຣິຍຕາກິເລສທູຣີຠາວອປ຺ປສ຺ສຸຕປຣິວຊ຺ຊນພຫຸສ຺ສຸຕເສວນຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາ, ວີຣິຍສ຺ສ ອປາຍຠຍປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຄມນວີຖິປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຘມ຺ມມຫຕ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓ- ຖິນມິທ຺ຘວິໂນທນກຸສີຕປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນອາຣທ຺ຘວີຣິຍປຸຄ຺ຄລ- ເສວນສມ຺ມປ຺ປຘານປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາ, ສຕິຍາ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິປຸຄ຺ຄລເສວນຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາ, ປຎ຺ຎາຍ ປຣິປຸຈ຺ຉກຠາວວຕ຺ຖຸວິສທກິຣິຍາອິນ຺ທ຺ຣິຍສມຕ຺ຕປຏິປາທນທຸປ຺ປຎ຺ຎ- ປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນປຎ຺ຎວນ຺ຕປຸຄ຺ຄລເສວນຄມ຺ຠີຣຎາຓຈຣິຍປຈ຺ຈ- ເວກ຺ຂຓຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາ, ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ສີລາທິຈຕຸກ຺ກໍ ອຏ຺ຐຕິໍສາຍ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ປຸພ຺ພຠາຄຠາວນາ, ອາວຊ຺ຊນາທິວສີຠາວກຣຓຎ຺ຈ ປຣິກ຺ຂາໂຣ. ຕຕ຺ຖ ສີລາທີຫິ ປໂຍຄສຸທ຺ຘິຍາ ສຕ຺ຕານໍ ອຠຍທາເນ, ອາສຍສຸທ຺ຘິຍາ ອາມິສທາເນ, ອຸຠຍສຸທ຺ຘິຍາ ຈ ຘມ຺ມທາເນ ສມຕ຺ໂຖ ໂຫຕີຕິອາທິນາ ຈຣຓາທີນໍ ທານາທິສມ຺ຠາຣານໍ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ຍຖາຣຫໍ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ໂພ, ອຕິວິຕ຺ຖາຣຠເຍນ ນ ນິທ຺ຘາຣຍິມ຺ຫ. ເອວໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຈກ຺ກາທໂຍປິ ທານາທີນໍ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ໂກ ສໍກິເລໂສຕິ ອວິເສເສນ ຕຓ຺ຫາທີຫິ ປຣາມຏ຺ຐຠາໂວ ປາຣມີນໍ ສໍກິເລໂສ, ວິເສເສນ ເທຍ຺ຍປຏິຄ຺ຄາຫກວິກປ຺ປາ ທານປາຣມິຍາ ສໍກິເລໂສ, ສຕ຺ຕກາລວິກປ຺ປາ ສີລປາຣມິຍາ, ກາມຠວຕທຸປສເມສຸ ອຠິຣຕິອນຠິຣຕິວິກປ຺ປາ ເນກ຺ຂມ຺ມປາຣມິຍາ, ‘‘ອຫໍ ມມາ’’ຕິ ວິກປ຺ປາ ປຎ຺ຎາປາຣມິຍາ, ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈວິກປ຺ປາ ວີຣິຍປາຣມິຍາ, ອຕ຺ຕປຣວິກປ຺ປາ ຂນ຺ຕິປາຣມິຍາ, ອທິຏ຺ຐາທີສຸ ທິຏ຺ຐາທິວິກປ຺ປາ ສຈ຺ຈປາຣມິຍາ, ໂພຘິສມ຺ຠາຣຕພ຺ພິປກ຺ເຂສຸ ໂທສຄຸຓວິກປ຺ປາ ອຘິຏ຺ຐານປາຣມິຍາ, ຫິຕາຫິຕວິກປ຺ປາ ເມຕ຺ຕາປາຣມິຍາ, ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐວິກປ຺ປາ ອຸເປກ຺ຂາປາຣມິຍາ ສໍກິເລໂສຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ກິໍ ໂວທານນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາທີຫິ ອນຸປຆາໂຕ, ຍຖາວຸຕ຺ຕວິກປ຺ປວິຣໂຫ ຈ ເອຕາສໍ ໂວທານນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອນຸປຫຕາ ຫິ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິໂກຘູປນາຫມກ຺ຂປລາສອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍມາຍາສາເຐຍ຺ຍຖມ຺ຠສາຣມ຺ຠ- ມທປມາທາທີຫິ ກິເລເສຫິ ເທຍ຺ຍປຏິຄ຺ຄາຫກວິກປ຺ປາທິຣຫິຕາ ຈ ທານາທິປາຣມິໂຍ ປຣິສຸທ຺ຘາ ປຠສ຺ສຣາ ຠວນ຺ຕີຕິ.

ໂກ ປຏິປກ຺ໂຂຕິ ອວິເສເສນ ສພ຺ເພປິ ກິເລສາ ສພ຺ເພປິ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ເອຕາສໍ ປຏິປກ຺ໂຂ, ວິເສເສນ ປນ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕາ ມຈ຺ເຉຣາທໂຍຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອປິຈ ເທຍ຺ຍປຏິຄ຺ຄາຫກທານຜເລສຸ ອໂລຠາໂທສາໂມຫຄຸຓໂຍຄໂຕ ໂລຠໂທສໂມຫປຏິປກ຺ຂໍ ທານໍ, ກາຍາທິໂທສວງ຺ກາປຄມນໂຕ ໂລຠາທິປຏິປກ຺ຂໍ ສີລໍ, ກາມສຸຂປຣູປຆາຕອຕ຺ຕກິລມຖປຣິວຊ຺ຊນໂຕ ໂທສຕ຺ຕຍປຏິປກ຺ຂໍ ເນກ຺ຂມ຺ມໍ, ໂລຠາທີນໍ ອນ຺ຘີກຣຓໂຕ, ຎາຓສ຺ສ ຈ ອນນ຺ຘີກຣຓໂຕ ໂລຠາທິປຏິປກ຺ຂາ ປຎ຺ຎາ, ອລີນານຸທ຺ຘຕຎາຍາຣມ຺ຠວເສນ ໂລຠາທິປຏິປກ຺ຂໍ ວີຣິຍໍ, ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐສຸຎ຺ຎຕານໍ ຂມນໂຕ ໂລຠາທິປຏິປກ຺ຂາ ຂນ຺ຕິ, ສຕິປິ ປເຣສໍ ອຸປກາເຣ ອປກາເຣ ຈ ຍຖາຠູຕປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ໂລຠາທິປຏິປກ຺ຂໍ ສຈ຺ຈໍ, ໂລກຘມ຺ເມ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ຍຖາສມາທິນ຺ເນສຸ ສມ຺ຠາເຣສຸ ອຈລນໂຕ ໂລຠາທິປຏິປກ຺ຂໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ, ນີວຣຓວິເວກໂຕ ໂລຠາທິປຏິປກ຺ຂາ ເມຕ຺ຕາ, ອິຏ຺ຐານິຏ຺ເຐສຸ ອນຸນຍປຏິຆວິທ຺ຘໍສນໂຕ, ສມປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ຈ ໂລຠາທິປຏິປກ຺ຂາ ອຸເປກ຺ຂາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ກາ ປຏິປຕ຺ຕີຕິ ສຸຂູປກຣຓສຣີຣຊີວິຕປຣິຈ຺ຈາເຄນ ຠຍາປນູທເນນ ຘມ຺ໂມປເທເສນ ຈ ພຫຸຘາ ສຕ຺ຕານໍ ອນຸຄ຺ຄຫກຣຓໍ ທາເນ ປຏິປຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ວິຕ຺ຖາຣນໂຍ – ‘‘ອິມິນາຫໍ ທາເນນ ສຕ຺ຕານໍ ອາຍຸວຓ຺ຓສຸຂພລປຏິຠານາທິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ຣມຓີຍໍ ອຄ຺ຄຜລສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ນິປ຺ຜາເທຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ອນ຺ນທານໍ ເທຕິ, ຕຖາ ສຕ຺ຕານໍ ກມ຺ມກິເລສປິປາສວູປສມາຍ ປານໍ ເທຕິ, ຕຖາ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓຕາຍ, ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປາລງ຺ກາຣສ຺ສ ຈ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ວຕ຺ຖານິ ເທຕິ, ຕຖາ ອິທ຺ຘິວິຘສ຺ສ ເຈວ ນິພ຺ພານສຸຂສ຺ສ ຈ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ຍານໍ ເທຕິ, ຕຖາ ສີລຄນ຺ຘນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ຄນ຺ຘໍ, ພຸທ຺ຘຄຸຓໂສຠານິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ມາລາວິເລປນໍ, ໂພຘິມຓ຺ຑາສນນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ອາສນໍ, ຕຖາຄຕເສຍ຺ຍານິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ເສຍ຺ຍໍ, ສຣຓຠາວນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ອາວສຖໍ, ປຎ຺ຈຈກ຺ຂຸປຏິລາຠາຍ ປທີເປຍ຺ຍໍ ເທຕິ. ພ຺ຍາມປ຺ປຠານິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ຣູປທານໍ, ພ຺ຣຫ຺ມສ຺ສຣນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ສທ຺ທທານໍ, ສພ຺ພໂລກສ຺ສ ປິຍຠາວາຍ ຣສທານໍ, ພຸທ຺ຘສຸຂຸມາລຠາວາຍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພທານໍ, ອຊຣາມຣຓຠາວາຍ ເຠສຊ຺ຊທານໍ, ກິເລສທາສພ຺ຍວິໂມຈນຕ຺ຖໍ ທາສານໍ ຠຸຊິສ຺ສຕາທານໍ, ສທ຺ຘມ຺ມາຠິຣຕິຍາ ອນວຊ຺ຊຂິຑ຺ຑາຣຕິເຫຕຸທານໍ, ສພ຺ເພປິ ສຕ຺ເຕ ອຣິຍາຍ ຊາຕິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕຠາວູປນຍນາຍ ປຸຕ຺ຕທານໍ, ສກລສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ປຕິຠາວູປຄມນາຍ ທາຣທານໍ, ສຸຠລກ຺ຂຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຸວຓ຺ຓມຓິມຸຕ຺ຕາປວາຬາທິທານໍ, ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນານາວິຘວິຠູສນທານໍ, ສທ຺ຘມ຺ມໂກສາຘິຄມາຍ ວິຕ຺ຕໂກສທານໍ, ຘມ຺ມຣາຊຠາວາຍ ຣຊ຺ຊທານໍ, ຌານາທິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອາຣາມຸຍ຺ຍານາທິວນທານໍ, ຈກ຺ກງ຺ກິເຕຫິ ປາເທຫິ ໂພຘິມຓ຺ຑູປສງ຺ກມນາຍ ຈຣຓທານໍ, ຈຕຸໂຣຆນິຕ຺ຖຣຓາຍ ສຕ຺ຕານໍ ສທ຺ຘມ຺ມຫຕ຺ຖທານຕ຺ຖໍ ຫຕ຺ຖທານໍ, ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍາທິປຏິລາຠາຍ ກຓ຺ຓນາສາທິທານໍ, ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸປຏິລາຠາຍ ຈກ຺ຂຸທານໍ, ‘‘ທສ຺ສນສວນານຸສ຺ສຣຓປາຣິຈຣິຍາທີສຸ ສພ຺ພກາລໍ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ຫິຕສຸຂາວໂຫ, ສພ຺ພໂລເກນ ຈ ອຸປຊີວິຕພ຺ໂພ ເມ ກາໂຍ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ມໍສໂລຫິຕາທິທານໍ, ‘‘ສພ຺ພໂລກຸຕ຺ຕໂມ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມງ຺ຄທານໍ ເທຕິ.

ເອວໍ ທທນ຺ໂຕ ຈ ນ ອເນສນາຍ ເທຕິ, ນ ປໂຣປຆາເຕນ, ນ ຠເຍນ, ນ ລຊ຺ຊາຍ, ນ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໂຣສເນນ, ນ ປຓີເຕ ສຕິ ລູຂໍ, ນ ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສເນນ, ນ ປຣວມ຺ຠເນນ, ນ ຜລາຠິກງ຺ຂາຍ, ນ ຍາຈກຊິຄຸຈ຺ຉາຍ, ນ ອຈິຕ຺ຕີກາເຣນ ເທຕິ, ອຖ ໂຂ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ເທຕິ, ສຫຕ຺ເຖນ ເທຕິ, ກາເລນ ເທຕິ, ຈິຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ເທຕິ, ອວິຠາເຄນ ເທຕິ, ຕີສຸ ກາເລສຸ ໂສມນສ຺ສິໂຕ ເທຕິ. ຕໂຕເຍວ ທຕ຺ວາ ນ ປຈ຺ຉານຸຕາປີ ໂຫຕິ, ນ ປຏິຄ຺ຄາຫກວເສນ ມານາວມານໍ ກໂຣຕິ, ປຏິຄ຺ຄາຫການໍ ປິຍສມຸທາຈາໂຣ ໂຫຕິ ວທຎ຺ຎູ ຍາຈໂຍໂຄ ສປຣິວາຣທາຍີ. ຕຎ຺ຈ ທານສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ສກລໂລກຫິຕສຸຂາຍ ປຣິຓາເມຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ອກຸປ຺ປາຍ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ, ອປຣິກ຺ຂຍສ຺ສ ຉນ຺ທສ຺ສ, ອປຣິກ຺ຂຍສ຺ສ ວີຣິຍສ຺ສ, ອປຣິກ຺ຂຍສ຺ສ ສມາຘານສ຺ສ, ອປຣິກ຺ຂຍສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ, ອປຣິກ຺ຂຍາຍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິຍາ ປຣິຓາເມຕິ. ອິມຎ຺ຈ ທານປາຣມິໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ເຕນ ມຫາສຕ຺ເຕນ ຊີວິເຕ, ໂຠເຄສຸ ຈ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕພ຺ພາ, ສຕ຺ເຕສຸ ຈ ມຫາກຣຸຓາ. ເອວຎ຺ຫິ ໂຠເຄ ຄເຫຕພ຺ພສາຣໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອາທິຕ຺ຕສ຺ມາ ວິຍ ອຄາຣສ຺ມາ ສພ຺ພໍ ສາປເຕຍ຺ຍໍ, ອຕ຺ຕານຎ຺ຈ ພຫິ ນີຫຣນ຺ໂຕ ນ ກິຎ຺ຈິ ເສເສຕິ, ນິຣວເສສໂຕ ນິສ຺ສຊ຺ຊຕິເຍວ. ອຍໍ ຕາວ ທານປາຣມິຍາ ປຏິປຕ຺ຕິກ຺ກໂມ.

ສີລປາຣມິຍາ ປນ ຍສ຺ມາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸສີລາລງ຺ກາເຣຫິ ສຕ຺ເຕ ອລງ຺ກຣິຕຸກາເມນ ອຕ຺ຕໂນເຍວ ຕາວ ສີລໍ ວິໂສເຘຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ສຕ຺ເຕສຸ ຕຖາ ທຍາປນ຺ນຈິຕ຺ເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຍຖາ ສຸປິນນ຺ເຕນປິ ນ ອາຆາໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ປຣູປກາຣນິຣຕຕາຍ ປຣສນ຺ຕໂກ ອລຄທ຺ໂທ ວິຍ ນ ປຣາມສິຕພ຺ໂພ. ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໂຕປິ ອາຣາຈາຣີ, ສຕ຺ຕວິຘເມຖຸນ ສໍໂຍຄວິຣໂຕ, ປເຄວ ປຣທາຣຄມນໂຕ. ສຈ຺ຈໍ ຫິຕໍ ປິຍໍ ປຣິມິຕເມວ ຈ ກາເລນ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ຠາສິຕາ ໂຫຕິ, ອນຠິຊ຺ຌາລຸ ອພ຺ຍາປນ຺ໂນ ອວິປຣີຕທສ຺ສໂນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘ ນິວິຏ຺ຐສທ຺ໂຘ ນິວິຏ຺ຐເປໂມ. ອິຕິ ຈຕຸຣາປາຍວຏ຺ຏທຸກ຺ຂປເຖຫິ ອກຸສລກມ຺ມປເຖຫິ, ອກຸສລຘມ຺ເມຫິ ຈ ໂອຣມິຕ຺ວາ ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂປເຖສຸ ກຸສລກມ຺ມປເຖສຸ ປຕິຏ຺ຐິຕສ຺ສ ສຸທ຺ຘາສຍປໂຍຄຕາຍ ຍຖາຠິປຕ຺ຖິຕາ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕສຸຂູປສຎ຺ຫິຕາ ມໂນຣຖາ ສີຆໍ ອຠິນິປ຺ຜຊ຺ຊນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຫິໍສານິວຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ອຠຍທານໍ ເທຕິ, ອປ຺ປກສິເຣເນວ ເມຕ຺ຕາຠາວນໍ ສມ຺ປາເທຕິ, ເອກາທສ ເມຕ຺ຕານິສໍເສ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ, ອປ຺ປາພາໂຘ ໂຫຕິ ອປ຺ປາຕງ຺ໂກ ທີຆາຍຸໂກ ສຸຂພຫຸໂລ, ລກ຺ຂຓວິເສເສ ປາປຸຓາຕິ, ໂທສວາສນຎ຺ຈ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຕິ. ຕຖາ ອທິນ຺ນາທານນິວຕ຺ຕິຍາ ໂຈຣາທິອສາຘາຣເຓ ອຸຬາເຣ ໂຠເຄ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ, ອນາສງ຺ກນີໂຍ ປິໂຍ ມນາໂປ ວິສ຺ສສນີໂຍ, ວິຠວສມ຺ປຕ຺ຕີສຸ ອລຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ ປຣິຈ຺ຈາຄສີໂລ, ໂລຠວາສນຎ຺ຈ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຕິ. ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນິວຕ຺ຕິຍາ ອໂລໂຠ ໂຫຕິ ສນ຺ຕກາຍຈິຕ຺ໂຕ, ສຕ຺ຕານໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ ມນາໂປ ອປຣິສງ຺ກນີໂຍ, ກລ຺ຍາໂຓ ຈສ຺ສ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ອລຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ມາຕຸຄາເມສຸ ອລຸທ຺ຘາສໂຍ, ເນກ຺ຂມ຺ມພຫຸໂລ, ລກ຺ຂຓວິເສເສ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ, ໂລຠວາສນຎ຺ຈ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຕິ.

ມຸສາວາທນິວຕ຺ຕິຍາ ສຕ຺ຕານໍ ປມາຓຠູໂຕ ໂຫຕິ ປຈ຺ຈຍິໂກ ເຖໂຕ ອາເທຍ຺ຍວຈໂນ ເທວຕານໍ ປິໂຍ ມນາໂປ ສຸຣຠິຄນ຺ຘມຸໂຂ ອາຣກ຺ຂິຍກາຍວຈີສມາຈາໂຣ, ລກ຺ຂຓວິເສເສ ຈ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ, ກິເລສວາສນຎ຺ຈ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຕິ. ເປສຸຎ຺ຎນິວຕ຺ຕິຍາ ປຣູປກ຺ກເມຫິ ອເຠຊ຺ຊກາໂຍ ໂຫຕິ ອເຠຊ຺ຊປຣິວາໂຣ, ສທ຺ຘມ຺ເມ ຈ ອຠິຊ຺ຊນກສທ຺ໂຘ, ທຬ຺ຫມິຕ຺ໂຕ ຠວນ຺ຕຣປຣິຈິຕານມ຺ປິ ສຕ຺ຕານໍ ເອກນ຺ຕປິໂຍ, ອສໍກິເລສພຫຸໂລ. ຜຣຸສວາຈານິວຕ຺ຕິຍາ ສຕ຺ຕານໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ ມນາໂປ ສຸຂສີໂລ ມຘຸຣວຈໂນ ສມ຺ຠາວນີໂຍ, ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ຈສ຺ສ ສໂຣ (ມ. ນິ. ໒.໓໘໗) ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ສມ຺ຜປ຺ປລາປນິວຕ຺ຕິຍາ ຈ ສຕ຺ຕານໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ ມນາໂປ ຄຣຸຠາວນີໂຍ ຈ ອາເທຍ຺ຍວຈໂນ ຈ ປຣິມິຕາລາໂປ, ມເຫສກ຺ໂຂ ຈ ໂຫຕິ ມຫານຸຠາໂວ, ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິເກນ ປຏິຠາເນນ ປຎ຺ຫານໍ ພ຺ຍາກຣຓກຸສໂລ, ພຸທ຺ຘຠູມິຍຎ຺ຈ ເອກາຍ ເອວ ວາຈາຍ ອເນກຠາສານໍ ສຕ຺ຕານໍ ອເນເກສໍ ປຎ຺ຫານໍ ພ຺ຍາກຣຓສມຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ.

ອນຠິຊ຺ຌາລຸຕາຍ ອິຈ຺ຉິຕລາຠີ ໂຫຕິ, ອຸຬາເຣສຸ ຈ ໂຠເຄສຸ ຣຸຈິໍ ປຏິລຠຕິ, ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລາທີນໍ ສມ຺ມໂຕ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກຫິ ອນຠິຠວນີໂຍ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍເວກລ຺ລໍ ນ ປາປຸຓາຕິ, ອປ຺ປຏິປຸຄ຺ຄໂລ ຈ ໂຫຕິ. ອພ຺ຍາປາເທນ ປິຍທສ຺ສໂນ ໂຫຕິ ສຕ຺ຕານໍ ສມ຺ຠາວນີໂຍ, ປຣຫິຕາຠິນນ຺ທິຕາຍ ຈ ສຕ຺ເຕ ອປ຺ປກສິເຣເນວ ປສາເທຕິ, ອລູຂສຠາໂວ ຈ ໂຫຕິ ເມຕ຺ຕາວິຫາຣີ, ມເຫສກ຺ໂຂ ຈ ໂຫຕິ ມຫານຸຠາໂວ. ມິຈ຺ຉາທສ຺ສນາຠາເວນ ກລ຺ຍາເຓ ສຫາເຍ ປຏິລຠຕິ, ສີສຈ຺ເຉທມ຺ປິ ປາປຸຓນ຺ໂຕ ປາປກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ, ກມ຺ມສ຺ສກຕາທສ຺ສນໂຕ ອໂກຕູຫລມງ຺ຄລິໂກ ຈ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘມ຺ເມ ຈສ຺ສ ສທ຺ຘາ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕິ ມູລຊາຕາ, ສທ຺ທຫຕິ ຈ ຕຖາຄຕານໍ ໂພຘິໍ, ສມຍນ຺ຕເຣສຸ ນາຠິຣມຕິ ອຸກ຺ກາຣຏ຺ຐາເນ ວິຍ ຣາຊຫໍໂສ, ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍປຣິຊານນກຸສໂລ ໂຫຕິ, ອນ຺ເຕ ຈ ອນາວຣຓຎາຓລາຠີ, ຍາວ ໂພຘິໍ ນ ປາປຸຓາຕິ, ຕາວ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕນິກາເຍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐຸກ຺ກຏ຺ໂຐ ຈ ໂຫຕິ, ອຸຬາຣຸຬາຣສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ປາປຸຓາຕິ.

‘‘ອິຕິ ຫິທໍ ສີລໍ ນາມ ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕີນໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ, ສພ຺ພພຸທ຺ຘຄຸຓານໍ ປຠວຠູມິ, ສພ຺ພພຸທ຺ຘກຣຘມ຺ມານມາທິ ຈຣຓໍ ມຸຂໍ ປມຸຂ’’ນ຺ຕິ ພຫຸມານໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ກາຍວຈີສໍຍເມ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍທມເນ, ອາຊີວສມ຺ປທາຍ, ປຈ຺ຈຍປຣິໂຠເຄ ຈ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎພເລນ ອປ຺ປມຕ຺ເຕນ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກໍ ມິຕ຺ຕມຸຂປຈ຺ຈຕ຺ຖິກໍ ວິຍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ກິກີວ ອຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໙; ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໗) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສີລໍ ສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໖) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຎ຺ຈ ປເນຕໍ ສີລໍ ນ ອຕ຺ຕໂນ ທຸຄ຺ຄຕິປຣິກິເລສວິມຸຕ຺ຕິຍາ, ສຸຄຕິຍມ຺ປິ, ນ ຣຊ຺ຊສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ນຈກ຺ກວຕ຺ຕິ-ນເທວ-ນສກ຺ກ-ນມາຣ-ນພ຺ຣຫ຺ມສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ນາປິ ອຕ຺ຕໂນ ເຕວິຊ຺ຊຕາທິເຫຕຸ, ນ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຍາ, ອຖ ໂຂ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາເວນ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ອນຸຕ຺ຕຣສີລາລງ຺ກາຣສມ຺ປາທນຕ຺ຖເມວາຕິ ປຣິຓາເມຕພ຺ພໍ.

ຕຖາ ສກລສໍກິເລສນິວາສຏ຺ຐານຕາຍ, ປຸຕ຺ຕທາຣາທີຫິ ມຫາສມ຺ພາຘຕາຍ, ກສິວຓິຊ຺ຊາທິນານາວິຘກມ຺ມນ຺ຕາຘິຏ຺ຐານພ຺ຍາກຸລຕາຍ ຈ ຆຣາວາສສ຺ສ ເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂາທີນໍ ອໂນກາສຕໍ, ກາມານຎ຺ຈ ‘‘ສຕ຺ຖຘາຣາລຄ຺ຄມຘຸພິນ຺ທຸ ວິຍ ຈ ອວເລຍ຺ຫມານາ ປຣິຕ຺ຕສ຺ສາທາ ວິປຸລານຕ຺ຖານຸພນ຺ຘາ’’ຕິ ຈ ‘‘ວິຊ຺ຊຸລໂຕຠາເສນ ຄເຫຕພ຺ພໍ ນຈ຺ຈໍ ວິຍ ປຣິຕ຺ຕກາໂລປລພ຺ຠາ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາລງ຺ກາໂຣ ວິຍ ວິປຣີຕສຎ຺ຎາຍ ອນຸຠວິຕພ຺ພາ, ກຣີສາວຈ຺ຉາທນສຸຂໍ ວິຍ ປຏິກາຣຠູຕາ, ອຸທກເຕມິຕງ຺ຄຸລິຍາ ອຸສ຺ສາວໂກທກປານໍ ວິຍ ອຕິຕ຺ຕິກຣາ, ຉາຕຊ຺ຌຕ຺ຕໂຠຊນໍ ວິຍ ສາພາຘາ, ພລິສາມິສໍ ວິຍ ພ຺ຍສນສນ຺ນິປາຕກາຣຓາ, ອຄ຺ຄິສນ຺ຕາໂປ ວິຍ ກາລຕ຺ຕເຍປິ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠູຕາ, ມກ຺ກຏາເລໂປ ວິຍ ພນ຺ຘນິມິຕ຺ຕາ ຆາຕກາວຈ຺ຉາທນກິມິລໂຍ ວິຍ ອນຕ຺ຖຈ຺ຉາທນາ, ສປຕ຺ຕຄາມວາໂສ ວິຍ ຠຍຏ຺ຐານຠູຕາ, ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກໂປສໂກ ວິຍ ກິເລສມາຣາທີນໍ ອາມິສຠູຕາ, ຉຓສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ວິຍ ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂາ, ໂກຏຣຄ຺ຄິ ວິຍ ອນ຺ໂຕທາຫກາ, ປຸຣາຓກູປາວລມ຺ພພີຣຓມຘຸປິຓ຺ຑໍ ວິຍ ອເນກາທີນວາ, ໂລຓູທກປານໍ ວິຍ ປິປາສເຫຕຸຠູຕາ, ສຸຣາເມຣຍໍ ວິຍ ນີຈຊນເສວິຕາ, ອປ຺ປສ຺ສາທຕາຍ ອຏ຺ຐິກງ຺ກລູປມາ’’ຕິອາທິນາ ຈ ນເຍນ ອາທີນວໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຕພ຺ພິປຣິຍາເຍນ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍສໍ ປສ຺ສນ຺ເຕນ ເນກ຺ຂມ຺ມປວິເວກອຸປສມສຸຂາທີສຸ ນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣຈິຕ຺ເຕນ ເນກ຺ຂມ຺ມປາຣມີ ປູເຣຕພ຺ພາ.

ຕຖາ ຍສ຺ມາ ປຎ຺ຎາ ອາໂລໂກ ວິຍ ອນ຺ຘກາເຣນ, ໂມເຫນ ສຫ ນ ວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ໂມຫກາຣຓານິ ຕາວ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ປຣິວຊ຺ຊິຕພ຺ພານິ. ຕຕ຺ຖິມານິ ໂມຫກາຣຓານິ – ອຣຕິ ຕນ຺ທີ ວິຊມ຺ຠິຕາ ອາລສິຍໍ ຄຓສງ຺ຄຓິກາຣາມຕາ ນິທ຺ທາສີລຕາ ອນິຈ຺ຉຍສີລຕາ ຎາຓສ຺ມິໍ ອກຸຕູຫລຕາ ມິຈ຺ຉາຘິມາໂນ ອປຣິປຸຈ຺ຉກຕາ ກາຍສ຺ສ ນ ສມ຺ມາປຣິຫາໂຣ ອສມາຫິຕຈິຕ຺ຕຕາ ທຸປ຺ປຎ຺ຎານໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ເສວນາ ປຎ຺ຎວນ຺ຕານໍ ອປຍິຣຸປາສນາ ອຕ຺ຕປຣິຠໂວ ມິຈ຺ຉາວິກປ຺ໂປ ວິປຣີຕາຠິນິເວໂສ ກາຍທຬ຺ຫີພຫຸລຕາ ອສໍເວຄສີລຕາ ປຎ຺ຈ ນີວຣຓານິ. ສງ຺ເຂປໂຕ ເຍ ວາ ປນ ຘມ຺ເມ ອາເສວໂຕ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ປຎ຺ຎາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປຣິຫາຍຕິ, ອິຕິ ອິມານິ ສມ຺ໂມຫກາຣຓານິ ປຣິວຊ຺ຊນ຺ເຕນ ພາຫຸສຈ຺ເຈ ຌານາທີສຸ ຈ ໂຍໂຄ ກຣຓີໂຍ.

ຕຕ຺ຖາຍໍ ພາຫຸສຈ຺ຈສ຺ສ ວິສຍວິຠາໂຄ – ປຎ຺ຈ ຂນ຺ຘາ ທ຺ວາທສາຍຕນານິ, ອຏ຺ຐາຣສ ຘາຕຸໂຍ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ພາວີສຕິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ທ຺ວາທສປທິໂກ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ, ຕຖາ ສຕິປຏ຺ຐານາທໂຍ ກຸສລາທິຘມ຺ມປ຺ປກາຣເຠທາ ຈ. ຍານິ ຈ ໂລເກ ອນວຊ຺ຊານິ ວິຊ຺ຊຏ຺ຐານານິ, ເຍ ຈ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕສຸຂວິຘານໂຍຄ຺ຍາ ພ຺ຍາກຣຓວິເສສາ. ອິຕິ ເອວໍ ປກາຣໍ ສກລເມວ ສຸຕວິສຍໍ ອຸປາຍໂກສລ຺ລປຸພ຺ພງ຺ຄມາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສຕິວີຣິຍຸປຕ຺ຖມ຺ຠກາຣຓາຍ ສາຘຸກໍ ອຸຄ຺ຄຫຓສວນຘາຣຓປຣິຈຍປຣິປຸຈ຺ຉາຫິ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຈ ປເຣສໍ ປຕິຏ຺ຐປເນນ ສຸຕມຍາ ປຎ຺ຎາ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕພ຺ພາ, ຕຖາ ຂນ຺ຘາທີນໍ ສຠາວຘມ຺ມານໍ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ກນມຸເຂນ ເຕ ນິຊ຺ຌານໍ ຂມາເປນ຺ເຕນ ຈິນ຺ຕາມຍາ, ຂນ຺ຘາທີນໍເຍວ ປນ ສລກ຺ຂຓສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓປຣິຄ຺ຄຫວເສນ ໂລກິຍໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ເຕນ ປຸພ຺ພຠາຄຠາວນາປຎ຺ຎາ ສມ຺ປາເທຕພ຺ພາ. ເອວຎ຺ຫິ ‘‘ນາມຣູປມຕ຺ຕມິທໍ ຍຖາຣຫໍ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເຈວ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ຈ, ນ ເອຕ຺ຖ ໂກຈິ ກຕ຺ຕາ ວາ ກາເຣຕາ ວາ, ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວຏ຺ເຐນ ອນິຈ຺ຈໍ, ອຸທຍພ຺ພຍປຏິປີຬນຏ຺ເຐນ ທຸກ຺ຂໍ, ອວສວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິເຣ ຘມ຺ເມ ນິພ຺ພິເສສໍ ປຣິຊານນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ອາສງ຺ຄໍ ປຊຫິຕ຺ວາ, ປເຣ ຈ ຕຕ຺ຖ ຕໍ ຊຫາເປຕ຺ວາ ເກວລໍ ກຣຸຓາວເສເນວ ຍາວ ນ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ ຫຕ຺ຖຕລໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕາວ ຍານຕ຺ຕເຍ ສຕ຺ເຕ ອວຕາຣຓປຣິປາຈເນຫິ ປຕິຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ, ຌານວິໂມກ຺ຂສມາຘິສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ວສີຠາວໍ ປາເປນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຍ ອຕິວິຍ ມຕ຺ຖກໍ ປາປຸຓາຕີຕິ.

ຕຖາ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິຍາ ກຕາຠິນີຫາເຣນ ມຫາສຕ຺ເຕນ ‘‘ໂກ ນຸ ອຊ຺ຊ ປຸຎ຺ຎຎາຓສມ຺ຠາໂຣ ອຸປຈິໂຕ, ກິຎ຺ຈ ມຍາ ກຕໍ ປຣຫິຕ’’ນ຺ຕິ ທິວເສ ທິວເສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ເຕນ ສຕ຺ຕຫິຕຕ຺ຖໍ ອຸສ຺ສາໂຫ ກຣຓີໂຍ, ສພ຺ເພສມ຺ປິ ສຕ຺ຕານໍ ອຸປກາຣາຍ ອຕ຺ຕໂນ ກາຍໍ ຊີວິຕຎ຺ຈ ໂອສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ສພ຺ເພປິ ສຕ຺ຕາ ອໂນຘິໂສ ເມຕ຺ຕາຍ ກຣຸຓາຍ ຈ ຜຣິຕພ຺ພາ, ຍາ ກາຈິ ສຕ຺ຕານໍ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ສພ຺ພາ ສາ ອຕ຺ຕນິ ປາຏິກງ຺ຂິຕພ຺ພາ, ສພ຺ເພສຎ຺ຈ ສຕ຺ຕານໍ ປຸຎ຺ຎໍ ອພ຺ຠນຸໂມທິຕພ຺ພໍ, ພຸທ຺ຘມຫນ຺ຕຕາ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພາ, ຍຎ຺ຈ ກິຎ຺ຈິ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ ກາເຍນ ວາຈາຍ ວາ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ໂພຘິນິນ຺ນຈິຕ຺ຕປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ອິມິນາ ຫິ ອຸປາເຍນ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ອປຣິເມຍ຺ໂຍ ປຸຎ຺ຎຠາໂຄ ອຸປຈີຍຕິ. ອປິຈ ສຕ຺ຕານໍ ປຣິໂຠຄຕ຺ຖໍ ປຣິປາລນຕ຺ຖຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣໍ ຊີວິຕຎ຺ຈ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ຂຸປ຺ປິປາສາສີຕຸຓ຺ຫວາຕາຕປາທິທຸກ຺ຂປຏິກາໂຣ ປຣິເຍສິຕພ຺ໂພ. ຍຎ຺ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕທຸກ຺ຂປຏິກາຣຊໍ ສຸຂໍ ອຕ຺ຕນາ ປຏິລຠຕິ, ຕຖາ ຣມຓີເຍສຸ ອາຣາມຸຍ຺ຍານປາສາທຕລາທີສຸ, ອຣຎ຺ຎາຍຕເນສຸ ຈ ກາຍຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາປາຠາເວນ ອຠິນິພ຺ພຸຕຕ຺ຕາ ສຸຂໍ ວິນ຺ທຕິ, ຍຎ຺ຈ ສຸຓາຕິ ພຸທ຺ຘານຸພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣຠູຕໍ ຌານສມາປຕ຺ຕິສຸຂໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ສຕ຺ເຕສຸ ອໂນຘິໂສ ອຸປສໍຫຣຕິ. ອຍໍ ຕາວ ອສມາຫິຕຠູມິຍໍ ນໂຍ.

ສມາຫິໂຕ ປນ ອຕ຺ຕນາ ຍຖານຸຠູຕໍ ວິເສສາຘິຄມນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ປີຕິປສ຺ສທ຺ຘິສຸຂໍ ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ ອຘິມຸຈ຺ຈຕິ, ຕຖາ ມຫຕິ ສໍສາຣທຸກ຺ເຂ, ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕຠູເຕ ຈ ກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣທຸກ຺ເຂ ນິມຸຄ຺ຄໍ ສຕ຺ຕນິກາຍໍ ທິສ຺ວາ ຕຕ຺ຖປິ ເຉທນເຠທນຜາລນປິສນຄ຺ຄິສນ຺ຕາປາທິຊນິຕາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ຂຣາ ກຏຸກາ ເວທນາ ນິຣນ຺ຕຣໍ ຈິຣກາລໍ ເວທິຍນ຺ເຕ ນາຣເກ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກຸຊ຺ຌນສນ຺ຕາປນວິເຫຐນຫິໍສນປຣາຘີນຕາທີຫິ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວນ຺ເຕ ຕິຣຈ຺ຉາເນ, ໂຊຕິມາລາ’ກຸລສຣີເຣ ອຸທ຺ຘພາຫຸວິຣວນ຺ເຕ ອຸກ຺ກາມຸເຂ ຂຸປ຺ປິປາສາທີຫິ ຑຍ຺ຫມາເນ ຈ ວນ຺ຕເຂຬາທິອາຫາເຣ ຈ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ເວທຍມາເນ ເປເຕ ຈ ປຣິເຍຏ຺ຐິມູລກໍ ມຫນ຺ຕໍ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປາປຸຓນ຺ເຕ ຫຕ຺ຖຈ຺ເຉທາທິກາຣຓໂຍເຄນ ທຸພ຺ພຓ຺ຓທຸທ຺ທສິກທລິທ຺ທຕາທິຠາເວນ ຂຸປ຺ປິປາສາທິໂຍເຄນ ພລວນ຺ເຕຫິ ອຠິຠວນີຍໂຕ, ປເຣສໍ ວຫນໂຕ, ປຣາຘີນໂຕ ຈ ນາຣເກ ເປເຕ ຕິຣຈ຺ຉາເນ ຈ ອຕິສຍນ຺ເຕ ອປາຍທຸກ຺ຂນິພ຺ພິເສສໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວນ຺ເຕ ມນຸສ຺ເສ ຈ ຕຖາ ວິສຍວິສປຣິໂຠຄວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາຍ ຣາຄາທິປຣິຍຸຏ຺ຐາເນນ ຑຍ຺ຫມາເນ ວາຍຸເວຄສມຸຏ຺ຐິຕຊາລາສມິທ຺ຘສຸກ຺ຂກຏ຺ຐສນ຺ນິປາເຕ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ເຘ ວິຍ ອນຸປສນ຺ຕປຣິຬາຫວຸຕ຺ຕິເກ ອນິຫຕປຣາຘີເນ ກາມາວຈຣເທເວ ຈ ມຫຕາ ວາຍາເມນ ວິທູຣມາກາສໍ ວິຄາຫິຕສກຸນ຺ຕາ ວິຍ, ພລວນ຺ເຕຫິ ຂິຕ຺ຕສຣາ ວິຍ ຈ ‘‘ສຕິປິ ຈິຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍໍ ອນຈ຺ຈນ຺ຕິກຕາຍ ປາຕປຣິໂຍສານາ ອນຕິກ຺ກນ຺ຕຊາຕິຊຣາມຣຓາ ເອວາ’’ຕິ ຣູປາວຈຣາຣູປາວຈຣເທເວ ຈ ປສ຺ສນ຺ເຕນ ເມຕ຺ຕາຍ ກຣຸຓາຍ ຈ ອໂນຘິໂສ ສຕ຺ຕາ ຜຣິຕພ຺ພາ. ເອວໍ ກາເຍນ ວາຈາຍ ມນສາ ຈ ໂພຘິສມ຺ຠາເຣ ນິຣນ຺ຕຣໍ ອຸປຈິນນ຺ເຕນ ອຸສ຺ສາໂຫ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ໂພ.

ອປິຈ ‘‘ອຈິນ຺ເຕຍ຺ຍາປຣິມິຕວິປຸໂລຬາຣວິມລນິຣຸປມນິຣຸປກ຺ກິເລສຄຸຓນິຈຍນິທານຠູຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘຠາວສ຺ສ ອຸສ຺ສກ຺ກິຕ຺ວາ ສມ຺ປຫໍສນໂຍຄ຺ຍໍ ວີຣິຍໍ ນາມ ອຈິນ຺ເຕຍ຺ຍານຸຠາວເມວ. ຍໍ ນ ປຈຸຣຊນາ ໂສຕຸມ຺ປິ ສກ຺ກຸຓນ຺ຕິ, ປເຄວ ປຏິປຊ຺ຊິຕຸໍ. ຕຖາ ຫິ ຕິວິຘາ ອຠິນີຫາຣຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ຈຕສ຺ໂສ ພຸທ຺ຘຠູມິໂຍ, ຈຕ຺ຕາຣິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູນິ (ທີ. ນິ. ໓.໒໑໐, ໓໑໓; ອ. ນິ. ໔.໓໒), ກຣຸໂຓກາສຕາ, ພຸທ຺ຘຘມ຺ເມສຸ ນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິ, ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ນິຣຸປເລໂປ, ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ ປຸຕ຺ຕສຎ຺ຎາ, ສໍສາຣທຸກ຺ເຂຫິ ອປຣິເຂໂທ, ສພ຺ພເທຍ຺ຍຘມ຺ມປຣິຈ຺ຈາໂຄ, ເຕນ ຈ ນິຣຕິມານຕາ, ອຘິສີລສິກ຺ຂາທິອຘິຏ຺ຐານໍ, ຕຕ຺ຖ ຈ ອຈລຕາ, ກຸສລກິຣິຍາສຸ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ, ວິເວກນິນ຺ນຈິຕ຺ຕຕາ, ຌານານຸໂຍໂຄ, ອນວຊ຺ຊສຸເຕນ ອຕິຕ຺ຕິ, ຍຖາສຸຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ປເຣສໍ ຫິຕຊ຺ຌາສເຍນ ເທສນາ, ສຕ຺ຕານໍ ຎາເຍ ນິເວສນໍ, ອາຣມ຺ຠທຬ຺ຫຕາ, ຘີຣວີຣຠາໂວ, ປຣາປວາທປຣາປກາເຣສຸ ວິກາຣາຠາໂວ, ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານໍ, ສມາປຕ຺ຕີສຸ ວສີຠາໂວ, ອຠິຎ຺ຎາສຸ ພລປ຺ປຕ຺ຕິ, ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍາວໂພໂຘ, ສຕິປຏ຺ຐານາທີສຸ ອຠິໂຍເຄນ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄສມ຺ຠາຣສມ຺ຠຣຓໍ, ນວໂລກຸຕ຺ຕຣາວກ຺ກນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວມາທິກາ ສພ຺ພາ ໂພຘິສມ຺ຠາຣປຏິປຕ຺ຕິ ວີຣິຍານຸຠາເວເນວ ສມິຊ຺ຌຕີຕິ ອຠິນີຫາຣໂຕ ຍາວ ມຫາໂພຘິ ອໂນສ຺ສຊ຺ຊນ຺ເຕນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ວີຣິຍໍ ສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ. ສມ຺ປຊ຺ຊມາເນ ຈ ວີຣິເຍ ຂນ຺ຕິອາທໂຍ ທານາທໂຍ ຈ ສພ຺ເພປິ ໂພຘິສມ຺ຠາຣາ ຕທຘີນວຸຕ຺ຕິຕາຍ ສມ຺ປນ຺ນາ ເອວ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ຂນ຺ຕິອາທີສຸປິ ອິມິນາ ນເຍນ ປຏິປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອິຕິ ສຕ຺ຕານໍ ສຸຂູປກຣຓປຣິຈ຺ຈາເຄນ ພຫຸຘາ ອນຸຄ຺ຄຫກຣຓໍ ທາເນນ ປຏິປຕ຺ຕິ, ສີເລນ ເຕສໍ ຊີວິຕສາປເຕຍ຺ຍທາຣຣກ຺ຂອເຠທປິຍຫິຕວຈນາວິຫິໍສາທິກຣຓານິ, ເນກ຺ຂມ຺ເມນ ເນສໍ ອາມິສປຏິຄ຺ຄຫຓຘມ຺ມທານາທິນາ ອເນກຘາ ຫິຕຈຣິຍາ, ປຎ຺ຎາຍ ເຕສໍ ຫິຕກຣຓູປາຍໂກສລ຺ລໍ, ວີຣິເຍນ ຕຕ຺ຖ ອຸສ຺ສາຫາຣມ຺ຠອສໍຫີຣານິ, ຂນ຺ຕິຍາ ຕທປຣາຘສຫນໍ, ສຈ຺ເຈນ ເຕສໍ ອວຎ຺ຈນຕທຸປກາຣກິຣິຍາສມາທານາວິສໍວາທນາທິ, ອຘິຏ຺ຐາເນນ ຕທຸປກາຣກຣເຓ ອນຕ຺ຖສມ຺ປາເຕປິ ອຈລນໍ, ເມຕ຺ຕາຍ ເຕສໍ ຫິຕສຸຂານຸຈິນ຺ຕນໍ, ອຸເປກ຺ຂາຍ ເຕສໍ ອຸປກາຣາປກາເຣສຸ ວິກາຣານາປຕ຺ຕີຕິ ເອວໍ ອປຣິມາເຓ ສຕ຺ເຕ ອາຣພ຺ຠ ອນຸກມ຺ປິຕສພ຺ພສຕ຺ຕສ຺ສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຖຸຊ຺ຊເນຫິ ອສາຘາຣໂຓ ອປຣິມາໂຓ ປຸຎ຺ຎຎາຓສມ຺ຠາຣູປຈໂຍ ເອຕ຺ຖ ປຏິປຕ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ເຈຕາສໍ ປຈ຺ຈໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ຈ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສມ຺ປາທນໍ.

ໂກ ວິຠາໂຄຕິ ທສ ປາຣມິໂຍ, ທສ ອຸປປາຣມິໂຍ, ທສ ປຣມຕ຺ຖປາຣມິໂຍຕິ ສມຕ຺ຕິໍສ ປາຣມິໂຍ. ຕຕ຺ຖ ກຕາຠິນີຫາຣສ຺ສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປຣຫິຕກຣຓາຠິນິນ຺ນອາສຍປ຺ປໂຍຄສ຺ສ ກຓ຺ຫຘມ຺ມໂວກິຓ຺ຓາ ສຸກ຺ກຘມ຺ມາ ປາຣມິໂຍ, ເຕຫິ ອໂວກິຓ຺ຓາ ສຸກ຺ກາ ຘມ຺ມາ ອຸປປາຣມິໂຍ, ອກຓ຺ຫາ ອສຸກ຺ກາ ປຣມຕ຺ຖປາຣມິໂຍຕິ ເກຈິ. ສມຸທາຄມນກາເລສຸ ປູຣິຍມານາ ປາຣມິໂຍ, ໂພຘິສຕ຺ຕຠູມິຍໍ ປຸຓ຺ຓາ ອຸປປາຣມິໂຍ, ພຸທ຺ຘຠູມິຍໍ ສພ຺ພາກາຣປຣິປຸຓ຺ຓາ ປຣມຕ຺ຖປາຣມິໂຍ. ໂພຘິສຕ຺ຕຠູມິຍໍ ວາ ປຣຫິຕກຣຓໂຕ ປາຣມິໂຍ, ອຕ຺ຕຫິຕກຣຓໂຕ ອຸປປາຣມິໂຍ, ພຸທ຺ຘຠູມິຍໍ ພລເວສາຣຊ຺ຊສມຘິຄເມນ ອຸຠຍຫິຕປຣິປູຣຓໂຕ ປຣມຕ຺ຖປາຣມິໂຍຕິ ເອວໍ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສາເນສຸ ປຓິຘານາຣມ຺ຠປຣິນິຏ຺ຐາເນສຸ ເຕສໍ ວິຠາໂຄຕິ ອປເຣ. ໂທສຸປສມກຣຸຓາປກຕິການໍ ຠວສຸຂວິມຸຕ຺ຕິສຸຂປຣມສຸຂປ຺ປຕ຺ຕານໍ ປຸຎ຺ຎູປຈຍເຠທໂຕ ຕພ຺ພິຠາໂຄຕິ ອຎ຺ເຎ.

ລຊ຺ຊາສຕິມານາປສ຺ສຍານໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາຘິປຕີນໍ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາຄຣຸການໍ ຕາຣິຕຕຣິຕຕາຣຍິຕູນໍ ອນຸພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘານໍ ປາຣມີ, ອຸປປາຣມີ, ປຣມຕ຺ຖປາຣມີຕິ ໂພຘິຕ຺ຕຍປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິຠາໂຄຕິ ເກຈິ. ຈິຕ຺ຕປຓິຘິໂຕ ຍາວ ວຈີປຓິຘິ, ຕາວ ປວຕ຺ຕາ ສມ຺ຠາຣາ ປາຣມິໂຍ, ວຈີປຓິຘິໂຕ ຍາວ ກາຍປຓິຘິ, ຕາວ ປວຕ຺ຕາ ອຸປປາຣມິໂຍ, ກາຍປຓິຘິໂຕ ປຠຸຕິ ປຣມຕ຺ຖປາຣມິໂຍຕິ ອປເຣ. ອຎ຺ເຎ ປນ ‘‘ປຣປຸຎ຺ຎານຸໂມທນວເສນ ປວຕ຺ຕາ ສມ຺ຠາຣາ ປາຣມິໂຍ, ປເຣສໍ ກາຣາປນວເສນ ປວຕ຺ຕາ ອຸປປາຣມິໂຍ, ສຍໍ ກຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕາ ປຣມຕ຺ຖປາຣມິໂຍ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕຖາ ຠວສຸຂາວໂຫ ປຸຎ຺ຎຎາຓສມ຺ຠາໂຣ ປາຣມີ, ອຕ຺ຕໂນ ນິພ຺ພານສຸຂາວໂຫ ອຸປປາຣມີ, ປເຣສໍ ຕທຸຠຍສຸຂາວໂຫ ປຣມຕ຺ຖປາຣມີຕິ ເອເກ.

ປຸຕ຺ຕທາຣຘນາທິອຸປກຣຓປຣິຈ຺ຈາໂຄ ປນ ທານປາຣມີ, ອຕ຺ຕໂນ ອງ຺ຄປຣິຈ຺ຈາໂຄ ທານອຸປປາຣມີ, ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕປຣິຈ຺ຈາໂຄ ທານປຣມຕ຺ຖປາຣມີ. ຕຖາ ປຸຕ຺ຕທາຣາທິກສ຺ສ ຕິວິຘສ຺ສປິ ເຫຕຸ ອວີຕິກ຺ກມນວເສນ ຕິສ຺ໂສ ສີລປາຣມິໂຍ, ເຕສຸ ເອວ ຕິວິເຘສຸ ວຕ຺ຖູສຸ ອາລຍໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມນວເສນ ຕິສ຺ໂສ ເນກ຺ຂມ຺ມປາຣມິໂຍ, ອຸປກຣຓງ຺ຄຊີວິຕຕຓ຺ຫໍ ສມູຫນິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕາຫິຕວິນິຈ຺ຉຍກຣຓວເສນ ຕິສ຺ໂສ ປຎ຺ຎາປາຣມິໂຍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕເຠທານໍ ປຣິຈ຺ຈາຄາທີນໍ ວາຍມນວເສນ ຕິສ຺ໂສ ວີຣິຍປາຣມິໂຍ, ອຸປກຣຓງ຺ຄຊີວິຕນ຺ຕຣາຍກຣານໍ ຂມນວເສນ ຕິສ຺ໂສ ຂນ຺ຕິປາຣມິໂຍ, ອຸປກຣຓງ຺ຄຊີວິຕເຫຕຸ ສຈ຺ຈາປຣິຈ຺ຈາຄວເສນ ຕິສ຺ໂສ ສຈ຺ຈປາຣມິໂຍ, ທານາທິປາຣມິໂຍ ອກຸປ຺ປາຘິຏ຺ຐານວເສເນວ ສມິຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ອຸປກຣຓາທິວິນາເສປິ ອຈລາຘິຏ຺ຐານວເສນ ຕິສ຺ໂສ ອຘິຏ຺ຐານປາຣມິໂຍ, ອຸປກຣຓາທິອຸປຆາຕເກສຸປິ ສຕ຺ເຕສຸ ເມຕ຺ຕາຍ ອວິຊຫນວເສນ ຕິສ຺ໂສ ເມຕ຺ຕາປາຣມິໂຍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕວຕ຺ຖຸຕ຺ຕຍສ຺ສ ອຸປກາຣາປກາເຣສຸ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາເຣສຸ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາປຏິລາຠວເສນ ຕິສ຺ໂສ ອຸເປກ຺ຂາປາຣມິໂຍຕິ ເອວມາທິນາ ເອຕາສໍ ວິຠາໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ໂກ ສງ຺ຄໂຫຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຍຖາ ເອຕາ ວິຠາຄໂຕ ຕິໍສວິຘາປິ ທານປາຣມີອາທິຠາວໂຕ ທສວິຘາ, ເອວໍ ທານສີລຂນ຺ຕິວີຣິຍຌານປຎ຺ຎາສຠາເວນ ຉພ຺ພິຘາ. ເອຕາສຸ ຫິ ເນກ຺ຂມ຺ມປາຣມີ ສີລປາຣມິຍາ ສງ຺ຄຫິຕາ ຕສ຺ສາ ປພ຺ພຊ຺ຊາຠາເວ, ນີວຣຓວິເວກຠາເວ ປນ ຌານປາຣມິຍາ, ກຸສລຘມ຺ມຠາເວ ຉຫິປິ ສງ຺ຄຫິຕາ. ສຈ຺ຈປາຣມີ ສີລປາຣມິຍາ ເອກເທໂສເຍວ ວຈີສຈ຺ຈວິຣຕິສຈ຺ຈປກ຺ເຂ, ຎາຓສຈ຺ຈປກ຺ເຂ ປນ ປຎ຺ຎາປາຣມິຍາ ສງ຺ຄຫິຕາ. ເມຕ຺ຕາປາຣມີ ຌານປາຣມິຍາ ເອວ, ອຸເປກ຺ຂາປາຣມີ ຌານປຎ຺ຎາປາຣມີຫິ, ອຘິຏ຺ຐານປາຣມີ ສພ຺ພາຫິປິ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ.

ເອເຕສຎ຺ຈ ທານາທີນໍ ຉນ຺ນໍ ຄຸຓານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມ຺ພນ຺ຘານໍ ປຎ຺ຈທສຍຸຄຬາທີນິ ປຎ຺ຈທສຍຸຄຬາທິສາຘການິ ໂຫນ຺ຕິ – ເສຍ຺ຍຖິທໍ? ທານສີລຍຸຄເຬນ ປຣຫິຕາຫິຕານໍ ກຣຓາກຣຓຍຸຄຬສິທ຺ຘິ, ທານຂນ຺ຕິຍຸຄເຬນ ອໂລຠາໂທສຍຸຄຬສິທ຺ຘິ, ທານວີຣິຍຍຸຄເຬນ ຈາຄສຸຕຍຸຄຬສິທ຺ຘິ, ທານຌານຍຸຄເຬນ ກາມໂທສປ຺ປຫານຍຸຄຬສິທ຺ຘິ, ທານປຎ຺ຎາຍຸຄເຬນ ອຣິຍຍານຘຸຣຍຸຄຬສິທ຺ຘິ, ສີລຂນ຺ຕິທ຺ວເຍນ ປໂຍຄາສຍສຸທ຺ຘິທ຺ວຍສິທ຺ຘິ, ສີລວີຣິຍທ຺ວເຍນ ຠາວນາທ຺ວຍສິທ຺ຘິ, ສີລຌານທ຺ວເຍນ ທຸສ຺ສີລ຺ຍປຣິຍຸຏ຺ຐານປ຺ປຫານທ຺ວຍສິທ຺ຘິ, ສີລປຎ຺ຎາທ຺ວເຍນ ທານທ຺ວຍສິທ຺ຘິ, ຂນ຺ຕິວີຣິຍຍຸຄເຬນ ຂມາເຕຊທ຺ວຍສິທ຺ຘິ, ຂນ຺ຕິຌານຍຸຄເຬນ ວິໂຣຘານຸໂຣຘປ຺ປຫານຍຸຄຬສິທ຺ຘິ, ຂນ຺ຕິປຎ຺ຎາຍຸຄເຬນ ສຸຎ຺ຎຕາຂນ຺ຕິປຏິເວຘທຸກສິທ຺ຘິ, ວີຣິຍຌານທຸເກນ ປຄ຺ຄາຫາວິກ຺ເຂປທຸກສິທ຺ຘິ, ວີຣິຍປຎ຺ຎາທຸເກນ ສຣຓທຸກສິທ຺ຘິ, ຌານປຎ຺ຎາທຸເກນ ຍານທຸກສິທ຺ຘິ. ທານສີລຂນ຺ຕິຕ຺ຕິເກນ ໂລຠໂທສໂມຫປ຺ປຫານຕ຺ຕິກສິທ຺ຘິ, ທານສີລວີຣິຍຕ຺ຕິເກນ ໂຠຄຊີວິຕກາຍສາຣາທານຕ຺ຕິກສິທ຺ຘິ, ທານສີລຌານຕ຺ຕິເກນ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸຕ຺ຕິກສິທ຺ຘິ, ທານສີລປຎ຺ຎາຕິເກນ ອາມິສາຠຍຘມ຺ມທານຕ຺ຕິກສິທ຺ຘີຕິ ເອວໍ ອິຕເຣຫິປິ ຕິເກຫິ ຈຕຸກ຺ກາທີຫິ ຈ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ຕິການິ ຈຕຸກ຺ກາທີນິ ຈ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ.

ເອວໍ ຉພ຺ພິຘານມ຺ປິ ປນ ອິມາສໍ ປາຣມີນໍ ຈຕູຫິ ອຘິຏ຺ຐາເນຫິ ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສພ຺ພປາຣມີນໍ ສມູຫສງ຺ຄຫໂຕ ຫິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຘິຏ຺ຐານານິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານໍ, ຈາຄາຘິຏ຺ຐານໍ, ອຸປສມາຘິຏ຺ຐານໍ, ປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຘິຕິຏ຺ຐຕິ ເອເຕນ, ເອຕ຺ຖ ວາ ອຘິຕິຏ຺ຐຕິ, ອຘິຏ຺ຐານມຕ຺ຕເມວ ວາ ຕນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐານໍ. ສຈ຺ຈຎ຺ຈ ຕໍ ອຘິຏ຺ຐານຎ຺ຈ, ສຈ຺ຈສ຺ສ ວາ ອຘິຏ຺ຐານໍ, ສຈ຺ຈໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ວາ ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານໍ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ຕຕ຺ຖ ອວິເສສໂຕ ຕາວ ໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸເຓ ກຕາຠິນີຫາຣສ຺ສ ອນຸກມ຺ປິຕສພ຺ພສຕ຺ຕສ຺ສ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎານຸຣູປໍ ສພ຺ພປາຣມິປຣິຄ຺ຄຫໂຕ ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານໍ, ເຕສໍ ປຏິປກ຺ຂປຣິຈ຺ຈາຄໂຕ ຈາຄາຘິຏ຺ຐານໍ, ສພ຺ພປາຣມິຕາຄຸເຓຫິ ອຸປສມໂຕ ອຸປສມາຘິຏ຺ຐານໍ, ເຕຫິເຍວ ປຣຫິໂຕປາຍໂກສລ຺ລໂຕ ປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານໍ. ວິເສສໂຕ ປນ ‘‘ອຕ຺ຖິກຊນໍ ອວິສໍວາເທຕ຺ວາ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຏິຊານໂຕ, ປຏິຎ຺ຎໍ ອວິສໍວາເທຕ຺ວາ ທານໂຕ, ທານໍ ອວິສໍວາເທຕ຺ວາ ອນຸໂມທນໂຕ, ມຈ຺ຉຣິຍາທິປຏິປກ຺ຂປຣິຈ຺ຈາຄໂຕ, ເທຍ຺ຍປຏິຄ຺ຄາຫກທານເທຍ຺ຍຘມ຺ມກ຺ຂເຍສຸ ໂລຠໂທສໂມຫຠຍວູປສມໂຕ, ຍຖາຣຫໍ ຍຖາກາລໍ ຍຖາວິຘານຎ຺ຈ ທານໂຕ, ປຎ຺ຎຸຕ຺ຕຣໂຕ ຈ ກຸສລຘມ຺ມານໍ ຈຕຸຣຘິຏ຺ຐານປທຏ຺ຐານໍ ທານໍ. ຕຖາ ສໍວຣສມາທານສ຺ສ ອວີຕິກ຺ກມໂຕ, ທຸສ຺ສີລ຺ຍປຣິຈ຺ຈາຄໂຕ, ທຸຈ຺ຈຣິຕວູປສມໂຕ, ປຎ຺ຎຸຕ຺ຕຣໂຕ ຈ ຈຕຸຣຘິຏ຺ຐານປທຏ຺ຐານໍ ສີລໍ. ຍຖາປຏິຎ຺ຎໍ ຂມນໂຕ, ປຣາປຣາຘວິກປ຺ປປຣິຈ຺ຈາຄໂຕ, ໂກຘປຣິຍຸຏ຺ຐານວູປສມໂຕ, ປຎ຺ຎຸຕ຺ຕຣໂຕ ຈ ຈຕຸຣຘິຏ຺ຐານປທຏ຺ຐານາ ຂນ຺ຕິ. ປຏິຎ຺ຎານຸຣູປໍ ປຣຫິຕກຣຓໂຕ, ວິສາທປຣິຈ຺ຈາຄໂຕ, ອກຸສລຘມ຺ມານໍ ວູປສມໂຕ, ປຎ຺ຎຸຕ຺ຕຣໂຕ ຈ ຈຕຸຣຘິຏ຺ຐານປທຏ຺ຐານໍ ວີຣິຍໍ. ປຏິຎ຺ຎານຸຣູປໍ ໂລກຫິຕານຸຈິນ຺ຕນໂຕ, ນີວຣຓປຣິຈ຺ຈາຄໂຕ, ຈິຕ຺ຕວູປສມໂຕ, ປຎ຺ຎຸຕ຺ຕຣໂຕ ຈ ຈຕຸຣຘິຏ຺ຐານປທຏ຺ຐານໍ ຌານໍ. ຍຖາປຏິຎ຺ຎໍ ປຣຫິຕູປາຍໂກສລ຺ລໂຕ, ອນຸປາຍກິຣິຍາປຣິຈ຺ຈາຄໂຕ, ໂມຫຊປຣິຬາຫວູປສມໂຕ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາປຏິລາຠໂຕ ຈ ຈຕຸຣຘິຏ຺ຐານປທຏ຺ຐານາ ປຎ຺ຎາ.

ຕຕ຺ຖ ເຎຍ຺ຍປຏິຎ຺ຎານຸວິຘາເນຫິ ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານໍ, ວຕ຺ຖຸກາມກິເລສກາມປຣິຈ຺ຈາເຄຫິ ຈາຄາຘິຏ຺ຐານໍ, ໂທສທຸກ຺ຂວູປສເມຫິ ອຸປສມາຘິຏ຺ຐານໍ, ອນຸໂພຘປຏິເວເຘຫິ ປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານໍ. ຕິວິຘສຈ຺ຈປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ໂທສຕ຺ຕຍວິໂຣຘິ ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານໍ, ຕິວິຘຈາຄປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ໂທສຕ຺ຕຍວິໂຣຘິ ຈາຄາຘິຏ຺ຐານໍ, ຕິວິຘວູປສມປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ໂທສຕ຺ຕຍວິໂຣຘິ ອຸປສມາຘິຏ຺ຐານໍ, ຕິວິຘຎາຓປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ໂທສຕ຺ຕຍວິໂຣຘິ ປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານໍ. ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານປຣິຄ຺ຄຫິຕານິ ຈາຄູປສມປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານານິ ອວິສໍວາທນໂຕ, ປຏິຎ຺ຎານຸວິຘານໂຕ ຈ. ຈາຄາຘິຏ຺ຐານປຣິຄ຺ຄຫິຕານິ ສຈ຺ຈູປສມປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານານິ ປຏິປກ຺ຂປຣິຈ຺ຈາຄໂຕ, ສພ຺ພປຣິຈ຺ຈາຄຜລຕ຺ຕາ ຈ. ອຸປສມາຘິຏ຺ຐານປຣິຄ຺ຄຫິຕານິ ສຈ຺ຈຈາຄປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານານິ ກິເລສປຣິຬາຫູປສມໂຕ, ກາມູປສມໂຕ, ກາມປຣິຬາຫູປສມໂຕ ຈ. ປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານປຣິຄ຺ຄຫິຕານິ ສຈ຺ຈຈາຄູປສມາຘິຏ຺ຐານານິ ຎາຓປຸພ຺ພງ຺ຄມໂຕ, ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕນໂຕ ຈາຕິ ເອວໍ ສພ຺ພາປິ ປາຣມິໂຍ ສຈ຺ຈປ຺ປຠາວິຕາ ຈາຄປຣິພ຺ຍຎ຺ຊິຕາ ອຸປສໂມປພ຺ຣູຫິຕາ ປຎ຺ຎາປຣິສຸທ຺ຘາ. ສຈ຺ຈຎ຺ຫິ ເອຕາສໍ ຊນກເຫຕຸ, ຈາໂຄ ປຣິຄ຺ຄາຫກເຫຕຸ, ອຸປສໂມ ປຣິວຸຑ຺ຒິເຫຕຸ, ປຎ຺ຎາ ປາຣິສຸທ຺ຘິເຫຕຸ. ຕຖາ ອາທິມ຺ຫິ ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານໍ ສຈ຺ຈປຏິຎ຺ຎຕ຺ຕາ, ມຊ຺ເຌ ຈາຄາຘິຏ຺ຐານໍ ກຕປຓິຘານສ຺ສ ປຣຫິຕາຍ ອຕ຺ຕປຣິຈ຺ຈາຄໂຕ, ອນ຺ເຕ ອຸປສມາຘິຏ຺ຐານໍ ສພ຺ພູປສມປຣິໂຍສານຕ຺ຕາ, ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສາເນສຸ ປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານໍ ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ສມ຺ຠວໂຕ, ອສຕິ ອຠາວໂຕ, ຍຖາປຏິຎ຺ຎຎ຺ຈ ຠາວໂຕ.

ຕຕ຺ຖ ມຫາປຸຣິສາ ອຕ຺ຕຫິຕປຣຫິຕກເຣຫິ ຄຣຸປິຍຠາວກເຣຫິ ສຈ຺ຈຈາຄາຘິຏ຺ຐາເນຫິ ຄິຫິຠູຕາ ອາມິສທາເນນ ປເຣ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ຕຖາ ອຕ຺ຕຫິຕປຣຫິຕກເຣຫິ ຄຣຸປິຍຠາວກເຣຫິ ອຸປສມປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐາເນຫິ ຈ ປພ຺ພຊິຕຠູຕາ ຘມ຺ມທາເນນ ປເຣ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຕິມຠເວ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຈຕຸຣຘິຏ຺ຐານປຣິປູຣຓໍ. ປຣິປຸຓ຺ຓຈຕຸຣຘິຏ຺ຐານສ຺ສ ຫິ ຈຣິມກຠວູປປຕ຺ຕີຕິ ເອເກ. ຕຕ຺ຣ ຫິ ຄພ຺ໂຠກ຺ກນ຺ຕິຐິຕິອຠິນິກ຺ຂມເນສຸ ປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄເມນ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານປາຣິປູຣິຍາ ສມ຺ປຕິຊາໂຕ ອຸຕ຺ຕຣາຠິມຸໂຂ ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາເຣນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພາ ທິສາ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານຸປຣິວຕ຺ຕິນາ ວຈສາ ‘‘ອຄ຺ໂຄຫມສ຺ມິ ໂລກສ຺ສ, ເຊຏ຺ໂຐ…ເປ… ເສຏ຺ໂຐຫມສ຺ມິ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໑; ມ. ນິ. ໓.໒໐໗) ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສີຫນາທໍ ນທິ, ອຸປສມາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄເມນ ຊິຓ຺ຓາຕຸຣມຕປພ຺ພຊິຕທສ຺ສາວິໂນ ຈຕຸຘມ຺ມປເທສໂກວິທສ຺ສ ໂຍພ຺ພນາໂຣຄ຺ຍຊີວິຕສມ຺ປຕ຺ຕິມທານໍ ອຸປສໂມ, ຈາຄາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄເມນ ມຫໂຕ ຎາຕິປຣິວຏ຺ຏສ຺ສ ຫຕ຺ຖຄຕສ຺ສ ຈ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຊ຺ຊສ຺ສ ອນເປກ຺ຂປຣິຈ຺ຈາໂຄຕິ.

ທຸຕິເຍ ຐາເນ ອຠິສມ຺ໂພຘິຍໍ ຈຕຸຣຘິຏ຺ຐານໍ ປຣິປຸຓ຺ຓນ຺ຕິ ເກຈິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ຍຖາປຏິຎ຺ຎໍ ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄເມນ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍສຈ຺ຈານໍ ອຠິສມໂຍ, ຕໂຕ ຫິ ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ. ຈາຄາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄເມນ ສພ຺ພກິເລໂສປກ຺ກິເລສປຣິຈ຺ຈາໂຄ, ຕໂຕ ຫິ ຈາຄາຘິຏ຺ຐານໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ. ອຸປສມາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄເມນ ປຣມູປສມສມ຺ປຕ຺ຕິ, ຕໂຕ ຫິ ອຸປສມາຘິຏ຺ຐານໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ. ປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄເມນ ອນາວຣຓຎາຓປຏິລາໂຠ, ຕໂຕ ຫິ ປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານໍ ປຣິປຸຓ຺ຓນ຺ຕິ, ຕໍ ອສິທ຺ຘໍ ອຠິສມ຺ໂພຘິຍາປິ ປຣມຕ຺ຖຠາວໂຕ.

ຕຕິເຍ ຐາເນ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕເນ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑; ມຫາວ. ໑໓; ປຏິ. ມ. ໒.໓໐) ຈຕຸຣຘິຏ຺ຐານໍ ປຣິປຸຓ຺ຓນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄຕສ຺ສ ທ຺ວາທສຫິ ອາກາເຣຫິ ອຣິຍສຈ຺ຈເທສນາຍ ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ, ຈາຄາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄຕສ຺ສ ສທ຺ຘມ຺ມມຫາຍາຄກຣເຓນ ຈາຄາຘິຏ຺ຐານໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ. ອຸປສມາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄຕສ຺ສ ສຍໍ ອຸປສນ຺ຕສ຺ສ ປເຣສໍ ອຸປສມເນນ ອຸປສມາຘິຏ຺ຐານໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ, ປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄຕສ຺ສ ວິເນຍ຺ຍານໍ ອາສຍາທິປຣິຊານເນນ ປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານໍ ປຣິປຸຓ຺ຓນ຺ຕິ, ຕທປິ ອສິທ຺ຘໍ ອປຣິໂຍສິຕຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘກິຈ຺ຈສ຺ສ.

ຈຕຸຕ຺ເຖ ຐາເນ ປຣິນິພ຺ພາເນ ຈຕຸຣຘິຏ຺ຐານປຣິປຸຓ຺ຓນ຺ຕິ ອປເຣ. ຕຕ຺ຣ ຫິ ປຣິນິພ຺ພຸຕຕ຺ຕາ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານປຣິປູຣຓໍ, ສພ຺ພູປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ເຄນ ຈາຄາຘິຏ຺ຐານປຣິປູຣຓໍ, ສພ຺ພສງ຺ຂາຣູປສເມນ ອຸປສມາຘິຏ຺ຐານປຣິປູຣຓໍ, ປຎ຺ຎາປໂຍຊນປຣິນິຏ຺ຐາເນນ ປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານປຣິປູຣຓນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຣ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ວິເສເສນ ເມຕ຺ຕາເຂຕ຺ເຕ ອຠິຊາຕິຍໍ ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄຕສ຺ສ ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານປຣິປູຣຓມຠິພ຺ຍຕ຺ຕໍ, ວິເສເສນ ກຣຸຓາເຂຕ຺ເຕ ອຠິສມ຺ໂພຘິຍໍ ປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄຕສ຺ສ ປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານປຣິປູຣຓມຠິພ຺ຍຕ຺ຕໍ, ວິເສເສນ ມຸທິຕາເຂຕ຺ເຕ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕເນ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑; ມຫາວ. ໑໓; ປຏິ. ມ. ໒.໓໐) ຈາຄາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄຕສ຺ສ ຈາຄາຘິຏ຺ຐານປຣິປູຣຓມຠິພ຺ຍຕ຺ຕໍ, ວິເສເສນ ອຸເປກ຺ຂາເຂຕ຺ເຕ ປຣິນິພ຺ພາເນ ອຸປສມາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄຕສ຺ສ ອຸປສມາຘິຏ຺ຐານປຣິປູຣຓມຠິພ຺ຍຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຣປິ ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄຕສ຺ສ ສໍວາເສນ ສີລໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ຈາຄາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄຕສ຺ສ ສໍໂວຫາເຣນ ໂສເຈຍ຺ຍໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ອຸປສມາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄຕສ຺ສ ອາປທາສຸ ຖາໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ, ປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄຕສ຺ສ ສາກຈ຺ຉາຍ ປຎ຺ຎາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອວໍ ສີລາຊີວຈິຕ຺ຕທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕຖາ ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄເມນ ໂທສາ ອຄຕິໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ ອວິສໍວາທນໂຕ, ຈາຄາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄເມນ ໂລຠາ ອຄຕິໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ ອນຠິສງ຺ຄໂຕ, ອຸປສມາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄເມນ ຠຍາ ອຄຕິໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ ອນປຣາຘໂຕ, ປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານສມຸທາຄເມນ ໂມຫາ ອຄຕິໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ ຍຖາຠູຕາວໂພຘໂຕ.

ຕຖາ ປຐເມນ ອທຸຏ຺ໂຐ ອຘິວາເສຕິ, ທຸຕິເຍນ ອລຸທ຺ໂຘ ປຏິເສວຕິ, ຕຕິເຍນ ອຠີໂຕ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ, ຈຕຸຕ຺ເຖນ ອສມ຺ມູຬ຺ໂຫ ວິໂນເທຕິ. ປຐເມນ ເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂປ຺ປຕ຺ຕິ, ອິຕເຣຫິ ປວິເວກອຸປສມສມ຺ໂພຘິສຸຂປ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຕຖາ ວິເວກຊປີຕິສຸຂສມາຘິຊປີຕິສຸຂອປ຺ປີຕິຊກາຍສຸຂສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິຊອຸເປກ຺ຂາສຸຂປ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ເອເຕຫິ ຈຕູຫິ ຍຖາກ຺ກມໍ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ເອວມເນກຄຸຓານຸພນ຺ເຘຫິ ຈຕູຫິ ອຘິຏ຺ຐາເນຫິ ສພ຺ພປາຣມິສມູຫສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ຈ ຈຕູຫິ ອຘິຏ຺ຐາເນຫິ ສພ຺ພປາຣມິສງ຺ຄໂຫ, ເອວໍ ກຣຸຓາປຎ຺ຎາຫິປີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສພ຺ໂພປິ ຫິ ໂພຘິສມ຺ຠາໂຣ ກຣຸຓາປຎ຺ຎາຫິ ສງ຺ຄຫິໂຕ. ກຣຸຓາປຎ຺ຎາປຣິຄ຺ຄຫິຕາ ຫິ ທານາທິຄຸຓາ ມຫາໂພຘິສມ຺ຠາຣາ ຠວນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕສິທ຺ຘິປຣິໂຍສານາຕິ ເອວເມຕາສໍ ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ໂກ ສມ຺ປາທນູປາໂຍຕິ ສກລສ຺ສາປິ ປຸຎ຺ຎາທິສມ຺ຠາຣສ຺ສ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ, ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອນວເສສສມ຺ຠຣຓໍ ອເວກລ຺ລກາຣິຕາໂຍເຄນ, ຕຕ຺ຖ ຈ ສກ຺ກຈ຺ຈກາຣິຕາ ອາທຣພຫຸມານໂຍເຄນ, ສາຕຈ຺ຈກາຣິຕາ ນິຣນ຺ຕຣປໂຍເຄນ, ຈິຣກາລາທິໂຍໂຄ ຈ ອນ຺ຕຣາ ອໂວສານາປຊ຺ຊເນນາຕິ ຈຕຸຣງ຺ຄໂຍໂຄ ເອຕາສໍ ສມ຺ປາທນູປາໂຍ. ອປິຈ ສມາສໂຕ ກຕາຠິນີຫາຣສ຺ສ ອຕ຺ຕນິ ສິເນຫສ຺ສ ປຣິຍາທານໍ, ປເຣສຸ ຈ ສິເນຫສ຺ສ ປຣິວຑ຺ຒນໍ ເອຕາສໍ ສມ຺ປາທນູປາໂຍ. ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິສມຘິຄມາຍ ຫິ ກຕມຫາປຓິຘານສ຺ສ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ຍາຖາວໂຕ ປຣິຊານເນນ ສພ຺ເພສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອນຸປລິຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕນິ ສິເນໂຫ ປຣິກ຺ຂຍໍ ປຣິຍາທານໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ມຫາກຣຸຓາສມາໂຍຄວເສນ ປນ ປິເຍ ປຸຕ຺ເຕ ວິຍ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ ສມ຺ປສ຺ສມານສ຺ສ ເຕສຸ ເມຕ຺ຕາສິເນໂຫ ປຣິວຑ຺ຒຕິ. ຕໂຕ ຈ ຕໍຕທາວຕ຺ຖານຸຣູປມຕ຺ຕປຣສນ຺ຕາເນສຸ ໂລຠໂທສໂມຫວິຄເມນ ວິທູຣີກຕມຈ຺ຉຣິຍາທິໂພຘິສມ຺ຠາຣປຏິປກ຺ໂຂ ມຫາປຸຣິໂສ ທານປິຍວຈນອຕ຺ຖຈຣິຍາສມານຕ຺ຕຕາສງ຺ຂາເຕຫິ ຈຕູຫິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫິ (ທີ. ນິ. ໓.໒໑໐; ອ. ນິ. ໔.໓໒) ຈຕຸຣຘິຏ຺ຐານານຸຄເຕຫິ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ຊນສ຺ສ ສງ຺ຄຫກຣຓວເສນ ອຸປຣິ ຍານຕ຺ຕເຍ ອວຕາຣຓໍ ປຣິປາຈນຎ຺ຈ ກໂຣຕິ. ມຫາສຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ມຫາປຎ຺ຎາ ມຫາກຣຸຓາ ຈ ທາເນນ ອລງ຺ກຕາ; ທານໍ ປິຍວຈເນນ; ປິຍວຈນໍ ອຕ຺ຖຈຣິຍາຍ; ອຕ຺ຖຈຣິຍາ ສມານຕ຺ຕຕາຍ ອລງ຺ກຕາ ສງ຺ຄຫິຕາ ຈ. ສພ຺ພຠູຕຕ຺ຕຠູຕສ຺ສ ຫິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສມານສຸຂທຸກ຺ຂຕາຍ ສມານຕ຺ຕຕາສິທ຺ຘິ. ພຸທ຺ຘຠູໂຕ ປນ ເຕເຫວ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫິ ຈຕຸຣຘິຏ຺ຐານປຣິປູຣິຕາຠິພຸທ຺ເຘຫິ ຊນສ຺ສ ອຈ຺ຈນ຺ຕິກສງ຺ຄຫກຣເຓນ ອຠິວິນຍນໍ ກໂຣຕິ. ທານຎ຺ຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘານໍ ຈາຄາຘິຏ຺ຐາເນນ ປຣິປູຣິຕາຠິພຸທ຺ຘໍ; ປິຍວຈນໍ ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐາເນນ; ອຕ຺ຖຈຣິຍາ ປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐາເນນ; ສມານຕ຺ຕຕາ ອຸປສມາຘິຏ຺ຐາເນນ ປຣິປູຣິຕາຠິພຸທ຺ຘາ. ຕຖາຄຕານຎ຺ຫິ ສພ຺ພສາວກປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘຫິ ສມານຕ຺ຕຕາ ປຣິນິພ຺ພາເນ. ຕຕ຺ຣ ຫິ ເຕສໍ ອວິເສສໂຕ ເອກີຠາໂວ. ເຕເນວາຫ ‘‘ນຕ຺ຖິ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ນານຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ໂຫນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ –

‘‘ສຈ຺ໂຈ ຈາຄີ ອຸປສນ຺ໂຕ, ປຎ຺ຎວາ ອນຸກມ຺ປໂກ,

ສມ຺ຠຕສພ຺ພສມ຺ຠາໂຣ, ກໍ ນາມຕ຺ຖໍ ນ ສາຘເຍ.

ມຫາກາຣຸຓິໂກ ສຕ຺ຖາ, ຫິເຕສີ ຈ ອຸເປກ຺ຂໂກ,

ນິຣເປກ຺ໂຂ ຈ ສພ຺ພຕ຺ຖ, ອໂຫ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ຊິໂນ.

ວິຣຕ຺ໂຕ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ, ສຕ຺ເຕສຸ ຈ ອຸເປກ຺ຂໂກ,

ສທາ ສຕ຺ຕຫິເຕ ຍຸຕ຺ໂຕ, ອໂຫ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ຊິໂນ.

ສພ຺ພທາ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ, ຫິຕາຍ ຈ ສຸຂາຍ ຈ,

ອຸຍ຺ຍຸຕ຺ໂຕ ອກິລາສູ ຈ, ອໂຫ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ຊິໂນ’’ຕິ. (ຈຣິຍາ. ອຏ຺ຐ. ໓໒໐ ປກິຓ຺ຓກກຖາ);

ກິຕ຺ຕເກນ ກາເລນ ສມ຺ປາທນນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐິເມນ ຕາວ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສຎ຺ຈ, ມຊ຺ຌິເມນ ອຏ຺ຐາສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສຎ຺ຈ, ອຸປຣິເມນ ໂສຬສາສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສຎ຺ຈ, ເອເຕ ຈ ເຠທາ ຍຖາກ຺ກມໍ ປຎ຺ຎາຘິກສທ຺ຘາຘິກວີຣິຍາຘິກວເສນ ຎາຕພ຺ພາ. ປຎ຺ຎາຘິການຎ຺ຫິ ສທ຺ຘາ ມນ຺ທາ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຎາ ຕິກ຺ຂາ. ສທ຺ຘາຘິການໍ ປຎ຺ຎາ ມຊ຺ຌິມາ ໂຫຕິ, ວີຣິຍາຘິການໍ ປຎ຺ຎາ ມນ຺ທາ. ປຎ຺ຎານຸຠາເວນ ຈ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິ ອຠິຄນ຺ຕພ຺ພາຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວິເສເສນ ປນ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈນີຍານໍ ຘມ຺ມານໍ ຕິກ຺ຂມຊ຺ຌິມມຸທຸຠາເວນ ຕໂຍເປເຕ ເຠທາ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕິວິຘາ ຫິ ໂພຘິສຕ຺ຕາ ອຠິນີຫາຣກ຺ຂເຓ ຠວນ຺ຕິ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູເນຍ຺ຍເຠເທນ. ເຕສຸ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາ ຈຕຸປ຺ປທິກໍ ຄາຖໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ຕຕິຍປເທ ອປຣິໂຍສິເຕເຍວ ຉອຠິຎ຺ຎາຫິ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕຸໍ ສມຕ຺ຖຸປນິສ຺ສໂຍ ໂຫຕິ, ທຸຕິໂຍ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸຂາ ຈຕຸປ຺ປທິກໍ ຄາຖໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ອປຣິໂຍສິເຕເຍວ ຈຕຸຕ຺ຖປເທ ຉຫິ ອຠິຎ຺ຎາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕຸໍ ສມຕ຺ຖຸປນິສ຺ສໂຍ ໂຫຕິ, ອິຕໂຣ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ຈຕຸປ຺ປທິກໍ ຄາຖໍ ສຸຕ຺ວາ ປຣິໂຍສິຕາຍ ຄາຖາຍ ຉຫິ ອຠິຎ຺ຎາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕຸໍ ສມຕ຺ຖຸປນິສ຺ສໂຍ ຠວຕິ. ຕໂຍເປເຕ ວິນາ ກາລເຠເທນ ກຕາຠິນີຫາຣລທ຺ຘພ຺ຍາກຣຓາ ປາຣມິໂຍ ປູເຣນ຺ຕາ ຍຖາກ຺ກມໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕເຠເທນ ກາເລນ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ເຕສຸ ເຕສຸ ປນ ກາລເຠເທສຸ ອປຣິປຸຓ຺ເຓສຸ ເຕ ເຕ ມຫາສຕ຺ຕາ ທິວເສ ທິວເສ ເວສ຺ສນ຺ຕຣທານສທິສໍ ທານໍ ເທນ຺ຕາປິ ຕທນຸຣູເປ ສີລາທິສພ຺ພປາຣມິຘມ຺ເມ ອາຈິນນ຺ຕາປິ ອນ຺ຕຣາ ພຸທ຺ຘາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອກາຣຓເມຕໍ. ກສ຺ມາ? ຎາຓສ຺ສ ອປຣິປຈ຺ຈນໂຕ. ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລນິປ຺ຜາທິຕໍ ວິຍ ຫິ ສສ຺ສໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາເລ ປຣິນິປ຺ຜາທິຕາ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິ. ຕທນ຺ຕຣາ ປນ ສພ຺ພຸສ຺ສາເຫນ ວາຍມນ຺ເຕນາປິ ນ ສກ຺ກາ ປາປຸຓິຕຸນ຺ຕິ ປາຣມິປາຣິປູຣີ ຍຖາວຸຕ຺ຕກາລວິເສສໍ ວິນາ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ໂກ ອານິສໍໂສຕິ ເຍ ເຕ ກຕາຠິນີຫາຣານໍ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ –

‘‘ເອວໍ ສພ຺ພງ຺ຄສມ຺ປນ຺ນາ, ໂພຘິຍາ ນິຍຕາ ນຣາ;

ສໍສຣໍ ທີຆມທ຺ຘານໍ, ກປ຺ປໂກຏິສເຕຫິປິ;

ອວີຈິມ຺ຫິ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕຖາ ໂລກນ຺ຕເຣສຸ ຈາ’’ຕິ. ອາທິນາ (ອຠິ. ອຏ຺ຐ. ໑.ນິທານກຖາ; ອປ. ອຏ຺ຐ. ໑.ທູເຣນິທານກຖາ; ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໑.ທູເຣນິທານກຖາ; ພຸ. ວໍ. ອຏ຺ຐ. ໒໗.ທູເຣນິທານກຖາ; ຈຣິຍາ. ອຏ຺ຐ. ປກິຓ຺ຓກກຖາ) –

ອຏ຺ຐາຣສ ອຠພ຺ພຏ຺ຐານານຸປຄມນປ຺ປກາຣາ ອານິສໍສາ ສໍວຓ຺ຓິຕາ. ເຍ ຈ ‘‘ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ອານນ຺ທ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕຸສິຕາກາຍາ ຈວິຕ຺ວາ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກມີ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໓.໑໙໙) ໂສຬສ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຘມ຺ມປ຺ປກາຣາ, ເຍ ຈ ‘‘ສີຕໍ ພ຺ຍປຄຕໍ ໂຫຕິ, ອຸຓ຺ຫຎ຺ຈ ອຸປສມ຺ມຕີ’’ຕິອາທິນາ (ພຸ. ວໍ. ໘໓), ‘‘ຊາຍມາເນ ໂຂ ສາຣິປຸຕ຺ຕ ໂພຘິສຕ຺ເຕ ອຍໍ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸ ສງ຺ກມ຺ປຕິ ສມ຺ປກມ຺ປຕິ ສມ຺ປເວຘຕີ’’ຕິອາທິນາ ຈ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ, ເຍ ວາ ປນຎ຺ເຎປິ ‘‘ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ອຘິປ຺ປາຍສມິຊ຺ຌນໍ ກມ຺ມາທີສຸ ວສີຠາໂວ’’ຕິ ເອວມາທໂຍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຊາຕກພຸທ຺ຘວໍສາທີສຸ ທສ຺ສິຕປ຺ປກາຣາ ອານິສໍສາ, ເຕ ສພ຺ເພປິ ເອຕາສໍ ອານິສໍສາ, ຕຖາ ຍຖານິທສ຺ສິຕເຠທາ ອໂລຠາໂທສາທິຄຸຓຍຸຄຬາທໂຍ ຈາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ກິໍ ຜລນ຺ຕິ ສມາສໂຕ ຕາວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຠາໂວ ເອຕາສໍ ຜລໍ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓ- (ທີ. ນິ. ໒.໒໔ ອາທໂຍ; ໓.໑໖໘ ອາທໂຍ; ມ. ນິ. ໒.໓໘໕) ອສີຕິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນພ຺ຍາມປ຺ປຠາທິອເນກຄຸຓຄຓສມຸຊ຺ຊລຣູປກາຍສມ຺ປຕ຺ຕິອຘິຏ຺ຐານາ ທສພລຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊຉອສາຘາຣຓຎາຓອຏ຺ຐາຣສາເວຓິກພຸທ຺ຘຘມ຺ມ- (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໓໐໕; ມູລຏີ. ໒.ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ) -ປຠຸຕິອເນກສຕສຫສ຺ສຄຸຓສມຸທໂຍປໂສຠິນີ ຘມ຺ມກາຍສິຣີ, ຍາວຕາ ປນ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ ເຍ ອເນເກຫິປິ ກປ຺ເປຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນາປິ ວາຈາຍ ປຣິໂຍສາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ອິທໍ ເອຕາສໍ ຜລນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ພຸທ຺ຘວໍສຈຣິຍາປິຏກຊາຕກມຫາປທານສຸຕ຺ຕາທີນໍ ວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ ປຏິປທາຍ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິຠາຄານໍ ປາຣມີນໍ ປູຣິຕຠາວໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ສມຕິໍສ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ’’ຕິ. ສຕິປິ ມຫາປຣິຈ຺ຈາຄານໍ ທານປາຣມິຠາເວ ປຣິຈ຺ຈາຄວິເສສຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ສຸທຸກ຺ກຣຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ ‘‘ປຎ຺ຈ ມຫາປຣິຈ຺ຈາເຄ’’ຕິ ວິສຸໍ ຄຫຓໍ, ຕໂຕເຍວ ຈ ອງ຺ຄປຣິຈ຺ຈາຄໂຕ ວິສຸໍ ນຍນປຣິຈ຺ຈາຄຄ຺ຄຫຓໍ, ປຣິຄ຺ຄຫປຣິຈ຺ຈາຄຠາວສາມຎ຺ເຎປິ ຘນຣຊ຺ຊປຣິຈ຺ຈາຄໂຕ ປຸຕ຺ຕທາຣປຣິຈ຺ຈາຄຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ ກຕໍ. ຄຕປຈ຺ຈາຄຕິກວຕ຺ຕສງ຺ຂາຕາຍ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາຍ ສທ຺ຘິໍ ອຠິຎ຺ຎາສມາປຕ຺ຕິນິປ຺ຜາທນໍ ປຸພ຺ພໂຍໂຄ. ທານາທີສຸເຍວ ສາຕິສຍປຏິປຕ຺ຕິນິປ຺ຜາທນໍ ປຸພ຺ພຈຣິຍາ, ຍາ ຈຣິຍາປິຏກສງ຺ຄຫິຕາ. ອຠິນີຫາໂຣ ປຸພ຺ພໂຍໂຄ, ທານາທິປຏິປຕ຺ຕິ, ກາຍວິເວກວເສນ ເອກຈຣິຍາ ວາ ປຸພ຺ພຈຣິຍາຕິ ເກຈິ. ທານາທີນຎ຺ເຈວ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທີນຎ຺ຈ ສໍສາຣນິພ຺ພາເນສຸ ອາທີນວານິສໍສາທີນຎ຺ຈ ວິຠາວນວເສນ ສຕ຺ຕານໍ ໂພຘິຕ຺ຕເຍ ປຕິຏ຺ຐາປນປຣິປາຈນວເສນ ປວຕ຺ຕາ ກຖາ ຘມ຺ມກ຺ຂານໍ. ຎາຕີນໍ ອຕ຺ຖຈຣິຍາ ຎາຕຕ຺ຖຈຣິຍາ, ສາປິ ກຣຸຓາຍນວເສເນວ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ໂລກຕ຺ຖຈຣິຍາທໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ກມ຺ມສ຺ສກຕາຎາຓວເສນ, ອນວຊ຺ຊກມ຺ມາຍຕນວິຊ຺ຊາຏ຺ຐານປຣິຈຍວເສນ, ຂນ຺ຘາຍຕນາທິປຣິຈຍວເສນ, ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍຕີຣຓວເສນ ຈ ຎາຓຈາໂຣ ພຸທ຺ຘິຈຣິຍາ, ສາ ປນ ອຕ຺ຖໂຕ ປຎ຺ຎາປາຣມີເຍວ, ຎາຓສມ຺ຠາຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວິສຸໍ ຄຫຓໍ. ໂກຏິນ຺ຕິ ປຣິຍນ຺ໂຕ, ອຸກ຺ກໍໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ຠາເວຕ຺ວາ ພ຺ຣູເຫຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ຠາເວຕ຺ວາຕິ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ. ພ຺ຣູເຫຕ຺ວາຕິ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ. ສຕິປຏ຺ຐານາທິຄ຺ຄຫເຓນ ອາຄມນປຏິປທໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ, ວິປສ຺ສນາສຫຄຕາ ເອວ ວາ ສຕິປຏ຺ຐານາທໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ເຍນ ອຠິນີຫາເຣນາ’’ຕິອາທິນາ ອາຄມນປຏິປທາຍ ອາທິໍ ທສ຺ເສຕິ, ‘‘ທານປາຣມີ’’ຕິອາທິນາ ມຊ຺ຌໍ, ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນ’’ຕິອາທິນາ ປຣິໂຍສານນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສມ຺ປຕິຊາໂຕຕິ ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ມຸຫຸຕ຺ຕຊາໂຕ, ນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕມຕ຺ໂຕ. ນິກ຺ຂນ຺ຕມຕ຺ຕຎ຺ຫິ ມຫາສຕ຺ຕໍ ປຐມໍ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ສຸວຓ຺ຓຊາເລນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິໍສຸ, ເຕສໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ອຊິນປ຺ປເວຓິຍາ, ເຕສໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ມນຸສ຺ສາ ທຸກູລຈຸມ຺ພຏເກນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິໍສຸ, ມນຸສ຺ສານໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐິໂຕຕິ ຍຖາຫ ຠຄວາ ມຫາປທານເທສນາຍໍ. ເສຕມ຺ຫິ ຉຕ຺ເຕຕິ ທິພ຺ພເສຕຈ຺ຉຕ຺ເຕ. ອນຸຫີຣມາເນຕິ ຘາຣິຍມາເນ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຉຕ຺ຕຄ຺ຄຫເຓເນວ ຂຄ຺ຄາທີນິ ປຎ຺ຈ ກກຸຘຠຓ຺ຑານິປິ (ຊາ. ໒.໑໙.໗໒) ວຸຕ຺ຕາເນວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຂຄ຺ຄຕາລວຓ຺ຏໂມຣຫຕ຺ຖກວາຬພີຊນີອຸຓ຺ຫີສປຏ຺ຏາປິ ຫິ ຉຕ຺ເຕນ ສຫ ຕທາ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ອເຫສຸໍ. ຉຕ຺ຕາທີນິເຍວ ຈ ຕທາ ປຎ຺ຎາຍິໍສຸ, ນ ຉຕ຺ຕາທິຄາຫກາ. ສພ຺ພາ ຈ ທິສາຕິ ທສປິ ທິສາ. ນຍິທໍ ສພ຺ພທິສາວິໂລກນໍ ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາຣຸຕ຺ຕຣກາລໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ຫິ ມນຸສ຺ສານໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ປຸຣຕ຺ຖິມທິສໍ ໂອໂລເກສິ, ຕຕ຺ຖ ເທວມນຸສ຺ສາ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ປູຊຍມານາ ‘‘ມຫາປຸຣິສ ອິຘ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທິໂສປິ ນຕ຺ຖິ, ກຸໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເອວໍ ຈຕສ຺ໂສ ທິສາ, ຈຕສ຺ໂສ ອນຸທິສາ, ເຫຏ຺ຐາ, ອຸປຣີຕິ ສພ຺ພາ ທິສາ ອນຸວິໂລເກຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ຕນາ ສທິສໍ ອທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ອຸຕ຺ຕຣາ ທິສາ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາເຣນ ອຄມາສິ. ອາສຠິນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມໍ. ອຄ຺ໂຄຕິ ສພ຺ພປຐໂມ. ເຊຏ຺ໂຐ ເສຏ຺ໂຐຕິ ຈ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ອຍມນ຺ຕິມາ ຊາຕິ, ນຕ຺ຖິ ທານິ ປຸນພ຺ຠໂວຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ພ຺ຍາກາສິ.

‘‘ອເນເກສໍ ວິເສສາຘິຄມານໍ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕຠາເວນາ’’ຕິ ສງ຺ຂິຕ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ‘‘ຍຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິນາ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອຕ຺ຖາຕິ –

‘‘ອເນກສາຂຎ຺ຈ ສຫສ຺ສມຓ຺ຑລໍ,

ຉຕ຺ຕໍ ມຣູ ຘາຣຍຸມນ຺ຕລິກ຺ເຂ;

ສຸວຓ຺ຓທຓ຺ຑາ ວີຕິປຕນ຺ຕິ ຈາມຣາ,

ນ ທິສ຺ສເຣ ຈາມຣຉຕ຺ຕຄາຫກາ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໖໙໓);

ອິມິສ຺ສາ ຄາຖາຍ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓເມວ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອປ຺ປຏິຫຕຈາຣຕາຍ ອນາວຣຓຎາຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕານາວຣຓຎາຓປຏິລາຠສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ຕຖາ ອຍໍ ຠຄວາປິ ຄໂຕ…ເປ… ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕຠາເວນາ’’ຕິ ເອເຕນ ອຠິຊາຕິຍໍ ຘມ຺ມຕາວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວິເສສາ ສພ຺ພໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ສາຘາຣຓາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປາຣມິຕານິສ຺ສນ຺ທາ ຫິ ເຕຕິ.

ວິກ຺ກມີຕິ ອຄມາສິ. ມຣູຕິ ເທວາ. ສມາຕິ ວິໂລກນສມຕາຍ ສມາ ສທິສິໂຍ. ມຫາປຸຣິໂສ ຫິ ຍຖາ ເອກໍ ທິສໍ ວິໂລເກສິ, ເອວໍ ເສສາ ທິສາປິ, ນ ກຕ຺ຖຈິ ວິໂລກເນ ວິພນ຺ໂຘ ຕສ຺ສ ອໂຫສີຕິ. ສມາຕິ ວາ ວິໂລເກຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຫິ ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ວິຣູປພີຠຈ຺ຉວິສມຣູປານິ ວິໂລເກຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕານິ ທິສາສຸ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕີຕິ.

‘‘ເອວໍ ຕຖາຄໂຕ’’ຕິ ກາຍຄມນຏ຺ເຐນ ຄຕ-ສທ຺ເທນ ຕຖາຄຕ-ສທ຺ທໍ ນິທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອິທານິ ຎາຓຄມນຏ຺ເຐນ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເນກ຺ຂມ຺ເມນາຕິ ອໂລຠປ຺ປຘາເນນ ກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທນ. ກຸສລາ ຫິ ຘມ຺ມາ ອິຘ ເນກ຺ຂມ຺ມໍ, ນ ປພ຺ພຊ຺ຊາທໂຍ, ‘‘ປຐມຊ຺ຌາເນນາ’’ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ. ປຫາຍາຕິ ປຊຫິຕ຺ວາ. ຄໂຕ ອຘິຄໂຕ, ປຏິປນ຺ໂນ ອຸຕ຺ຕຣິວິເສສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຫາຍາຕິ ວາ ປຫານເຫຕຸ, ປຫານລກ຺ຂຓໍ ວາ. ເຫຕຸລກ຺ຂຓຕ຺ໂຖ ຫິ ອຍໍ ປຫາຍ-ສທ຺ໂທ. ‘‘ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທິປ຺ປຫານເຫຕຸກໍ ຄໂຕ’’ຕິ ເຫຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ຄມນໍ ອວໂພໂຘ, ປຏິປຕ຺ຕິ ເອວ ວາ. ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທິປ຺ປຫາເນນ ຈ ຕໍ ລກ຺ຂີຍຕິ. ເອສ ນໂຍ ‘‘ປທາເລຕ຺ວາ’’ຕິອາທີສຸປິ. ອພ຺ຍາປາເທນາຕິ ເມຕ຺ຕາຍ. ອາໂລກສຎ຺ຎາຍາຕິ ວິຠູຕໍ ກຕ຺ວາ ມນສິກຣເຓນ ອຸປຏ຺ຐິຕອາໂລກສຎ຺ຊານເນນ. ອວິກ຺ເຂເປນາຕິ ສມາຘິນາ. ຘມ຺ມວວຕ຺ຖາເນນາຕິ ກຸສລາທິຘມ຺ມານໍ ຍາຖາວວິນິຈ຺ຉເຍນ, ‘‘ສປ຺ປຈ຺ຈຍນາມຣູປວວຕ຺ຖາເນນາ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ.

ເອວໍ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທິນີວຣຓປ຺ປຫາເນນ ‘‘ອຠິຊ຺ຌໍ ໂລເກ ປຫາຍາ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໕໐໘) ວຸຕ຺ຕາຍ ປຐມຊ຺ຌານສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາຍ ຠຄວໂຕ ຕຖາຄຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ສຫ ອຸປາເຍນ ອຏ຺ຐຫິ ສມາປຕ຺ຕີຫິ, ອຏ຺ຐາຣສຫິ ຈ ມຫາວິປສ຺ສນາຫິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຎາເຓນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ນາມຣູປປຣິຄ຺ຄຫກງ຺ຂາວິຕຣຓານຎ຺ຫິ ວິພນ຺ຘຠູຕສ຺ສ ໂມຫສ຺ສ ທູຣີກຣເຓນ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາຍໍ ຐິຕສ຺ສ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາທໂຍ ສິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ຕຖາ ຌານສມາປຕ຺ຕີສຸ ອຠິຣຕິນິມິຕ຺ເຕນ ປາໂມຊ຺ເຊນ, ຕຕ຺ຖ ອນຠິຣຕິຍາ ວິໂນທິຕາຍ ຌານາທິ ສມຘິຄໂມຕິ ສມາປຕ຺ຕິວິປສ຺ສນານໍ ອຣຕິວິໂນທນອວິຊ຺ຊາປທາລນາທິ ອຸປາໂຍ, ອຸປ຺ປຏິປາຏິນິທ຺ເທໂສ ປນ ນີວຣຓສຠາວາຍ ອວິຊ຺ຊາຍ ເຫຏ຺ຐາ ນີວຣເຓສຸປິ ສງ຺ຄຫທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສມາປຕ຺ຕິວິຫາຣປ຺ປເວສວິພນ຺ຘເນນ ນີວຣຓານິ ກວາຏສທິສານີຕິ ອາຫ ‘‘ນີວຣຓກວາຏໍ ອຸຄ຺ຆາເຏຕ຺ວາ’’ຕິ. ‘‘ຣຕ຺ຕິໍ ວິຕກ຺ເກຕ຺ວາ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ທິວາ ກມ຺ມນ຺ເຕ ປໂຍເຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ວິຍ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາ ຘູມາຍນາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ອາຫ ‘‘ວິຕກ຺ກວິຈາຣຘູມ’’ນ຺ຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ປຐມຊ຺ຌານູປຈາເຣເຍວ ຈ ທຸກ຺ຂໍ, ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານູປຈາເຣເຍວ ສຸຂໍ ປຫີຍຕິ, ອຕິສຍປ຺ປຫານໍ ປນ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນນ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຫາຍາ’’ຕິ.

ອນິຈ຺ຈສ຺ສ, ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອນຸປສ຺ສນາ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ, ເຕຠູມກຘມ຺ມານໍ ອນິຈ຺ຈຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາຍ ວິປສ຺ສນາເຍຕໍ ນາມໍ. ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎນ຺ຕິ ສງ຺ຂຕຘມ຺ເມ ‘‘ນິຈ຺ຈາ, ສສ຺ສຕາ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕມິຈ຺ຉາສຎ຺ຎໍ, ສຎ຺ຎາສີເສນ ທິຏ຺ຐິຈິຕ຺ຕານມ຺ປິ ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອສ ນໂຍ ອິໂຕ ປເຣສຸປິ. ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາຍາຕິ ສງ຺ຂາເຣສຸ ນິພ຺ພິຊ຺ຊນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕາຍ ອນຸປສ຺ສນາຍ. ນນ຺ທິນ຺ຕິ ສປ຺ປີຕິກຕຓ຺ຫໍ. ຕຖາ ວິຣາຄານຸປສ຺ສນາຍາຕິ ວິຣຊ຺ຊນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕາຍ ອນຸປສ຺ສນາຍ. ນິໂຣຘານຸປສ຺ສນາຍາຕິ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິໂຣຘສ຺ສ ອນຸປສ຺ສນາຍ. ‘‘ເຕ ສງ຺ຂາຣາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິເຍວ, ອາຍຕິໍ ສມຸທຍວເສນ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ວາ ອນຸປສ຺ສນາ ນິໂຣຘານຸປສ຺ສນາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ນິໂຣຘານຸປສ຺ສນາຍ ນິໂຣເຘຕິ, ໂນ ສມຸເທຕີ’’ຕິ. ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາ ຫິ ອຍໍ ພລປ຺ປຕ຺ຕາຕິ. ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕາ ອນຸປສ຺ສນາ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສນາ. ປຏິສງ຺ຂາ ສນ຺ຕິຏ຺ຐນາ ຫິ ອຍໍ. ອາທານນ຺ຕິ ນິຈ຺ຈາທິວເສນ ຄຫຓໍ. ສນ຺ຕຕິສມູຫກິຈ຺ຈາຣມ຺ມຓານໍ ວເສນ ເອກຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ຆນສຎ຺ຎາ. ອາຍູຫນໍ ອຠິສງ຺ຂຣຓໍ. ອວຕ຺ຖາວິເສສາປຕ຺ຕິ ວິປຣິຓາໂມ. ຘຸວສຎ຺ຎນ຺ຕິ ຖິຣຠາວຄ຺ຄຫຓໍ. ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມູຫາທິຆນວເສນ, ສກິຈ຺ຈປຣິຈ຺ເຉທຕາຍ ຈ ສງ຺ຂາຣານໍ ສວິຄ຺ຄຫຄ຺ຄຫຓໍ. ປຓິຘິນ຺ຕິ ຣາຄາທິປຓິຘິໍ, ສາ ປນຕ຺ຖໂຕ ຕຓ຺ຫານໍ ວເສນ ສງ຺ຂາເຣສຸ ນິນ຺ນຕາ.

ອຠິນິເວສນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິໍ. ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂາທິວເສນ ສພ຺ພຘມ຺ມຕີຣຓໍ ອຘິປຎ຺ຎາຘມ຺ມວິປສ຺ສນາ. ສາຣາທານາຠິນິເວສນ຺ຕິ ອສາເຣ ສາຣຄ຺ຄຫຓວິປລ຺ລາສໍ. ‘‘ອິສ຺ສຣກຸຕ຺ຕາທິວເສນ ໂລໂກ ສມຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ອຠິນິເວໂສ ສມ຺ໂມຫາຠິນິເວໂສ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອໂຫສິໍ ນຸ ໂຂ ອຫມຕີຕມທ຺ຘານນ຺ຕິອາທິນາ ປວຕ຺ຕສໍສຍາປຕ຺ຕິ ສມ຺ໂມຫາຠິນິເວໂສ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ສງ຺ຂາເຣສຸ ເລຓຕາຓຠາວຄ຺ຄຫຓໍ ອາລຍາຠິນິເວໂສ. ‘‘ອາລຍຣຕາ ອາລຍສມຸທິຕາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອາລໂຍ ຕຓ຺ຫາ, ສາເຍວ ຈກ຺ຂາທີສຸ ຣູປາທີສຸ ຈ ອຠິນິວິສນວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ອາລຍາຠິນິເວໂສຕິ ເກຈິ. ‘‘ເອວໍວິຘາ ສງ຺ຂາຣາ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊີຍນ຺ຕີ’’ຕິ ປວຕ຺ຕໍ ຎາຓໍ ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາ. ວຏ຺ຏໂຕ ວິຄຕຕ຺ຕາ ວິວຏ຺ຏໍ ນິພ຺ພານໍ, ຕຕ຺ຖ ອາຣມ຺ມຓກຣຓສງ຺ຂາເຕນ ອນຸປສ຺ສເນນ ປວຕ຺ຕິຍາ ວິວຏ຺ຏານຸປສ຺ສນາ ໂຄຕ຺ຣຠຸ. ສໍໂຍຄາຠິນິເວສນ຺ຕິ ສໍຍຸຊ຺ຊນວເສນ ສງ຺ຂາເຣສຸ ອຠິນິວິສນໍ. ທິຏ຺ເຐກຏ຺ເຐຕິ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຫຊາເຕກຏ຺ເຐ, ປຫາເນກຏ຺ເຐ ຈ. ‘‘ໂອຬາຣິເກ’’ຕິ ອຸປຣິມຄ຺ຄວຊ຺ເຌ ກິເລເສ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎຖາ ທສ຺ສນປຫາຕພ຺ພາປິ ທຸຕິຍມຄ຺ຄວຊ຺ເຌຫິ ໂອຬາຣິກາຕິ. ອຓຸສຫຄເຕຕິ ອຓຸຠູເຕ, ອິທໍ ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ຄວຊ຺ເຌ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພກິເລເສຕິ ອວສິຏ຺ຐສພ຺ພກິເລເສ. ນ ຫິ ປຐມາທິມຄ຺ເຄຫິ ປຫີນາ ກິເລສາ ປຸນ ປຫີຍນ຺ຕີຕິ.

ກກ຺ຂຬຕ຺ຕໍ ກຐິນຠາໂວ. ປຄ຺ຆຣຓໍ ທ຺ຣວຠາໂວ. ໂລກິຍວາຍຸນາ ຠສ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ເຍນ ຕໍຕໍກລາປສ຺ສ ອຸທ຺ຘຸມາຍນໍ, ຖມ຺ຠຠາໂວ ວາ, ຕໍ ວິຕ຺ຖມ຺ຠນໍ. ວິຊ຺ຊມາເນປິ ກລາປນ຺ຕຣຠູຕານໍ ກລາປນ຺ຕຣຠູເຕຫິ ອສມ຺ຜຸຏ຺ຐຠາເວ, ຕໍຕໍຠູຕວິວິຕ຺ຕຕາ ຣູປປຣິຍນ຺ໂຕ ອາກາໂສຕິ ເຍສໍ ໂຍ ປຣິຈ຺ເຉໂທ, ເຕຫິ ໂສ ອສມ຺ຜຸຏ຺ໂຐວ, ອຎ຺ຎຖາ ຠູຕານໍ ປຣິຈ຺ເຉທສຠາໂວ ນ ສິຍາ ພ຺ຍາປີຠາວາປຕ຺ຕິໂຕ. ອພ຺ຍາປິຕາ ຫິ ອສມ຺ຜຸຏ຺ຐຕາຕິ. ຍສ຺ມິໍ ກລາເປ ຠູຕານໍ ປຣິຈ຺ເຉໂທ, ເຕຫິ ອສມ຺ຜຸຏ຺ຐຠາໂວ ອສມ຺ຜຸຏ຺ຐລກ຺ຂຓໍ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ອາກາສຘາຕຸນິທ຺ເທເສ ‘‘ອສມ຺ຜຸຏ຺ຐໍ ຈຕູຫິ ມຫາຠູເຕຫີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໖໓໗).

ວິໂຣຘິປຈ຺ຈຍສນ຺ນິປາເຕ ວິສທິສຸປ຺ປຕ຺ຕິ ຣຸປ຺ປນໍ. ເຈຕນາປຘານຕ຺ຕາ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘຘມ຺ມານໍ ເຈຕນາວເສເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສງ຺ຂາຣານໍ ອຠິສງ຺ຂຣຓລກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີເຍ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘວິຠງ຺ເຄ ‘‘ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊາ ເຈຕນາ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໙໒) ເຈຕນາວ ວິຠຕ຺ຕາ, ອຠິສງ຺ຂຣຓລກ຺ຂຓາ ຈ ເຈຕນາ. ຍຖາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ? ກຸສລາ ເຈຕນາ ກາມາວຈຣາ’’ຕິອາທິ (ວິຠ. ໒໒໖). ຜຣຓໍ ສວິປ຺ຜາຣິກຕາ. ອສ຺ສທ຺ຘິເຍຕິ ອສ຺ສທ຺ຘິຍເຫຕຸ, ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມໍ. ເອສ ນໂຍ ‘‘ໂກສຊ຺ເຊ’’ຕິອາທີສຸ. ວູປສມລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ກາຍຈິຕ຺ຕປຣິຬາຫູປສມລກ຺ຂຓໍ. ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈຣຫິເຕ ອຘິຈິຕ຺ເຕ ປວຕ຺ຕມາເນ ປຄ຺ຄຫນິຄ຺ຄຫສມ຺ປຫໍສເນສຸ ອພ຺ຍາວຏຕາຍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນໍ ປຏິສງ຺ຂານໍ ປກ຺ຂປາຕຸປຈ຺ເຉທໂຕ.

ມຸສາວາທາທີນໍ ວິສໍວາທນາທິກິຈ຺ຈຕາຍ ລູຂານໍ ອປຣິຄ຺ຄາຫການໍ ປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ ປຣິຄ຺ຄາຫິກາ ສມ຺ມາວາຈາ ສິນິທ຺ຘຠາວໂຕ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ, ສມ຺ມາວາຈາປຈ຺ຈຍສຸຠາສິຕານໍ ໂສຕາຣຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄລໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ສາ ປຣິຄ຺ຄຫລກ຺ຂຓາ ສມ຺ມາວາຈາ. ກາຍິກກິຣິຍາ ກິຎ຺ຈິ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ສຍຎ຺ຈ ສມຸຏ຺ຐຫນໍ ຆຏນໍ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕສງ຺ຂາຕາ ວິຣຕິ ສມຸຏ຺ຐານລກ຺ຂຓາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ວາ ອຸກ຺ຂິປນໍ ສມຸຏ຺ຐາປນໍ ກາຍິກກິຣິຍາຍ ຠາຣຸກ຺ຂິປນໍ ວິຍ. ຊີວມານສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ວາ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍວຸຕ຺ຕິຍາ, ອາຊີວສ຺ເສວ ວາ ສຸທ຺ຘິ ໂວທານໍ. ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສໍກິເລສປກ຺ເຂ ປຕິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ສມ຺ມເທວ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ປຄ຺ຄໂຫ.

‘‘ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ອິຘ ເຈຕນາ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສງ຺ຂາຣານໍ ເຈຕນາລກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິ. ນມນໍ ອາຣມ຺ມຓາຠິມຸຂຠາໂວ. ອາຍຕນໍປວຕ຺ຕນໍ. ອາຍຕນານໍ ວເສນ ຫິ ອາຍສງ຺ຂາຕານໍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ປວຕ຺ຕິ. ຕຓ຺ຫາຍ ເຫຕຸລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ວຏ຺ຏສ຺ສ ຊນກເຫຕຸຠາໂວ, ມຄ຺ຄສ຺ສ ປນ ນິພ຺ພານສມ຺ປາປກຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຍເມວ ເຕສໍ ວິເສໂສ.

ຕຖລກ຺ຂຓໍ ອວິປຣີຕສຠາໂວ. ເອກຣໂສ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎານຕິວຕ຺ຕນໍ ອນູນາຘິກຠາໂວ. ຍຸຄນທ຺ຘາ ສມຖວິປສ຺ສນາວ, ‘‘ສທ຺ຘາປຎ຺ຎາ ປຄ຺ຄຫາວິກ຺ເຂປາ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ.

ຂິໂຓຕິ ກິເລເສຕິ ຂໂຍ, ມຄ຺ໂຄ. ອນຸປ຺ປາທປຣິໂຍສານຕາຍ ອນຸປ຺ປາໂທ, ຜລໍ. ປສ຺ສທ຺ຘິ ກິເລສວູປສໂມ.

ຉນ຺ທສ຺ສາຕິ ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາຉນ຺ທສ຺ສ. ມູລລກ຺ຂຓໍ ປຕິຏ຺ຐາຠາໂວ. ສມຸຏ຺ຐາປນລກ຺ຂຓໍ ອາຣມ຺ມຓປຏິປາທກຕາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຕາ. ສໂມຘານໍ ວິສຍາທິສນ຺ນິປາເຕນ ຄເຫຕພ຺ພາກາໂຣ, ຍາ ‘‘ສງ຺ຄຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສມໍ ສຫ ໂອທຫນ຺ຕິ ອເນນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາຕິ ວາ ສໂມຘານໍ, ຜສ຺ໂສ. ສໂມສຣນ຺ຕິ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສໂມສຣຓໍ. ເວທນາຍ ວິນາ ອປ຺ປວຕ຺ຕມານາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ ເວທນານຸຠວນນິມິຕ຺ຕໍ ສໂມສຏາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຄປານສີນໍ ກູຏໍ ວິຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ປາໂມກ຺ຂຠາໂວ ປມຸຂລກ຺ຂຓໍ. ຕໂຕ, ເຕສໍ ວາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ອຸຕ຺ຕຣິ ປຘານນ຺ຕິ ຕທຸຕ຺ຕຣິ. ປຎ຺ຎຸຕ຺ຕຣາ ຫິ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ. ວິມຸຕ຺ຕິຍາຕິ ຜລສ຺ສ. ຕຎ຺ຫິ ສີລາທິຄຸຓສາຣສ຺ສ ປຣມຸກ຺ກໍສຠາເວນ ສາຣໍ. ອຍຎ຺ຈ ລກ຺ຂຓວິຠາໂຄ ຉຘາຕຸປຎ຺ຈຌານງ຺ຄາທິວເສນ ຕໍຕໍສຸຕ຺ຕປທານຸສາເຣນ, ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖາຍ ອາຄຕນເຍນ ຈ ກໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ໂຕປິ ໂກຈິ ຘມ຺ໂມ ປຣິຍາຍນ຺ຕຣປ຺ປກາສນຕ຺ຖໍ ປຸນ ທສ຺ສິໂຕ, ຕໂຕ ເອວ ຈ ‘‘ຉນ຺ທມູລກາ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ມນສິກາຣສມຸຏ຺ຐານາ, ຜສ຺ສສໂມຘານາ, ເວທນາສໂມສຣຓາ’’ຕິ, ‘‘ປຎ຺ຎຸຕ຺ຕຣາ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ, ‘‘ວິມຸຕ຺ຕິສາຣມິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍ’’ນ຺ຕິ, ‘‘ນິພ຺ພາໂນຄຘຎ຺ຫິ ອາວຸໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນິພ຺ພານປຣິໂຍສານ’’ນ຺ຕິ ຈ ສຸຕ຺ຕປທານໍ ວເສນ ‘‘ຉນ຺ທສ຺ສ ມູລລກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຖຘມ຺ມາ ນາມ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ອວິປຣີຕສຠາວຕ຺ຕາ. ຕຖານິ ຕໍສຠາວຕ຺ຕາ. ອວິຕຖານິ ອມຸສາສຠາວຕ຺ຕາ. ອນຎ຺ຎຖານິ ອຎ຺ຎາກາຣຣຫິຕຕ຺ຕາ.

ຊາຕິປຈ຺ຈຍສມ຺ຠູຕສມຸທາຄຕຏ຺ໂຐຕິ ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ສມ຺ຠູຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ສຫິຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຍານຸຣູປສ຺ສ ອຸທ຺ຘໍ ອຸທ຺ຘໍ ອາຄຕຠາໂວ, ອນຸປວຕ຺ຕຕ຺ໂຖຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ສມ຺ຠູຕຏ຺ໂຐ ຈ ສມຸທາຄຕຏ຺ໂຐ ຈ ສມ຺ຠູຕສມຸທາຄຕຏ຺ໂຐ, ນ ຊາຕິໂຕ ຊຣາມຣຓໍ ນ ໂຫຕິ, ນ ຈ ຊາຕິໍ ວິນາ ອຎ຺ຎໂຕ ໂຫຕີຕິ ຊາຕິປຈ຺ຈຍສມ຺ຠູຕຏ຺ໂຐ. ອິຕ຺ຖຎ຺ຈ ຊາຕິໂຕ ສມຸທາຄຈ຺ຉຕີຕິ ຊາຕິປຈ຺ຈຍສມຸທາຄຕຏ຺ໂຐ. ຍາ ຍາ ຊາຕິ ຍຖາ ຍຖາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຕທນຸຣູປໍ ປາຕຸຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວິຊ຺ຊາຍ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຈ຺ຈຍຏ຺ໂຐຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ນ ອວິຊ຺ຊາ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕິ, ນ ຈ ອວິຊ຺ຊໍ ວິນາ ສງ຺ຂາຣາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຍາ ຍາ ອວິຊ຺ຊາ ເຍສໍ ເຍສໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ຍຖາ ຍຖາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ອຍໍ ອວິຊ຺ຊາຍ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຈ຺ຈຍຏ຺ໂຐ, ປຈ຺ຈຍຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຠຄວາ ຕໍ ຊານາຕິ ປສ຺ສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຕນາຕິ ຠຄວຕາ. ຕໍ ວິຠຊ຺ຊມານນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕນ຺ຕິ ຣູປາຍຕນໍ. ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ມຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕຖາ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນປຣິຕ຺ຕອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຕທຸຠຍາທິເຠທໍ. ລພ຺ຠມານກປທວເສນາຕິ ‘‘ຣູປາຍຕນໍ ທິຏ຺ຐໍ ສທ຺ທາຍຕນໍ ສຸຕໍ ຄນ຺ຘາຍຕນໍ ຣສາຍຕນໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນໍ ມຸຕໍ, ສພ຺ພໍ ຣູປໍ ມນສາ ວິຎ຺ຎາຕ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ໙໖໖) ວຈນໂຕ ທິຏ຺ຐປທຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຕປທຎ຺ຈ ຣູປາຣມ຺ມເຓ ລພ຺ຠຕິ. ‘‘ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ອິຏ຺ຐໍ ອນິຏ຺ຐໍ ມຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ອຕີຕໍ ອນາຄຕໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ພຫິທ຺ຘາ ທິຏ຺ຐໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ຣູປໍ ຣູປາຍຕນໍ ຣູປຘາຕຸ ວຓ຺ຓນິຠາ ສນິທສ຺ສນໍ ສປ຺ປຏິຆໍ ນີລໍ ປີຕກ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທີຫິ ອເນເກຫິ ນາເມຫິ. ‘‘ເຕຣສຫິ ວາເຣຫີ’’ຕິ ຣູປກຓ຺ເຑ (ຘ. ສ. ໖໑໔ ອາທໂຍ) ອາຄເຕ ເຕຣສ ນິທ຺ເທສວາເຣ ສນ຺ຘາຍາຫ. ເອເກກສ຺ມິຎ຺ຈ ວາເຣ ຈຕຸນ຺ນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ວວຕ຺ຖາປນນຍານໍ ວເສນ ‘‘ທ຺ວິປຎ຺ຎາສາຍ ນເຍຫີ’’ຕິ ອາຫ. ຕຖເມວ ອວິປຣີຕທສ຺ສິຕາຍ, ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍເທສນຕາຍ ຈ. ຊານາມິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິນ຺ຕິ ວຕ຺ຕມານາຕີຕກາເລສຸ ຎາຓປ຺ປວຕ຺ຕິທສ຺ສເນນ ອນາຄເຕປິ ຎາຓປ຺ປວຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ວິທິຕ-ສທ຺ໂທ ອນາມຏ຺ຐກາລວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ, ‘‘ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໙໖໖) ວິຍ. ນ ອຸປຏ຺ຐາສີຕິ ອຕ຺ຕຕ຺ຕນິຍວເສນ ນ ອຸປຄຈ຺ຉິ. ຍຖາ ຣູປາຣມ຺ມຓາທໂຍ ຘມ຺ມາ ຍໍສຠາວາ ຍໍປກາຣາ ຈ, ຕຖາ ເນ ປສ຺ສຕິ ຊານາຕິ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຕຖາຄໂຕຕິ ເອວໍ ປທສມ຺ຠໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເກຈິ ປນ ‘‘ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ປິໂສທຣາທິປກ຺ເຂເປນ ວາ ທສ຺ສີ-ສທ຺ທສ຺ສ ໂລປໍ, ອາຄຕ-ສທ຺ທສ຺ສ ຈາຄມໍ ກຕ຺ວາ ຕຖາຄໂຕ’’ຕິ ວຓ຺ເຓນ຺ຕິ.

ນິທ຺ໂທສຕາຍ ອນຸປວຊ຺ຊໍ. ປກ຺ຂິປິຕພ຺ພາຠາເວນ ອນູນໍ. ອປເນຕພ຺ພາຠາເວນ ອນຘິກໍ. ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນາທິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ພາກາຣປຣິປຸຓ຺ຓໍ. ໂນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ‘‘ຕເຖວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ພ຺ຍຕິເຣເກນ ສມ຺ປາເທຕິ. ເຕນ ຍທຕ຺ຖໍ ຠາສິຕໍ, ເອກນ຺ເຕນ ຕທຕ຺ຖນິປ຺ຜາທນໂຕ ຍຖາ ຠາສິຕໍ ຠຄວຕາ, ຕເຖວາຕິ ອວິປຣີຕເທສນຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຄທຕ຺ໂຖ’’ຕິ ເອເຕນ ຕຖໍ ຄທຕີຕິ ຕຖາຄໂຕຕິ ທ-ກາຣສ຺ສ ຕ-ກາໂຣ ກໂຕ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຕຖາ ຄຕມສ຺ສາຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຄຕນ຺ຕິ ຈ ກາຍສ຺ສ ວາຈາຍ ວາ ປວຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ຍໍຕໍ-ສທ຺ທານໍ ອພ຺ຍຠິຈາຣິສມ຺ພນ຺ຘິຕາຍ ‘‘ຍຖາ’’ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ອຸປຏ຺ຐິໂຕເຍວ ໂຫຕິ. ກາຍວຈີກິຣິຍານຎ຺ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎານຸໂລເມນ ວຈນິຈ຺ຉາຍໍ, ກາຍສ຺ສ ວາຈາ, ວາຈາຍ ຈ ກາໂຍ ສມ຺ພນ຺ຘີຠາເວນ ອຸປຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຠຄວໂຕ ຫີ’’ຕິອາທິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ອຕ຺ເຖ ຕຖາວາທິຕາຍ ຕຖາຄໂຕຕິ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ໂສ ປນ ປຸພ຺ເພ ປກາຣນ຺ຕເຣນ ທສ຺ສິໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ຕຖາກາຣິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ’’ຕິ.

‘‘ຕິຣິຍໍ ອປຣິມາຓາສຸ ໂລກຘາຕູສູ’’ຕິ ເອເຕນ ຍເທເກ ‘‘ຕິຣິຍໍ ວິຍ ອຸປຣິ ອໂຘ ຈ ສນ຺ຕິ ໂລກຘາຕຸໂຍ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ປຏິເສເຘຕິ. ເທສນາວິລາໂສເຍວ ເທສນາວິລາສມໂຍ ຍຖາ ‘‘ປຸຎ຺ຎມຍໍ, ທານມຍ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ.

ອຸປສຄ຺ຄນິປາຕານໍ ວາຈກສທ຺ທສນ຺ນິຘາເນ ຕທຕ຺ຖໂຊຕນຠາເວນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ຄຕ-ສທ຺ໂທເຍວ ອວຄຕຕ຺ຖໍ ອຕີຕຕ຺ຖຎ຺ຈ ວທຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຄໂຕຕິ ອວຄໂຕ ອຕີໂຕ’’ຕິ. ອຖ ວາ ອຠິນີຫາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ສມ຺ໂພຘິ, ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ມຫາໂພຘິຍານປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຫານຐານສໍກິເລສນິວຕ຺ຕີນໍ ອຠາວໂຕ ຍຖາ ປຓິຘານໍ, ຕຖາ ຄໂຕ ອຠິນີຫາຣານຸຣູປໍ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ຕຖາຄໂຕ. ອຖ ວາ ມຫິທ຺ຘິກຕາຍ, ປຏິສມ຺ຠິທານໍ ອຸກ຺ກໍສາຘິຄເມນ ອນາວຣຓຕາຍ ຈ ກຕ຺ຖຈິ ປຏິຆາຕາຠາວໂຕ ຍຖາ ຣຸຈິ, ຕຖາ ກາຍວຈີຈິຕ຺ຕານໍ ຄຕານິ ຄມນານິ ປວຕ຺ຕິໂຍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຕຖາຄໂຕ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂລເກ ວິຘຍຸຕ຺ຕຄຕປກາຣ-ສທ຺ທາ ສມານຕ຺ຖາ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຍຖາ ວິຘາ ວິປສ຺ສີອາທໂຍ ຠຄວນ຺ໂຕ, ອຍມ຺ປິ ຠຄວາ ຕຖາ ວິໂຘຕິ ຕຖາຄໂຕ. ຍຖາ ຍຸຕ຺ຕາ ຈ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ອຍມ຺ປິ ຠຄວາ ຕຖາ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ. ອຖ ວາ ຍສ຺ມາ ສຈ຺ຈໍ ຕຈ຺ຉໍ ຕຖນ຺ຕິ ຎາຓສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ, ຕສ຺ມາ ຕເຖນ ຎາເຓນ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕຕິ. ເອວມ຺ປິ ຕຖາຄຕ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ –

‘‘ປຫາຍ ກາມາທິມເລ ຍຖາ ຄຕາ,

ສມາຘິຎາເຓຫິ ວິປສ຺ສິອາທໂຍ;

ມເຫສິໂນ ສກ຺ຍມຸນີ ຊຸຕິນ຺ຘໂຣ,

ຕຖາຄໂຕ ເຕນ ຕຖາຄໂຕ ມໂຕ.

ຕຖຎ຺ຈ ຘາຕາຍຕນາທິລກ຺ຂຓໍ,

ສຠາວສາມຎ຺ຎວິຠາຄເຠທໂຕ;

ສຍມ຺ຠຸຎາເຓນ ຊິໂນ ສມາຄໂຕ,

ຕຖາຄໂຕ ວຸຈ຺ຈຕິ ສກ຺ຍປຸງ຺ຄໂວ.

ຕຖານິ ສຈ຺ຈານິ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸນາ,

ຕຖາ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາ ຈ ສພ຺ພໂສ;

ອນຎ຺ຎເນຍ຺ເຍນ ຍໂຕ ວິຠາວິຕາ,

ຍາຖາວໂຕ ເຕນ ຊິໂນ ຕຖາຄໂຕ.