໔. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຈຕຸກ຺ກວຓ຺ຓນາ

໒໔໖. ນິປ຺ປເທສຕ຺ຕາ ຠເວນ ອຸປາທານໍ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຸປາທານສ຺ສ ວິສຸໍ ຐິຕສ຺ສ ອຠາວາ ‘‘ຠວປຈ຺ຈຍາປິ ອຸປາທານ’’ນ຺ຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ມາ ປນ ຠໂວ ນິປ຺ປເທໂສ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອວໍ ສຕິ ‘‘ນາມປຈ຺ຈຍາປິ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ນາມໍ ປນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠູຕໍ ປຈ຺ຈຍຠູຕຎ຺ຈ ສປ຺ປເທສເມວ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍຖາ ປນ ‘‘ນາມປຈ຺ຈຍາ ຉຏ຺ຐາຍຕນໍ, ນາມປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສ’’ຕິອາທີສຸ (ວິຠ. ໑໕໐-໑໕໔) ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນໍ ຐເປຕ຺ວາ ນາມໍ ຄຫິຕໍ, ເອວໍ ‘‘ຠວປຈ຺ຈຍາປິ ອຸປາທານ’’ນ຺ຕິ ອິຘາປິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນໍ ຐເປຕ຺ວາ ຠວສ຺ສ ຄຫຓໍ ນ ນ ສກ຺ກາ ກາຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ອຸປາທານສ຺ສ ອວິຄຕປຈ຺ຈຍນິຍມາຠາໂວ ວິຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍນິຍມາຠາໂວ ຠເວ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຕ຺ຖີຕິ ‘‘ຠວປຈ຺ຈຍາປິ ອຸປາທານ’’ນ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈໂຍຕິ ເຈຕ຺ຖ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິປຈ຺ຈໂຍ ອຘິປ຺ເປໂຕ ສິຍາ. ‘‘ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາປິ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຈ ວຕ຺ຖຸ ອກຸສລວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ປຸເຣຊາຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ປນ ໂຫຕີຕິ. ຕຖາ ‘‘ຉຏ຺ຐາຍຕນປຈ຺ຈຍາປິ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຈ ຉຏ຺ຐາຍຕນໍ ຈກ຺ຂາຍຕນຸປຈຍາທີນໍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປສ຺ສ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຉາຊາຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ປນ ໂຫຕີຕິ.

ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຈຕຸກ຺ກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສງ຺ຂາຣາທິມູລກນຍມາຕິກາວຓ຺ຓນາ

໒໔໗. ‘‘ອປຸພ຺ພສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍສ຺ສ ວຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ອຠາວໂຕ ຠວມູລກນໂຍ ນ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ສຕິ ‘‘ຉຏ຺ຐາຍຕນປຈ຺ຈຍາ ອວິຊ຺ຊາ’’ຕິອາທິກາ ຉຏ຺ຐາຍຕນາທິມູລກາ ຈ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ສິຍຸໍ. ‘‘ນາມປຈ຺ຈຍາ ອວິຊ຺ຊາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຫິ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສພ຺ເພ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ ນາມນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ ສິຍາ – ນາມວິເສສານໍ ຉຏ຺ຐາຍຕນາທີນໍ ອວິຊ຺ຊາຍ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ຉຏ຺ຐາຍຕນາທິມູລກາ ວຸຕ຺ຕາ. ຍເທວ ປນ ນາມໍ ອວິຊ຺ຊາຍ ປຈ຺ຈໂຍ, ຕເທວ ຠວປຈ຺ຈຍາ ອວິຊ຺ຊາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ນ ວຕ຺ຕພ຺ພວິເສໂສ ໂກຈິ, ຕສ຺ມາ ອປຸພ຺ພາຠາວໂຕ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ຠວຄ຺ຄຫເຓນ ຈ ອິຘ ອວິຊ຺ຊາຍ ປຈ຺ຈຍຠູຕາ ສຠາວຘມ຺ມາ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍໍອຸ, ນ ຊາຕິອາທີນີຕິ ອປຸພ຺ພາຠາວໂຕ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ອວິຊ຺ຊາຕິປິ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍຖາ ປນ ‘‘ນາມປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນໍ ຐເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ຄຫຓໂຕ, ເອວມິຘາປິ ນ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ຠວນວເສນ ສຠາວຘມ຺ມາສຠາວຘມ຺ເມສຸ ສາມຎ຺ເຎນ ປວຕ຺ໂຕ ຠວ-ສທ຺ໂທຕິ ນ ໂສ ອວິຊ຺ຊາຍ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ເຕນ ຠວມູລກນໂຍ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

‘‘ອຸປາທານປຈ຺ຈຍາ ຠໂວ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຍ ຠເວກເທເສ ວິສຸໍ ປຸພ຺ເພ ອຄ຺ຄຫິເຕ ຠວ-ສທ຺ໂທ ປຈ຺ຈຍໂສຘນຕ຺ຖໍ ອາທິໂຕ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ນິຣວເສສໂພຘໂກ ໂຫຕິ, ນ ນາມ-ສທ຺ໂທ. ເອວໍສຠາວາ ຫິ ເອຕາ ນິຣຸຕ຺ຕິໂຍຕິ ອິມິນາວາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ອວິຊ຺ຊາຕິປິ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ’’ຕິ ອາຫາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ອິມິນາວ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ຠວສ຺ສ ນິປ຺ປເທສຕ຺ຕາ ຠວປຈ຺ຈຍາປິ ອຸປາທານນ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍວາເຣ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ເອເຕນ ຊາຕິຊຣາມຣຓານໍ ອວິຊ຺ຊາຍ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ. ຊາຍມານານໍ ປນ ຊາຕິ, ນ ຊາຕິຍາ ຊາຍມານາ, ຊີຍມານມີຍມານຎ຺ຈ ຊຣາມຣຓໍ, ນ ຊຣາມຣຓສ຺ສ ຊີຍມານມີຍມານາຕິ ຊາຕິອາທີນິ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ນ ອວິຊ຺ຊາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອສມ຺ຠວໂຕ ເອວ ຕມ຺ມູລກາ ນຍາ ນ ຄຫິຕາ, ປຈ຺ເຉໂທປິ ປນ ອຕ຺ຖີຕິ ‘‘ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕເນວ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ມາຕິກາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອກຸສລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໔໘-໒໔໙. ອຸປາທານສ຺ສ ອຸປາທານປຈ຺ຈຍຕ຺ຕໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ນນຸ ນາຍໍ ໂທໂສ. ກາມຸປາທານຎ຺ຫິ ທິຏ຺ຐຸປາທານສ຺ສ, ຕຎ຺ຈ ອິຕຣສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ? ສຈ຺ຈໍ, ກາມຸປາທານສ຺ສ ປນ ຕຓ຺ຫາຄຫເຓນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ນາເມ ວິຍ ວິເສສປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາວາ ຈ ອຸປາທານຄ຺ຄຫເຓນ ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍາ ຠວສ຺ສ ຈ ປຈ຺ຈຍຠູຕາ ທິຏ຺ຐິ ເອວ ຄຫິຕາຕິ ອຍໍ ໂທໂສ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍສ຺ມາ ຈ ອຸປາທານຏ຺ຐາເນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຈ຺ຈໂຍ ຈ ເອກເມວ, ຕສ຺ມາ ‘‘ນາມປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສ, ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ສຬາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ນິທ຺ເທເສສຸ ວິຍ ‘‘ອຸປາທານປຈ຺ຈຍາ ຠໂວ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ນິທ຺ເທເສ ປຈ຺ຈໂຍ ວິສຸໍ ນ ວິຠຕ຺ໂຕ. ສຕິປິ ວາ ຠວສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ກາມຸປາທານສ຺ສປິ ຄຫເຓ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ອຸປາທານ’’ນ຺ຕິ ອວຸຈ຺ຈມາເນ ກາມຸປາທານໍ ກາມຸປາທານສ຺ສ, ທິຏ຺ຐິ ຈ ທິຏ຺ຐິຍາ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຕານິວາຣຓຕ຺ຖໍ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ອຸປາທານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໒໕໒. ຈກ຺ຂາຍຕນາທິອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປສ຺ສ ຊນກໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຈກ຺ຂາຍຕນຸປຈຍາທີນໍ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຕທຊນກມ຺ປີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕາສມ຺ປິ ຫີຕິ ອຸຕຸອາຫາຣຊສນ຺ຕຕີນມ຺ປິ ຫິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກສມຸຏ຺ຐາປນປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈຍວເສນ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໕໔. ຍຖານຸຣູປນ຺ຕິ ມຫາຠູຕສງ຺ຂາຕໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈໂຍ, ວຕ຺ຖຸສງ຺ຂາຕໍ ຉຏ຺ຐສ຺ສ ປຸເຣຊາຕາທິປຈ຺ຈໂຍ, ນາມໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ປຈ຺ຉາຊາຕາທິປຈ຺ຈໂຍ, ຉຏ຺ຐສ຺ສ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈໂຍຕິ ເອສາ ຍຖານຸຣູປຕາ.

໒໖໔. ຍສ຺ສາຕິ ຍສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ນາມສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍຠາໂວ ໂຫຕີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

໒໗໒. ‘‘ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາປິ ນາມ’’ນ຺ຕິ ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍຠາເວນ ວຕ຺ຕພ຺ພສ຺ເສວ ນາມສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ເນນ ປວຕ຺ຕິ ທສ຺ສິຕາຕິ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຜສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ປຸນ ວຈເນ ໂກຈິ ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖີຕິ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຖາປີ’’ຕິອາທິມາຫ.

໒໘໐. ຍສ຺ມາ ອຘິໂມກ຺ໂຂປິ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອຸປາທານຏ຺ຐານໍ ປຣິຫີນເມວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ພລວກິເລເສນ ປນ ປທປູຣຓສ຺ສ ກາຣຓໍ ຕຓ຺ຫາຍ ອຠາໂວ ໂທມນສ຺ສສຫຄເຕສຸ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວາຕິ ຕສ຺ສ ເຕນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ຕຕິຍຈິຕ຺ຕາທີສຸ ‘‘ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍາ ອຘິໂມກ຺ໂຂ’’ຕິອາທິມ຺ຫິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນເມວ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປາຬິ ສໍຂິຕ຺ຕາ. ເຫຏ຺ຐາຕິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກຓ຺ຑາທີສຸ.

ອກຸສລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ກຸສລາພ຺ຍາກຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໙໒. ປສາໂທຕິ ສທ຺ຘາ.

໓໐໖. ‘‘ອໂລໂຠ ນິທານໍ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍາ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ອ. ນິ. ໓.໓໔) ສພ຺ຍາປາຣານິ ກຸສລມູລານິ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິທານານິ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ກມ຺ມເວຄກ຺ຂິຕ຺ເຕສຸ ວິປາເກສຸ ອໂລຠາທິສຫຄຕກມ຺ມປຏິພິມ຺ພຠູຕາ ວິຍ ປວຕ຺ຕມານາ ອໂລຠາທໂຍຕິ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາເຓສຸ ວິຍ ນິທານຣຫິຕຕາ ໂສຕປຕິຕຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ກິຣິຍຘມ຺ມາ ກິຣິຍມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກມ຺ມນິທານຣຫິຕາອິຈ຺ເຈວ ປຣິຫີນາວິຊ຺ຊາຏ຺ຐານາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖວາຣາ ອສມ຺ຠວໂຕ ເອວາຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ກິໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນິ ຈກ຺ຂາຍຕນຸປຈຍາທີນໍ ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈຍາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ? ໂຫນ຺ຕິ, ຕທຸປຕ຺ຖມ຺ຠກສ຺ສ ປນ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ອສມຸຏ຺ຐາປນໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອສມ຺ຠວໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສຫຊາຕປຈ຺ຉາຊາຕວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປນ ວເສນ ຕທາປິ ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປໍ, ປຈ຺ຉາຊາຕສຫຊາຕນາມສ຺ສ ສຫຊາຕປຸເຣຊາຕຠູຕຈກ຺ຂາທິຣູປສ຺ສ ຈ ວເສນ ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ສຬາຍຕນຎ຺ຈ ລພ຺ຠຕີຕິ ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖວາຣາ ນ ນ ສມ຺ຠວນ຺ຕີຕິ.

ກຸສລາພ຺ຍາກຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອວິຊ຺ຊາມູລກກຸສລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໓໓໔. ສມ຺ໂມຫວເສນາຕິ ກຸສລຜເລ ອນິຈ຺ຈາທິຕາຍ ສຠເຍ ສາທຸຣສວິສຣຸກ຺ຂພີຊສທິເສ ຕໍນິພ຺ພຕ຺ຕກກຸສເລ ຈ ອນາທີນວທສ຺ສິຕາວເສນ. ສມຕິກ຺ກມຕ຺ຖໍ ຠາວນາ ສມຕິກ຺ກມຠາວນາ, ຕທງ຺ຄວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ສມຕິກ຺ກມຠູຕາ ວາ ຠາວນາ ສມຕິກ຺ກມຠາວນາ.

ຕຖາ ອິຘ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ເອວ ສງ຺ຂາຣານໍ ອວິຄຕາທິປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ປນ ສງ຺ຂາຣາທໂຍ ອວິຄຕາທິປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາໂຣ, ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓໍ ສງ຺ຂາຣເຫຕຸກນ຺ຕິອາທິນາ ໂຍຊນາ ນ ນ ສກ຺ກາ ກາຕຸນ຺ຕິ ອວິຄຕຈຕຸກ຺ກາທີນິປິ ນ ອິຘ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປໍ ວິຎ຺ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ນາມນ຺ຕິອາທິນາ ຫິ ຍຖາລາຠໂຍຊນາຍ ນໂຍ ທສ຺ສິໂຕຕິ.

ອວິຊ຺ຊາມູລກກຸສລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ກຸສລມູລກວິປາກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໓໔໓. ‘‘ນານາກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈເຍ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກິໍ ກຸສລມູລໍ ອກຸສລມູລຎ຺ຈ ກມ຺ມປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ? ນ ໂຫຕິ, ກມ຺ມປຈ຺ຈຍຠູຕາຍ ປນ ເຈຕນາຍ ສໍສຏ຺ຐໍ ກມ຺ມໍ ວິຍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ເຕນ ເອກີຠາວມິວ ຄຕຕ຺ຕາຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍຖາ ກຸສລາກຸສລມູເລຫິ ວິນາ ກມ຺ມໍ ວິປາກໍ ນ ຊເນຕີຕິ ຕານິ ວິປາກສ຺ສ ປຣິຍາເຍນ ອຸປນິສ຺ສໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕານິ, ເອວໍ ກມ຺ເມນ ເອກີຠູຕານິ ສໍສຏ຺ຐານິ ຫຸຕ຺ວາ ກມ຺ມຊານໍ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ປຣິຍາເຍນ ເຕສໍ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ເອສາຕິ ເອສ ກຸສລມູລປຈ຺ຈໂຍ ອກຸສລມູລປຈ຺ຈໂຍ ຈາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ກຸສລາກຸສລວິປາການໍ ວິຍ ກິຣິຍານໍ ອຸປ຺ປາທການິ ອວິຊ຺ຊາກຸສລາກຸສລມູລານິ ຈ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປນິສ຺ສຍຕໍ ນ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ. ມນສິກາໂຣປິ ຊວນວີຖິປຏິປາທກມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກຸສລາກຸສລານິ ວິຍ ອວິຊ຺ຊໍ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ນ ກໂຣຕິ, ອວິຊ຺ຊູປນິສ຺ສຍານໍ ປນ ປວຕ຺ຕິອຕ຺ຖໍ ຠວງ຺ຄາວຏ຺ຏນມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ປຫີນາວິຊ຺ຊານຎ຺ຈ ກິຣິຍານໍ ອວິຊ຺ຊາ ເນວຸປ຺ປາທິກາ, ອາຣມ຺ມຓມຕ຺ຕເມວ ປນ ໂຫຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ກຸສໂລ ຘມ຺ໂມ ອພ຺ຍາກຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໒໓), ‘‘ວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ໂມ ເນວວິປາກນວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ມສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໓.໑໐໓) ຈ ເອວມາທີສຸ ກິຣິຍານໍ ອກຸສລາ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠາເວນ ນ ອຸທ຺ຘຏາຕິ. ອປິຈ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ວເສນ ອວິຊ຺ຊາມູລໂກ ກຸສລນໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ‘‘ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ວເສນ ກຸສລາກຸສລມູລໂກ ວິປາກນໂຍ, ກິຣິຍານໍ ປນ ເນວ ສງ຺ຂາຣຄ຺ຄຫເຓນ, ນ ຈ ວິຎ຺ຎາຓຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫຓໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຕໍມູລໂກ ກິຣິຍານໂຍ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອເນກເຠທໂຕຕິ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ມູລປທານໍ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິການໍ ກິຣິຍນ຺ເຕ ປຐມນເຍ ສຫຊາຕາທິອເນກປຈ຺ຈຍຠາເວນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ວເສນ ນວາທິມູລປທານໍ ນຍານໍ ວເສນ, ອເນກປ຺ປກາຣໂຕ ຈຕຸນ຺ນໍ ຈຕຸກ຺ການໍ ວເສນາຕິ ວາ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກຸສລາກຸສລານໍ ປນ ວິປາເກ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ກຸສລາກຸສເລສຸ ກຸສລາກຸສລານໍ ວິປາເກ ຈາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ປຸຣິມປຈ຺ຉິເມສຸ ຫິ ນເຍສຸ ຍຖາ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອເນກເຠທໂຕ ເອກຘາວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຈ ປຈ຺ຉິມນເຍ ກຸສເລ ອເນກເຠທໂຕ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ, ອຖ ໂຂ ‘‘ເອກຘາວາ’’ຕິ. ເອກຘາວາຕິ ຈ ມູລປເທກປຈ຺ຈຍຕາວເສນ, ເອກສ຺ເສວ ວາ ນຍສ຺ສ ວເສນ ເອກປ຺ປກາເຣນາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ປຐມຈຕຸກ຺ກສ຺ເສວ ວເສນາຕິ ວາ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຘມ຺ມປຈ຺ຈຍເຠເທຕິ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈຍຠາວເຠເທ ຊຣາມຣຓາທີນໍ ຘມ຺ມານໍ ຊາຕິອາທິປຈ຺ຈຍເຠເທ, ຕໍຕໍຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສມຍປຣິຈ຺ຉິນ຺ນານໍ ວາ ຜສ຺ສາທີນໍ ຘມ຺ມານໍ ເອກກ຺ຂຓິກາວິຊ຺ຊາທິປຈ຺ຈຍເຠເທ. ປຣິຍຕ຺ຕິອາທີນໍ ກໂມ ປຣິຍຕ຺ຕິ…ເປ… ປຏິປຕ຺ຕິກ຺ກໂມ. ປຈ຺ຈຍາກາເຣ ຫິ ປາຬິປຣິຍາປຸຓນຕທຕ຺ຖສວນປາຬິອຕ຺ຖຈິນ຺ຕນານິ ‘‘ຊຣາມຣຓໍ ອນິຈ຺ຈໍ ສງ຺ຂຕໍ…ເປ… ນິໂຣຘຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຠາວນາປຏິປຕ຺ຕິ ຈ ກເມນ ກາຕພ຺ພາຕິ ກມ-ຄ຺ຄຫຓໍ ກໂຣຕິ. ຕໂຕຕິ ຎາຓປ຺ປເຠທຊນກໂຕ ກມໂຕ. ອຎ຺ຎໍ ກຣຓີຍຕຣໍ ນຕ຺ຖິ. ຕທາຍຕ຺ຕາ ຫິ ທຸກ຺ຂນ຺ຕກິຣິຍາຕິ.

ກຸສລມູລກວິປາກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.