໒. ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໒໔໓. ປຖວີອາກາສາ ວິຍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ມຫາປຕ຺ຖຏວິຕ຺ຖາຣິຕານໍ ອຕ຺ຖານໍ ປຣິກປ຺ປວເສນ ກຖິໂຕ. ຕຎ຺ຫິ ອປຕ຺ຖຏໍ ອວິຕ຺ຖຕຎ຺ຈ ປຖວິໍ ອາກາສຎ຺ຈ ປຕ຺ຖຣນ຺ໂຕ ວິຕ຺ຖາຣຍນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ເອເກກຈິຕ຺ຕາວຣຸທ຺ຘໍ ອກຕ຺ວາ ສພ຺ພສຕ຺ຕສພ຺ພຈິຕ຺ຕສາຘາຣຓວເສນ ປຕ຺ຖຏວິຕ຺ຖຕໍ ກຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີເຍນ ຠຄວາ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ນານາຈິຕ຺ຕວເສນາຕິ ອສຫຊາຕານໍ ສຫຊາຕານຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນານໍ ນານາຈິຕ຺ຕຄຕານໍ ທສ຺ສິຕຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນວ ມູລປທານິ ເອເຕສນ຺ຕິ ນວມູລປທາ, ນຍາ. ‘‘ເອເກເກນ ນເຍນ ຈຕຸນ຺ນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ວາຣານໍ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອຕ຺ຖ ‘‘ເອເກເກນ ຈຕຸກ຺ເກນາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ນຍຈຕຸກ຺ກວາຣາ ຫິ ເອຕ຺ຖ ວວຕ຺ຖິຕາ ທສ຺ສິຕານໍ ຈຕຸກ຺ການໍ ນຍຠາວາຕິ.

໑. ປຈ຺ຈຍຈຕຸກ຺ກວຓ຺ຓນາ

ອວິຊ຺ຊໍ ອງ຺ຄໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິອາທີນິ ປຈ຺ຈຍສຫິຕານິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນານິ ອງ຺ຄຠາເວນ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ອາຫ ‘‘ນ, ຕສ຺ສ ອນງ຺ຄຕ຺ຕາ’’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ເທເສ (ວິຠ. ໒໒໖) ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ອວິຊ຺ຊາ’’ຕິ ອວິຊ຺ຊໍ ວິສຸໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິອາທິນາ ຕໍຕໍປຈ຺ຈຍວນ຺ໂຕ ສງ຺ຂາຣາທໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕາຕິ. ຕີສຸ ປກາເຣສຸ ປຐມປຐມວາໂຣ ທຸຕິຍວາຣາທີສຸ ປວິສນ຺ໂຕ ປຈ຺ຈຍວິເສສາທິສພ຺ພນານຕ຺ຕສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ເຕ ວາຣວິເສເສ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ‘‘ສພ຺ພສງ຺ຄາຫໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຐມວາໂຣ ເອວ ຫິ ນ ເກວລໍ ຉຏ຺ຐາຍຕນເມວ, ອຖ ໂຂ ນາມຎ຺ຈ ຜສ຺ສສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ, ນາມໍ ວາ ນ ເກວລໍ ຉຏ຺ຐາຍຕນສ຺ເສວ, ອຖ ໂຂ ຜສ຺ສສ຺ສາປີຕິ ປຈ຺ຈຍວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ເຍນ ອຕ຺ຖວິເສເສນ ມຫານິທານສຸຕ຺ຕເທສນາ ປວຕ຺ຕາ, ຕໍທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ ຉຏ຺ຐາຍຕນງ຺ຄໍ ປຣິຫາເປຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ຕສ຺ສ ທຸຕິຍວາເຣ ຈ ປເວໂສ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ສພ຺ພງ຺ຄສໂມໂຣຘໂຕ.

ຍຕ຺ຖາຕິ ວາຣຈຕຸກ຺ເກ ເອເກກວາເຣ ຈ. ອຎ຺ຎຖາຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍໂຕ ອຎ຺ຎຖາ ສງ຺ຂາໂຣຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ຣູປໍ ສຬາຍຕນ’’ນ຺ຕິ, ເຕສຸປິ ຈ ວາເຣສຸ ຈຕູສຸປິ ໂສກາທໂຍ ອວຸຕ຺ຕາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີເຍສຸ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ຈ ວຸຕ຺ຕເມວ ອິຘ ‘‘ຉຏ຺ຐາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ອຎ຺ຎຖາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ສພ຺ພຏ຺ຐານສາຘາຣຓໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສພ຺ພວາຣສາຘາຣຓໂຕ, ສພ຺ພວິຎ຺ຎາຓປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠວສາຘາຣຓໂຕ ວາ. ວິນາ ອຠາເວນ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຂນ຺ຘຕ຺ຕຍມ຺ປິ ສມານໍ ຜລໍ ປຈ຺ຈໂຍ ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ອວິເສເສນາ’’ຕິ. ‘‘ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຄຕິ ຜສ຺ໂສ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໐໔; ສໍ. ນິ. ໒.໔໓) ວຈນໂຕ ປນ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຜສ຺ສສ຺ສ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍຕິ ຕສ຺ສ ຜສ຺ໂສ ວິສິຏ຺ຐໍ ຜລໍ, ສຕິປິ ປຈ຺ຈຍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ອາຫາຣປຈ຺ຈຍຠາເວ ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຍ ວິຎ຺ຎາຓາຫຣຓໍ ວິສິຏ຺ຐໍ ກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ສງ຺ຂາໂຣ ຈສ຺ສ ວິສິຏ຺ໂຐ ປຈ຺ຈໂຍ. ອຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓມຕ຺ຕານີຕິ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓປ຺ປມາຓຣຫິຕານິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖຕິ ຕສ຺ສ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອວິຊ຺ຊາທິກສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເຫຕຸກາທີນີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ມິໍ ຈຕຸກ຺ເກ ເຫຕຸກ-ສທ຺ໂທ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໍ ເຫຕຸກ-ສທ຺ທສຫຈຣິຕຕ຺ຕາ ‘‘ເຫຕຸກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຫຕຸ-ສທ຺ໂທ ຄຕິສູຈໂກ ອວິຄຕຕາ ຈ ວິຄຕຕານິວາຣຓວເສນ ຄຕິ ເອວ ໂຫຕີຕິ ເຫຕຸກຈຕຸກ຺ກໍ ອວິຄຕປຈ຺ຈຍວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕິຘາ ຈຕຸຘາ ປຎ຺ຈຘາ ວາຕິ ວາ-ສທ຺ໂທ ‘‘ຉຘາ ວາ’’ຕິປິ ວິກປ຺ເປຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສມາຘິ ຫິ ສາຘາຣເຓຫິ ຕີຫິ ຌານິນ຺ທ຺ຣິຍມຄ຺ຄປຈ຺ຈເຍຫິ ຈ ປຈ຺ຈໂຍຕິ. ອຸປາທານໍ ຠວສ຺ສ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈເຍນ ຈາຕິ ສຕ຺ຕຘາຕິ ກາມຸປາທານວຊ຺ຊານໍ ວເສນ ວທຕິ. ກາມຸປາທານໍ ປນ ຍຖາ ຠວສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ໂສ ປກາໂຣ ຕຓ຺ຫາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວາຕິ ນ ວຸຕ຺ໂຕ.

ອິມສ຺ມິໍ ຈຕຸກ຺ເກ ສຫຊາຕປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຈນວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຕ຺ໂຖ ຫິ ນ ກຕ຺ຖຈິ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຍຖາສເກຫິ ປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕິ, ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍວເສເນວ ປນ ອິມສ຺ສ ຈຕຸກ຺ກສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂສເຍເວຕ຺ຖ ໂຫຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ປຐມວາໂຣຕິ ປຐມຈຕຸກ຺ໂກຕິ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຠວາທີນໍ ຕຖາ ອຠາວນ຺ຕິ ຍທິ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍວເສເນວ ປຐມຈຕຸກ຺ໂກ ວຸຕ຺ໂຕ, ຠໂວ ຊາຕິຍາ, ຊາຕິ ຈ ມຣຓສ຺ສ ສຫຊາຕປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕີຕິ ຍຖາ ອວິຄຕຈຕຸກ຺ກາທີສຸ ‘‘ຠວປຈ຺ຈຍາ ຊາຕິ ຠວເຫຕຸກາ’’ຕິອາທິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ ຠວາທີນໍ ອວິຄຕາທິປຈ຺ຈຍຕາຍ ອຠາວໂຕ, ເອວມິຘາປິ ‘‘ຠວປຈ຺ຈຍາ ຊາຕີ’’ຕິອາທິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ປຈ຺ຈຍວຈນເມວ ຫິ ເຕສໍ ສຫຊາຕສູຈກໍ ອາປນ຺ນໍ ອວິຄຕຈຕຸກ຺ກາທີສຸ ວິຍ ອິຘ ປຈ຺ຈຍວິເສສສູຈກສ຺ສ ວຈນນ຺ຕຣສ຺ສ ອຠາວາ, ນ ຈ ຕໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຈ ຠວາທໂຍ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍວເສເນວາຍໍ ຈຕຸກ຺ໂກ ວຸຕ຺ໂຕ. ເສສປຈ຺ຈຍານຎ຺ຈ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ ອິທໍ ‘‘ຠວາທີນ’’ນ຺ຕິ ເອເຕນ ສຫ ອໂຍເຊຕ຺ວາ ສາມຎ຺ເຎນ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ສຫຊາເຕນ ສຫ ເສສປຈ຺ຈຍຠາວານຎ຺ຈ ສມ຺ຠວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ປຈ຺ຈຍວິເສສສູຈກສ຺ສ ວຈນນ຺ຕຣສ຺ສ ອຠາວາ ສຫຊາຕໂຕ ອຎ຺ເຎ ປຈ຺ຈຍຠາວາ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ນ ສມ຺ຠວນ຺ຕີຕິ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍວເສເນວາຍໍ ຈຕຸກ຺ໂກ ອາຣທ຺ໂຘຕິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ນ ຈ ເຕ ນ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ນາຍໍ ຕຖາ ອາຣທ຺ໂຘຕິ.

‘‘ມຫານິທານສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ເອກາທສງ຺ຄິໂກ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ປນ ‘‘ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປໍ, ນາມປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໒.໙໗) ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອາຄເຕ ນາມຣູເປ ເອກຘາ ຄຫິເຕ ນວງ຺ຄິໂກ, ທ຺ວິຘາ ຄຫິເຕ ທສງ຺ຄິໂກ ວຸຕ຺ໂຕ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປນ ວຸຕ຺ເຕສຸ ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາເຣສຸ ອທ຺ຘຕ຺ຕຍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ໂຍຊິຍມາເນສຸ ເອກາທສງ຺ຄິໂກ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ມຫານິທານສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາຍ ປຣິຄ຺ຄຫຕ຺ຖນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ຫິ ຈກ຺ຂາຍຕນາທີນິ ວິຍ ຣູເປ ຉຏ຺ຐາຍຕນຎ຺ຈ ນາເມ ອນ຺ໂຕຄຘໍ ກຕ຺ວາ ຜສ຺ສສ຺ສ ນິຣວເສສຣູປປຈ຺ຈຍໍ ວິຍ ນິຣວເສສນາມປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວມິຘາປິ ຕຕ຺ຖ ທສ຺ສິຕວິເສສທສ຺ສເນນ ຕໍເທສນາປຣິຄ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິເກ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາເທ ຉຏ຺ຐາຍຕນໍ ນາມນ຺ໂຕຄຘໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ນາມປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຣູປປ຺ປວຕ຺ຕິເທສໍ ສນ຺ຘາຍ ເທສິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອິມສ຺ສາ’’ຕິ ວຈນເສໂສ, ນ ປຸຣິມານນ຺ຕິ, ເຕເນວ ‘‘ອຍຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ.

ໂຍນິວເສນ ໂອປປາຕິການນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ສໍເສທຊໂຍນິກາປິ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນຠາເວນ ໂອປປາຕິກສງ຺ຄຫໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ປຘານາຍ ວາ ໂຍນິຍາ ສພ຺ພປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນໂຍນິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂອປປາຕິການ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ສງ຺ຄຫນິທສ຺ສນວເສເນວ ຫິ ຘມ຺ມຫທຍວິຠງ຺ເຄປິ (ວິຠ. ໑໐໐໙) ‘‘ໂອປປາຕິການໍ ເປຕານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ໂອປປາຕິກຄ຺ຄຫຓເມວ ກຕໍ, ນ ສໍເສທຊຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ. ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ຉຫາຍຕເນຫິ ຜສ຺ສສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ, ນ ເຈກສ຺ສ ອກຸສລຜສ຺ສສ຺ສ ຉຏ຺ຐາຍຕນວຊ຺ຊໍ ອາຍຕນໍ ສມານກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕມານໍ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ອຕ຺ຖິ, ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ ເຈຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕໂກ ນ ໂຫຕີຕິ ນ ຄຍ຺ຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສຬາຍຕນປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສ’’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຍສ຺ມາ ປເນໂສ’’ຕິອາທິມາຫ.

ປຸຣິມໂຍນິທ຺ວເຍ ສມ຺ຠວນ຺ຕມ຺ປິ ເກສຎ຺ຈິ ສຬາຍຕນໍ ກລລາທິກາເລ ນ ສມ຺ຠວຕີຕິ ‘‘ສທາ ອສມ຺ຠວໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ປຈ຺ຉິມໂຍນິທ຺ວເຍ ປນ ເຍສໍ ສມ຺ຠວຕິ, ເຕສໍ ສທາ ສມ຺ຠວຕີຕິ. ອິໂຕຕິ ອິມສ຺ມາ ຈຕຸກ຺ກໂຕ, ນຍໂຕ ວາ, ໂຍ ວິເສໂສ.

ປຈ຺ຈຍຈຕຸກ຺ກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ເຫຕຸຈຕຸກ຺ກວຓ຺ຓນາ

໒໔໔. ຊາຕິກ຺ຂຓມຕ຺ເຕ ເອວ ອຠາວໂຕຕິ ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ຠາວໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວິຄຕປຈ຺ຈຍນິຍມາຠາວໂຕ ຠເວ ອຸປາທານເຫຕຸກຄ຺ຄຫຓໍ ນ ກຕໍ, ອຠາວໂຕ ອວິຄຕປຈ຺ຈຍສ຺ສ ຊາຕິອາທີສຸ ຠວເຫຕຸກາທິຄ຺ຄຫຓໍ ນ ກຕນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ປນ ຍາວ ວຕ຺ຖຸ, ຕາວ ອນຸປລພ຺ຠມານສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ອວິຄຕປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ ວິຎ຺ຎາຓໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ປວຕ຺ຕນກມ຺ປິ, ເອວໍ ອຸປາທານໍ ຠວສງ຺ຄຫິຕານໍ ຊາຕິອາທີນໍ, ຠໂວ ຈ ຊາຕິຍາ ອວິຄຕປຈ຺ຈໂຍ ສິຍາ. ອຖ ນ ສິຍາ, ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ເຘ ຊາຕິອາທີນໍ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎາຓໍ ນາມສ຺ສ, ນາມຎ຺ຈ ອຕກ຺ຂຓິກສມ຺ຠວາ ຉຏ຺ຐາຍຕນສ຺ສ ອວິຄຕປຈ຺ຈໂຍ ນ ສິຍາຕິ ອິຘ ວິຍ ຕຕ຺ຖາປິ ເຫຕຸກຄ຺ຄຫຓໍ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ຍາວ ອຸປາທານໍ, ຕາວ ຊາຕິອາທີນໍ ອນຸປລພ຺ໂຠ, ຊາຕິກ຺ຂຓມຕ຺ເຕ ເອວ ຠວສ຺ສ ອຠາໂວ ຈ ກາຣຓນ຺ຕິ ນ ສກ຺ກາ ກາຕຸໍ. ສງ຺ຂຕລກ຺ຂຓານໍ ປນ ຊາຕິອາທີນໍ ອສຠາວຘມ຺ມານໍ ຠເວນ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອສຠາວຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຠວນ຺ຕຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ ເຫຕຸອາທິປຈ຺ຈຍາ ນ ສນ຺ຕີຕິ ຠວສ຺ສ ອຸປາທານໍ ນ ນິຍເມນ ອວິຄຕປຈ຺ຈໂຍ, ຠໂວ ປນ ຊາຕິຍາ, ຊາຕິ ຊຣາມຣຓສ຺ສ ເນວ ອວິຄຕປຈ຺ຈໂຍຕິ ອວິຄຕປຈ຺ຈຍນິຍມາຠາວໂຕ ອຠາວໂຕ ຈ ອວິຄຕປຈ຺ຈຍສ຺ສ ຠວາທີສຸ ເຫຕຸກຄ຺ຄຫຓໍ ນ ກຕນ຺ຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ.

ນນຸ ເອວໍ ‘‘ນາມໍ ວິຎ຺ຎາຓເຫຕຸກໍ ຉຏ຺ຐາຍຕນໍ ນາມເຫຕຸກ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ນາມສງ຺ຄຫິຕານໍ ຊາຕິອາທີນໍ ອວິຄຕປຈ຺ຈໂຍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອວິຄຕປຈ຺ຈຍຠາໂວ ຈ ອຕ຺ຖິ ອສຠາວຘມ຺ມຕ຺ຕາຕິ? ນ, ເຕສໍ ນາເມນ ອສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ນມນກິຈ຺ຈປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຎ຺ຫິ ນາມໍ, ຕຎ຺ຈ ກິຈ຺ຈໍ ສຠາວຘມ຺ມານເມວ ໂຫຕີຕິ ສຠາວຘມ຺ມຠູຕາ ເອວ ຕໂຍ ຂນ຺ຘາ ‘‘ນາມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ເຫຕຸກຄ຺ຄຫຓໍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ອິຘ ປນ ຠວຕີຕິ ຠໂວ, ນ ຈ ຊາຕິອາທີນິ ນ ຠວນ຺ຕິ ‘‘ຠວປຈ຺ຈຍາ ຊາຕິ ສມ຺ຠວຕິ, ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓໍ ສມ຺ຠວຕີ’’ຕິ ໂຍຊນໂຕ, ຕສ຺ມາ ສງ຺ຂຣຓໂຕ ສງ຺ຂາເຣ ວິຍ ຠວນໂຕ ຠເວ ຊາຕິອາທີນິ ສງ຺ຄຫິຕານີຕິ ນິຍມາຠາວາຠາເວຫິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ເຫຕຸກຄ຺ຄຫຓໍ ນ ກຕນ຺ຕິ.

ເກຈິ ປນາຕິອາທິນາ ເຣວຕຕ຺ເຖຣມຕໍ ວທຕິ. ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘາ ຫິ ອິຘ ຠໂວຕິ ອາຄຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອຸປາທານປຈ຺ຈຍາ ຠໂວ, ຐເປຕ຺ວາ ອຸປາທານໍ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ (ວິຠ. ໒໔໙).

‘‘ວຕ຺ຕພ຺ພປເທສາຠາວໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ສຕິປິ ປນ ປເທເສ ອຸປາທານໍ ວິຍ ສຠາວານິ ຊາຕິອາທີນິ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຐເປຕພ຺ພສ຺ສ ຠາວນ຺ຕຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ ເອວ ຐປນໍ ນ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ. ຊາຍມານານໍ ປນ ຊາຕິ, ຊາຕານຎ຺ຈ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ ‘‘ຠວປຈ຺ຈຍາ ຊາຕິ, ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໒໒໕) ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ປນ ‘‘ນາມປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສຕິ ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ນາມໍ? ຐເປຕ຺ວາ ຜສ຺ສໍ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ນາມ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໒໕໙), ‘‘ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ສຬາຍຕນນ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ ນາມໍ ອຕ຺ຖິ ຣູປໍ. ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ນາມໍ? ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ນາມໍ. ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ຣູປໍ? ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຠູຕາ ຍຎ຺ຈ ຣູປໍ ນິສ຺ສາຍ ມໂນຘາຕຸ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ວຕ຺ຕຕິ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຣູປ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໒໖໑) ຈ ຍໍ ນາມຣູປຎ຺ຈ ຜສ຺ສສ຺ສ ສຬາຍຕນສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ, ຕສ຺ສ ວຕ຺ຕພ຺ພປເທໂສ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ, ເອວໍ ໂຍ ຠໂວ ຊາຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ, ຕສ຺ສປິ ຐເປຕພ຺ພຄເຫຕພ຺ພວິເສເສ ສຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕພ຺ພປເທໂສ ນຕ຺ຖີຕິ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ.

ເຫຕຸຈຕຸກ຺ກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຈຕຸກ຺ກວຓ຺ຓນາ

໒໔໖. ນິປ຺ປເທສຕ຺ຕາ ຠເວນ ອຸປາທານໍ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຸປາທານສ຺ສ ວິສຸໍ ຐິຕສ຺ສ ອຠາວາ ‘‘ຠວປຈ຺ຈຍາປິ ອຸປາທານ’’ນ຺ຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ມາ ປນ ຠໂວ ນິປ຺ປເທໂສ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອວໍ ສຕິ ‘‘ນາມປຈ຺ຈຍາປິ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ນາມໍ ປນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠູຕໍ ປຈ຺ຈຍຠູຕຎ຺ຈ ສປ຺ປເທສເມວ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍຖາ ປນ ‘‘ນາມປຈ຺ຈຍາ ຉຏ຺ຐາຍຕນໍ, ນາມປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສ’’ຕິອາທີສຸ (ວິຠ. ໑໕໐-໑໕໔) ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນໍ ຐເປຕ຺ວາ ນາມໍ ຄຫິຕໍ, ເອວໍ ‘‘ຠວປຈ຺ຈຍາປິ ອຸປາທານ’’ນ຺ຕິ ອິຘາປິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນໍ ຐເປຕ຺ວາ ຠວສ຺ສ ຄຫຓໍ ນ ນ ສກ຺ກາ ກາຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ອຸປາທານສ຺ສ ອວິຄຕປຈ຺ຈຍນິຍມາຠາໂວ ວິຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍນິຍມາຠາໂວ ຠເວ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຕ຺ຖີຕິ ‘‘ຠວປຈ຺ຈຍາປິ ອຸປາທານ’’ນ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈໂຍຕິ ເຈຕ຺ຖ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິປຈ຺ຈໂຍ ອຘິປ຺ເປໂຕ ສິຍາ. ‘‘ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາປິ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຈ ວຕ຺ຖຸ ອກຸສລວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ປຸເຣຊາຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ປນ ໂຫຕີຕິ. ຕຖາ ‘‘ຉຏ຺ຐາຍຕນປຈ຺ຈຍາປິ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຈ ຉຏ຺ຐາຍຕນໍ ຈກ຺ຂາຍຕນຸປຈຍາທີນໍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປສ຺ສ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຉາຊາຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ປນ ໂຫຕີຕິ.

ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຈຕຸກ຺ກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສງ຺ຂາຣາທິມູລກນຍມາຕິກາວຓ຺ຓນາ

໒໔໗. ‘‘ອປຸພ຺ພສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍສ຺ສ ວຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ອຠາວໂຕ ຠວມູລກນໂຍ ນ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ສຕິ ‘‘ຉຏ຺ຐາຍຕນປຈ຺ຈຍາ ອວິຊ຺ຊາ’’ຕິອາທິກາ ຉຏ຺ຐາຍຕນາທິມູລກາ ຈ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ສິຍຸໍ. ‘‘ນາມປຈ຺ຈຍາ ອວິຊ຺ຊາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຫິ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສພ຺ເພ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ ນາມນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ ສິຍາ – ນາມວິເສສານໍ ຉຏ຺ຐາຍຕນາທີນໍ ອວິຊ຺ຊາຍ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ຉຏ຺ຐາຍຕນາທິມູລກາ ວຸຕ຺ຕາ. ຍເທວ ປນ ນາມໍ ອວິຊ຺ຊາຍ ປຈ຺ຈໂຍ, ຕເທວ ຠວປຈ຺ຈຍາ ອວິຊ຺ຊາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ນ ວຕ຺ຕພ຺ພວິເສໂສ ໂກຈິ, ຕສ຺ມາ ອປຸພ຺ພາຠາວໂຕ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ຠວຄ຺ຄຫເຓນ ຈ ອິຘ ອວິຊ຺ຊາຍ ປຈ຺ຈຍຠູຕາ ສຠາວຘມ຺ມາ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍໍອຸ, ນ ຊາຕິອາທີນີຕິ ອປຸພ຺ພາຠາວໂຕ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ອວິຊ຺ຊາຕິປິ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍຖາ ປນ ‘‘ນາມປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນໍ ຐເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ຄຫຓໂຕ, ເອວມິຘາປິ ນ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ຠວນວເສນ ສຠາວຘມ຺ມາສຠາວຘມ຺ເມສຸ ສາມຎ຺ເຎນ ປວຕ຺ໂຕ ຠວ-ສທ຺ໂທຕິ ນ ໂສ ອວິຊ຺ຊາຍ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ເຕນ ຠວມູລກນໂຍ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

‘‘ອຸປາທານປຈ຺ຈຍາ ຠໂວ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຍ ຠເວກເທເສ ວິສຸໍ ປຸພ຺ເພ ອຄ຺ຄຫິເຕ ຠວ-ສທ຺ໂທ ປຈ຺ຈຍໂສຘນຕ຺ຖໍ ອາທິໂຕ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ນິຣວເສສໂພຘໂກ ໂຫຕິ, ນ ນາມ-ສທ຺ໂທ. ເອວໍສຠາວາ ຫິ ເອຕາ ນິຣຸຕ຺ຕິໂຍຕິ ອິມິນາວາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ອວິຊ຺ຊາຕິປິ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ’’ຕິ ອາຫາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ອິມິນາວ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ຠວສ຺ສ ນິປ຺ປເທສຕ຺ຕາ ຠວປຈ຺ຈຍາປິ ອຸປາທານນ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍວາເຣ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ເອເຕນ ຊາຕິຊຣາມຣຓານໍ ອວິຊ຺ຊາຍ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ. ຊາຍມານານໍ ປນ ຊາຕິ, ນ ຊາຕິຍາ ຊາຍມານາ, ຊີຍມານມີຍມານຎ຺ຈ ຊຣາມຣຓໍ, ນ ຊຣາມຣຓສ຺ສ ຊີຍມານມີຍມານາຕິ ຊາຕິອາທີນິ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ນ ອວິຊ຺ຊາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອສມ຺ຠວໂຕ ເອວ ຕມ຺ມູລກາ ນຍາ ນ ຄຫິຕາ, ປຈ຺ເຉໂທປິ ປນ ອຕ຺ຖີຕິ ‘‘ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕເນວ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ມາຕິກາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອກຸສລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໔໘-໒໔໙. ອຸປາທານສ຺ສ ອຸປາທານປຈ຺ຈຍຕ຺ຕໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ນນຸ ນາຍໍ ໂທໂສ. ກາມຸປາທານຎ຺ຫິ ທິຏ຺ຐຸປາທານສ຺ສ, ຕຎ຺ຈ ອິຕຣສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ? ສຈ຺ຈໍ, ກາມຸປາທານສ຺ສ ປນ ຕຓ຺ຫາຄຫເຓນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ນາເມ ວິຍ ວິເສສປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາວາ ຈ ອຸປາທານຄ຺ຄຫເຓນ ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍາ ຠວສ຺ສ ຈ ປຈ຺ຈຍຠູຕາ ທິຏ຺ຐິ ເອວ ຄຫິຕາຕິ ອຍໍ ໂທໂສ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍສ຺ມາ ຈ ອຸປາທານຏ຺ຐາເນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຈ຺ຈໂຍ ຈ ເອກເມວ, ຕສ຺ມາ ‘‘ນາມປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສ, ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ສຬາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ນິທ຺ເທເສສຸ ວິຍ ‘‘ອຸປາທານປຈ຺ຈຍາ ຠໂວ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ນິທ຺ເທເສ ປຈ຺ຈໂຍ ວິສຸໍ ນ ວິຠຕ຺ໂຕ. ສຕິປິ ວາ ຠວສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ກາມຸປາທານສ຺ສປິ ຄຫເຓ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ອຸປາທານ’’ນ຺ຕິ ອວຸຈ຺ຈມາເນ ກາມຸປາທານໍ ກາມຸປາທານສ຺ສ, ທິຏ຺ຐິ ຈ ທິຏ຺ຐິຍາ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຕານິວາຣຓຕ຺ຖໍ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ອຸປາທານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໒໕໒. ຈກ຺ຂາຍຕນາທິອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປສ຺ສ ຊນກໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຈກ຺ຂາຍຕນຸປຈຍາທີນໍ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຕທຊນກມ຺ປີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕາສມ຺ປິ ຫີຕິ ອຸຕຸອາຫາຣຊສນ຺ຕຕີນມ຺ປິ ຫິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກສມຸຏ຺ຐາປນປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈຍວເສນ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໕໔. ຍຖານຸຣູປນ຺ຕິ ມຫາຠູຕສງ຺ຂາຕໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈໂຍ, ວຕ຺ຖຸສງ຺ຂາຕໍ ຉຏ຺ຐສ຺ສ ປຸເຣຊາຕາທິປຈ຺ຈໂຍ, ນາມໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ປຈ຺ຉາຊາຕາທິປຈ຺ຈໂຍ, ຉຏ຺ຐສ຺ສ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈໂຍຕິ ເອສາ ຍຖານຸຣູປຕາ.

໒໖໔. ຍສ຺ສາຕິ ຍສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ນາມສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍຠາໂວ ໂຫຕີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

໒໗໒. ‘‘ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາປິ ນາມ’’ນ຺ຕິ ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍຠາເວນ ວຕ຺ຕພ຺ພສ຺ເສວ ນາມສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ເນນ ປວຕ຺ຕິ ທສ຺ສິຕາຕິ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຜສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ປຸນ ວຈເນ ໂກຈິ ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖີຕິ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຖາປີ’’ຕິອາທິມາຫ.

໒໘໐. ຍສ຺ມາ ອຘິໂມກ຺ໂຂປິ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອຸປາທານຏ຺ຐານໍ ປຣິຫີນເມວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ພລວກິເລເສນ ປນ ປທປູຣຓສ຺ສ ກາຣຓໍ ຕຓ຺ຫາຍ ອຠາໂວ ໂທມນສ຺ສສຫຄເຕສຸ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວາຕິ ຕສ຺ສ ເຕນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ຕຕິຍຈິຕ຺ຕາທີສຸ ‘‘ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍາ ອຘິໂມກ຺ໂຂ’’ຕິອາທິມ຺ຫິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນເມວ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປາຬິ ສໍຂິຕ຺ຕາ. ເຫຏ຺ຐາຕິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກຓ຺ຑາທີສຸ.

ອກຸສລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ກຸສລາພ຺ຍາກຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໙໒. ປສາໂທຕິ ສທ຺ຘາ.

໓໐໖. ‘‘ອໂລໂຠ ນິທານໍ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍາ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ອ. ນິ. ໓.໓໔) ສພ຺ຍາປາຣານິ ກຸສລມູລານິ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິທານານິ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ກມ຺ມເວຄກ຺ຂິຕ຺ເຕສຸ ວິປາເກສຸ ອໂລຠາທິສຫຄຕກມ຺ມປຏິພິມ຺ພຠູຕາ ວິຍ ປວຕ຺ຕມານາ ອໂລຠາທໂຍຕິ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາເຓສຸ ວິຍ ນິທານຣຫິຕຕາ ໂສຕປຕິຕຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ກິຣິຍຘມ຺ມາ ກິຣິຍມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກມ຺ມນິທານຣຫິຕາອິຈ຺ເຈວ ປຣິຫີນາວິຊ຺ຊາຏ຺ຐານາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖວາຣາ ອສມ຺ຠວໂຕ ເອວາຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ກິໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນິ ຈກ຺ຂາຍຕນຸປຈຍາທີນໍ ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈຍາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ? ໂຫນ຺ຕິ, ຕທຸປຕ຺ຖມ຺ຠກສ຺ສ ປນ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ອສມຸຏ຺ຐາປນໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອສມ຺ຠວໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສຫຊາຕປຈ຺ຉາຊາຕວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປນ ວເສນ ຕທາປິ ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປໍ, ປຈ຺ຉາຊາຕສຫຊາຕນາມສ຺ສ ສຫຊາຕປຸເຣຊາຕຠູຕຈກ຺ຂາທິຣູປສ຺ສ ຈ ວເສນ ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ສຬາຍຕນຎ຺ຈ ລພ຺ຠຕີຕິ ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖວາຣາ ນ ນ ສມ຺ຠວນ຺ຕີຕິ.

ກຸສລາພ຺ຍາກຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອວິຊ຺ຊາມູລກກຸສລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໓໓໔. ສມ຺ໂມຫວເສນາຕິ ກຸສລຜເລ ອນິຈ຺ຈາທິຕາຍ ສຠເຍ ສາທຸຣສວິສຣຸກ຺ຂພີຊສທິເສ ຕໍນິພ຺ພຕ຺ຕກກຸສເລ ຈ ອນາທີນວທສ຺ສິຕາວເສນ. ສມຕິກ຺ກມຕ຺ຖໍ ຠາວນາ ສມຕິກ຺ກມຠາວນາ, ຕທງ຺ຄວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ສມຕິກ຺ກມຠູຕາ ວາ ຠາວນາ ສມຕິກ຺ກມຠາວນາ.

ຕຖາ ອິຘ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ເອວ ສງ຺ຂາຣານໍ ອວິຄຕາທິປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ປນ ສງ຺ຂາຣາທໂຍ ອວິຄຕາທິປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາໂຣ, ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓໍ ສງ຺ຂາຣເຫຕຸກນ຺ຕິອາທິນາ ໂຍຊນາ ນ ນ ສກ຺ກາ ກາຕຸນ຺ຕິ ອວິຄຕຈຕຸກ຺ກາທີນິປິ ນ ອິຘ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປໍ ວິຎ຺ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ນາມນ຺ຕິອາທິນາ ຫິ ຍຖາລາຠໂຍຊນາຍ ນໂຍ ທສ຺ສິໂຕຕິ.

ອວິຊ຺ຊາມູລກກຸສລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ກຸສລມູລກວິປາກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໓໔໓. ‘‘ນານາກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈເຍ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກິໍ ກຸສລມູລໍ ອກຸສລມູລຎ຺ຈ ກມ຺ມປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ? ນ ໂຫຕິ, ກມ຺ມປຈ຺ຈຍຠູຕາຍ ປນ ເຈຕນາຍ ສໍສຏ຺ຐໍ ກມ຺ມໍ ວິຍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ເຕນ ເອກີຠາວມິວ ຄຕຕ຺ຕາຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍຖາ ກຸສລາກຸສລມູເລຫິ ວິນາ ກມ຺ມໍ ວິປາກໍ ນ ຊເນຕີຕິ ຕານິ ວິປາກສ຺ສ ປຣິຍາເຍນ ອຸປນິສ຺ສໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕານິ, ເອວໍ ກມ຺ເມນ ເອກີຠູຕານິ ສໍສຏ຺ຐານິ ຫຸຕ຺ວາ ກມ຺ມຊານໍ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ປຣິຍາເຍນ ເຕສໍ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ເອສາຕິ ເອສ ກຸສລມູລປຈ຺ຈໂຍ ອກຸສລມູລປຈ຺ຈໂຍ ຈາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ກຸສລາກຸສລວິປາການໍ ວິຍ ກິຣິຍານໍ ອຸປ຺ປາທການິ ອວິຊ຺ຊາກຸສລາກຸສລມູລານິ ຈ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປນິສ຺ສຍຕໍ ນ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ. ມນສິກາໂຣປິ ຊວນວີຖິປຏິປາທກມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກຸສລາກຸສລານິ ວິຍ ອວິຊ຺ຊໍ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ນ ກໂຣຕິ, ອວິຊ຺ຊູປນິສ຺ສຍານໍ ປນ ປວຕ຺ຕິອຕ຺ຖໍ ຠວງ຺ຄາວຏ຺ຏນມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ປຫີນາວິຊ຺ຊານຎ຺ຈ ກິຣິຍານໍ ອວິຊ຺ຊາ ເນວຸປ຺ປາທິກາ, ອາຣມ຺ມຓມຕ຺ຕເມວ ປນ ໂຫຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ກຸສໂລ ຘມ຺ໂມ ອພ຺ຍາກຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໒໓), ‘‘ວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ໂມ ເນວວິປາກນວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ມສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໓.໑໐໓) ຈ ເອວມາທີສຸ ກິຣິຍານໍ ອກຸສລາ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠາເວນ ນ ອຸທ຺ຘຏາຕິ. ອປິຈ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ວເສນ ອວິຊ຺ຊາມູລໂກ ກຸສລນໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ‘‘ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ວເສນ ກຸສລາກຸສລມູລໂກ ວິປາກນໂຍ, ກິຣິຍານໍ ປນ ເນວ ສງ຺ຂາຣຄ຺ຄຫເຓນ, ນ ຈ ວິຎ຺ຎາຓຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫຓໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຕໍມູລໂກ ກິຣິຍານໂຍ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອເນກເຠທໂຕຕິ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ມູລປທານໍ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິການໍ ກິຣິຍນ຺ເຕ ປຐມນເຍ ສຫຊາຕາທິອເນກປຈ຺ຈຍຠາເວນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ວເສນ ນວາທິມູລປທານໍ ນຍານໍ ວເສນ, ອເນກປ຺ປກາຣໂຕ ຈຕຸນ຺ນໍ ຈຕຸກ຺ການໍ ວເສນາຕິ ວາ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກຸສລາກຸສລານໍ ປນ ວິປາເກ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ກຸສລາກຸສເລສຸ ກຸສລາກຸສລານໍ ວິປາເກ ຈາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ປຸຣິມປຈ຺ຉິເມສຸ ຫິ ນເຍສຸ ຍຖາ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອເນກເຠທໂຕ ເອກຘາວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຈ ປຈ຺ຉິມນເຍ ກຸສເລ ອເນກເຠທໂຕ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ, ອຖ ໂຂ ‘‘ເອກຘາວາ’’ຕິ. ເອກຘາວາຕິ ຈ ມູລປເທກປຈ຺ຈຍຕາວເສນ, ເອກສ຺ເສວ ວາ ນຍສ຺ສ ວເສນ ເອກປ຺ປກາເຣນາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ປຐມຈຕຸກ຺ກສ຺ເສວ ວເສນາຕິ ວາ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຘມ຺ມປຈ຺ຈຍເຠເທຕິ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈຍຠາວເຠເທ ຊຣາມຣຓາທີນໍ ຘມ຺ມານໍ ຊາຕິອາທິປຈ຺ຈຍເຠເທ, ຕໍຕໍຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສມຍປຣິຈ຺ຉິນ຺ນານໍ ວາ ຜສ຺ສາທີນໍ ຘມ຺ມານໍ ເອກກ຺ຂຓິກາວິຊ຺ຊາທິປຈ຺ຈຍເຠເທ. ປຣິຍຕ຺ຕິອາທີນໍ ກໂມ ປຣິຍຕ຺ຕິ…ເປ… ປຏິປຕ຺ຕິກ຺ກໂມ. ປຈ຺ຈຍາກາເຣ ຫິ ປາຬິປຣິຍາປຸຓນຕທຕ຺ຖສວນປາຬິອຕ຺ຖຈິນ຺ຕນານິ ‘‘ຊຣາມຣຓໍ ອນິຈ຺ຈໍ ສງ຺ຂຕໍ…ເປ… ນິໂຣຘຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຠາວນາປຏິປຕ຺ຕິ ຈ ກເມນ ກາຕພ຺ພາຕິ ກມ-ຄ຺ຄຫຓໍ ກໂຣຕິ. ຕໂຕຕິ ຎາຓປ຺ປເຠທຊນກໂຕ ກມໂຕ. ອຎ຺ຎໍ ກຣຓີຍຕຣໍ ນຕ຺ຖິ. ຕທາຍຕ຺ຕາ ຫິ ທຸກ຺ຂນ຺ຕກິຣິຍາຕິ.

ກຸສລມູລກວິປາກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.