໑. ປຈ຺ຈຍຈຕຸກ຺ກວຓ຺ຓນາ

ອວິຊ຺ຊໍ ອງ຺ຄໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິອາທີນິ ປຈ຺ຈຍສຫິຕານິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນານິ ອງ຺ຄຠາເວນ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ອາຫ ‘‘ນ, ຕສ຺ສ ອນງ຺ຄຕ຺ຕາ’’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ເທເສ (ວິຠ. ໒໒໖) ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ອວິຊ຺ຊາ’’ຕິ ອວິຊ຺ຊໍ ວິສຸໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິອາທິນາ ຕໍຕໍປຈ຺ຈຍວນ຺ໂຕ ສງ຺ຂາຣາທໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕາຕິ. ຕີສຸ ປກາເຣສຸ ປຐມປຐມວາໂຣ ທຸຕິຍວາຣາທີສຸ ປວິສນ຺ໂຕ ປຈ຺ຈຍວິເສສາທິສພ຺ພນານຕ຺ຕສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ເຕ ວາຣວິເສເສ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ‘‘ສພ຺ພສງ຺ຄາຫໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຐມວາໂຣ ເອວ ຫິ ນ ເກວລໍ ຉຏ຺ຐາຍຕນເມວ, ອຖ ໂຂ ນາມຎ຺ຈ ຜສ຺ສສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ, ນາມໍ ວາ ນ ເກວລໍ ຉຏ຺ຐາຍຕນສ຺ເສວ, ອຖ ໂຂ ຜສ຺ສສ຺ສາປີຕິ ປຈ຺ຈຍວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ເຍນ ອຕ຺ຖວິເສເສນ ມຫານິທານສຸຕ຺ຕເທສນາ ປວຕ຺ຕາ, ຕໍທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ ຉຏ຺ຐາຍຕນງ຺ຄໍ ປຣິຫາເປຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ຕສ຺ສ ທຸຕິຍວາເຣ ຈ ປເວໂສ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ສພ຺ພງ຺ຄສໂມໂຣຘໂຕ.

ຍຕ຺ຖາຕິ ວາຣຈຕຸກ຺ເກ ເອເກກວາເຣ ຈ. ອຎ຺ຎຖາຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍໂຕ ອຎ຺ຎຖາ ສງ຺ຂາໂຣຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ຣູປໍ ສຬາຍຕນ’’ນ຺ຕິ, ເຕສຸປິ ຈ ວາເຣສຸ ຈຕູສຸປິ ໂສກາທໂຍ ອວຸຕ຺ຕາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີເຍສຸ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ຈ ວຸຕ຺ຕເມວ ອິຘ ‘‘ຉຏ຺ຐາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ອຎ຺ຎຖາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ສພ຺ພຏ຺ຐານສາຘາຣຓໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສພ຺ພວາຣສາຘາຣຓໂຕ, ສພ຺ພວິຎ຺ຎາຓປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠວສາຘາຣຓໂຕ ວາ. ວິນາ ອຠາເວນ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຂນ຺ຘຕ຺ຕຍມ຺ປິ ສມານໍ ຜລໍ ປຈ຺ຈໂຍ ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ອວິເສເສນາ’’ຕິ. ‘‘ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຄຕິ ຜສ຺ໂສ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໐໔; ສໍ. ນິ. ໒.໔໓) ວຈນໂຕ ປນ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຜສ຺ສສ຺ສ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍຕິ ຕສ຺ສ ຜສ຺ໂສ ວິສິຏ຺ຐໍ ຜລໍ, ສຕິປິ ປຈ຺ຈຍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ອາຫາຣປຈ຺ຈຍຠາເວ ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຍ ວິຎ຺ຎາຓາຫຣຓໍ ວິສິຏ຺ຐໍ ກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ສງ຺ຂາໂຣ ຈສ຺ສ ວິສິຏ຺ໂຐ ປຈ຺ຈໂຍ. ອຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓມຕ຺ຕານີຕິ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓປ຺ປມາຓຣຫິຕານິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖຕິ ຕສ຺ສ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອວິຊ຺ຊາທິກສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເຫຕຸກາທີນີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ມິໍ ຈຕຸກ຺ເກ ເຫຕຸກ-ສທ຺ໂທ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໍ ເຫຕຸກ-ສທ຺ທສຫຈຣິຕຕ຺ຕາ ‘‘ເຫຕຸກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຫຕຸ-ສທ຺ໂທ ຄຕິສູຈໂກ ອວິຄຕຕາ ຈ ວິຄຕຕານິວາຣຓວເສນ ຄຕິ ເອວ ໂຫຕີຕິ ເຫຕຸກຈຕຸກ຺ກໍ ອວິຄຕປຈ຺ຈຍວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕິຘາ ຈຕຸຘາ ປຎ຺ຈຘາ ວາຕິ ວາ-ສທ຺ໂທ ‘‘ຉຘາ ວາ’’ຕິປິ ວິກປ຺ເປຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສມາຘິ ຫິ ສາຘາຣເຓຫິ ຕີຫິ ຌານິນ຺ທ຺ຣິຍມຄ຺ຄປຈ຺ຈເຍຫິ ຈ ປຈ຺ຈໂຍຕິ. ອຸປາທານໍ ຠວສ຺ສ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈເຍນ ຈາຕິ ສຕ຺ຕຘາຕິ ກາມຸປາທານວຊ຺ຊານໍ ວເສນ ວທຕິ. ກາມຸປາທານໍ ປນ ຍຖາ ຠວສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ໂສ ປກາໂຣ ຕຓ຺ຫາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວາຕິ ນ ວຸຕ຺ໂຕ.

ອິມສ຺ມິໍ ຈຕຸກ຺ເກ ສຫຊາຕປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຈນວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຕ຺ໂຖ ຫິ ນ ກຕ຺ຖຈິ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຍຖາສເກຫິ ປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕິ, ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍວເສເນວ ປນ ອິມສ຺ສ ຈຕຸກ຺ກສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂສເຍເວຕ຺ຖ ໂຫຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ປຐມວາໂຣຕິ ປຐມຈຕຸກ຺ໂກຕິ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຠວາທີນໍ ຕຖາ ອຠາວນ຺ຕິ ຍທິ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍວເສເນວ ປຐມຈຕຸກ຺ໂກ ວຸຕ຺ໂຕ, ຠໂວ ຊາຕິຍາ, ຊາຕິ ຈ ມຣຓສ຺ສ ສຫຊາຕປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕີຕິ ຍຖາ ອວິຄຕຈຕຸກ຺ກາທີສຸ ‘‘ຠວປຈ຺ຈຍາ ຊາຕິ ຠວເຫຕຸກາ’’ຕິອາທິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ ຠວາທີນໍ ອວິຄຕາທິປຈ຺ຈຍຕາຍ ອຠາວໂຕ, ເອວມິຘາປິ ‘‘ຠວປຈ຺ຈຍາ ຊາຕີ’’ຕິອາທິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ປຈ຺ຈຍວຈນເມວ ຫິ ເຕສໍ ສຫຊາຕສູຈກໍ ອາປນ຺ນໍ ອວິຄຕຈຕຸກ຺ກາທີສຸ ວິຍ ອິຘ ປຈ຺ຈຍວິເສສສູຈກສ຺ສ ວຈນນ຺ຕຣສ຺ສ ອຠາວາ, ນ ຈ ຕໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຈ ຠວາທໂຍ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍວເສເນວາຍໍ ຈຕຸກ຺ໂກ ວຸຕ຺ໂຕ. ເສສປຈ຺ຈຍານຎ຺ຈ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ ອິທໍ ‘‘ຠວາທີນ’’ນ຺ຕິ ເອເຕນ ສຫ ອໂຍເຊຕ຺ວາ ສາມຎ຺ເຎນ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ສຫຊາເຕນ ສຫ ເສສປຈ຺ຈຍຠາວານຎ຺ຈ ສມ຺ຠວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ປຈ຺ຈຍວິເສສສູຈກສ຺ສ ວຈນນ຺ຕຣສ຺ສ ອຠາວາ ສຫຊາຕໂຕ ອຎ຺ເຎ ປຈ຺ຈຍຠາວາ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ນ ສມ຺ຠວນ຺ຕີຕິ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍວເສເນວາຍໍ ຈຕຸກ຺ໂກ ອາຣທ຺ໂຘຕິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ນ ຈ ເຕ ນ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ນາຍໍ ຕຖາ ອາຣທ຺ໂຘຕິ.

‘‘ມຫານິທານສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ເອກາທສງ຺ຄິໂກ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ປນ ‘‘ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປໍ, ນາມປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໒.໙໗) ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອາຄເຕ ນາມຣູເປ ເອກຘາ ຄຫິເຕ ນວງ຺ຄິໂກ, ທ຺ວິຘາ ຄຫິເຕ ທສງ຺ຄິໂກ ວຸຕ຺ໂຕ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປນ ວຸຕ຺ເຕສຸ ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາເຣສຸ ອທ຺ຘຕ຺ຕຍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ໂຍຊິຍມາເນສຸ ເອກາທສງ຺ຄິໂກ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ມຫານິທານສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາຍ ປຣິຄ຺ຄຫຕ຺ຖນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ຫິ ຈກ຺ຂາຍຕນາທີນິ ວິຍ ຣູເປ ຉຏ຺ຐາຍຕນຎ຺ຈ ນາເມ ອນ຺ໂຕຄຘໍ ກຕ຺ວາ ຜສ຺ສສ຺ສ ນິຣວເສສຣູປປຈ຺ຈຍໍ ວິຍ ນິຣວເສສນາມປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວມິຘາປິ ຕຕ຺ຖ ທສ຺ສິຕວິເສສທສ຺ສເນນ ຕໍເທສນາປຣິຄ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິເກ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາເທ ຉຏ຺ຐາຍຕນໍ ນາມນ຺ໂຕຄຘໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ນາມປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຣູປປ຺ປວຕ຺ຕິເທສໍ ສນ຺ຘາຍ ເທສິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອິມສ຺ສາ’’ຕິ ວຈນເສໂສ, ນ ປຸຣິມານນ຺ຕິ, ເຕເນວ ‘‘ອຍຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ.

ໂຍນິວເສນ ໂອປປາຕິການນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ສໍເສທຊໂຍນິກາປິ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນຠາເວນ ໂອປປາຕິກສງ຺ຄຫໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ປຘານາຍ ວາ ໂຍນິຍາ ສພ຺ພປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນໂຍນິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂອປປາຕິການ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ສງ຺ຄຫນິທສ຺ສນວເສເນວ ຫິ ຘມ຺ມຫທຍວິຠງ຺ເຄປິ (ວິຠ. ໑໐໐໙) ‘‘ໂອປປາຕິການໍ ເປຕານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ໂອປປາຕິກຄ຺ຄຫຓເມວ ກຕໍ, ນ ສໍເສທຊຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ. ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ຉຫາຍຕເນຫິ ຜສ຺ສສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ, ນ ເຈກສ຺ສ ອກຸສລຜສ຺ສສ຺ສ ຉຏ຺ຐາຍຕນວຊ຺ຊໍ ອາຍຕນໍ ສມານກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕມານໍ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ອຕ຺ຖິ, ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ ເຈຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕໂກ ນ ໂຫຕີຕິ ນ ຄຍ຺ຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສຬາຍຕນປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສ’’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຍສ຺ມາ ປເນໂສ’’ຕິອາທິມາຫ.

ປຸຣິມໂຍນິທ຺ວເຍ ສມ຺ຠວນ຺ຕມ຺ປິ ເກສຎ຺ຈິ ສຬາຍຕນໍ ກລລາທິກາເລ ນ ສມ຺ຠວຕີຕິ ‘‘ສທາ ອສມ຺ຠວໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ປຈ຺ຉິມໂຍນິທ຺ວເຍ ປນ ເຍສໍ ສມ຺ຠວຕິ, ເຕສໍ ສທາ ສມ຺ຠວຕີຕິ. ອິໂຕຕິ ອິມສ຺ມາ ຈຕຸກ຺ກໂຕ, ນຍໂຕ ວາ, ໂຍ ວິເສໂສ.

ປຈ຺ຈຍຈຕຸກ຺ກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.