໑. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍໍ

ອຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ

໒໒໕. ‘‘‘ກິໍວາທີ ຠນ຺ເຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ? ‘ວິຠຊ຺ຊວາທີ ມຫາຣາຊາ’’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.ຕຕິຍສງ຺ຄີຕິກຖາ) ໂມຄ຺ຄລິປຸຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສາວກາ ວິຠຊ຺ຊວາທິໂນ. ເຕ ຫິ ເວນຍິກາທິຠາວໍ ວິຠຊ຺ຊ ວທນ຺ຕິ, ຈີວຣາທີນໍ ເສວິຕພ຺ພາເສວິຕພ຺ພຠາວໍ ວາ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທວາເທ ວາ ວິຠຊ຺ຊ ວທນ຺ຕິ ‘‘ສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈາ’’ຕິອາທີນໍ ຐປນີຍານໍ ຐປນໂຕ ຣາຄາທິກ຺ຂຍສ຺ສ ສສ຺ສຕສ຺ສ ຣາຄາທິກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິອຸຈ຺ເຉທສ຺ສ ຈ ວຈນໂຕ, ນ ປນ ເອກໍສພ຺ຍາກຣຓີຍາທໂຍ ຕໂຍ ປຎ຺ເຫ ອປເນຕ຺ວາ ວິຠຊ຺ຊພ຺ຍາກຣຓີຍເມວ ວທນ຺ຕີຕິ. ວິຠຊ຺ຊວາທີນໍ ມຓ຺ຑລໍ ສມູໂຫ ວິຠຊ຺ຊວາທິມຓ຺ຑລໍ, ວິຠຊ຺ຊວາທິໂນ ວາ ຠຄວໂຕ ປຣິສາ ວິຠຊ຺ຊວາທິມຓ຺ຑລນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ອາຈຣິເຍຫິ ວຸຕ຺ຕອວິປຣີຕຕ຺ຖທີປເນນ ເຕ ອນພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ເຕນ. ‘‘ອວິຊ຺ຊາ ປຸຎ຺ຎາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາຣານໍ ເຫຕຸປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິໍ ວທນ຺ໂຕ ກຖາວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ປຸຄ຺ຄລວາທາທິເກ ຈ ວທນ຺ໂຕ ສກສມຍໍ ໂວກ຺ກມຕິ ນາມ, ຕຖາ ອໂວກ຺ກມນ຺ເຕນ. ປຣສມຍໍ ໂທສາໂຣປນພ຺ຍາປາຣວິຣເຫນ ອນາຍູຫນ຺ເຕນ. ‘‘ອິທມ຺ປິ ຍຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປຣສມຍໍ ອສມ຺ປິຓ຺ເຑນ຺ເຕນາຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ.

‘‘ຕຖາຫໍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ, ຍຖາ ຕເທວິທໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ສນ຺ຘາວຕິ ສໍສຣຕິ ອນຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິອາທິໍ (ມ. ນິ. ໑.໓໙໖) ວທນ຺ໂຕ ສຸຕ຺ຕໍ ປຏິພາຫຕິ ນາມ, ຕຖາ ອປ຺ປຏິພາຫນ຺ເຕນ. ‘‘ຕຖາຫໍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ, ຍຖາ ເຍເມ ອນ຺ຕຣາຍິກາ ຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ, ເຕ ປຏິເສວໂຕ ນາລໍ ອນ຺ຕຣາຍາຍາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໓໔; ປາຈິ. ໔໑໘, ໔໒໙), ‘‘ສຸປິນນ຺ເຕ ກໂຕ ວີຕິກ຺ກໂມ ອາປຕ຺ຕິກໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິ ຈ ເອວມາທິໍ ວທນ຺ໂຕ ວິນຍໍ ປຏິໂລເມຕິ ນາມ, ຕພ຺ພິປຣິຍາເຍນ ຕໍ ອນຸໂລເມນ຺ເຕນ. ປຏິໂລເມນ຺ໂຕ ຫິ ກມ຺ມນ຺ຕຣໍ ຠິນ຺ທນ຺ໂຕ ຘມ຺ມຕຎ຺ຈ ວິໂລເມຕິ. ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ວຸຕ຺ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາປເທເສ, ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ວຸຕ຺ເຕ ສຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕານຸໂລມອາຈຣິຍວາທອຕ຺ຕໂນມຕິມຫາປເທເສ ໂອໂລເກນ຺ເຕນ. ຕໍໂອໂລກເນນ ຫິ ສຸຕ຺ເຕ ວິນເຍ ຈ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ນາຕິຘາວຕິ. ຘມ຺ມນ຺ຕິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທປາຬິໍ. ອຕ຺ຖນ຺ຕິ ຕທຕ຺ຖໍ. ເຫຕຸເຫຕຸຜລານິ ອິຘ ນາຘິປ຺ເປຕານິ. ‘‘ທຸກ຺ຂາທີສຸ ອຎ຺ຎາຓໍ ອວິຊ຺ຊາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ປຸພ຺ພນ຺ເຕ ອຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທີຫິ ອປເຣຫິປິ ປຣິຍາເຍຫິ ນິທ຺ທິສນ຺ເຕນ. ‘‘ສງ຺ຂາຣາ ອິມິນາ ປຣິຍາເຍນ ຠໂວຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕຓ຺ຫາ ອິມິນາ ປຣິຍາເຍນ ອຸປາທານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນິທ຺ທິສນ຺ເຕນາຕິ ວທນ຺ຕິ.

ສຕ຺ໂຕຕິ ສຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາຕິ ວທນ຺ຕິ, ສຕ຺ຕສຸຎ຺ເຎສຸ ວາ ສງ຺ຂາເຣສຸ ສຕ຺ຕໂວຫາໂຣ. ປຈ຺ຈຍາກາຣເມວ ຈາຕິ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ເອວ ຈ, ມ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ.

ຕສ຺ມາຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາຍ ກາຕພ຺ພຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກຣຕ຺ຕາ ຈ.

ປຕິຏ຺ຐໍ ນາຘິຄຈ຺ຉາມີຕິ ຍຕ຺ຖ ຐິຕສ຺ສ ວຓ຺ຓນາ ສຸກຣາ ໂຫຕິ, ຕໍ ນຍໍ ອຕ຺ຕໂນເຍວ ຎາຓພເລນ ນາຘິຄຈ຺ຉາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິສ຺ສຍໍ ປນ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສາສນໍ ປນິທ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອິຘ ສາສນນ຺ຕິ ປາຬິຘມ຺ມມາຫ, ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທເມວ ວາ. ໂສ ຫິ ອນຸໂລມປຏິໂລມາທິນານາເທສນານຍມຓ຺ຑິໂຕ ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ໂນ ອຊ຺ຊາປິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ນິສ຺ສໂຍ ໂຫຕິ. ຕທຏ຺ຐກຖາສງ຺ຂາໂຕ ຈ ປຸພ຺ພາຈຣິຍມຄ຺ໂຄຕິ.

‘‘ຕໍ ສຸຓາຖ ສມາຫິຕາ’’ຕິ ອາທຣຊນເນ ກິໍ ປໂຍຊນນ຺ຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຖໍ ກຕ຺ວາ, ຍຖາ ວາ ນ ນສ຺ສຕິ, ເອວໍ ອຏ຺ຐິຄຕໍ ວິຍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ. ປຸພ຺ພກາລໂຕ ອປຣກາເລ ຠວໍ ປຸພ຺ພາປຣິຍໍ. ປຐມາຣມ຺ຠາທິໂຕ ປຠຸຕິ ຂເຓ ຂເຓ ຎາຓວິເສສໍ ກິເລສກ຺ຂຍວິເສສຎ຺ຈ ລຠຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກມ຺ມວິປາກກິເລສວຏ຺ຏານໍ ມູລກາຣຓຕ຺ຕາ ອາທິໂຕ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ອວິຊ຺ຊາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສ຺ສ ມູລໍ. ຕຕ຺ຖ ວລ຺ລິຍາ ມູເລ ທິຏ຺ເຐ ຕໂຕ ປຠຸຕິ ວລ຺ລິຍາ ຫຣຓໍ ວິຍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສ຺ສ ມູເລ ທິຏ຺ເຐ ຕໂຕ ປຠຸຕິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທເທສນາຕິ ອຸປມາສໍສນ຺ທນາ ນ ກາຕພ຺ພາ. ນ ຫິ ຠຄວໂຕ ‘‘ອິທເມວ ທິຏ຺ຐໍ, ອິຕຣໍ ອທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ວິຠຊນີຍໍ ອຕ຺ຖິ ສພ຺ພສ຺ສ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ມູລໂຕ ປຠຸຕິ ປນ ວລ຺ລິຍາ ຫຣຓໍ ວິຍ ມູລໂຕ ປຠຸຕິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທເທສນາ ກຕາຕິ ອິທເມຕ຺ຖ ສາມຎ຺ຎມຘິປ຺ເປຕໍ, ໂພຘເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍວເສນ ວາ ໂພເຘຕພ຺ພຠາເວນ ມູລາທິທສ຺ສນສາມຎ຺ຎຎ຺ຈ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ຕສ຺ສາຕິ –

‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸມາໂຣ ວຸທ຺ຘິມນ຺ວາຍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປຣິປາກມນ຺ວາຍ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິໂຕ…ເປ… ຣຊນີເຍຫິ, ໂສ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ປິຍຣູເປ ຣູເປ ສາຣຊ຺ຊຕິ, ອປິຍຣູເປ ຣູເປ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ, ອນຸປຏ຺ຐິຕກາຍສຕີ ຈ ວິຫຣຕິ ປຣິຕ຺ຕເຈຕໂສ. ໂສ ຕຎ຺ຈ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ຍຕ຺ຖສ຺ສ ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປຣິເສສາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ໂສ ເອວໍ ອນຸໂຣຘວິໂຣຘໍ ສມາປນ຺ໂນ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ເວທນໍ ເວເທຕິ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ, ໂສ ຕໍ ເວທນໍ ອຠິນນ຺ທຕິ ອຠິວທຕິ ອຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໐໘) –

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ. ເອວໍ ໂສຕທ຺ວາຣາທີສຸປິ. ອຠິວທໂຕຕິ ‘‘ອໂຫ ສຸຂໍ, ອໂຫ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຈີເຠທກຣປ຺ປຕ຺ຕາຍ ພລວຕຓ຺ຫາຍ ‘‘ອຫໍ ມມາ’’ຕິ ອຠິວທໂຕ. ຕໂຕ ພລວຕິຍາ ໂມເຈຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຠາເວນ ອຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐໂຕ. ຕໂຕປິ ພລວຕີ ອຸປາທານຠູຕາ ຕຓ຺ຫາ ນນ຺ທີ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຠິນນ຺ທນາທິນາ ຕຓ຺ຫາ ວຸຕ຺ຕາ, ນນ຺ທີວຈເນນ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ອຸປາທານໍ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ນນ຺ທິຕາຕທວິປ຺ປໂຍຄຕາຫິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐາຠິນນ຺ທນຠາເວຫິ ຈາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓ’’ນ຺ຕິອາທິກຎ຺ຈ ຕຕ຺ເຖວ ມຫາຕຓ຺ຫາສງ຺ຂຍວິມຸຕ຺ຕິສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໑.໔໐໒-໔໐໓) ວຸຕ຺ຕໍ.

ວິປາກວຏ຺ຏຠູເຕ ປຏິສນ຺ຘິປວຕ຺ຕິຜສ຺ສາທໂຍ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ໂອຊໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຫາຣາ ຕຓ຺ຫານິທານາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ວຏ຺ຏູປຕ຺ຖມ຺ຠກາ ປນ ອິຕເຣປິ ອາຫາຣາ ຕຓ຺ຫາປຠເວ ຕສ຺ມິໍ ອວິຊ຺ຊມາເນ ນ ວິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ‘‘ຕຓ຺ຫານິທານາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ.

ຕໂຕ ຕໂຕຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘາສຸ ເທສນາສຸ ຕໂຕ ຕໂຕ ເທສນາໂຕ. ຎາຍປ຺ປຏິເວຘາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີຕິ ຎາໂຍຕິ ມຄ຺ໂຄ, ໂສເຍວ ວາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ‘‘ອຣິໂຍ ຈສ຺ສ ຎາໂຍ ປຎ຺ຎາຍ ສຸທິຏ຺ໂຐ ໂຫຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໔໑) ວຈນໂຕ. ສຍເມວ ຫິ ສມນ຺ຕຠທ຺ຣກຕ຺ຕາ ຕຖາ ຕຖາ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຕາຍ ຕາຍ ເທສນາຍ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິເວຘາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີຕິ. ສມນ຺ຕຠທ຺ຣກຕ຺ຕໍ ເທສນາວິລາສປ຺ປຕ຺ຕິ ຈ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ເທສນານໍ ສມານໍ ກາຣຓນ຺ຕິ ວິເສສກາຣຓໍ ວຕ຺ຕຸກາໂມ ອາຫ ‘‘ວິເສສໂຕ’’ຕິ. ອສ຺ສ ຠຄວໂຕ ເທສນາ, ອສ຺ສ ວາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສ຺ສ ເທສນາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ປວຕ຺ຕິກາຣຓວິຠາໂຄ ອວິຊ຺ຊາທິໂກວ, ກາຣຓນ຺ຕິ ວາ ຄຫິຕານໍ ປກຕິອາທີນໍ ອວິຊ຺ຊາທີນຎ຺ຈ ອກາຣຓຕາ ກາຣຓຕາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມູຬ຺ຫາ ເກຈິ ອກາຣຓໍ ‘‘ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ເກຈິ ນ ກິຎ຺ຈິ ກາຣຓໍ ພຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ເຕສໍ ຍຖາສເກຫິ ອນຸຣູເປຫິ ກາຣເຓຫິ ສງ຺ຂາຣາທິປວຕ຺ຕິສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອນຸໂລມເທສນາ ປວຕ຺ຕາ, ອິຕຣາສໍ ຕທຕ຺ຖຕາສມ຺ຠເວປິ ນ ຕາສໍ ຕທຕ຺ຖເມວ ປວຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖນ຺ຕຣສພ຺ຠາວໂຕ. ອຍໍ ປນ ຕທຕ຺ຖາ ເອວາຕິ ເອຕິສ຺ສາ ຕທຕ຺ຖຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ປວຕ຺ຕິອາທີນວປຏິຈ຺ຉາທິກາ ອວິຊ຺ຊາ ອາທິ, ຕໂຕ ສງ຺ຂາຣາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຕໂຕ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕິຍາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ກມສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ.

ອນຸວິໂລກຍໂຕ ໂຍ ສມ຺ໂພຘິໂຕ ປຸພ຺ພຠາເຄ ຕໍຕໍຜລປຏິເວໂຘ ປວຕ຺ໂຕ, ຕທນຸສາເຣນ ຕທນຸຄເມນ ຊຣາມຣຓາທິກສ຺ສ ຊາຕິອາທິກາຣຓໍ ຍໍ ອຘິຄຕໍ, ຕສ຺ສ ສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອສ຺ສ ປຏິໂລມເທສນາ ປວຕ຺ຕາ, ອນຸວິໂລກຍໂຕ ປຏິໂລມເທສນາ ປວຕ຺ຕາຕິ ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເທເສນ຺ໂຕປິ ຫິ ຠຄວາ ກິຈ຺ຉາປນ຺ນໍ ໂລກໍ ອນຸວິໂລເກຕ຺ວາ ປຸພ຺ພຠາຄ…ເປ… ສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ເທເສຕີຕິ. ອາຫາຣຕຓ຺ຫາທໂຍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນທ຺ຘາ, ສງ຺ຂາຣາວິຊ຺ຊາ ອຕີຕທ຺ຘາຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ຍາວ ອຕີຕໍ ອທ຺ຘານໍ ອຕິຫຣິຕ຺ວາ’’ຕິ, ອາຫາຣາ ວາ ຕຓ຺ຫາຍ ປຠາເວຕພ຺ພາ ອນາຄໂຕ ອທ຺ຘາ, ຕຓ຺ຫາທໂຍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ, ສງ຺ຂາຣາວິຊ຺ຊາ ອຕີໂຕຕິ. ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ປນ ຜລໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕໍນິທານທສ຺ສນວເສນ ຜລກາຣຓປຣມ຺ປຣາຍ ທສ຺ສນໍ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ອາຫາຣາ ປຸຣິມຕຓ຺ຫາຍ ອຸປ຺ປາທິຕາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ອທ຺ຘາ, ຕຓ຺ຫາທໂຍ ອຕີໂຕ, ສງ຺ຂາຣາວິຊ຺ຊາ ຕໂຕປິ ອຕີຕຕໂຣ ສໍສາຣສ຺ສ ອນາທິຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ຍາວ ອຕີຕໍ ອທ຺ຘານນ຺ຕິ ຍາວ ອຕີຕຕຣໍ ອທ຺ຘານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຕ຺ໂຕ.

ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິອາຫາຣກາ ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຫາຣາ –

‘‘ອາຫາເຣຕີຕິ ອຫໍ ນ ວທາມິ, ອາຫາເຣຕີຕິ ຈາຫໍ ວເທຍ຺ຍຸໍ, ຕຕ຺ຣສ຺ສ ກລ຺ໂລ ປຎ຺ໂຫ ‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອາຫາເຣຕີ’ຕິ. ເອວໍ ຈາຫໍ ນ ວທາມິ, ເອວໍ ປນ ອວທນ຺ຕໍ ມໍ ໂຍ ເອວໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ ‘ກິສ຺ສ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ວິຎ຺ຎາຓາຫາໂຣ’ຕິ. ເອສ ກລ຺ໂລ ປຎ຺ໂຫ, ຕຕ຺ຣ ກລ຺ລໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ວິຎ຺ຎາຓາຫາໂຣ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໒) –

ວຈນໂຕ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຜສ຺ສເຈຕນານໍ ຕປ຺ປວຕ຺ຕິເຫຕຸຕ຺ຕາ ຈ ກພຬີກາຣາຫາຣສ຺ສ. ເຕນ ຫິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິຕຣູປກາຍສ຺ສ, ຕຎ຺ຈ ອິຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓາຍູຫນໍ ໂຫຕິ. ໂຠຊນຎ຺ຫິ ສທ຺ຘາທີນໍ ຣາຄາທີນຎ຺ຈ ອຸປນິສ຺ສໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ເຕ ກມ຺ມວຏ຺ຏສງ຺ຄຫິຕາ ອາຫາຣາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ອທ຺ຘາ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປຣິຍາເຍ ປຸຣິໂມເຍວຕ຺ໂຖ ຍຸຕ຺ໂຕ. ອຕີຕທ຺ຘຸໂຕ ປຠຸຕິ ‘‘ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໒.໓) ອຕີເຕ ຕໂຕ ປຣຎ຺ຈ ເຫຕຸຜລປຏິປາຏິໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ອາຫາຣານໍ ນິທານທສ຺ສນວເສນ ອາໂຣຫິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕເນນ ວິນາ ອພຸຊ຺ຌນ຺ຕານໍ ຕໍສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ສາ ອຍໍ ເທສນາ ປວຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນາຄຕທ຺ຘຸໂນ ສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອນາຄຕທ຺ຘຸໂນ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕານໍ ອປສ຺ສນ຺ຕານໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ເຫຕຸໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເຫຕຸຜລປຣມ຺ປຣາຍ ຕສ຺ສ ສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ມູລກາຣຓສທ຺ທໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ນ ອກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ. ອກາຣຓໍ ຍທິ ສິຍາ, ສຸຕ຺ຕໍ ປຏິພາຫິຕໍ ສິຍາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣຕິ. ວຏ຺ຏກຖາຍ ສີສຠາໂວ ວຏ຺ຏເຫຕຸໂນ ກມ຺ມສ຺ສປິ ເຫຕຸຠາໂວ. ຕຕ຺ຖ ຠວຕຓ຺ຫາຍປິ ເຫຕຸຠູຕາ ອວິຊ຺ຊາ, ຕາຍ ປຏິຈ຺ຉາທິຕາທີນເວ ຠເວ ຕຓ຺ຫຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕຕິ ອວິຊ຺ຊາ ວິເສເສນ ສີສຠູຕາຕິ ‘‘ມູລກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ປຸຣິມາຍ ໂກຏິຍາ ອປຎ຺ຎາຍມານາຍ ອຸປ຺ປາທວິຣຫໂຕ ນິຈ຺ຈຕໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຕິ ອາຫ ‘‘ເອວຎ຺ເຈຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິອາທິ. ເຕນ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພຕາ ນຕ຺ຖີຕິ ອປຎ຺ຎາຍນໂຕ ປຸຣິມໂກຏິອປຎ຺ຎາຍນໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ.

ອວິຊ຺ຊາຕຓ຺ຫາເຫຕຸກ຺ກເມນ ຜເລສຸ ວຕ຺ຕພ຺ເພສຸ ‘‘ສຸຄຕິທຸຄ຺ຄຕິຄາມິໂນ’’ຕິ ວຈນໍ ສທ຺ທລກ຺ຂຓາວິໂຣຘນຕ຺ຖໍ. ທ຺ວນ຺ເທ ຫິ ປູຊິຕສ຺ສ ປຸພ຺ພນິປາໂຕຕິ. ສວຣາ ກິຣ ມໍສສ຺ສ ອຏ຺ຐິນາ ອລຄ຺ຄນຕ຺ຖໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຕາເປຕ຺ວາ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ອຸຓ຺ໂຫທກໍ ປາເຍຕ຺ວາ ວິຣິຕ຺ຕໍ ສູນໍ ອຏ຺ຐິໂຕ ມຸຕ຺ຕມໍສໍ ຄາວິໍ ມາເຣນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຄ຺ຄິສນ຺ຕາປິ’’ຈ຺ຈາທິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ວຊ຺ຌາ ຄາວີ ຈ ອວິຊ຺ຊາຠິຠູຕຕາຍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ອຸຓ຺ໂຫທກປານໍ ອາຣຠຕິ, ເອວໍ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ທຸຄ຺ຄຕິຄາມິກມ຺ມໍ. ຍຖາ ປນ ສາ ອຸຓ຺ໂຫທກປາເນ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ຕຓ຺ຫາວເສນ ສີຕຸທກປານໍ ອາຣຠຕິ, ເອວມຍໍ ອວິຊ຺ຊາຍ ມນ຺ທຕ຺ຕາ ທຸຄ຺ຄຕິຄາມິກມ຺ເມ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ຕຓ຺ຫາວເສນ ສຸຄຕິຄາມິກມ຺ມໍ ອາຣຠຕິ. ທຸກ຺ເຂ ຫິ ອວິຊ຺ຊໍ ຕຓ຺ຫາ ອນຸວຕ຺ຕຕິ, ສຸເຂ ຕຓ຺ຫໍ ອວິຊ຺ຊາຕິ.

ເອວນ຺ຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ນິວຸຕຕ຺ຕາ ຕຓ຺ຫາຍ ສໍຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ. ອຍໍ ກາໂຍຕິ ສວິຎ຺ຎາຓກກາໂຍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ, ‘‘ສຬາຍຕນປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຜສ຺ສກາຣຓຎ຺ເຈຕໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຍຕນຉກ຺ກໍ ວາ. ສມຸທາຄໂຕຕິ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ. ພຫິທ຺ຘາ ຈ ນາມຣູປນ຺ຕິ ພຫິທ຺ຘາ ສວິຎ຺ຎາຓກກາໂຍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ, ສຬາຍຕນານິ ວາ. ອິຕ຺ເຖຕນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖໍ ເອຕໍ. ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປເຣສຎ຺ຈ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ທ຺ວາທສາຍຕນານິ ຈ ທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓຠາເວນ ວວຕ຺ຖິຕານິ ທ຺ວຍນາມານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ທ຺ວຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ຜສ຺ໂສຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸຣູປາທີນິ ທ຺ວຍານິ ປຏິຈ຺ຈ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທໂຍ ວຸຕ຺ຕາ, ອິຘ ປນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣານິ ອາຍຕນານິ. ມຫາທ຺ວຍໍ ນາມ ກິເຣຕ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒.໑໙) ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ‘‘ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຣູເປ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຄຕິ ຜສ຺ໂສ’’ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໒.໔໓) ‘‘ຈກ຺ຂຸ ເຈວ ຣູປາ ຈ…ເປ… ມໂນ ເຈວ ຘມ຺ມາ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ ທ຺ວຍານິ ປຏິຈ຺ຈ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທໂຍ ວຸຕ຺ຕາ, ອິຘ ປນ ‘‘ອຍຎ຺ເຈວ ກາໂຍ’’ຕິ ຈກ຺ຂາທິນິສ຺ສເຍ ເສສຘມ຺ເມ ຈກ຺ຂາທິນິສ຺ສິເຕ ເອວ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຈກ຺ຂາທິກາຍໍ ເອກຕ຺ເຕນ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ພຫິທ຺ຘາ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓໍ ເອກຕ຺ເຕເນວ ພາຫິຣາຍຕນນ຺ຕິ ຕານິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣານິ ອາຍຕນານິ ປຏິຈ຺ຈ ຜສ຺ໂສ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ມຫາທ຺ວຍໍ ນາເມຕນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປຣສ຺ສ ຈ ປຎ຺ຈຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ຉຫາຍຕເນຫິ ຈາປິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທີເປຕພ຺ໂພວາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒.໑໙) ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຍໍ ກາໂຍ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕານິ ສນິສ຺ສຍານິ ຈກ຺ຂາທີນິ ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ, ‘‘ພຫິທ຺ຘາ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ ຣູປາທີນິ ປເຣສໍ. ຕຖາ ອຍໍ ກາໂຍ ອຕ຺ຕໂນວ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການິ ອາຍຕນານິ, ພຫິທ຺ຘາ ນາມຣູປໍ ປເຣສໍ ພາຫິຣານີຕິ. ອຎ຺ຎຖາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຍຕນມຕ຺ເຕ ເອວ ‘‘ອຍໍ ກາໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຍຕນາເນວ ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປເຣສຎ຺ຈ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘຫິ ທີປນາ ນ ສມ຺ຠເວຍ຺ຍາຕິ. ສເຬວາຍຕນານີຕິ ສເຬວ ສມ຺ຜສ຺ສກາຣຓານິ, ເຍຫິ ກາຣຓຠູເຕຫິ ອາຍຕເນຫິ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ຜສ຺ເສນ ຜຸຏ຺ໂຐ ພາໂລ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທຕິ.

ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ເອເຕສໍ ວາ ອຎ຺ຎຕເຣນ ອວິຊ຺ຊານີວຣຓສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ຕຓ຺ຫາຍ ສໍຍຸຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ສຸຕ຺ເຕ ສງ຺ຂາເຣ ອວິຊ຺ຊາຕຓ຺ຫານິສ຺ສິເຕ ເອວ ກຕ຺ວາ ກາຍຄ຺ຄຫເຓນ ວິຎ຺ຎາຓນາມຣູປສຬາຍຕນານິ ຄເຫຕ຺ວາ ເອຕສ຺ມິຎ຺ຈ ກາເຍ ສຬາຍຕນານໍ ຜສ຺ສໍ ຕໍນິສ຺ສິຕເມວ ກຕ຺ວາ ເວທນາຍ ວິເສສປຈ຺ຈຍຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ພາລປຓ຺ຑິຕານໍ ອຕີຕທ຺ຘາວິຊ຺ຊາຕຓ຺ຫາມູລໂກ ເວທນານ຺ໂຕ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ທສ຺ສິໂຕ. ປຸນ ຈ ພາລປຓ຺ຑິຕານໍ ວິເສສໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ –

‘‘ຍາຍ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອວິຊ຺ຊາຍ ນິວຸຕສ຺ສ ພາລສ຺ສ ຍາຍ ຈ ຕຓ຺ຫາຍ ສໍຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຍໍ ກາໂຍ ສມຸທາຄໂຕ, ສາ ເຈວ ອວິຊ຺ຊາ ພາລສ຺ສ ອປ຺ປຫີນາ, ສາ ຈ ຕຓ຺ຫາ ອປຣິກ຺ຂີຓາ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາໂລ ອຈຣິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍ, ຕສ຺ມາ ພາໂລ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ກາຍູປໂຄ ໂຫຕິ, ໂສ ກາຍູປໂຄ ສມາໂນ ນ ປຣິມຸຈ຺ຈຕິ ຊາຕິຍາ…ເປ… ທຸກ຺ຂສ຺ມາຕິ ວທາມີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໙) –

ເວທນາປຠວໍ ສາວິຊ຺ຊໍ ຕຓ຺ຫໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຸປາທານຠເວ ຈ ຕໍນິສ຺ສິເຕ ກຕ຺ວາ ‘‘ກາຍູປໂຄ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ຊາຕິອາທິເກ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນເຫຕຸສມຸຏ຺ຐານໂຕ ປຠຸຕິ ອຸຠຍມູໂລວ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕພ຺ພິປຣິຍາເຍນ ຈ ປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນເຫຕຸປຣິກ຺ຂຍໂຕ ປຠຸຕິ ອຸຠຍມູລໂກ ປຏິໂລມປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທຕິ.

ທຸຄ຺ຄຕິຄາມິກມ຺ມສ຺ສ ວິເສສປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ອວິຊ຺ຊາ ‘‘ອວິນ຺ທິຍໍ ວິນ຺ທຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຖາ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ ວິນ຺ທິຍສ຺ສ ນ ໂຫຕີຕິ ‘‘ວິນ຺ທິຍໍ ນ ວິນ຺ທຕີ’ຕິ ຈ. ອຕ຺ຕນິ ນິສ຺ສິຕານໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ປວຕ຺ຕນໍ ອຸປ຺ປາທນໍ ອາຍຕນໍ. ສມ຺ໂມຫຠາເວເນວ ອນຠິສມຍຠູຕຕ຺ຕາ ອວິທິຕໍ ອຎ຺ຎາຕໍ ກໂຣຕິ. ອນ຺ຕວິຣຫິເຕ ຊວາເປຕີຕິ ຈ ວຓ຺ຓາຄມວິປຣິຍາຍວິກາຣວິນາສຘາຕຸອຕ຺ຖວິເສສໂຍເຄຫິ ປຎ຺ຈວິຘສ຺ສ ນິຣຸຕ຺ຕິລກ຺ຂຓສ຺ສ ວເສນ ຕີສຸປິ ປເທສຸ ອ-ກາຣ ວິ-ກາຣ ຊ-ກາເຣ ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎສໍ ວຓ຺ຓານໍ ໂລປໍ ກຕ຺ວາ ຊ-ກາຣສ຺ສ ຈ ທຸຕິຍສ຺ສ ອາຄມໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອວິຊ຺ຊາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສຠາວຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓານິ ‘‘ອິທໍ ວຕ຺ຖຸ, ອິທມາຣມ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ຎາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ອວິຊ຺ຊາ ຕປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິກາ ວຸຕ຺ຕາ. ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓສຠາວຈ຺ຉາທນໂຕ ເອວ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທຠາວສ຺ສ, ຊຣາມຣຓາທີນໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນຠາວສ຺ສ ຈ ຉາທນໂຕ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນຉາທນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສງ຺ຂາຣ-ສທ຺ທຄ຺ຄຫເຓນ ອາຄຕາ ສງ຺ຂາຣາ ສງ຺ຂາຣ-ສທ຺ເທນ ອາຄຕສງ຺ຂາຣາ. ຍທິປິ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາປິ ສງ຺ຂາຣ-ສທ຺ເທນ ອາຄຕາ, ເຕ ປນ ອິມິສ຺ສາ ເທສນາຍ ປຘານາຕິ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ‘‘ທຸວິຘາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິສງ຺ຂຣຓກສງ຺ຂາຣໍ ສງ຺ຂາຣ-ສທ຺ເທນາຄຕໍ ສນ຺ຘາຍ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສງ຺ຂາຣສທ຺ເທນ ອາຄຕສງ຺ຂາຣາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ‘‘ສງ຺ຂາຣ-ສທ຺ເທນາຄຕສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ວາ ສມຸທາໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕເທກເທໂສ ຈ ອິຘ ວຓ຺ຓິຕພ຺ພຠາເວນ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ວຓ຺ຓິຕພ຺ພສພ຺ພສງ຺ຄຫຓວເສນ ທຸວິຘຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຐມໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ວຈີສງ຺ຂາໂຣຕິອາທິນາ ວິຕກ຺ກວິຈາຣອສ຺ສາສປສ຺ສາສສຎ຺ຎາເວທນາວຈີສງ຺ຂາຣາທໂຍ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາເຣສຸ ວຸຕ຺ຕາ ກາຍສຎ຺ເຈຕນາທໂຍ.

ປຣິຕສ຺ສຕີຕິ ປິປາສຕິ. ຠວຕີຕິ ອຸປປຕ຺ຕິຠວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຠາວຍຕີຕິ ກມ຺ມຠວໍ. ຈຸຕິ ຂນ຺ຘານໍ ມຣຓນ຺ຕິ ‘‘ມຣນ຺ຕິ ເອເຕນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຸປ຺ປາທທຸກ຺ຂາ ຐິຕິທຸກ຺ຂາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໕) ວຈນໂຕ ທ຺ເວຘາ ຂຓຕິ. ອາຍາໂສຕິ ປຣິສ຺ສໂມ ວິສາໂທ. ເກວລ-ສທ຺ໂທ ອສມ຺ມິສ຺ສວາຈໂກ ໂຫຕິ ‘‘ເກວລາ ສາລໂຍ’’ຕິ, ນິຣວເສສວາຈໂກ ຈ ‘‘ເກວລາ ອງ຺ຄມຄຘາ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ທ຺ເວຘາປິ ອຕ຺ຖໍ ວທຕິ. ຕຕ຺ຖ ອສມ຺ມິສ຺ສສ຺ສາຕິ ສຸຂຣຫິຕສ຺ສ. ນ ຫິ ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິ ອຸປ຺ປາທວຍຣຫິຕໍ ອຕ຺ຖີຕິ.

ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ, ປຸຄ຺ຄລໍ ວາ ສມ຺ໂມຫຍຕີຕິ ສມ຺ໂມຫນຣສາ. ອາຣມ຺ມຓສຠາວສ຺ສ ຉາທນໍ ຫຸຕ຺ວາ ຄຍ຺ຫຕີຕິ ຉາທນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ. ‘‘ອາສວສມຸທຍາ ອວິຊ຺ຊາສມຸທໂຍ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໐໓) ວຈນໂຕ ອາສວປທຏ຺ຐານາ. ປຏິສນ຺ຘິຊນນຕ຺ຖໍ ອາຍູຫນ຺ຕິ ພ຺ຍາປາຣໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອາຍູຫນຣສາ, ຣາສິກຣຓໍ ວາ ອາຍູຫນໍ. ນາມຣູປສ຺ສ ປຸເຣຈາຣິກຠາເວນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຣສໍ. ປຸຣິມຠເວນ ສທ຺ຘິໍ ຆຏນໍ ຫຸຕ຺ວາ ຄຍ຺ຫຕີຕິ ປຏິສນ຺ຘິປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ. ວິຎ຺ຎາເຓນ ສຫ ສມ຺ປຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ສມ຺ປໂຍຄຣສໍ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມ຺ປໂຍຄາຠາວໂຕ ຣູປໍ ວິກິຣຕີຕິ ວິກິຣຓຣສໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ປິສິຍມານາ ຕຓ຺ຑຸລາທໂຍ ວິກິຣນ຺ຕິ ຈຸຓ຺ຓີ ຠວນ຺ຕີຕິ. ນາມສ຺ສ ກທາຈິ ກຸສລາທິຠາໂວ ຈ ອຕ຺ຖີຕິ ຕໂຕ ວິເສສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອພ຺ຍາກຕປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ອເຈຕນາ ອພ຺ຍາກຕາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຍ ອນາຣມ຺ມຓຕາ ວາ ອພ຺ຍາກຕຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ອາຍຕນລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ຆຏນລກ຺ຂຓໍ, ອາຍານໍ ຕນນລກ຺ຂຓໍ ວາ. ທສ຺ສນາທີນໍ ກາຣຓຠາໂວ ທສ຺ສນາທິຣສຕາ. ອກຸສລວິປາກຸເປກ຺ຂາຍ ອນິຏ຺ຐຠາວໂຕ ທຸກ຺ເຂນ ອິຕຣາຍ ຈ ອິຏ຺ຐຠາວໂຕ ສຸເຂນ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ສຸຂທຸກ຺ຂປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ’’ຕິ ອາຫ. ທຸກ຺ຂສມຸທຍຕ຺ຕາ ເຫຕຸລກ຺ຂຓາ ຕຓ຺ຫາ. ‘‘ຕຕ຺ຣຕຕ຺ຣາຠິນນ຺ທິນີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໔໐໐; ມ. ນິ. ໑.໑໓໓, ໔໖໐; ວິຠ. ໒໐໓) ວຈນໂຕ ອຠິນນ຺ທນຣສາ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ ຣູປາທີສຸ ອຕິຕ຺ຕຠາໂວ ຫຸຕ຺ວາ ຄຍ຺ຫຕີຕິ ອຕິຕ຺ຕຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ. ຕຓ຺ຫາທຬ຺ຫຕ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ກາມຸປາທານໍ, ເສສານິ ທິຏ຺ຐິ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕີຕິ ຕຓ຺ຫາທຬ຺ຫຕ຺ຕທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ. ກມ຺ມຸປປຕ຺ຕິຠວວເສນ ຠວສ຺ສ ລກ຺ຂຓາທໂຍ ໂຍເຊຕພ຺ພາ.

ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອນຸໂພຘາທິຠາວຄ຺ຄຫຓໍ. ທຸກ຺ຂາທີສຸ ອຎ຺ຎາຓໍ ອປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ, ອສຸຠາທີສຸ ສຸຠາທິວິປລ຺ລາສາ ມິຈ຺ຉາປຏິປຕ຺ຕິ. ທິຏ຺ຐິວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ວາ ອປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ, ທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ມິຈ຺ຉາປຏິປຕ຺ຕິ. ນ ອວິຊ຺ຊາຍ ເອວ ຉທ຺ວາຣິກຕາ ຉຬາຣມ຺ມຓຕາ ຈ, ອຖ ໂຂ ອຎ຺ເຎສຸປິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທງ຺ເຄສຸ ອຣູປຘມ຺ມານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ເພສຸປີ’’ຕິ. ໂນຠຍໂຄຈຣນ຺ຕິ ມນາຍຕນມາຫ. ນ ຫິ ອຣູປຘມ຺ມານໍ ເທສວເສນ ອາສນ຺ນຕາ ທູຣຕາ ຈ ອຕ຺ຖິ ອສຓ຺ຐານຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ມນາຍຕນສ຺ສ ໂຄຈໂຣ ນ ມນາຍຕນໍ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ ອສມ຺ປຕ຺ໂຕ ວາຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ.

ໂສກາທີນໍ ສພ຺ຠາວາ ອງ຺ຄພຫຸຕ຺ຕປ຺ປສງ຺ເຄ ‘‘ທ຺ວາທເສວາ’’ຕິ ອງ຺ຄານໍ ວວຕ຺ຖານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ໂສກາທໂຍ ອງ຺ຄຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ, ຜເລນ ປນ ກາຣຓໍ ອວິຊ຺ຊໍ ມູລງ຺ຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ເຕ ວຸຕ຺ຕາຕິ. ຊຣາມຣຓພ຺ຠາຫຕສ຺ສ ຫິ ພາລສ຺ສ ເຕ ສມ຺ຠວນ຺ຕີຕິ ໂສກາທີນໍ ຊຣາມຣຓກາຣຓຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ສາຣີຣິກາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ຜຸຏ຺ໂຐ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໕໒) ຈ ສຸຕ຺ເຕ ຊຣາມຣຓນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂໍ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ຕໍຕໍນິມິຕ຺ຕານໍ ສາຘກຠາເວນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ຊຣາມຣເຓເນວ ໂສກາທີນໍ ເອກສງ຺ເຂໂປ ກໂຕ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ຊາຕິປຈ຺ຈຍຕາ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ຊຣາມຣຓປຈ຺ຈຍຠາເວ ຫິ ອວິຊ຺ຊາຍ ເອກສງ຺ເຂໂປ ກາຕພ຺ໂພ ສິຍາ, ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ປນ ຊຣາມຣຓໍ ໂສກາທໂຍ ຈ ສມ຺ຠວນ຺ຕີຕິ. ຕຕ຺ຖ ຊຣາມຣຓໍ ເອກນ຺ຕິກໍ ອງ຺ຄຠາເວເນວ ຄຫິຕໍ, ໂສກາທໂຍ ປນ ຣູປຠວາທີສຸ ອຠາວໂຕ ອເນກນ຺ຕິກາ ເກວລໍ ປາກເຏນ ຜເລນ ອວິຊ຺ຊານິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຄຫິຕາ. ເຕນ ອນາຄເຕ ຊາຕິຍາ ສຕິ ຕໂຕ ປຣາຍ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ເຫຕຸເຫຕຸຠູຕາ ອວິຊ຺ຊາ ທສ຺ສິຕາຕິ ຠວຈກ຺ກສ຺ສ ອວິຈ຺ເຉໂທ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕີຕິ. ສຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ໂສກາທີນໍ ອວິຊ຺ຊາ ກາຣຓນ຺ຕິ ເອຕສ຺ເສວຕ຺ຖສ຺ສ ສາຘກໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ນ ໂສກາທີນໍ ພາລສ຺ສ ຊຣາມຣຓນິມິຕ຺ຕຕາມຕ຺ຕສ຺ສ. ‘‘ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໕໒) ຫິ ວຈເນນ ອວິຊ຺ຊາ ໂສກາທີນໍ ກາຣຓນ຺ຕິ ທສ຺ສິຕາ, ນ ຈ ຊຣາມຣຓນິມິຕ຺ຕເມວ ທຸກ຺ຂໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ.

ອຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອວິຊ຺ຊາປທນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໒໖. ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ໙໒ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອເຕນ ອວິຊ຺ຊາຍ ວິເສສນຠາເວນ ສງ຺ຂາຣານຎ຺ຈ ປຘານຠາເວນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພຠາວສ຺ສ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕິ. ປິຕາ ກຖີຍຕິ ‘‘ທີໂຆ ສາໂມ, ມິຕ຺ໂຕ ຣສ຺ໂສ, ໂອທາໂຕ ທຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

ຣສິຕພ຺ໂພ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ໂພ ສຠາໂວ ຣໂສ, ອຕ຺ຕໂນ ຣໂສ ສຣໂສ, ຍາຖາໂວ ສຣໂສ ຍາຖາວສຣໂສ, ໂສ ເອວ ລກ຺ຂິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ຍາຖາວສຣສລກ຺ຂຓໍ. ‘‘ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອວິຊ຺ຊາ? ທຸກ຺ເຂ ອຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໒.໒; ມ. ນິ. ໑.໑໐໓) ສຸຕ຺ເຕ ຈຕ຺ຕາເຣວ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ‘‘ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກປຣິຍາເຍນາ’’ຕິ ອາຫ. ນິກ຺ເຂປກຓ຺ເຑ ປນາຕິອາທິນາ ອິຘ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ກຖິຕາຍ ເອວ ອວິຊ຺ຊາຍ ນິກ຺ເຂປກຓ຺ເຑ ອຏ຺ຐສຸ ຐາເນສຸ ກິຈ຺ຈຊາຕິໂຕ ປຎ຺ຈວີສຕິຍາ ປເທຫິ ລກ຺ຂຓໂຕ ຈ ກຖິຕຕ຺ຕາ ຕທຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາວເສນ ວິຠາວນໍ ກໂຣຕິ. ອຫາເປຕ຺ວາ ວິຠຊິຕພ຺ພວິຠຊນຎ຺ຫິ ອຠິຘມ຺ມປຣິຍາໂຍ.

ຊາຍຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຊາຕິ, ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ. ຍທິປິ ນິໂຣຘມຄ຺ເຄ ອວິຊ຺ຊາ ອາຣມ຺ມຓໍ ນ ກໂຣຕິ, ເຕ ປນ ຊານິຕຸກາມສ຺ສ ຕປ຺ປຏິຈ຺ຉາທນວເສນ ອນິໂຣຘມຄ຺ເຄສຸ ນິໂຣຘມຄ຺ຄຄ຺ຄຫຓກອາຣຓວເສນ ຈ ປວຕ຺ຕມານາ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ເຕສມ຺ປິ ອວິຊ຺ຊາຍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຕາ ໂຫຕິ, ອິຕເຣສໍ ອາຣມ຺ມຓຠາເວນ ຈາຕິ. ສງ຺ຆິກພລເທວໂຄຓາທີນໍ ສງ຺ຆາຏິນງ຺ຄລາທີນິ ວິຍ ອຎ຺ຎເສຕາທີນໍ ອວິຊ຺ຊາຍ ທຸກ຺ຂາທິວິສຍານໍ ອນ຺ຘຕ຺ຕກຣານໍ ໂລຠາທີນໍ ນິວຕ຺ຕໂກ ອຎ຺ຎາຓາທິສຠາໂວ ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອຕ຺ຖຕ຺ຖນ຺ຕິ ຜລຜລໍ. ອາເມຑິຕວຈນຎ຺ຫິ ສພ຺ເພສໍ ອຕ຺ຖານໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ປາກຏກຣຓຠາວປ຺ປກາສນຕ຺ຖໍ. ອຕ຺ໂຖ ເອວ ວາ ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖຕ຺ໂຖຕິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອວິປຣີຕຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຕ຺ເຖເນວຕ຺ຖໍ ວິເສສຍຕິ. ນ ຫິ ຎາຓໍ ອນຕ຺ຖໍ ອຕ຺ໂຖຕິ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ. ເອວໍ ກາຣຓກາຣຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕໍ ອາກາຣນ຺ຕິ ອຕ຺ຖຕ຺ຖາທິອາກາຣໍ. ຄເຫຕ຺ວາຕິ ຈິຕ຺ເຕ ປເວເສຕ຺ວາ, ຈິຕ຺ເຕນ ປຸຄ຺ຄເລນ ວາ ຄຫິຕໍ ກຕ຺ວາ. ປຏິວິທ຺ຘສ຺ສ ປຸນ ອເວກ຺ຂຓາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ. ທຸຈ຺ຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕິຕາທິລກ຺ຂຓສ຺ສ ພາລສ຺ສ ຠາໂວ ພາລ຺ຍໍ. ປຊານາຕີຕິ ປກາເຣຫິ ຊານາຕິ. ພລວໂມຫນໍ ປໂມໂຫ. ສມນ຺ຕໂຕ ໂມຫນໍ ສມ຺ໂມໂຫ.

ທຸກ຺ຂາຣມ຺ມຓຕາຕິ ທຸກ຺ຂາຣມ຺ມຓຕາຍ, ຍາຍ ວາ ອວິຊ຺ຊາຍ ຉາເທນ຺ຕິຍາ ທຸກ຺ຂາຣມ຺ມຓາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ, ສາ ເຕສໍ ຠາໂວຕິ ທຸກ຺ຂາຣມ຺ມຓຕາ, ອາຣມ຺ມຓເມວ ວາ ອາຣມ຺ມຓຕາ, ທຸກ຺ຂໍ ອາຣມ຺ມຓຕາ ເອຕິສ຺ສາຕິ ທຸກ຺ຂາຣມ຺ມຓຕາ.

ທຸທ຺ທສຕ຺ຕາ ຄມ຺ຠີຣາ ນ ສຠາວໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕທາຣມ຺ມຓຕາ ອວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອິຕເຣສໍ ສຠາວໂຕ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຕາ ຕທາຣມ຺ມຓຕາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອປິຈ ໂຂ ປນາຕິ ມຄ຺ຄສ຺ສ ສງ຺ຂຕສຠາວຕ຺ຕາ ຕໂຕປິ ນິໂຣຘສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣຕຣຕໍ ທສ຺ເສຕິ.

ອວິຊ຺ຊາປທນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສງ຺ຂາຣປທນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

ປຸນາຕີຕິ ໂສເຘຕິ ອປຸຎ຺ຎຜລໂຕ ທຸກ຺ຂສໍກິເລສໂຕ ຈ, ຫິຕສຸຂຊ຺ຌາສເຍນ ປຸຎ຺ຎໍ ກໂຣຕີຕິ ຕໍນິປ຺ຜາທເນນ ກາຣກສ຺ສຊ຺ຌາສຍໍ ປູເຣຕີຕິ ປຸຎ຺ໂຎ, ປູຣໂກ ປຸຊ຺ຊນິພ຺ພຕ຺ຕໂກ ຈ ນິຣຸຕ຺ຕິລກ຺ຂເຓນ ‘‘ປຸຎ຺ໂຎ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສມາຘິປຈ຺ຈນີການໍ ອຕິທູຣຕາຍ ນ ອິຎ຺ຊຕິ ນ ຈລຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາຍສ຺ສາຕິ ທ຺ວາຣສ຺ສ ສາມິຠາເວນ ນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ.

ປຸຎ຺ຎຸປຄນ຺ຕິ ຠວສມ຺ປຕ຺ຕຸປຄໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ເຕ (ສໍ. ນິ. ໒.໒). ຕຎ຺ຫິ ປຘານຠາເວນ ຄຫິຕນ຺ຕິ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໑.໑໐໒) ປນ ‘‘ຕໂຍເມ, ອາວຸໂສ, ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ອາຄຕນ຺ຕິ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຊິນຠາສິໂຕ ປນ ອຍໍ, ນ ປຈ຺ເຈກຊິນຠາສິໂຕ, ອິມສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ທີປນຕ຺ຖໍ ເອເຕສໍ ສຸຕ຺ຕານໍ ວເສນ ເຕ ຄຫິຕາ. ກຖໍ ປເນເຕນ ຄຫເຓນາຍມຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕ ໂຫຕີຕິ ຕໍທສ຺ສນຕ຺ຖມາຫ ‘‘ອຠິຘມ຺ເມປິ ຫິ ສຸຕ຺ເຕປິ ເອກສທິສາວ ຕນ຺ຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ’’ຕິ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາສິໂຕຕິ ປາກເຏນ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕນ ສທິສຕ຺ຕາ ອຍມ຺ປິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາສິໂຕຕິ ຎາຍຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ.

‘‘ເຕຣສາປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ນ ຠາວນາມຍຕາ ປາກຏາຕິ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ປຖວີ ປຖວີຕິອາທິຠາວນາ ຈ ກສິຓປຣິກມ຺ມກຣຓໍ ມຓ຺ຑລກຣຓຎ຺ຈ ຠາວນໍ ຠຊາເປນ຺ຕິ.

ທານວເສນ ປວຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ຘມ຺ມາ ທານໍ. ຕຕ຺ຖ ພ຺ຍາປາຣຠູຕາ ອາຍູຫນເຈຕນາ ທານໍ ອາຣພ຺ຠ ທານໍ ອຘິກິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ອິຕເຣສຸ. ໂສມນສ຺ສຈິຕ຺ເຕນາຕິ ອນຸໂມທນາປວຕ຺ຕິນິທສ຺ສນມຕ຺ຕເມຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນປິ ຫິ ອນຸສ຺ສຣຕິ ເອວາຕິ.

ອສຣິກ຺ຂກມ຺ປິ ສຣິກ຺ຂເກນ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານວິປາເກນ ເວຫປ຺ຜລາທີສຸ ວິນາປິ ອສຎ຺ເຎສຸ ກຏຕ຺ຕາຣູປໍ. ຣູປເມວ ສຜນ຺ທນຕ຺ຕາ ‘‘ສອິຎ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອິຎ຺ຊນກຣນີວຣຓາທີນໍ ອວິກ຺ຂມ຺ຠນໂຕ, ຣູປຕຓ຺ຫາສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອິຎ຺ຊນກສ຺ສ ກາຣຓຕ຺ຕາ ວາ. ເຕເນວ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ນິມິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ສພ຺ພມ຺ປິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ‘‘ອນິຎ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ ນ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ມຫາຕຸລາຍ ຘາຣຍມາໂນ ນາຬິຍາ ມິນມາໂນ ຈ ສມຸທາຍເມວ ຘາເຣຕິ ມິນຕິ ຈ, ນ ເອເກກໍ ຄຸຎ຺ຊໍ, ເອເກກໍ ຕຓ຺ຑຸລໍ ວາ, ເອວໍ ຠຄວາປິ ອປຣິມາຓາ ປຐມກຸສລເຈຕນາໂຍ ສມຸທາຍວເສເນວ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກຊາຕິກຕ຺ຕາ ເອກເມວ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ເອວໍ ທຸຕິຍາທໂຍປີຕິ.

‘‘ກາຍທ຺ວາເຣ ປວຕ຺ຕາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອາທານຄ຺ຄຫຓໂຈປນໍ ປາປຍມານາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ’’ຕິປິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວຈນວິເສສມຕ຺ຕເມວ ທສ຺ເສຕິ. ກາຍທ຺ວາເຣ ປວຕ຺ຕິ ເອວ ຫິ ອາທານາທິປາປນາຕິ. ປຸຣິເມນ ວາ ທ຺ວາຣສ຺ສ ອຸປລກ຺ຂຓຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ, ປຈ຺ຉິເມນ ເຈຕນາຍ ສວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຣູປສມຸຏ຺ຐາປນໍ. ຕຕ຺ຖ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຄຫຓໍ ອາທານໍ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຄຫຓໍ ຄຫຓໍ, ຜນ຺ທນໍ ໂຈປນໍ.

ເອຕ຺ຖາຕິ ກາຍວຈີສງ຺ຂາຣຄ຺ຄຫເຓ, ກາຍວຈີສຎ຺ເຈຕນາຄຫເຓ ວາ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອຠິຎ຺ຎາເຈຕນາ ນ ຄຫິຕາ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕີຕິ. ກສ຺ມາ ປນ ນ ໂຫຕິ, ນນຸ ສາປິ ກຸສລາ ວິປາກຘມ຺ມາ ຈາຕິ? ສຈ຺ຈໍ, ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ນຕຓ຺ຫາວິຊ຺ຊາມາເນ ປນ ສນ຺ຕາເນ ສພ຺ຍາປາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ຕສ຺ສາ ກຸສລຕາ ວິປາກຘມ຺ມຕາ ຈ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ວິປາກຸປ຺ປາທເນນ, ສາ ປນ ວິປາກໍ ອຸປ຺ປາທຍນ຺ຕີ ຣູປາວຈຣເມວ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ. ນ ຫິ ອຎ຺ຎຠູມິກໍ ກມ຺ມໍ ອຎ຺ຎຠູມິກໍ ວິປາກໍ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ. ອຕ຺ຕນາ ສທິສາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ຕິຏ຺ຐານິກໍ ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກຓ຺ເຑ ຣູປາວຈຣວິປາກສ຺ສ ກມ຺ມສທິສາຣມ຺ມຓສ຺ເສວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ນ ຈ ຣູປາວຈຣວິປາໂກ ປຣິຕ຺ຕາທິອາຣມ຺ມໂຓ ອຕ຺ຖິ, ອຠິຎ຺ຎາເຈຕນາ ຈ ປຣິຕ຺ຕາທິອາຣມ຺ມຓາວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວິປາກໍ ນ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ກສິເຓສຸ ຈ ອຸປ຺ປາທິຕສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມາຘິສ຺ສ ອານິສໍສຠູຕາ ອຠິຎ຺ຎາ. ຍຖາຫ ‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ’’ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໔໔-໒໔໕; ມ. ນິ. ໑.໓໘໔-໓໘໖). ຕສ຺ມາ ສມາຘິຜລສທິສາ ສາ, ນ ຈ ຜລໍ ເທຕີຕິ ທານສີລານິສໍໂສ ຕສ຺ມິໍ ຠເວ ປຈ຺ຈຍລາໂຠ ວິຍ ສາປິ ວິປາກໍ ນ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ຍຖາ ຈ ອຠິຎ຺ຎາເຈຕນາ, ເອວໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈເຈຕນາປິ ນ ໂຫຕີຕິ ອິທໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄເຕ ຘມ຺ເມ ວິສຸໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ‘‘ເຕສໍ ວິປາເກ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິ (ວິຠ. ໗໒໕) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ.

ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອມຕຄ຺ຄປຖານຸຄໂຕ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ທສ຺ສນຠາວນານໍ ອຠາເວປິ ເຍສໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ເສກ຺ຂານຎ຺ຈ ທສ຺ສນຠາວນາຫິ ຠວິຕພ຺ພໍ, ເຕສໍ ຕທຸປ຺ປຕ຺ຕິກາເລ ເຕຫິ ປຫາຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາ ອກຸສລາ ‘‘ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພາ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພາ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ປນ ຠາວນາຍ ອຠາວາ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພຈິນ຺ຕາ ນຕ຺ຖິ. ເຕນ ເຕສໍ ປວຕ຺ຕມານາ ເຕ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາປິ ‘‘ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພາ’’ຕິ ນ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຍທິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍຸໍ, ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພາ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພານໍ ເກສຎ຺ຈິ ເກຈິ ກທາຈິ ອາຣມ຺ມຓາຣມ຺ມຓາຘິປຕິອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍຫິ ປຈ຺ຈໂຍ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ນ ຈ ປຏ຺ຐາເນ ‘‘ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພາ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພານໍ ເກສຎ຺ຈິ ເກນຈິ ປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເສກ຺ຂານໍ ປນ ວິຊ຺ຊມານາ ຠາວນາຍ ປຫາຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພາ. ເຕເນວ ເສກ຺ຂານໍ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພາ ຈຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວນ຺ຕຕ຺ຕາ ມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຫີນຕ຺ຕາ ປຏິນິສ຺ສຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອຸກ຺ເຂຏິຕຕ຺ຕາ ສມຸກ຺ເຂຏິຕຕ຺ຕາ ອສ຺ສາທິຕພ຺ພາ ອຠິນນ຺ທິຕພ຺ພາ ຈ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ປຫີນຕາຍ ເອວ ໂສມນສ຺ສເຫຕຸຠູຕາ ອວິກ຺ເຂປເຫຕຸຠູຕາ ຈ ນ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈຎ຺ຈ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕີຕິ ນ ເຕ ເຕສໍ ອາຣມ຺ມຓາຣມ຺ມຓາຘິປຕິຠາວໍ ປກຕູປນິສ຺ສຍຠາວຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ນ ຫິ ປຫີເນ ອຸປນິສ຺ສາຍ ອຣິໂຍ ຣາຄາທິກິເລເສ ອຸປ຺ປາເທຕິ.

ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ‘‘ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ ເຍ ກິເລສາ ປຫີນາ, ເຕ ກິເລເສ ນ ປຸເນຕິ ນ ປຈ຺ເຈຕິ ນ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉຕິ…ເປ… ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ…ເປ… ນ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ (ມຫານິ. ໘໐; ຈູຬນິ. ເມຕ຺ຕຄູມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໒໗), ນ ຈ ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາ ອິຕເຣສໍ ນ ເກນຈິ ປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ‘‘ທິຏ຺ຐິໍ ອສ຺ສາເທຕິ ອຠິນນ຺ທຕິ, ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ຣາໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ທິຏ຺ຐິ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ວິຈິກິຈ຺ຉໍ ອາຣພ຺ຠ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ທິຏ຺ຐິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉານໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠາວສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທເສ ‘‘ທິຏ຺ຐິໍ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອສ຺ສາເທຕິ ອຠິນນ຺ທຕິ, ຕໍ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ຣາໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໐໙) ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ທສ຺ສນຠາວນາຫິ ປຫາຕພ຺ພານໍ ອຕີຕາທິຠາເວນ ນວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ເຕປິ ຍາທິສານໍ ຕາຫິ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕາ ອາປາເທຕພ຺ພາ, ເຕສຸ ປຸຖຸຊ຺ຊເນສຸ ວຕ຺ຕມານາ ທສ຺ສນໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ເຕນ ປຫາຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພາ, ເສກ຺ເຂສຸ ວຕ຺ຕມານາ ຠາວນໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕາຍ ປຫາຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພາ. ເຕສຸ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພາ ສຫາຍວິຣຫາ ວິປາກໍ ນ ຊນຍນ຺ຕີຕິ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພເຈຕນາຍ ນານາກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈຍຠາໂວ ນ ວຸຕ຺ໂຕ, ອເປກ຺ຂິຕພ຺ພທສ຺ສນຠາວນາຣຫິຕານໍ ປນ ປຸຖຸຊ຺ຊເນສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ສກຠຓ຺ເຑ ຉນ຺ທຣາຄາທີນໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ສ ຈ ສໍໂຍຊນຕ຺ຕຍຕເທກຏ຺ຐກິເລສານໍ ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ນຕາຍ ອປຣິກ຺ຂີຓສຫາຍານໍ ວິປາກຸປ຺ປາທນໍ ນ ສກ຺ກາ ປຏິກ຺ຂິປິຕຸນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕຘມ຺ມານໍ ວິປາໂກ ວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ໂຕຕິ.

ຍທິ ເອວໍ, ອເປກ຺ຂິຕພ຺ພທສ຺ສນຠາວນາຣຫິຕານໍ ອກຸສລານໍ ເນວທສ຺ສເນນນຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພຕາ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນາປຊ຺ຊຕິ, ອປ຺ປຫາຕພ຺ພານໍ ‘‘ເນວ ທສ຺ສເນນ ນ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ຕິກມາຕິກາ ໘) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ອປ຺ປຫາຕພ຺ພວິຣຸທ຺ຘສຠາວຕ຺ຕາ ຈ ອກຸສລານໍ. ເອວມ຺ປິ ເຕສໍ ອິມສ຺ມິໍ ຕິເກ ນວຕ຺ຕພ຺ພຕາ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນາປຊ຺ຊຕິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກຓ຺ເຑ ທສ຺ສິຕານໍ ທ຺ວາທສອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທານໍ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ຍຖາ ຫິ ຘມ຺ມວເສນ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມາ ສພ຺ເພ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕິເກ ກາລວເສນ ອສງ຺ຄຫິຕາປິ ອຕີຕາ ນວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ນ ວຸຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທຣູປຠາເວນ ຄຫິເຕສຸ ນວຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ອຠາວາ, ເອວມິຘາປິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທຠາເວນ ຄຫິເຕສຸ ນວຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ອຠາວາ ນວຕ຺ຕພ຺ພຕາ ນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍຕ຺ຖ ຫິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ໂກຈິ ນິໂຍຄໂຕ ນວຕ຺ຕພ຺ໂພ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ເຕສໍ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ໂກຏ຺ຐາໂສ ອຕ຺ຖີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕປເທສຸ ວິຍ ຕຕ຺ຖາປິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຠຊາເປຕພ຺ເພ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຠຊາເປຕິ ‘‘ສິຍາ ນວຕ຺ຕພ຺ພາ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ’’ຕິອາທິນາ. ຕທຠາວາ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕິເກ ອິຘ ຈ ຕຖາ ນ ວຸຕ຺ຕາ.

ອຖ ວາ ຍຖາ ສປ຺ປຏິເຆຫິ ສມານສຠາວຕ຺ຕາ ຣູປຘາຕຸຍໍ ຕໂຍ ມຫາຠູຕາ ‘‘ສປ຺ປຏິຆາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຍຖາຫ ‘‘ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕານໍ ອນິທສ຺ສນໍ ສປ຺ປຏິຆໍ ເອກໍ ມຫາຠູຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ທ຺ເວ ມຫາຠູຕາ, ທ຺ເວ ມຫາຠູເຕ ປຏິຈ຺ຈ ເອກໍ ມຫາຠູຕ’’ນ຺ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໒໒.໙). ເອວໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ປວຕ຺ຕມານາ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພສມານສຠາວາ ‘‘ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ ນວຕ຺ຕພ຺ພຕາປສງ຺ໂຄ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ປວຕ຺ຕມານາປິ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພາ ສກຠຓ຺ເຑ ຉນ຺ທຣາຄາທໂຍ ປຣຠຓ຺ເຑ ຉນ຺ທຣາຄາທີນໍ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍ, ຣາໂຄ ຈ ຣາຄທິຏ຺ຐີນໍ ອຘິປຕິປຈ຺ຈໂຍຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ລທ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ຍຖາ ປນ ອໂຜຏ຺ຐພ຺ພຕ຺ຕາ ຣູປຘາຕຸຍໍ ຕໂຍ ມຫາຠູຕາ ນ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ສປ຺ປຏິຆາ, ເອວໍ ອເປກ຺ຂິຕພ຺ພຠາວນາຣຫິຕາ ປຸຖຸຊ຺ຊເນສຸ ປວຕ຺ຕມານາ ສກຠຓ຺ເຑ ຉນ຺ທຣາຄາທໂຍ ນ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພາຕິ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພານໍ ນານາກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈຍຕາ ນ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ຈ ‘‘ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພາ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພານໍ ເກນຈິ ປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເຍ ຫິ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພປຈ຺ຈຍາ ກິເລສາ, ນ ເຕ ທສ຺ສນໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພປຈ຺ຈຍສ຺ສປິ ປນ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕສ຺ສ ສຫາຍເວກລ຺ລມຕ຺ຕເມວ ທສ຺ສເນນ ກຕໍ, ນ ຕສ຺ສ ໂກຈິ ຠາໂວ ທສ຺ສເນນ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕໍ ອາປາທິໂຕຕິ ຕສ຺ສ ເອກນ຺ຕຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ຕາທິສສ຺ເສວ ສຕິ ສຫາເຍ ວິປາກຸປ຺ປາທນວຈນໍ, ອສຕິ ຈ ວິປາການຸປ຺ປາທນວຈນໍ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ.

ສາປິ ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍຠາເວ ຍທິ ອປເນຕພ຺ພາ, ກສ຺ມາ ‘‘ສມວີສຕິ ເຈຕນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ປນ ສພ຺ພາເປຕາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ຍທິ ເອວໍ, ອຠິຎ຺ຎາເຈຕນາຍ ສຫ ‘‘ເອກວີສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ? ນ, ອວຈນສ຺ສ ວຸຕ຺ຕກາຣຓຕ຺ຕາ, ຕໍ ປນ ອິຕຣາວຈນສ຺ສປິ ກາຣຓນ຺ຕິ ສມານເຈຕນາວຈນກາຣຓວຈເນນ ຍໍ ກາຣຓໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ເອກາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕນ ກາຣເຓນ ອິຕຣາຍປິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ, ຍຎ຺ຈ ກາຣຓໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ອິຕຣາ ນ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕນ ກາຣເຓນ ວຸຕ຺ຕາຍປິ ອວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ອາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາໂຣ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຣ ເອວາຕິ ເຠທາຠາວາ ປາກໂຏຕິ ນ ຕສ຺ສ ສໍໂຍໂຄ ທສ຺ສິໂຕ.

ສຸຂສຎ຺ຎາຍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ເອເຕນ ຕຓ຺ຫາປວຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຓ຺ຫາປຣິກ຺ຂາເຣຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ປຣິວາເຣ, ຕຓ຺ຫາຍ ‘‘ສຸຂໍ ສຸຠ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ສງ຺ຂເຕ ວາ ອລງ຺ກເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຓ຺ຫາ ຫິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ສມຸທໂຍຕິ ອຊານນ຺ໂຕ ‘‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລານໍ ວາ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ຂາເຣ ປຣິກ຺ຂໂຣຕີຕິ. ອມຣຓຕ຺ຖາຕິ ຄຫິຕາ ທຸກ຺ກຣກິຣິຍາ ອມຣຕໂປ, ເທວຠາວຕ຺ຖໍ ຕໂປ ວາ, ທຸກ຺ຂຕ຺ຕາ ວາ ມໂຣ ມາຣໂກ ຕໂປ ອມຣຕໂປ. ທິຏ຺ເຐ ອທິຏ຺ຐ-ສທ຺ໂທ ວິຍ ມເຣສຸ ອມຣ-ສທ຺ໂທ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຊາຕິອາທິປປາຕທຸກ຺ຂຊນນໂຕ ມຣຸປປາຕສທິສຕາ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣສ຺ສ ວຸຕ຺ຕາ. ຣມຓີຍຠາເວນ ຈ ອສ຺ສາທຠາເວນ ຈ ຄຍ຺ຫມານໍ ປຸຎ຺ຎຜລໍ ທີປສິຂາມຘຸລິຕ຺ຕສຕ຺ຖຘາຣາສທິສໍ, ຕທຕ຺ໂຖ ຈ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ ຕໍນິປາຕເລຫນສທິໂສ.

‘‘ສຸໂຂ ອິມິສ຺ສາ ປຣິພ຺ພາຊິກາຍ ຕຣຸຓາຍ ມຸທຸກາຍ ໂລມສາຍ ພາຫາຍ ສມ຺ຜສ຺ໂສ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໙) ສຸຂສຎ຺ຎາຍ ພາໂລ ວິຍ ຄູຖກີຬນໍ ກິເລສາຠິຠູຕຕາຍ ໂກຘາຣຕິອຠິຠູໂຕ ອສວໂສ ມຣິຕຸກາໂມ ວິຍ ວິສຂາທນໍ ກຣຓຜລກ຺ຂເຓສຸ ຊິຄຸຈ຺ຉນີຍໍ ທຸກ຺ຂຎ຺ຈ ອປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣໍ ອາຣຠຕິ. ໂລຠສຫຄຕສ຺ສ ວາ ຄູຖກີຬນສທິສຕາ, ໂທສສຫຄຕສ຺ສ ວິສຂາທນສທິສຕາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ກາມຄຸຓສມິທ຺ຘິຍາ ສຠຍສ຺ສປິ ປິສາຈນຄຣສ຺ສ ສຸຂວິປລ຺ລາສເຫຕຸຠາໂວ ວິຍ ອຣູປວິປາການໍ ນິຣນ຺ຕຣຕາຍ ອນຸປລກ຺ຂິຍມານອຸປ຺ປາທວຍານໍ, ທີຆສນ຺ຕານຕາຍ ອຄຍ຺ຫມານວິປຣິຓາມານໍ, ສງ຺ຂາຣວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂຠູຕານມ຺ປິ ນິຈ຺ຈາທິວິປລ຺ລາສເຫຕຸຠາໂວຕິ ເຕສໍ ປິສາຈນຄຣສທິສຕາ, ຕທຠິມຸຂຄມນສທິສຕາ ຈ ອາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາຣສ຺ສ ໂຍເຊຕພ຺ພາ.

ຕາວາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕຣາເປກ຺ໂຂ ນິປາໂຕ, ຕສ຺ມາ ອວິຊ຺ຊາ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອິທໍ ຕາວ ສິທ຺ຘໍ, ອິທໍ ປນ ອປຣໍ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ປນ ສພ຺ພາເປຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຠິຎ຺ຎາເຈຕນານໍ ປຈ຺ຈຍຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຈໂຕປຣິຍປຸພ຺ເພນິວາສອນາຄຕໍສຎາເຓຫິ ປເຣສໍ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ສໂມຫຈິຕ຺ຕຊານນກາເລຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພາ.

ອວິຊ຺ຊາສມ຺ມູຬ຺ຫຕ຺ຕາຕິ ຠວາທີນວປຏິຈ຺ຉາທິກາຍ ອວິຊ຺ຊາຍ ສມ຺ມູຬ຺ຫຕ຺ຕາ. ຣາຄາທີນນ຺ຕິ ຣາຄທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉຸທ຺ຘຈ຺ຈໂທມນສ຺ສານໍ ອວິຊ຺ຊາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຣາຄາທິອສ຺ສາທນກາເລສຸ ອວິຊ຺ຊໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອສ຺ສາທນໍ ຣາຄທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ເອວ ອວິຊ຺ຊາຍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ອສ຺ສາທນຎ຺ຈ ຣາໂຄ, ຕທວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຈ ທິຏ຺ຐີຕິ ອສ຺ສາທນວຈເນເນວ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ອວິຊ຺ຊໍ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕີ ທິຏ຺ຐິ ຈ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຣາຄາທີຫິ ຈ ປາຬິຍໍ ສຣູເປນ ວຸຕ຺ເຕຫິ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສງ຺ຂາຣສ຺ສ ອວິຊ຺ຊາຣມ຺ມຓາທິຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ອນວິຊ຺ຊາຣມ຺ມຓສ຺ສ ປຐມຊວນສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິອນນ຺ຕຣາທິປຈ຺ຈຍວຈເນສຸ ອວຸຕ຺ຕສ຺ສ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ສພ຺ພສ຺ສ ສງ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈີ’’ຕິ ອາຫ. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ສມຕິກ຺ກມຠວປຕ຺ຖນາວເສນ ວຸຕ຺ຕນເຍນ.

ເອກກາຣຓວາໂທ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ໂທສປ຺ປສງ຺ໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ. ອນິຏ຺ໂຐ ຫິ ເອກກາຣຓວາໂທ ສພ຺ພສ຺ສ ສພ຺ພກາເລ ສມ຺ຠວາປຕ຺ຕິໂຕ ເອກສທິສສຠາວາປຕ຺ຕິໂຕ ຈ. ຍສ຺ມາ ຕີສຸ ປກາເຣສຸ ອວິຊ຺ຊມາເນສຸ ປາຣິເສເສນ ຈຕຸຕ຺ເຖ ເອວ ຈ ວິຊ຺ຊມາເນ ເອກເຫຕຸຜລທີປເນ ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ນ ນຸປປຊ຺ຊຕິ.

ຍຖາຜສ຺ສໍ ເວທນາວວຕ຺ຖານໂຕຕິ ‘‘ສຸຂເວທນີຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຜສ຺ສໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂາ ເວທນາ’’ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໒.໖໒), ‘‘ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ…ເປ… ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຄຕິ ຜສ຺ໂສ, ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາ’’ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໒.໔໓) ຈ ສຸຂເວທນີຍາທິຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທິອນຸຣູເປນ ສຸຂເວທນາທິຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊາເວທນາທີນໍ ວວຕ຺ຖານໂຕ, ສມາເນສຸ ຈກ຺ຂຸຣູປາທີສຸ ຜສ຺ສວເສນ ສຸຂາທິວິປຣິຍາຍາຠາວໂຕ, ສມາເນສຸ ຈ ຣູປມນສິກາຣາທີສຸ ຈກ຺ຂາທິສງ຺ຆຏ຺ຏນວເສນ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊາທິວິປຣິຍາຍາຠາວໂຕ, ອຎ຺ຎປຈ຺ຈຍສາມຎ຺ເຎປິ ຜສ຺ສວເສນ ສຸຂາທິຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊາທີນໍ ໂອຬາຣິກສຸຂຸມາທິສງ຺ກຣາຠາວໂຕ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຂາທີນໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕສມ຺ຜສ຺ສສ຺ສ ອວິປຣີໂຕ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ເອວ ຍຖາເວທນໍ ຜສ຺ສວວຕ຺ຖານໍ, ກາຣຓຜລວິເສເສນ ວາ ຜລກາຣຓວິເສສນິຈ຺ຉໂຍ ໂຫຕີຕິ ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ນິຈ຺ຉໂຍ ວວຕ຺ຖານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ກມ຺ມາທໂຍຕິ ກມ຺ມາຫາຣອຸຕຸອາທໂຍ ອປາກຏາ ເສມ຺ຫປຏິກາເຣນ ໂຣຄວູປສມໂຕ.

‘‘ອສ຺ສາທານຸປສ຺ສິໂນ ຕຓ຺ຫາ ປວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕຕິ ‘‘ສໍໂຍຊນີເຍສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມສຸ ອສ຺ສາທານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣໂຕ ຕຓ຺ຫາ ປວຑ຺ຒຕິ, ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍາ ອຸປາທານໍ, ອຸປາທານປຈ຺ຈຍາ ຠໂວ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໕໓-໕໔) ອິມິນາ ສຸຕ຺ເຕນ ຕຓ຺ຫາຍ ສງ຺ຂາຣກາຣຓຠາວສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸນ ຕສ຺ສາປິ ອວິຊ຺ຊາ ກາຣຓນ຺ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອວິຊ຺ຊາສມຸທຍາ ອາສວສມຸທໂຍຕິ ວຈນໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ຕຓ຺ຫາ ວາ ຈຕຸຣຸປາທານຠູຕາ ກາມຠວທິຏ຺ຐາສວາ ຈ ສງ຺ຂາຣສ຺ສ ກາຣຓນ຺ຕິ ປາກຏາຕິ ສຸຕ຺ຕທ຺ວເຍນປິ ອວິຊ຺ຊາຍ ສງ຺ຂາຣກາຣຓຠາວເມວ ທສ຺ເສຕິ. ອສ຺ສາທານຸປສ຺ສິໂນຕິ ຫິ ວຈເນນ ອາທີນວປຏິຈ຺ຉາທນກິຈ຺ຈາ ອວິຊ຺ຊາ ຕຓ຺ຫາຍ ກາຣຓນ຺ຕິ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕີຕິ. ຍສ຺ມາ ອວິທ຺ວາ, ຕສ຺ມາ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣາທິເກ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕີຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ສງ຺ຂາຣກາຣຓຠາວສ຺ສ ປາກຏຕ຺ຕາ ອວິທ຺ທສຸຠາໂວ ສງ຺ຂາຣກາຣຓຠາເວນ ວຸຕ຺ໂຕ ຂີຓາສວສ຺ສ ສງ຺ຂາຣາຠາວໂຕ ອສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ຈ. ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣາທີນໍ ສາຘາຣຓານິ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓາທີນີຕິ ປຸຎ຺ຎຠວາທິອາທີນວປຏິຈ຺ຉາທິກາ ອວິຊ຺ຊາ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣາທີນໍ ອສາຘາຣຓໍ ກາຣຓນ຺ຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຐານວິຣຸທ຺ໂຘຕິ ອຕ຺ຖິຕາວິຣຸທ຺ໂຘ. ເກຈິ ປນ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິອາທີນິ ຐານານີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເອວໍ ສຕິ ປຸຣິມຈິຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຉິມຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐານວິຣຸທ຺ໂຘ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ນ ອິທໍ ເອກນ຺ຕິກໍ ສິຍາ. ຠວງ຺ຄມ຺ປິ ຫິ ຠວງ຺ຄສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈໂຍ, ຊວນໍ ຊວນສ຺ສາຕິ, ນ ຈ ສິປ຺ປາທີນໍ ປຏິສນ຺ຘິອາທິຐານໍ ອຕ຺ຖີຕິ ນ ຕໍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ກມ຺ມໍ ຣູປສ຺ສ ນມນຣຸປ຺ປນວິໂຣຘາ ສາຣມ຺ມຓານາຣມ຺ມຓວິໂຣຘາ ຈ ສຠາວວິຣຸທ຺ໂຘ ປຈ຺ຈໂຍ, ຂີຣາທີນິ ທຘິອາທີນໍ ມຘຸຣມ຺ພິລຣສາທິສຠາວວິໂຣຘາ. ອວິຊານນກິຈ຺ໂຈ ອາໂລໂກ ວິຊານນກິຈ຺ຈສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ, ອມທນກິຈ຺ຈາ ຈ ຄຸຬາທໂຍ ມທນກິຈ຺ຈສ຺ສ ອາສວສ຺ສ.

ໂຄໂລມາວິໂລມານິ ທພ຺ພາຍ ປຈ຺ຈໂຍ, ທຘິອາທີນິ ຠູຕິຓກສ຺ສ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອວີຕິ ຣຕ຺ຕາ ເອຬກາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ວິປາກາເຍວ ເຕ ຈ ນ, ຕສ຺ມາ ທຸກ຺ຂວິປາກາຍປິ ອວິຊ຺ຊາຍ ຕທວິປາການໍ ປຸຎ຺ຎາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາຣານໍ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕໍ ນ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕທວິປາກຕ຺ເຕປິ ສາວຊ຺ຊຕາຍ ຕທວິຣຸທ຺ຘານໍ ຕໍສທິສານຎ຺ຈ ອປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣານເມວ ປຈ຺ຈໂຍ, ນ ອິຕເຣສນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ປສງ຺ຄສ຺ສ ນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ‘‘ວິຣຸທ຺ໂຘ ຈາວິຣຸທ຺ໂຘ ຈ, ສທິສາສທິໂສ ຕຖາ. ຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈໂຍ ສິທ຺ໂຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕມຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ອິຕິ ອຍໍ ອວິຊ຺ຊາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ອຈ຺ເຉຊ຺ຊສຸຕ຺ຕາວຸຕາເຠຊ຺ຊມຓີນໍ ວິຍ ປຸພ຺ພາປຣິຍວວຕ຺ຖານໍ ນິຍຕິ, ນິຍຕິຍາ, ນິຍຕິ ເອວ ວາ ສງ຺ຄຕິ ສມາຄໂມ ນິຍຕິສງ຺ຄຕິ, ຕາຍ ຠາເວສຸ ປຣິຓຕາ ມນຸສ຺ສເທວວິຫງ຺ຄາທິຠາວໍ ປຕ຺ຕາ ນິຍຕິສງ຺ຄຕິຠາວປຣິຓຕາ. ນິຍຕິຍາ ສງ຺ຄຕິຍາ ຠາເວນ ຈ ປຣິຓຕາ ນານປ຺ປກາຣຕໍ ປຕ຺ຕາ ນິຍຕິສງ຺ຄຕິຠາວປຣິຓຕາຕິ ຈ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ. ເອເຕຫິ ຈ ວິກປ຺ປເນຫິ ອວິຊ຺ຊາ ອກຸສລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຎາທີສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ໂສ ເອວໍ ອວິຊ຺ຊາຍາ’’ຕິອາທິ.

ອປຣິຓາຍໂກ ພາໂລຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄສມ຺ປຏິປາທກກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຣຫິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາວສານໍ ວາ ຎາຓໍ ສມວິສມໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ນິພ຺ພານໍ ນຍຕີຕິ ປຣິຓາຍກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕນ ຣຫິໂຕ ອປຣິຓາຍໂກ. ຘມ຺ມໍ ຎຕ຺ວາຕິ ສປ຺ປຸຣິສູປນິສ຺ສເຍນ ຈຕຸສຈ຺ຈປ຺ປກາສກສຸຕ຺ຕາທິຘມ຺ມໍ ຎຕ຺ວາ, ມຄ຺ຄຎາເຓເນວ ວາ ສພ຺ພຘມ຺ມປວຣໍ ນິພ຺ພານໍ ຎຕ຺ວາ, ຕໍຊານນາຍຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປນ ເສສສຈ຺ຈາຠິສມຍສ຺ສ ສມານກາລມ຺ປິ ຕໍ ປຸຣິມກາລໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສງ຺ຂາຣປທນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ວິຎ຺ຎາຓປທນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໒໗. ຍຖາວຸຕ຺ຕສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ຕໍກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕເມວ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິຕຸໍ ອຣຫຕີຕິ ‘‘ພາຕ຺ຕິໍສ ໂລກິຍວິປາກວິຎ຺ຎາຓານິ ສງ຺ຄຫິຕານິ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຘາຕຸກຖາຍໍ (ຘາຕຸ. ໔໖໖) ປນ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕນສງ຺ຄຫິຕາສງ຺ຄຫິຕປທນິທ຺ເທເສ –

‘‘ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາເຓນ ເຍ ຘມ຺ມາ…ເປ… ສຬາຍຕນປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ເສນ, ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາຍ ເຍ ຘມ຺ມາ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ, ເຕ ຘມ຺ມາ ກຕິຫິ ຂນ຺ເຘຫິ…ເປ… ສງ຺ຄຫິຕາ? ເຕ ຘມ຺ມາ ອສງ຺ຂຕໍ ຂນ຺ຘໂຕ ຐເປຕ຺ວາ ເອເກນ ຂນ຺ເຘນ ເອກາທສຫາຍຕເນຫິ ເອກາທສຫິ ຘາຕູຫິ ສງ຺ຄຫິຕາ. ກຕິຫິ ອສງ຺ຄຫິຕາ? ຈຕູຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ເອເກນາຍຕເນນ ສຕ຺ຕຫິ ຘາຕູຫິ ອສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ –

ວຈນໂຕ ສພ຺ພວິຎ຺ຎາຓຜສ຺ສເວທນາປຣິຄ຺ຄໂຫ ກໂຕ. ຍທິ ຫິ ເອຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎາຓຜສ຺ສເວທນາ ສປ຺ປເທສາ ສິຍຸໍ, ‘‘ວິປາກາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ວິຍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວເສນ ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓາທໂຍ ຄຫິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ ຈ ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີເຍ ຈຕຸຠູມກກຸສລສງ຺ຂາໂຣ ອກຸສລສງ຺ຂາໂຣ ຈ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ໂສ ເອວ ຘາຕຸກຖາຍໍ ຄຫິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຠໂວ ປນ ຘາຕຸກຖາຍໍ ກມ຺ມຸປປຕ຺ຕິຠວວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ນ ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວເສນ ຄຫິໂຕ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຸປາທານປຈ຺ຈຍາ ຠໂວ’’ຕິ ອນຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ‘‘ກມ຺ມຠໂວ’’ຕິອາທິນາວ ນເຍນ ຠໂວ ອຸທ຺ຘໂຏ. ວິປາກຎ຺ເຫຕນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິປາກຕ຺ຕາ ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍຕ຺ຕໍ ສາເຘຕິ, ຕສ຺ສ ປນ ສາຘນຕ຺ຖໍ ‘‘ອຸປຈິຕກມ຺ມາຠາເວ ວິປາກາຠາວໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ວິປາກຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ໂລຠສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຊວນາວສາເນຕິ ຊວເນນ ຕທາຣມ຺ມຓນິຍເມ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕານນ຺ຕຣໍ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕຕທາຣມ຺ມຓສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕາເນວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕິເຫຕຸກຊວນາວສາເນ ຈ ກທາຈິ ອເຫຕຸກໍ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນາ’’ຕິ ອາຫ. ສກິໍ ວາຕິ ‘‘ທິຣຕ຺ຕຕິຣຕ຺ຕາ’’ທີສຸ ວິຍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸເມວ ປນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ທິຣຕ຺ຕຕິຣຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ວາ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຠາວາ ວຈນສິລິຏ຺ຐຕາມຕ຺ເຕນ ທິຣຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ກຕນ຺ຕິ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ‘‘ນິຣນ຺ຕຣຕິຣຕ຺ຕທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວາ’’ຕິ. ອິຘ ປນ ວາ-ສທ຺ໂທ ວິກປ຺ປນຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ສກິໍ ເອວ ຈ ກທາຈິ ປວຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສກິໍ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕເນວ ຫິ ສກິໍ ຕທາຣມ຺ມຓປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ວິຈາເຣຕພ຺ພຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິຄຓນາຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິຄຓນາຍນ຺ຕິ ວິປາກກຖາຍໍ ພລວຣູປາທິເກ ອາຣມ຺ມເຓ ວຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິຄຓນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ທ຺ເວວ ຕທາຣມ຺ມຓຸປ຺ປຕ຺ຕິວາຣາ ອາຄຕາ. ຊວນວິສຍານຸຠວນຎ຺ຫິ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ອາສນ຺ນເຠເທ ຕສ຺ມິໍ ວິສເຍ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາວສິຏ຺ຐາຍຸເກ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອນຸຣູປາຍ ປຏິສນ຺ຘິຍາຕິ ອກຸສລວິປາກສ຺ສ ອປາຍປຏິສນ຺ຘິ, ກາມາວຈຣາທິກຸສລວິປາການໍ ກາມຣູປາຣູປສຸຄຕິປຏິສນ຺ຘິໂຍ ຍຖາກມ຺ມໍ ອນຸຣູປາ.

ປຏິສນ຺ຘິກຖາ ມຫາວິສຍາຕິ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິເມວ ຕາວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປວຕ຺ຕິຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອເຫຕຸກທ຺ວຍາທີນໍ ທ຺ວາຣນິຍມານິຍມາວຈນໍ ຠວງ຺ຄຠູຕານໍ ສຍເມວ ທ຺ວາຣຕ຺ຕາ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິຠູຕານຎ຺ຈ ຠວງ຺ຄສງ຺ຂາເຕນ ອຎ຺ເຎນ ຈ ທ຺ວາເຣນ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ນິຍຕໍ ອນິຍຕໍ ວາ ທ຺ວາຣໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ. ເອກສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕຣູປາວຈຣວິປາໂກ ປຖວີກສິຓາທີສຸ ຍສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ໂຕ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີຕິ ຣູປາວຈຣານໍ ນິຍຕາຣມ຺ມຓຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຣສ຺ສາຕິ ປວຕ຺ຕິຍໍ ພາຕ຺ຕິໍສວິຘສ຺ສ.

ອິນ຺ທ຺ຣິຍປ຺ປວຕ຺ຕິອານຸຠາວໂຕ ເອວ ຈກ຺ຂຸໂສຕທ຺ວາຣເຠເທນ, ຕສ຺ສ ຈ ວິຎ຺ຎາຓວີຖິເຠທາຍຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວີຖິເຠເທນ ຈ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສຕິ ‘‘ອາວຊ຺ຊນານນ຺ຕຣໍ ທສ຺ສນໍ ສວນໍ ວາ ຕທນນ຺ຕຣໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຈິຕ຺ຕນິຍເມນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ຈ ສຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນສນ຺ຕີຣຓານມ຺ປິ ຠາໂວ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປ຺ປວຕ຺ຕິອານຸຠາເວນ ທສ຺ສນສວນມຕ຺ຕສ຺ເສວ, ນາປິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ເອວ ທສ຺ສນສວນກິຈ຺ຈຕາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ທ຺ວາຣວີຖິເຠເທ ຈິຕ຺ຕນິຍມໂຕ ຈາ’’ຕິ. ປຐມກຸສເລນ ເຈ ຕທາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ຕໍ ປຐມກຸສລານນ຺ຕຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ຊນກໍ ອນຸພນ຺ຘຕິ ນາມ, ທຸຕິຍກຸສລາທິອນນ຺ຕຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ຊນກສທິສໍ ອນຸພນ຺ຘຕິ ນາມ, ອກຸສລານນ຺ຕຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານຎ຺ຈ ກາມາວຈຣຕາຍ ຊນກສທິສນ຺ຕິ.

ເອກາທສ ຕທາຣມ຺ມຓຈິຕ຺ຕານິ…ເປ… ຕທາຣມ຺ມຓໍ ນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ຕທາຣມ຺ມຓຠາວຕາຍ ‘‘ຕທາຣມ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມານິ ຕທາຣມ຺ມຓຠາວໍ ນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຕທາຣມ຺ມຓຠາເວນ ນປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ນາມໂຄຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ຊວເນ ຊວິເຕ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ຕສ຺ສ ຊວນສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ ນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ນາລມ຺ພນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣູປາຣູປຘມ຺ເມຕິ ຣູປາຣູປາວຈເຣ ຘມ຺ເມ. ອິທໍ ປນ ວຕ຺ວາ ‘‘ອຠິຎ຺ຎາຎາຓໍ ອາຣພ຺ຠາ’’ຕິ ວິເສສນໍ ປຣິຕ຺ຕາທິອາຣມ຺ມຓຕາຍ ກາມາວຈຣສທິເສສຸ ເຈວ ຕທາຣມ຺ມຓານຸປ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍຕາ ຘມ຺ມາ ມຄ຺ໂຄ ວິຍ ຠາວນາຍ ສິທ຺ຘາ ມຫາພລາ ຈາຕິ ຕຕ຺ຖ ຊວເນນ ປວຕ຺ຕມາເນນ ສານຸພນ຺ຘເນນ ນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຕສຸ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠາຕິ ເອເຕເນວ ສິທ຺ເຘ ‘‘ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍຕຘມ຺ເມສູ’’ຕິ ວິສຸໍ ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສມ຺ມຕ຺ຕມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍຕຘມ຺ມານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຏິປກ຺ຂາຕິ ພລວຠາເວນ ຕທາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອວຕ຺ຖຸຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ.

ເອວໍ ປວຕ຺ຕິຍໍ ວິຎ຺ຎາຓປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ເກນ ກຕ຺ຖາຕິ ເກນ ຈິຕ຺ເຕນ ກສ຺ມິໍ ຠເວ. ເອກູນວີສຕິ ປຏິສນ຺ຘິໂຍ ເຕນ ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ປວຕ຺ຕມານາ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາຕິ ເຕນ ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ສາ ສາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຏິສນ຺ຘິ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕສ຺ສາຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ.

ອາຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ອາຄຕໍ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ. ໂຄປກສີວລີຕິ ຣຎ຺ໂຎ ຫິຕາຣກ຺ເຂ ໂຄປກກຸເລ ຊາໂຕ ສີວລິນາມໂກ. ກມ຺ມາທິອນຸສ຺ສຣຓພ຺ຍາປາຣຣຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ສມ຺ມູຬ຺ຫກາລກິຣິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອພ຺ຍາປາເຣເນວ ຫິ ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມາທິອຸປຏ຺ຐານໍ ໂຫຕີຕິ. ‘‘ປິສິຍມານາຍ ມກ຺ຂິກາຍ ປຐມໍ ກາຍທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນໍ ຠວງ຺ຄໍ ນາວຏ຺ເຏຕິ ອຕ຺ຕນາ ຈິນ຺ຕິຍມານສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອຕ຺ຖິຕາຍາ’’ຕິ ເກຈິ ກາຣຓໍ ວທນ຺ຕິ, ຕເທຕໍ ອກາຣຓໍ ຠວງ຺ຄວິສຍໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຈິນ຺ຕິຍມານສ຺ສ ອຠາວາ ອຎ຺ຎຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕກາເລ ຈ ຠວງ຺ຄາວຏ຺ຏນສ຺ເສວ ອສມ຺ຠວໂຕ. ອິທໍ ປເນຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ສິຍາ – ‘‘ຕານິສ຺ສ ຕມ຺ຫິ ສມເຍ ໂອລມ຺ພນ຺ຕິ ອຊ຺ໂຌລມ຺ພນ຺ຕິ ອຠິປ຺ປລມ຺ພນ຺ຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໔໘) ວຈນໂຕ ຕີສຸ ຊວນວາເຣສຸ ອປ຺ປວຕ຺ເຕສ຺ເວວ ກມ຺ມາທິອຸປຏ຺ຐາເນນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ອເນກຊວນວາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ຫິ ອຊ຺ໂຌລມ຺ພນໍ ອຠິປ຺ປລມ຺ພນຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ. ຕສ຺ມາ ກາຍທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນໍ ອນາວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນເມວ ກມ຺ມາທິອາລມ຺ພຓໍ ປຐມໍ ຠວງ຺ຄໍ ອາວຏ຺ເຏຕິ, ຕໂຕ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພສ຺ສ ພລວຕ຺ຕາ ທຸຕິຍວາເຣ ກາຍວິຎ຺ຎາຓວີຖິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕໂຕ ປຸຣິມຊວນວາຣຄຫິເຕສ຺ເວວ ກມ຺ມາທີສຸ ກເມນ ມໂນທ຺ວາຣຊວນໍ ຊວິຕ຺ວາ ມູລຠວງ຺ຄສງ຺ຂາຕໍ ອາຄນ຺ຕຸກຠວງ຺ຄສງ຺ຂາຕໍ ວາ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕຣຕິ, ຕທາຣມ຺ມຓາຠາເວ ວາ ຠວງ຺ຄເມວ. ເອຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ກາລໍ ກໂຣຕີຕິ ຕທາຣມ຺ມຓານນ຺ຕເຣນ ຈຸຕິຈິຕ຺ເຕນ, ຕທາຣມ຺ມຓາຠາເວ ວາ ຠວງ຺ຄສງ຺ຂາເຕເນວ ຈຸຕິຈິຕ຺ເຕນ ຈວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠວງ຺ຄເມວ ຫິ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ ອິຘ ‘‘ຠວງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ມໂນທ຺ວາຣວິສໂຍ ລຫຸໂກຕິ ລຫຸກປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຣູປຘມ຺ມານໍ…ເປ… ລຫຸໂກ’’ຕິ. ອຣູປຘມ຺ມສ຺ສ ຫິ ມໂນທ຺ວາຣສ຺ສ ວິສໂຍ ລຫຸກປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນຕິ. ພລວຕິ ຈ ຣູປຘມ຺ມສ຺ສ ກາຍທ຺ວາຣສ຺ສ ວິສເຍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ມໂນທ຺ວາຣວິສເຍ ກມ຺ມາທິມ຺ຫິ ປຐມໍ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິທສ຺ສເນນ ອຣູປຘມ຺ມານໍ ວິສຍສ຺ສ ລຫຸກຕາ ທີປິຕາຕິ. ຣູປານໍ ວິສຍາຠາເວປິ ວາ ‘‘ອຣູປຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ເຍສໍ ວິສໂຍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍທສ຺ສນຕ຺ຖເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນ ລຫຸກມ຺ມາທີສຸ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ລຫຸຄຫຓີຍຕາ ວິສຍສ຺ສ ລຫຸກຕາ.

ກມ຺ມາທີນໍ ຠູມິຈິຕ຺ຕຸປາທາທິວເສນ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ອນນ຺ໂຕ ປເຠໂທຕິ ‘‘ສງ຺ເຂປໂຕ’’ຕິ ອາຫ.

ອວິຊ຺ຊາຕຓ຺ຫາທິກິເລເສສຸ ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ເນສ຺ເວວ ກມ຺ມາທິໂນ ອຸປຏ຺ຐານໍ, ຕຎ຺ຈາຣພ຺ຠ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານສ຺ສ ຠວນ຺ຕຣນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣຕາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ນກິເລສພລວິນາມິຕ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ຕາເນ ຫິ ວິນາມິເຕ ຕເທກເທສຠູຕໍ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ວິນາມິຕເມວ ໂຫຕິ, ນ ຈ ເອກເທສວິນາມິຕຠາເວນ ວິນາ ສນ຺ຕານວິນາມິຕຕາ ອຕ຺ຖີຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ປນ ‘‘ທຸຄ຺ຄຕິປຏິສນ຺ຘິນິນ຺ນາຍ ຈຸຕິຍາ ປຸຣິມຊວນານິ ອກຸສລານິ, ອິຕຣາຍ ຈ ກຸສລານີ’’ຕິ ນິຈ຺ຉິນນ຺ຕິ. ‘‘ນິມິຕ຺ຕສ຺ສາທຄຘິຕໍ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ຕິຏ຺ຐມານໍ ຕິຏ຺ຐຕິ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ສາທຄຘິຕໍ ວາ. ຕສ຺ມິໍ ເຈ ສມເຍ ກາລໍ ກໂຣຕິ, ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ, ຍໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຄຕີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຄຕິໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ນິຣຍໍ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ວາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໓໕) ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ອາສນ຺ນໍ ອກຸສລໍ ທຸຄ຺ຄຕິຍໍ, ກຸສລຎ຺ຈ ສຸຄຕິຍໍ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ໂຫຕີຕິ.

ຣາຄາທິເຫຕຸຠູຕໍ ຫີນມາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ອກຸສລວິປາກສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ ຠວິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓໍ ອາຫ. ຕມ຺ປິ ຫິ ສງ຺ກປ຺ປວເສນ ຣາຄສ຺ສປິ ເຫຕຸ ໂຫຕີຕິ. ອກຸສລວິປາກຊນກກມ຺ມສຫຊາຕານໍ ວາ ຕໍສທິສາສນ຺ນຈຸຕິຊວນເຈຕນາສຫຊາຕານຎ຺ຈ ຣາຄາທີນໍ ເຫຕຸຠາໂວ ເອວ ຫີນຕາ. ຕຎ຺ຫິ ປຈ຺ຉານຸຕາປຊນກກມ຺ມານມາຣມ຺ມຓໍ ກມ຺ມວເສນ ອນິຏ຺ຐໍ ອກຸສລວິປາກສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ ຠເວຍ຺ຍ, ອຎ຺ຎຖາ ຈ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ອກຸສລກມ຺ມສ຺ສ ວິປາໂກ ກມ຺ມນິມິຕ຺ຕາຣມ຺ມໂຓ ນ ຠເວຍ຺ຍ. ນ ຫິ ອກຸສລວິປາໂກ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມໂຓ ຠວິຕຸມຣຫຕີຕິ. ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ຈ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ກມ຺ມນິມິຕ຺ຕໍ ອາສນ຺ນກຕກມ຺ມາຣມ຺ມຓສນ຺ຕຕິຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຕໍສທິສຎ຺ຈ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎຖາ ຕເທວ ປຏິສນ຺ຘິອາຣມ຺ມຓູປຏ຺ຐາປກໍ ຕເທວ ຈ ປຏິສນ຺ຘິຊນກໍ ຠເວຍ຺ຍ, ນ ຈ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ອຸປຈາຣຠູຕານິ ວິຍ ‘‘ເອຕສ຺ມິໍ ຕຍາ ປວຕ຺ຕິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ອາຣມ຺ມຓໍ ອນຸປາເທນ຺ຕານິ ວິຍ ຈ ປວຕ຺ຕານິ ຈຸຕິອາສນ຺ນານິ ຊວນານິ ປຏິສນ຺ຘິຊນການິ ຠເວຍ຺ຍຸໍ. ‘‘ກຕຕ຺ຕາ ອຸປຈິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໔໓໑) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕທາ ຈ ຕໍສມານວີຖິຍໍ ວິຍ ປວຕ຺ຕມານານິ ກຖໍ ກຕູປຈິຕານິ ສິຍຸໍ, ນ ຈ ອສ຺ສາທິຕານິ ຕທາ, ນ ຈ ໂລກິຍານິ ໂລກຸຕ຺ຕຣານິ ວິຍ ສມານວີຖິຜລານິ ໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ປຸພ຺ເພ ວາສ຺ສ ຕໍ ກຕໍ ໂຫຕິ ປາປກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂເວທນີຍໍ, ປຈ຺ຉາ ວາສ຺ສ ຕໍ ກຕໍ ໂຫຕິ ປາປກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂເວທນີຍໍ, ມຣຓກາເລ ວາສ຺ສ ໂຫຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ສມຕ຺ຕາ ສມາທິນ຺ນາ, ເຕນ ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໐໓) –

ອາທິນາ ສຸຕ຺ເຕ ມຣຓກາເລ ສມຕ຺ຕາຍ ສມາທິນ຺ນາຍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ຈ ສຫຊາຕເຈຕນາຍ ປຏິສນ຺ຘິທານໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຈ ທຸພ຺ພເລຫິ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກຊວເນຫິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ວາ ສມຕ຺ຕາ ໂຫຕິ ສມາທິນ຺ນາ. ວກ຺ຂຕິ ຈ –

‘‘ສພ຺ພມ຺ປິ ເຫຕໍ ກຸສລາກຸສລຘມ຺ມປຏິວິຊານນາທິຈວນປຣິໂຍສານໍ ກິຈ຺ຈໍ ມໂນທ຺ວາຣິກຈິຕ຺ເຕເນວ ໂຫຕິ, ນ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິເກນາຕິ ສພ຺ພສ຺ສເປຕສ຺ສ ກິຈ຺ຈສ຺ສ ກຣເຓ ສຫຊວນການິ ວີຖິຈິຕ຺ຕານິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕານີ’’ຕິ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໗໖໖).

ຕຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ນ ກິຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ປຏິວິຊານາຕີຕິ ‘ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຘມ຺ມາ’ຕິ (ຘ. ປ. ໑-໒) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ເອກມ຺ປິ ກຸສລໍ ວາ ອກຸສລໍ ວາ ນ ປຏິວິຊານາຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໗໖໖) ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຍສໍ ປຏິວິຠາວນປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອນ຺ເວຕິ, ເຕສໍ ສາ ປວຕ຺ຕິ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ກຸສລາກຸສລກມ຺ມສມາທານຎ຺ຈ ຕາທິສເມວາຕິ. ຕທາຣມ຺ມຓານນ຺ຕຣໍ ປນ ຈວນໍ, ຕທນນ຺ຕຣາ ຈ ອຸປປຕ຺ຕິ ມໂນທ຺ວາຣິກາ ເອວ ໂຫຕິ, ນ ສຫຊວນກວີຖິຈິຕ຺ເຕ ປຣິຍາປນ຺ນາຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອິຘ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກຕທາຣມ຺ມຓານນ຺ຕຣໍ ຈຸຕິ, ຕທນນ຺ຕຣໍ ປຏິສນ຺ຘິ ຈ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ອວເສສປຎ຺ຈຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸເກ ຣູປາທິມ຺ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ສນ຺ຘາເຍວ ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓໍ ອຸປປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຠວງ຺ຄສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ, ອວເສເສກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸເກ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓໍ ອຸປປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕໍ ອຕີຕາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຠວງ຺ຄສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໑໙.໒໘) ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສຸທ຺ຘາຍ ວາຕິ ມຫຄ຺ຄຕກມ຺ມນິມິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາຍ ຊວນວີຖິຍາ ຕທາຣມ຺ມຓຣຫິຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາ ປນ ຊວນວີຖິ ມຫຄ຺ຄຕວິປາກສ຺ສ ອຸປຈາໂຣ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເກຈິ ປນ ຕໍ ວີຖິໍ ມຫຄ຺ຄຕາວສານໍ ວທນ຺ຕິ. ອຕີຕາຣມ຺ມຓາ ເອກາທສວິຘາ, ນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓາ ສຕ຺ຕວິຘາ.

ເອເຕນານຸສາເຣນ ອາຣຸປ຺ປຈຸຕິຍາປິ ອນນ຺ຕຣາ ປຏິສນ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ອິທໍ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ‘‘ປຖວີກສິຓຊ຺ຌານາທິວເສນ ປຏິລທ຺ຘມຫຄ຺ຄຕສຸຄຕິຍໍ ຐິຕສ຺ສາ’’ຕິ ເອວມາທິເກ ເອວ ນເຍ ອຍມ຺ປິ ປຏິສນ຺ຘິ ອວຣຸທ຺ຘາຕິ? ນ, ຕຕ຺ຖ ຣູປາວຈຣຈຸຕິອນນ຺ຕຣາຍ ເອວ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ປຖວີກສິຓາທິກໍ ວາ ນິມິຕ຺ຕໍ ມຫຄ຺ຄຕຈິຕ຺ຕໍ ວາ ມໂນທ຺ວາເຣ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉຕິ. ຈກ຺ຂຸໂສຕານໍ ວາ’’ຕິອາທິເກນ ຣູປາວຈຣຈຸຕິຍາ ເອວ ອນນ຺ຕຣາ ປຏິສນ຺ຘິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ອຖາປິ ຍຖາສມ຺ຠວໂຍຊນາຍ ອຍມ຺ປິ ປຏິສນ຺ຘິ ຕຕ຺ເຖວ ອວຣຸທ຺ຘາ, ອຣູປາວຈຣຈຸຕິອນນ຺ຕຣາ ປນ ຣູປາວຈຣປຏິສນ຺ຘິ ນຕ຺ຖິ, ອຣູປາວຈເຣ ຈ ອຸປຣູປຣິຈຸຕິຍາ ເຫຏ຺ຐິມາ ເຫຏ຺ຐິມາ ປຏິສນ຺ຘີຕິ ຈຕຸຕ຺ຖາຣຸປ຺ປຈຸຕິຍາ ນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓາ ປຏິສນ຺ຘິ ນຕ຺ຖິ. ເຕນ ຕໂຕ ຕຕ຺ເຖວ ອຕີຕາຣມ຺ມຓາ ກາມາວຈເຣ ຈ ອຕີຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓາ ປຏິສນ຺ຘິ ອິຕຣາຫິ ຈ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ອຕີຕນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓາ ອາຣຸປ຺ປປຏິສນ຺ຘິ, ອຕີຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓາ ຈ ກາມາວຈຣປຏິສນ຺ຘິ ໂຍເຊຕພ຺ພາຕິ ອິມສ຺ສ ວິເສສສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວິສຸໍ ອຸທ຺ຘຣຓໍ ກຕໍ.

ເອວໍ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ເອກວິຘາຍ ກາມາວຈຣສຸຄຕິຈຸຕິຍາ ທຸວິຘາ ທຸຄ຺ຄຕິປຏິສນ຺ຘິ, ທຸຄ຺ຄຕິຈຸຕິຍາ ທຸວິຘາ ສຸຄຕິປຏິສນ຺ຘິ, ກາມາວຈຣສຸຄຕິຈຸຕິຍາ ທ຺ວິເອກທ຺ວິປ຺ປກາຣານໍ ກາມຣູປາຣຸປ຺ປານໍ ວເສນ ປຎ຺ຈວິຘາ ສຸຄຕິປຏິສນ຺ຘິ, ຣູປາວຈຣຈຸຕິຍາ ຈ ຕເຖວ ປຎ຺ຈວິຘາ, ທຸວິຘາຍ ອາຣຸປ຺ປຈຸຕິຍາ ປຈ຺ເຈກໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກາມາຣຸປ຺ປານໍ ວເສນ ອຏ຺ຐວິຘາ ຈ ປຏິສນ຺ຘິ ທສ຺ສິຕາ, ທຸຄ຺ຄຕິຈຸຕິຍາ ປນ ເອກວິຘາຍ ທຸຄ຺ຄຕິປຏິສນ຺ຘິ ທຸວິຘາ ນ ທສ຺ສິຕາ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທຸຄ຺ຄຕິຍໍ ຐິຕສ຺ສ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ປນ –

ທ຺ວິທ຺ວິປຎ຺ຈປ຺ປກາຣາ ຈ, ປຎ຺ຈາຏ຺ຐທຸວິຘາປິ ຈ;

ຈຕຸວີສຕິ ສພ຺ພາປິ, ຕາ ໂຫນ຺ຕິ ປຏິສນ຺ຘິໂຍ.

‘‘ກາມາວຈຣສ຺ສ ກຸສລສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໔໓໑, ໔໕໕, ໔໙໘) ນານາກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈຍຠາໂວ ທສ຺ສິຕປ຺ປກາໂຣຕິ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠາວເມວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ອາທິນາ ສຫາຕິອາທິນາ ວິມິສ຺ສວິຎ຺ຎາເຓນ ສຫ. ໂອມໂຕ ທ຺ເວ ວາ ຕໂຍ ວາ ທສກາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍການໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຫິ ອເນເກ ກລາປາ ສຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມຕ຺ຕຠາເວປິ ຫິ ອເນກຄາວຸຕປ຺ປມາເຓ ອເນເກ ກລາປາ ສຫຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ຕິໍສໂຕ ອຘິກາເນວ ຣູປານິ ໂຫນ຺ຕິ ຄນ຺ຘຣສາຫາຣານໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈກ຺ຂຸໂສຕວຕ຺ຖຸສຕ຺ຕກຊີວິຕຉກ຺ກຠາເວປິ ເຕສໍ ພຫຸຕ຺ຕາ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ຕຕ຺ຖປິ ຈກ຺ຂຸໂສຕວຕ຺ຖຸທສການໍ ຊີວິຕນວກສ຺ສ ຈ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ປາຬິຍໍ ປນ ‘‘ຣູປຘາຕຸຍາ ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ຐເປຕ຺ວາ ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕານໍ ເທວານໍ ປຎ຺ຈາຍຕນານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ, ປຎ຺ຈ ຘາຕຸໂຍ ປາຕຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ‘‘ຣູປຘາຕຸຍາ ຉ ອາຍຕນານິ ນວ ຘາຕຸໂຍ’’ຕິ ສພ຺ພສງ຺ຄຫວເສນ ຕຕ຺ຖ ວິຊ຺ຊມານາຍຕນຘາຕຸໂຍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຖາວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ຈ ຆານາຍຕນາທີນໍ ວິຍ ຄນ຺ຘາຍຕນາທີນຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ຠາໂວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ‘‘ອຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ຆານາຍຕນນ຺ຕິ? ອາມນ຺ຕາ, ອຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຘາຍຕນນ຺ຕິ? ນ ເຫວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ’’ຕິອາທິນາ (ກຖາ. ໕໑໙), ນ ຈ ອໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນານໍ ປຖວີຘາຕຸອາທີນໍ ວິຍ ອຄນ຺ຘຣສາຍຕນານໍ ຄນ຺ຘຣສານໍ ຕຕ຺ຖ ຠາໂວ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ຜຸສິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຖວີອາທິສຠາວສ຺ສ ວິຍ ຄນ຺ຘຣສຠາວວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ຄນ຺ຘຣສສຠາວສ຺ສ ອຠາວາ.

ຍທິ ຈ ຆານສມ຺ຜສ຺ສາທີນໍ ກາຣຓຠາໂວ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຍຕນານີຕິ ເຕນ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍຸໍ, ຘາຕຸ-ສທ຺ໂທ ປນ ນິສ຺ສຕ຺ຕນິຊ຺ຊີວວາຈໂກຕິ ຄນ຺ຘຘາຕຸຣສຘາຕູຕິ ອວຈເນ ນຕ຺ຖິ ກາຣຓໍ, ຘມ຺ມຠາໂວ ຈ ເຕສໍ ເອກນ຺ເຕນ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ ສຠາວຘາຣຓາທິລກ຺ຂຓໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຠາວາ, ຘມ຺ມານຎ຺ຈ ອາຍຕນຠາໂວ ເອກນ຺ຕໂຕ ຍມເກ (ຍມ. ໑. ອາຍຕນຍມກ.໑໓) ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ຘມ຺ໂມ ອາຍຕນນ຺ຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ຄນ຺ຘຣສາຍຕນຠາວາຠາເວປິ ໂກຈິ ອາຍຕນສຠາໂວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ຍທິ ຈ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພຠາວໂຕ ອຎ຺ໂຎ ປຖວີຘາຕຸອາທິຠາໂວ ວິຍ ຄນ຺ຘຣສຠາວໂຕ ອຎ຺ໂຎ ເຕສໍ ໂກຈິ ສຠາໂວ ສິຍາ, ເຕສໍ ຘມ຺ມາຍຕເນ ສງ຺ຄໂຫ. ຄນ຺ຘຣສຠາເວ ປນ ອາຍຕນຠາເວ ຈ ສຕິ ຄນ຺ໂຘ ຈ ໂສ ອາຍຕນຎ຺ຈ ຄນ຺ຘາຍຕນໍ, ຣໂສ ຈ ໂສ ອາຍຕນຎ຺ຈ ຣສາຍຕນນ຺ຕິ ອິທມາປນ຺ນເມວາຕິ ຄນ຺ຘຣສາຍຕນຠາໂວ ຈ ນ ສກ຺ກາ ນິວາເຣຕຸໍ, ‘‘ຕໂຍ ອາຫາຣາ’’ຕິ (ວິຠ. ໙໙໓) ຈ ວຈນໂຕ ກພຬີກາຣາຫາຣສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ອຠາໂວ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ປາຬິຍາ ອວິໂຣໂຘ ໂຫຕິ, ຕຖາ ຣູປຄຓນາ ກາຕພ຺ພາ. ເອວຎ຺ຫິ ຘມ຺ມຕາ ນ ວິໂລມິຕາ ໂຫຕີຕິ.

ຊາຕິອຸຓ຺ຓາຍາຕິ ຄພ຺ຠໍ ຜາເລຕ຺ວາ ຄຫິຕອຸຓ຺ຓາຍາຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ສມ຺ຠວເຠໂທຕິ ອຕ຺ຖິຕາເຠໂທ. ນິຊ຺ຌາມຕຓ຺ຫິກາ ກິຣ ນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂາຕຸຣຕາຍ ກາມໍ ເສວິຕ຺ວາ ຄພ຺ຠໍ ນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ.

ຣູປີພ຺ຣຫ຺ເມສຸ ຕາວ ໂອປປາຕິກໂຍນິເກສູຕິ ໂອປປາຕິກໂຍນິເກຫິ ຣູປີພ຺ຣຫ຺ເມ ນິທ຺ຘາເຣຕິ. ‘‘ສໍເສທໂຊປປາຕີສຸ ອວກໍສໂຕ ຕິໍສາ’’ຕິ ເອຕໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອວກໍສໂຕ ປນາ’’ຕິອາທິ, ຕໍ ປເນຕໍ ປາຬິຍາ ນ ສເມຕິ. ນ ຫິ ປາຬິຍໍ ກາມາວຈຣານໍ ສໍເສທໂຊປປາຕິການໍ ອຆານການໍ ອຸປປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຘມ຺ມຫທຍວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໑໐໐໗) ຫິ –

‘‘ກາມຘາຕຸຍາ ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ກສ຺ສຈິ ເອກາທສາຍຕນານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ, ກສ຺ສຈິ ທສາຍຕນານິ, ກສ຺ສຈິ ອປຣານິ ທສາຍຕນານິ, ກສ຺ສຈິ ນວາຍຕນານິ, ກສ຺ສຈິ ສຕ຺ຕາຍຕນານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິ –

ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຏ຺ຐາຍຕນານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕຖາ ‘‘ທສາຍຕນານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ອຆານກອຸປປຕ຺ຕິຍາ ວິຊ຺ຊມານາຍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸຎ຺ຈ ‘‘ນວາຍຕນານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິ, ນ ຈ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ຘາຕຸປາຕຸຠາວາທິປຎ຺ເຫສຸ ຍມເກປິ ຆານຊິວ຺ຫາກາຍານໍ ສຫຈາຣິຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ.

ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘີນໍ ຂນ຺ຘາທີຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມານຕາ ອເຠໂທ, ອສມານຕາ ເຠໂທ. ນຍມຸຂມຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ອວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ອຍໍ ຕາວ ອຣູປຠູມີສຸເຍວ ນໂຍ’’ຕິ. ຣູປາຣູປາວຈຣານໍ ອຸປຈາຣສ຺ສ ພລວຕາຍ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ທຸຄ຺ຄຕິຍໍ ອຸປປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີຕິ ‘‘ເອກຈ຺ຈສຸຄຕິຈຸຕິຍາ’’ຕິ ອາຫ. ເອກຈ຺ຈທຸຄ຺ຄຕິປຏິສນ຺ຘີຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກຈ຺ຈຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ປໂຍຊນໍ ມຄ຺ຄິຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖາຘິປ຺ປາໂຍ ສິຍາ – ນານຕ຺ຕກາຍນານຕ຺ຕສຎ຺ຎີສຸ ວຸຕ຺ຕາ ເອກຈ຺ເຈ ວິນິປາຕິກາ ຕິເຫຕຸກາທິປຏິສນ຺ຘິກາ, ເຕສໍ ຕໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ວິນິປາຕຠາເວນ ທຸຄ຺ຄຕິປຏິສນ຺ຘີຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ສພ຺ພສຸຄຕິຈຸຕິຍາວ ສາ ປຏິສນ຺ຘິ ໂຫຕິ, ນ ເອກຈ຺ຈສຸຄຕິຈຸຕິຍາ ເອວາຕິ ຕໍນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ເອກຈ຺ຈທຸຄ຺ຄຕິຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ. ອປາຍປຏິສນ຺ຘິ ເອວ ຫິ ເອກຈ຺ຈສຸຄຕິຈຸຕິຍາ ໂຫຕິ, ນ ສພ຺ພສຸຄຕິຈຸຕິຍາ. ອຖ ວາ ທຸຄ຺ຄຕິປຏິສນ຺ຘິ ທຸວິຘາ ເອກຈ຺ຈສຸຄຕິຈຸຕິຍາ ອນນ຺ຕຣາ ທຸຄ຺ຄຕິຈຸຕິຍາ ຈາຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຉິມໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຸຣິມໍ ເອວ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ອາຫ ‘‘ເອກຈ຺ຈທຸຄ຺ຄຕິປຏິສນ຺ຘີ’’ຕິ. ອເຫຕຸກຈຸຕິຍາ ສເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘີຕິ ທຸເຫຕຸກາ ຕິເຫຕຸກາ ຈ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ມຓ຺ຑູກເທວປຸຕ຺ຕາທີນໍ ວິຍ ຫິ ອເຫຕຸກຈຸຕິຍາ ຕິເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິປິ ໂຫຕີຕິ.

ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວິປຣີຕໂຕ ຈ ຍຖາໂຍຄໍ ໂຍເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ເອກຈ຺ຈສຸຄຕິຈຸຕິຍາ ເອກຈ຺ຈທຸຄ຺ຄຕິປຏິສນ຺ຘີ’’ຕິອາທີສຸ ເຠທວິເສເສສຸ ‘‘ເອກຈ຺ຈທຸຄ຺ຄຕິຈຸຕິຍາ ເອກຈ຺ຈສຸຄຕິປຏິສນ຺ຘີ’’ຕິອາທິນາ ຍໍ ຍໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ຕໍ ໂຍເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຸຊ຺ຊມານມຕ຺ຕາເປກ຺ຂນວເສນ ນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ, ໂຍເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ວາ ຠາວຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອມຫຄ຺ຄຕພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓາຍ ມຫຄ຺ຄຕອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາຕິອາທີສຸ ປນ ວິປຣີຕໂຍຊນາ ນ ກາຕພ຺ພາ. ນ ຫິ ມຫຄ຺ຄຕອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາຍ ຈຸຕິຍາ ອຣູປຠູມີສຸ ອມຫຄ຺ຄຕພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓາ ປຏິສນ຺ຘິ ອຕ຺ຖິ. ຈຕຸກ຺ຂນ຺ຘາຍ ອຣູປຈຸຕິຍາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ກາມາວຈຣປຏິສນ຺ຘີຕິ ເອຕສ຺ສ ວິປຣິຍາໂຍ ສຍເມວ ໂຍຊິໂຕ. ອຕີຕາຣມ຺ມຓຈຸຕິຍາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓາ ປຏິສນ຺ຘີຕິ ເອຕສ຺ສ ຈ ວິປຣິຍາໂຍ ນຕ຺ຖິ ເອວາຕິ. ເຠທວິເສໂສ ເອວ ຈ ເອວໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ທສ຺ສິໂຕ, ອເຠທວິເສໂສ ປນ ເອເກກສ຺ມິໍ ເຠເທ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິໂຍຊນາວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ ‘‘ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາຍ ກາມາວຈຣາຍ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ກາມາວຈຣາ…ເປ… ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣາຍ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣາ’’ຕິ, ຈຕຸກ຺ຂນ຺ຘາຍ ປນ ຈຕຸກ຺ຂນ຺ຘາ ສຍເມວ ໂຍຊິຕາ. ເອເຕເນວ ນເຍນ ສກ຺ກາ ຎາຕຸນ຺ຕິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາທີສຸ ອເຠທວິເສໂສ ນ ທສ຺ສິໂຕຕິ. ຕໂຕ ເຫຕຸໍ ວິນາຕິ ຕຕ຺ຖ ເຫຕຸໍ ວິນາ.

ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄສນ຺ຘີນໍ ພນ຺ຘນານິ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄສນ຺ຘິພນ຺ຘນານິ, ເຕສໍ ເຉທການໍ. ນິຣຸທ຺ເຘສຸ ຈກ຺ຂາທີສູຕິ ອຕິມນ຺ທຠາວູປຄມນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກວິຎ຺ຎາຓານນ຺ຕຣມ຺ປິ ຫິ ປຸພ຺ເພ ຈຸຕິ ທສ຺ສິຕາ. ຍມເກ ຈ (ຍມ. ໑.ອາຍຕນຍມກ.໑໒໐) –

‘‘ຍສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ສ ມນາຍຕນໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ຍສ຺ສ ວາ ປນ ມນາຍຕນໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ? ສຈິຕ຺ຕການໍ ອຈກ຺ຂຸການໍ ຈວນ຺ຕານໍ ເຕສໍ ມນາຍຕນໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ໂນ ຈ ເຕສໍ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ສຈກ຺ຂຸການໍ ຈວນ຺ຕານໍ ເຕສໍ ມນາຍຕນຎ຺ຈ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຈກ຺ຂາຍຕນຎ຺ຈ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ –

ອາທິນາ ຈກ຺ຂາຍຕນາທີນໍ ຈຸຕິຈິຕ຺ເຕນ ສຫ ນິໂຣໂຘ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ລທ຺ໂຘ ອວເສໂສ ອວິຊ຺ຊາທິໂກ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ເອເຕນາຕິ ລທ຺ຘາວເສສປຈ຺ຈໂຍ, ສງ຺ຂາໂຣ. ອວິຊ຺ຊາປຏິຈ຺ຉາທິຕາທີນເວ ຕສ຺ມິໍ ກມ຺ມາທິວິສເຍ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຠາເວນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠູເຕ ຕຓ຺ຫາຍ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ເອວ ປຸຣິມຸປ຺ປນ຺ນາຍ ຈ ສນ຺ຕຕິຍາ ປຣິຓຕຕ຺ຕາ ປຏິສນ຺ຘິຏ຺ຐານາຠິມຸຂໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣໍ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕຓ຺ຫາ ນາເມຕີ’’ຕິ. ສຫຊາຕສງ຺ຂາຣາຕິ ຈຸຕິອາສນ຺ນຊວນວິຎ຺ຎາຓສຫຊາຕເຈຕນາ, ສພ຺ເພປິ ວາ ຜສ຺ສາທໂຍ. ຕສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິຏ຺ຐາເນ ກມ຺ມາທິວິສເຍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຂິປນ຺ຕິ, ຂິປນ຺ຕາ ວິຍ ຕສ຺ມິໍ ວິສເຍ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ວິຎ຺ຎາຓປຕິຏ຺ຐານສ຺ສ ເຫຕຸຠາເວນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕນ຺ຕິ ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິຕທາສນ຺ນວິຎ຺ຎາຓານໍ ສນ຺ຕຕິວເສນ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ອຸປນີເຕກຕ຺ຕໍ. ຕຓ຺ຫາຍ ນາມິຍມານໍ…ເປ… ປວຕ຺ຕຕີຕິ ນມນຂິປນປຸຣິມນິສ຺ສຍຊຫນາປຣນິສ຺ສຍສ຺ສາທນນິສ຺ສຍຣຫິຕປວຕ຺ຕນານິ ສນ຺ຕຕິວເສນ ຕສ຺ເສເວກສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ອຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສນ຺ຕຕິວເສນາຕິ ຈ ວທນ຺ໂຕ ‘‘ຕເທວິທໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ສນ຺ຘາວຕິ ສໍສຣຕິ ອນຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໓໙໖) ອິທຎ຺ຈ ມິຈ຺ຉາຄາຫໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ສຕິ ຫິ ນານຕ຺ຕນເຍ ສນ຺ຕຕິວເສນ ເອກຕ຺ຕນໂຍ ໂຫຕີຕິ. ໂອຣິມຕີຣຣຸກ຺ຂວິນິພທ຺ຘຣຊ຺ຊຸ ວິຍ ປຸຣິມຠວຕ຺ຕຠາວວິນິພນ຺ຘໍ ກມ຺ມາທິອາຣມ຺ມຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ປຸຣິໂສ ວິຍ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕສ຺ສ ມາຕິກາຕິກ຺ກມນິຈ຺ຉາ ວິຍ ຕຓ຺ຫາ, ອຕິກ຺ກມນປໂຍໂຄ ວິຍ ຂິປນກສງ຺ຂາຣາ. ຍຖາ ຈ ໂສ ປຸຣິໂສ ປຣຕີເຣ ປຕິຏ຺ຐຫມາໂນ ປຣຕີຣຣຸກ຺ຂວິນິພທ຺ຘໍ ກິຎ຺ຈິ ອສ຺ສາທຍມາໂນ ອນສ຺ສາທຍມາໂນ ວາ ເກວລໍ ປຖວິຍໍ ສພລປໂຍເຄເຫວ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ເອວມິທມ຺ປິ ຠວນ຺ຕຣຕ຺ຕຠາວວິນິພທ຺ຘໍ ຫທຍວຕ຺ຖຸນິສ຺ສຍໍ ປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວ ອສ຺ສາທຍມານໍ ຈຕຸໂວກາຣຠເວ ອນສ຺ສາທຍມານໍ ວາ ເກວລໍ ອາຣມ຺ມຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກມ຺ເມເຫວ ປວຕ຺ຕຕິ. ຕຕ຺ຖ ອສ຺ສາທຍມານນ຺ຕິ ປາປຸຓນ຺ຕໍ, ປຏິລຠມານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຠວນ຺ຕຣາທິປຏິສນ຺ຘານໂຕຕິ ຠວນ຺ຕຣສ຺ສ ອາທິສມ຺ພນ຺ຘນໂຕ, ຠວນ຺ຕຣາທໂຍ ວາ ຠວໂຍນິຄຕິວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິສຕ຺ຕາວາສນ຺ຕຣາ, ເຕສໍ ປຏິສນ຺ຘານໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກມ຺ມນ຺ຕິ ປຏິສນ຺ຘິຊນກໍ ກມ຺ມໍ. ສງ຺ຂາຣາຕິ ຈຸຕິອາສນ຺ນຊວນວິຎ຺ຎາຓສຫຄຕາ ຂິປນກສງ຺ຂາຣາ.

ສທ຺ທາທິເຫຕຸກາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຏິໂຆໂສ ສທ຺ທເຫຕຸໂກ, ປທີໂປ ປທີປນ຺ຕຣາທິເຫຕຸໂກ, ມຸທ຺ທາ ລຎ຺ຉນເຫຕຸກາ, ຉາຍາ ອາທາສາທິຄຕມຸຂາທິເຫຕຸກາ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສທ຺ທາທິປຈ຺ຈຍເທສໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ສທ຺ທາທິເຫຕຸກາ ໂຫນ຺ຕິ ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ອຠາວາ, ເອວມິທມ຺ປິ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓໍ ນ ເຫຕຸເທສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍເຫຕຸກໍ ໂຫຕິ ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ອຠາວາ, ຕສ຺ມາ ນ ອິທໍ ເຫຕຸເທສໂຕ ປຸຣິມຠວໂຕ ອາຄຕໍ ປຏິໂຆສາທໂຍ ວິຍ ສທ຺ທາທິເທສໂຕ, ນາປິ ຕຕ຺ຖ ເຫຕຸນາ ວິນາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສທ຺ທາທີຫິ ວິນາ ປຏິໂຆສາທໂຍ ວິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ປຸພ຺ເພ ປຈ຺ຈຍເທເສ ສນ຺ນິຫິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຕໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ນ ໂຫນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຸພ຺ເພ ອຠາວາ, ນາປິ ສທ຺ທາທິປຈ຺ຈຍາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວມິທມ຺ປີຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເອສ ນໂຍຕິ ພີຊງ຺ກຸຣາທີສຸ ສພ຺ພເຫຕຸເຫຕຸສມຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິຘາປິ ຫິ ເຫຕຸເຫຕຸສມຸປ຺ປນ຺ນວິຎ຺ຎາຓານໍ ເອກນ຺ຕເມກຕ຺ເຕ ສຕິ ນ ມນຸສ຺ສຄຕິໂກ ເທວຄຕິຠູໂຕ ສິຍາ, ເອກນ຺ຕນານຕ຺ເຕ ນ ກມ຺ມວໂຕ ຜລໍ ສິຍາ. ຕໂຕ ‘‘ຣຕ຺ຕສ຺ສ ພີຊໍ, ຣຕ຺ຕສ຺ສ ຜລ’’ນ຺ຕິອາທິກສ຺ສ ວິຍ ‘‘ຠູຕປຸພ຺ພາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ໂຣຫິຕສ຺ໂສ ນາມ ອິສີ’’ຕິອາທິກສ຺ສ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໐໗) ໂວຫາຣສ຺ສ ໂລໂປ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ຕານພນ຺ເຘ ສຕິ ເຫຕຸເຫຕຸສມຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ນ ເອກນ຺ຕເມວ ເອກຕາ ວາ ນານຕາ ວາ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເອກນ຺ຕເອກຕາປຏິເສເຘນ ‘‘ສຍໍກຕໍ ສຸຂໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ອິມໍ ທິຏ຺ຐິໍ ນິວາເຣຕິ, ເອກນ຺ຕນານຕາປຏິເສເຘນ ‘‘ປຣໍກຕໍ ສຸຂໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ, ເຫຕຸເຫຕຸສມຸປ຺ປນ຺ນຠາວວຈເນນ ‘‘ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອກສນ຺ຕາເນ.

ຈຕຸມຘຸຣອລຕ຺ຕກຣສາທິຠາວນາ ອມ຺ພມາຕຸລຸງ຺ຄາທິພີຊານໍ ອຠິສງ຺ຂາໂຣ. ເອຕ຺ຖ ພີຊໍ ວິຍ ກມ຺ມວາ ສຕ຺ໂຕ, ອຠິສງ຺ຂາໂຣ ວິຍ ກມ຺ມໍ, ພີຊສ຺ສ ອງ຺ກຸຣາທິປ຺ປພນ຺ໂຘ ວິຍ ສຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓາທິປ຺ປພນ຺ໂຘ, ຕຕ຺ຖຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ມຘຸຣສ຺ສ ຣຕ຺ຕເກສຣສ຺ສ ວາ ຜລສ຺ສ ວາ ຕສ຺ເສວ ພີຊສ຺ສ, ຕໂຕ ເອວ ຈ ອຠິສງ຺ຂາຣໂຕ ຠາໂວ ວິຍ ກມ຺ມກາຣກສ຺ເສວ ສຕ຺ຕສ຺ສ, ຕໍກມ຺ມໂຕ ເອວ ຈ ຜລສ຺ສ ຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ພາລສຣີເຣ ກຕໍ ວິຊ຺ຊາປຣິຍາປຸຓນໍ ສິປ຺ປສິກ຺ຂນໍ ໂອສຘປ຺ປໂຍໂຄ ຈ ນ ວຸຑ຺ຒສຣີຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຖ ຈ ຕໍນິມິຕ຺ຕໍ ວິຊ຺ຊາປາຏວໍ ສິປ຺ປຊານນໍ ອນາມຍຕາ ຈ ວຸຑ຺ຒສຣີເຣ ໂຫຕິ, ນ ຈ ຕໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ໂຫຕິ ຕໍສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ເນ ເອວ ວຸຑ຺ຒສຣີເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ, ນ ຈ ຍຖາປຍຸຕ຺ເຕນ ວິຊ຺ຊາປຣິຍາປຸຓນາທິນາ ວິນາ ອຎ຺ຎໂຕ ໂຫຕິ ຕທຠາເວ ອຠາວໂຕ. ເອວມິຘາປິ ສນ຺ຕາເນ ຍໍ ຜລໍ, ເອຕໍ ນາຎ຺ຎສ຺ສ, ນ ຈ ອຎ຺ຎໂຕຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ນ ອຎ຺ຎໂຕຕິ ເອເຕນ ຈ ສງ຺ຂາຣາຠາເວ ຜລາຠາວເມວ ທສ຺ເສຕິ, ນາຎ຺ຎປຈ຺ຈຍນິວາຣຓໍ ກໂຣຕິ.

ຍມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ວທາມາຕິ ວຈນເສໂສ. ຕຕ຺ຖ ວາ ອຸປຠຸຎ຺ຊເກ ອສຕິ ສິທ຺ຘາ ຠຸຎ຺ຊກສມ຺ມຸຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຜລຕີຕິ ສມ຺ມຸຕິ ຜລຕິສມ຺ມຸຕິ.

ເອວໍ ສນ຺ເຕປີຕິ ອສງ຺ກນ຺ຕິປາຕຸຠາເວ, ຕຕ຺ຖ ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂທສປຣິຫຣເຓ ສຕິ ສິທ຺ເຘຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປວຕ຺ຕິໂຕ ປຸພ຺ເພຕິ ກມ຺ມາຍູຫນກ຺ຂຓໂຕ ປຸພ຺ເພ. ປຈ຺ຉາ ຈາຕິ ວິປຈ຺ຈນປວຕ຺ຕິໂຕ ປຈ຺ຉາ ຈ. ອວິປກ຺ກວິປາກາ ກຕຕ຺ຕາ ເຈ ປຈ຺ຈຍາ, ວິປກ຺ກວິປາການມ຺ປິ ກຕຕ຺ຕໍ ສມານນ຺ຕິ ເຕສມ຺ປິ ຜລາວຫຕາ ສິຍາຕິ ອາສງ຺ການິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ອາຫ ‘‘ນ ຈ ນິຈ຺ຈໍ ຜລາວຫາ’’ຕິ. ນ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ວາ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ວາຕິ ເອເຕນ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕໍ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ ວຸຕ຺ຕໂທເສວ ປຣິຫຣຕິ.

ຕສ຺ສາ ປາຏິໂຠຄກິຣິຍາຍ, ຠຓ຺ຑກີຓນກິຣິຍາຍ, ອິຓຄຫຓາທິກິຣິຍາຍ ວາ ກຣຓມຕ຺ຕໍ ຕໍກິຣິຍາກຣຓມຕ຺ຕໍ. ຕເທວ ຕທຕ຺ຖນິຍ຺ຍາຕເນ ປຏິຠຓ຺ຑທາເນ ອິຓທາເນ ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ອຜລິຕນິຍ຺ຍາຕນາທິຜລນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອວິເສເສນາຕິ ‘‘ຕິເຫຕຸໂກ ຕິເຫຕຸກສ຺ສາ’’ຕິອາທິກໍ ເຠທໍ ອກຕ຺ວາວ ສາມຎ຺ຎໂຕ, ປິຓ຺ຑວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍ ພລວກມ຺ມສ຺ສ ວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ‘‘ທຸພ຺ພລຎ຺ຫິ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວກ຺ຂມານເມເວຕໍ ປຏ຺ຐານວຓ຺ຓນາຍນ຺ຕິ. ອວິເສເສນາຕິ ສພ຺ພປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣໍ ສຫ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ທ຺ວາທສາກຸສລເຈຕນາເຠໂທຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕາ ກສ຺ມາ ຄຫິຕາຕິ ວິຈາເຣຕພ຺ພເມຕໍ. ເອກສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຕເຖວ ປຈ຺ຈໂຍ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ, ໂນ ປວຕ຺ເຕຕິ ເອກສ຺ເສວ ປຈ຺ຈຍຠາວນິຍໂມ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ, ໂນ ປວຕ຺ເຕ. ປວຕ຺ເຕ ຫິ ສຕ຺ຕນ຺ນມ຺ປິ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຕຖາ ກາມາວຈຣເທວໂລເກປິ ອນິຏ຺ຐາ ຣູປາທໂຍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເທວານໍ ປນ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕປາຕຸຠາວກາເລ ມິລາຕມາລາທີນໍ ອນິຏ຺ຐຕາ ກຖໍ ນ ສິຍາ.

ສ຺ເວວ ທ຺ວີສຸ ຠເວສູຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກູນຕິໍສເຈຕນາເຠທມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣໍ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣຠາເວນ ເອກຕ຺ຕໍ ອຸປເນຕ຺ວາ ‘‘ສ຺ເວວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕເທກເທໂສ ປນ ກາມາວຈຣຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຣວ ເຕຣສນ຺ນໍ ນວນ຺ນຎ຺ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອກເທສປຈ຺ຈຍຠາເວນ ຫິ ສມຸທາໂຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ.

ຍຕ຺ຖ ຈ ວິຕ຺ຖາຣປ຺ປກາສນໍ ກຕໍ, ຕໂຕ ຠວໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຸຂມຕ຺ຕປ຺ປກາສນໍ ກາຕຸກາໂມ ອາຫ ‘‘ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ. ເຕນ ‘‘ທ຺ວີສຸ ຠເວສູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕິຍຊ຺ຌານຠູມິວເສນາຕິ ເອເຕນ ເອກຕ຺ຕກາຍເອກຕ຺ຕສຎ຺ຎີສາມຎ຺ເຎນ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຠູມິ ຈ ອສຎ຺ຎາຣຸປ຺ປວຊ຺ຊາ ຄຫິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍຖາສມ຺ຠວນ຺ຕິ ເອກວີສຕິຍາ ກາມາວຈຣຣູປາວຈຣກຸສລວິປາເກສຸ ຈຸທ຺ທສນ຺ນໍ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ປວຕ຺ເຕ ຈ, ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ປວຕ຺ເຕ ເອວ. ອຍໍ ຍຖາສມ຺ຠໂວ.

ຈຕຸນ຺ນໍ ວິຎ຺ຎາຓານນ຺ຕິ ຠວາທໂຍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຈຕູສຸ ອນ຺ໂຕຄຘານໍ ປນ ຕິຓ຺ຓໍ ວິຎ຺ຎາຓານໍ ຕີສຸ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕີສຸ ຈ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ, ອວິຎ຺ຎາຓເກ ສຕ຺ຕາວາເສ ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາເຓ ອວິຊ຺ຊມາເນປິ ຕສ຺ສ ສງ຺ຂາຣເຫຕຸກຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຈ ມຸຂມຕ຺ຕປ຺ປກາສເນ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣາທີນໍ ທຸຄ຺ຄຕິອາທີສຸ ປວຕ຺ຕິຍໍ ກຸສລວິປາກາທິວິຎ຺ຎາຓານໍ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ຠເວສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ວິຎ຺ຎາຓປທນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນາມຣູປປທນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໒໘. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕາຠິຘມ຺ເມສຸ ນາມຣູປເທສນາວິເສໂສ ເທສນາເຠໂທ. ຕໂຍ ຂນ຺ຘາຕິ ເອຕໍ ຍທິປິ ປາຬິຍໍ ນຕ຺ຖິ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຓ຺ຑຊານຎ຺ຈ ອຠາວການນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ສນ຺ຕຕິສີສານີຕິ ກລາປສນ຺ຕານມູລານິ. ຍທິປິ ວິກາຣຣູປານິ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ນ ສນ຺ຕິ, ລກ຺ຂຓປຣິຈ຺ເຉທຣູປານິ ປນ ສນ຺ຕີຕິ ຕານິ ອປຣິນິປ຺ຜນ຺ນານິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ວິວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຣູປຣູປໂຕ’’ຕິ.

ກາມຠເວ ປນ ຍສ຺ມາ ເສສໂອປປາຕິການນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ກາມຠເວ ‘‘ໂອປປາຕິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ນ ສນ຺ຕິ, ເຍນ ເສສຄ຺ຄຫຓໍ ສາຕ຺ຖກໍ ຠເວຍ຺ຍ, ອຓ຺ຑຊຄພ຺ຠເສຍ຺ຍເກຫິ ປນ ໂອປປາຕິກສໍເສທຊາ ເສສາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເສສຄ຺ຄຫຓໍ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາທິເກຫິ ໂອປປາຕິເກຫິ ວຸຕ຺ເຕຫິ ເສເສ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເສສໂອປປາຕິການ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ເຕ ປນ ອຣູປິໂນປິ ສນ຺ຕີຕິ ‘‘ກາມຠເວ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນານໍ ປນ ນາມຣູປໍ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ຣູປມິສ຺ສກວິຎ຺ຎາຓນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສກ຺ກາ ຘມ຺ມຄຓນາໂຕ ວິຎ຺ຎາຕຸນ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອວກໍສໂຕ ທ຺ເວ ອຏ຺ຐກາເນວ ອຸຕຸຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສສທ຺ທກາລໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຸກ຺ກໍສໂຕ ທ຺ວິນ຺ນໍ ນວການ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸພ຺ເພຕິ ຂນ຺ຘວິຠງ຺ເຄຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ເອເກກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິເຘວ ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ສນ຺ຕຕິທ຺ວຍາທິກໍ ສຕ຺ຕກປຣິໂຍສານໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານໍ ສຕ຺ຕຕິວິຘ’’ນ຺ຕິ, ຕໍ ປນຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ເອເກກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອິມິນາຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອເກກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານ’’ນ຺ຕິ. ຈຕຸທ຺ທິສາ ວວຕ຺ຖາປິຕາຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສໍສຏ຺ຐສີສາ ມູເລນ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ວວຕ຺ຖາປິຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາລິງ຺ເຄຕ຺ວາ ຐິຕາ ຠິນ຺ນວາຫນິກາ ວິຍ.

ປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວ ຈ ປວຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ຣູປາຊນກກມ຺ມຊໍ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓປ຺ປວຕ຺ຕິກາລໍ ສຫຊາຕວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍາຫ. ຕທາ ຫິ ຕໂຕ ນາມເມວ ໂຫຕີຕິ, ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ປນ ສທາປິ ອຸຠຍໍ ໂຫຕີຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ປຈ຺ຉາຊາຕວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ຈ ຣູປໍ ອຸປຕ຺ຖທ຺ຘໍ ໂຫຕີຕິ. ອສຎ຺ເຎສູຕິອາທິ ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວ ຈ ປວຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ຠວງ຺ຄາທິຊນກກມ຺ມໂຕ ອຎ຺ເຎນ ຣູປຸປ຺ປຕ຺ຕິກາລໍ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິກາລໍ ຠວງ຺ຄາທິອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາລໂຕ ອຎ຺ຎກາລຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ. ຠວງ຺ຄາທິອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາເລ ຫິ ຕໍຊນເກເນວ ກມ຺ມຸນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ຣູປໍ, ໂສ ຈ ວິປາໂກ ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ສຫຊາຕວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍານເປກ຺ຂມ຺ປິ ຫິ ປວຕ຺ຕິຍໍ ກມ຺ເມນ ປວຕ຺ຕມານໍ ຣູປໍ ນາມຎ຺ຈ ນ ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓານເປກ຺ຂໍ ໂຫຕີຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ປວຕ຺ເຕ ຈ. ສຫຊາຕວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປໍ, ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ຈ ນາມຣູປຎ຺ຈ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈ ນາມຣູປຎ຺ຈ ນາມຣູປນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ນາມຣູປ-ສທ຺ໂທ ອຕ຺ຕໂນ ເອກເທເສນ ນາມ-ສທ຺ເທນ ນາມ-ສທ຺ທສ຺ສ ສຣູໂປ, ຣູປ-ສທ຺ເທນ ຈ ຣູປ-ສທ຺ທສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສຣູປານໍ ເອກເສໂສ’’ຕິ ນາມຣູປ-ສທ຺ທສ຺ສ ຐານໍ ອິຕເຣສຎ຺ຈ ນາມຣູປ-ສທ຺ທານໍ ອທສ຺ສນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ວິປາກໂຕ ອຎ຺ຎໍ ອວິປາກໍ. ຍໂຕ ທ຺ວິຘາ ມຕໍ, ຕໂຕ ຍຸຕ຺ຕເມວ ອິທນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ກຸສລາທິຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອກຸສລກິຣິຍຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ວິຍ ວິປາກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓປິ ວິປາກາຊນກກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານໍ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວິປາກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ປນ ອຠິສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຸຠຍຎ຺ຈ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ຕາທິສວິປາກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓວຊ຺ຊນຕ຺ຖໍ ‘‘ກຸສລາທິຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກປຣິຍາເຍນາຕິ ປຏ຺ຐາເນ ຣູປານໍ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍສ຺ສ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ປນ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ສຕິ ຍໍ ໂຫຕິ, ອສຕິ ຈ ນ ໂຫຕິ, ໂສ ຕສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ນິທານໍ ເຫຕຸ ປຠໂວ’’ຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓູປນິສໍ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ ຣູປສ຺ສ ຈ ວິຎ຺ຎາຓູປນິສ຺ສຍຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ວນປຕ຺ຖປຣິຍາເຍ ຈ ວນສຓ຺ຑຄາມນິຄມນຄຣຊນປທປຸຄ຺ຄລູປນິສ຺ສໂຍ ອິຣິຍາປຖວິຫາໂຣ, ຕໂຕ ຈ ຈີວຣາທີນໍ ຊີວິຕປຣິກ຺ຂາຣານໍ ກສິເຣນ ຈ ອປ຺ປກສິເຣນ ຈ ສມຸທາຄມນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຈ ວນສຓ຺ຑາທໂຍ ອາຣມ຺ມຓູປນິສ຺ສຍາທິຠາວໍ ອິຣິຍາປຖານໍ ຈີວຣາທິສມຸທາຄມນສ຺ສ ຈ ຠຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວິນາ ອຠາໂວ ເອວ ຈ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາຍໂຕ ອຸປນິສ຺ສຍຠາໂວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ນາມສ຺ສ ອຠິສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓໍ ກມ຺ມາຣມ຺ມຓປຏິສນ຺ຘິອາທິກາເລ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍວ ໂຫຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ຣູປສ຺ເສວ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກປຣິຍາຍໂຕ ເອກຘາ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ. ສສໍສຍສ຺ສ ຫິ ຣູປສ຺ສ ຕໍປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນາມສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ.

ປວຕ຺ຕສ຺ສ ປາກຏຕ຺ຕາ ອປາກຏໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉຕິ ‘‘ກຖໍ ປເນຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ. ສຸຕ຺ຕໂຕ ນາມໍ, ຍຸຕ຺ຕິໂຕ ຣູປໍ ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ໂຫຕີຕິ ຊານິຕພ຺ພໍ. ຍຸຕ຺ຕິໂຕ ສາເຘຕ຺ວາ ສຸຕ຺ເຕນ ຕໍ ທຬ຺ຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານສ຺ສປິ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານສ຺ເສວາຕິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ວິຍ. ຍສ຺ມາ ນາມຣູປເມວ ປວຕ຺ຕມານໍ ທິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ຕເທວ ວທນ຺ເຕນ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ຕິຕໍ. ສຸຎ຺ຎຕາປກາສນຎ຺ຫິ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນາມຣູປມຕ຺ຕຕາວຈເນເນວ ວາ ປວຕ຺ຕິຍາ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈມຕ຺ຕຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈປ຺ປກາສເນນ ຈ ຕສ຺ສ ສມຸທໂຍ, ຕສ຺ສ ຈ ນິໂຣໂຘ, ນິໂຣຘຄາມີ ຈ ມຄ຺ໂຄ ປກາສິໂຕ ເອວ ໂຫຕິ. ອເຫຕຸກສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ເຫຕຸນິໂຣຘາ, ອນິຣຸຊ຺ຌນກສ຺ສ ຈ ອຠາວາ, ນິໂຣຘສ຺ສ ຈ ອຸປາເຍນ ວິນາ ອນຘິຄນ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈປ຺ປກາສນໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ນາມຣູປປທນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຬາຍຕນປທນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໒໙. ນິຍມໂຕຕິ ຈ ອິທໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຠູຕານໍ, ຉນ຺ນໍ ວຕ຺ຖູນໍ, ຊີວິຕສ຺ສ ຈ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ສຫຊາຕນິສ຺ສຍປຸເຣຊາຕອິນ຺ທ຺ຣິຍາທິນາ ເອກນ຺ເຕນ ສຬາຍຕນສ຺ສ ປວຕ຺ຕມານສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣູປາຍຕນາທີນໍ ປນ ສຫຊາຕນິສ຺ສຍານຸປາລນຠາໂວ ນຕ຺ຖີຕິ ອຄ຺ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອາຣມ຺ມຓາຣມ຺ມຓປຸເຣຊາຕາທິຠາໂວ ຈ ເຕສໍ ນ ສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ນານເມວ, ນ ຈ ຈກ຺ຂາທີນໍ ວິຍ ເອກປ຺ປກາເຣເນວາຕິ ອນິຍມໂຕ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ. ນິຍມໂຕ…ເປ… ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ເອວນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວໍ-ສທ຺ເທນ ວາ ຣູປາຍຕນາທີນມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຉຏ຺ຐາຍຕນຎ຺ຈ ສຬາຍຕນຎ຺ຈ ສຬາຍຕນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍທິປິ ຉຏ຺ຐາຍຕນສຬາຍຕນ-ສທ຺ທານໍ ສທ຺ທໂຕ ສຣູປຕາ ນຕ຺ຖິ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ສຬາຍຕເນກເທໂສວ ຉຏ຺ຐາຍຕນນ຺ຕິ ເອກເທສສຣູປຕາ ອຕ຺ຖີຕິ ເອກເທສສຣູເປກເສໂສ ກໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຖໂຕປິ ຫິ ສຣູປານໍ ເອກເທສສຣູເປກເສສໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ ‘‘ວງ຺ໂກ ຈ ກຸຏິໂລ ຈ ກຸຏິລາ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກເທສສຣູປານຎ຺ຈ ເອກເສເສນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ອຖ ວາ ຉຏ຺ຐາຍຕນຎ຺ຈ ມນາຍຕນຎ຺ຈ ຉຏ຺ຐາຍຕນນ຺ຕິ ວາ, ມນາຍຕນນ຺ຕິ ວາ, ຉຏ຺ຐາຍຕນຎ຺ຈ ຉຏ຺ຐາຍຕນຎ຺ຈ ຉຏ຺ຐາຍຕນນ຺ຕິ ວາ, ມນາຍຕນຎ຺ຈ ມນາຍຕນຎ຺ຈ ມນາຍຕນນ຺ຕິ ວາ ເອກເສສໍ ກຕ຺ວາ ຈກ຺ຂາທີຫິ ສຫ ‘‘ສຬາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕເມວ ເອກເສສໍ ນາມມຕ຺ຕປຈ຺ຈຍສ຺ສ, ນາມຣູປປຈ຺ຈຍສ຺ສ ຈ ມນາຍຕນສ຺ສ ວເສນ ກຕໍ ອຕ຺ຖໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຉຏ຺ຐາຍຕນຎ຺ຈ ສຬາຍຕນຎ຺ຈ ສຬາຍຕນນ຺ຕິ ເອວໍ ກເຕກເສສສ຺ສາ’’ຕິ. ຍຖາວຸຕ຺ໂຕປິ ຫິ ເອກເສໂສ ອຕ຺ຖໂຕ ຉຏ຺ຐາຍຕນຎ຺ຈ ສຬາຍຕນຎ຺ຈາຕິ ເອວໍ ກໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ຈ ເອກເສເສ ກເຕ ເອກວຈນນິທ຺ເທໂສ ກເຕກເສສານໍ ສຬາຍຕນາທິສທ຺ທວຈນີຍຕາສາມຎ຺ຎວເສນ ກໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອພ຺ຍາກຕວາເຣ ວກ຺ຂຕີຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ອກຸສລວາເຣ ກຸສລວາເຣ ຈ ‘‘ນາມປຈ຺ຈຍາ ຉຏ຺ຐາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີເຍ ປນ ວິປາກຉຏ຺ຐາຍຕນເມວ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອພ຺ຍາກຕວາຣເມວ ສາຘກຠາເວນ ອຸທາຫຏນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຈ຺ຈຍນເຍ ປນ ‘‘ຉຏ຺ຐາ ໂຫຕິ ຕໍ ອວກໍສໂຕ’’ຕິອາທິນາ ອວິປາກສ຺ສປິ ປຈ຺ຈໂຍ ອຸທ຺ຘໂຏ, ໂສ ນິຣວເສສໍ ວຕ຺ຕຸກາມຕາຍ ອຸທ຺ຘໂຏຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຘ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ອິຘ ເອກເສສນເຍນ ສງ຺ຄຫິຕໍ, ຕຕ຺ຖ ອພ຺ຍາກຕວາເຣ ໂລກິຍວິປາກຠາຊນີເຍ ວິຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ເນຍ຺ຍນ຺ຕິ ເຎຍ຺ຍໍ. ອຸກ຺ກໍສາວກໍໂສຕິ ເອຕ຺ຖ ສຕ຺ຕຘາ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ ອຸກ຺ກໍໂສ ອຏ຺ຐຘາ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ, ຕໂຕ ປນ ນວຘາ ຕໂຕ ວາ ທສຘາຕິ ອຍໍ ອຸກ຺ກໍໂສ, ອວກໍໂສ ປນ ທສຘາ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ ນວຘາ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ, ຕໂຕ ອຏ຺ຐຘາ, ຕໂຕ ສຕ຺ຕຘາຕິ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພ, ນ ປນ ສຕ຺ຕຘາ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ ເອວ ທ຺ເວປິ ອຸກ຺ກໍສາວກໍສາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ ຕໂຕ ອວກໍສາຠາວໂຕຕິ.

ຫທຍວຕ຺ຖຸໂນ ສຫາຍໍ ຫຸຕ຺ວາຕິ ເອເຕນ ອຣູເປ ວິຍ ອສຫາຍໍ ນາມໍ ນ ໂຫຕິ, ຫທຍວຕ຺ຖຸ ຈ ນາເມນ ສຫ ຉຏ຺ຐາຍຕນສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ທສ຺ເສຕິ, ນ ປນ ຍຖາ ຫທຍວຕ຺ຖຸ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ນາມມ຺ປີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ວຕ຺ຖຸ ຫິ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ນ ນາມໍ, ນາມຎ຺ຈ ວິປາກເຫຕາທິປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ນ ວຕ຺ຖູຕິ. ປວຕ຺ເຕ ອຣູປຘມ຺ມາ ກມ຺ມຊຣູປສ຺ສ ຐິຕິປ຺ປຕ຺ຕສ຺ເສວ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານສ຺ສາຕິ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕາ ຈ ປຈ຺ຉາຊາຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາທໂຍ ເອວ ຈກ຺ຂາທີນໍ ໂຍເຊຕພ຺ພາ.

ອວເສສມນາຍຕນສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘຠເວ ປນາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ອນຸວຕ຺ຕມານຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວ ເອວ ປວຕ຺ຕມານໍ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາເຓຫິ ອວເສສມນາຍຕນໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນາມຣູປສ຺ສ ສຫຊາຕາທິສາຘາຣຓປຈ຺ຈຍຠາໂວ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາທິອສາຘາຣຓປຈ຺ຈຍຠາໂວ ຈ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ.

ສຬາຍຕນປທນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຜສ຺ສປທນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໓໐. ‘‘ຉຏ຺ຐາຍຕນປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສ’’ຕິ ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍປາຬິ ອາຣຸປ຺ປໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕາຕິ ‘‘ຉຏ຺ຐາຍຕນປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສຕິ ປາຬິອນຸສາຣໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ສສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ນເມວ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຎ຺ຫິ ສສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ນກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ຕາທິສສ຺ສ ຜສ຺ສສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຣູປາທີນິ ປນ ພຫິທ຺ຘາ ອນຸປາທິນ຺ນານິ ຈ ຜສ຺ສສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ຕານິ ຈກ຺ຂາທີນິ ວິຍ ສສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ນກມ຺ມກິເລສນິມິຕ຺ຕປວຕ຺ຕິຠາເວນ ຜສ຺ສສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ປຐມາຈຣິຍວາເທ ນ ຄຫິຕານິ, ທຸຕິຍາຈຣິຍວາເທ ປນ ຍຖາ ຕຖາ ວາ ປຈ຺ຈຍຠາເວ ສຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຊ຺ເຊຕຸນ຺ຕິ ຄຫິຕານີຕິ.

ຍທິ ສພ຺ພາຍຕເນຫິ ເອໂກ ຜສ຺ໂສ ສມ຺ຠເວຍ຺ຍ, ‘‘ສຬາຍຕນປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສ’’ຕິ ເອກສ຺ສ ວຈນໍ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອຖາປິ ເອກມ຺ຫາ ອາຍຕນາ ສພ຺ເພ ຜສ຺ສາ ສມ຺ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ຕຖາປິ ສພ຺ພາຍຕເນຫິ ສພ຺ພຜສ຺ສສມ຺ຠວໂຕ ອາຍຕນເຠເທນ ຜສ຺ສເຠໂທ ນຕ຺ຖີຕິ ຕທເຠທວເສນ ເອກສ຺ສ ວຈນໍ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕຖາ ປນ ອສມ຺ຠວໂຕ ນ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຈເທຕິ ‘‘ນ ສພ຺ພາຍຕເນຫີ’’ຕິອາທິນາ. ອຎ຺ຎສ຺ສປິ ວາ ອສມ຺ຠວນ຺ຕສ຺ສ ວິຘານສ຺ສ ໂພຘນຕ຺ຖເມວ ‘‘ນາປິ ເອກມ຺ຫາ ອາຍຕນາ ສພ຺ເພ ຜສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ນ ສພ຺ພາຍຕເນຫິ ເອໂກ ຜສ຺ໂສ ສມ຺ໂຠຕີ’’ຕິ ອິທເມວ ປນ ເອກຜສ຺ສວຈນສ຺ສ ອຍຸຕ຺ຕທີປກໍ ກາຣຓນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນິທສ຺ສນວເສນ ວາ ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນາປິ ເອກມ຺ຫາ ອາຍຕນາ ສພ຺ເພ ຜສ຺ສາ ສມ຺ໂຠນ຺ຕິ, ເອວໍ ນ ສພ຺ພາຍຕເນຫິ ເອໂກ ຜສ຺ໂສ ສມ຺ໂຠຕິ, ຕສ຺ມາ ເອກສ຺ສ ວຈນໍ ອຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ປຣິຫາຣໍ ປນ ອເນກາຍຕເນຫິ ເອກຜສ຺ສສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຣິທໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ເອໂກປິ ອເນກາຍຕນປ຺ປຠໂວ ເອໂກປເນກາຍຕນປ຺ປຠໂວ. ຉຘາປຈ຺ຈຍຕ຺ເຕ ປຎ຺ຈວິຠາວເຍຕິ ເອວໍ ເສເສສຸປິ ໂຍຊນາ. ຕຖາ ຈາຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານິ ຣູປາທີນິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ຘມ຺ມາຍຕນປຣິຍາປນ຺ນໍ ຣູປຣູປໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍມຕ຺ເຕນາຕິ ຕໍ ສພ຺ພໍ ອປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ຘມ຺ມາຍຕນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຜສ຺ສປທນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ເວທນາປທນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໓໑. ‘‘ເສສານ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນສ຺ສ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທໂຍ ປຎ຺ຈ ຍທິປິ ອນນ຺ຕຣາທີຫິປິ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ອນນ຺ຕຣາທີນໍ ປນ ອຸປນິສ຺ສເຍ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ສນ຺ຕີຣຓຕທາຣມ຺ມຓານຎ຺ຈ ສາຘາຣຓສ຺ສ ຕສ຺ສ ວເສນ ‘‘ເອກຘາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເຕຠູມກວິປາກເວທນານມ຺ປິ ສຫຊາຕມໂນສມ຺ຜສ຺ສສງ຺ຂາໂຕ ໂສ ຜສ຺ໂສ ອຏ຺ຐຘາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ປຈ຺ຈຍໍ ອນຸປາທິນ຺ນມ຺ປິ ເກຈິ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ‘‘ຍາ ປນາ’’ຕິອາທິນາ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນຜສ຺ສສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕຎ຺ຈ ມຸຂມຕ຺ຕທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອເຕນ ນເຍນ ສພ຺ພສ຺ສ ອນນ຺ຕຣສ຺ສ ອນານນ຺ຕຣສ຺ສ ຈ ຜສ຺ສສ຺ສ ຕສ຺ສາ ຕສ຺ສາ ວິປາກເວທນາຍ ອຸປນິສ຺ສຍຕາ ໂຍເຊຕພ຺ພາຕິ.

ເວທນາປທນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຕຓ຺ຫາປທນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໓໒. ມມຕ຺ເຕນາຕິ ສມ຺ປິຍາຍມາເນນ, ອສ຺ສາທນຕຓ຺ຫາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຸຕ຺ໂຕ ວິຍ ເວທນາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ, ຂີຣາທໂຍ ວິຍ ເວທນາຍ ປຈ຺ຈຍຠູຕາ ຣູປາທໂຍ, ຂີຣາທິທາຍິກາ ຘາຕິ ວິຍ ຣູປາທິຉຬາຣມ຺ມຓທາຍກາ ຈິຕ຺ຕກາຣາທໂຍ ຉ. ຕຕ຺ຖ ເວຊ຺ໂຊ ຣສາຍໂນຊາວເສນ ຕທຸປຕ຺ຖມ຺ຠິຕຊີວິຕວເສນ ຈ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓສ຺ສ ທາຍໂກຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ນ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ວິຍ ອຸປ຺ປາທໂກຕິ ອຸປ຺ປາທກສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍສ຺ເສວ ວເສນ ‘‘ເອກຘາວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປນິສ຺ສເຍນ ວາ ອາຣມ຺ມຓູປນິສ຺ສໂຍ ສງ຺ຄຫິໂຕ, ເຕນ ຈ ອາຣມ຺ມຓຠາເວນ ຕໍສຠາໂວ ອຎ຺ໂຎປິ ອາຣມ຺ມຓຠາໂວ ທີປິໂຕ ໂຫຕີຕິ ອຸປນິສ຺ສຍວເສເນວ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຍສ຺ມາ ວາຕິອາທິນາ ນ ເກວລໍ ວິປາກສຸຂເວທນາ ເອວ, ຕິສ຺ໂສປິ ປນ ເວທນາ ວິປາກາ ວິເສເສນ ຕຓ຺ຫາຍ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍ, ອວິເສເສນ ອິຕຣາ ຈາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຸເປກ຺ຂາ ປນ ສນ຺ຕຕ຺ຕາ, ສຸຂມິຈ຺ເຈວ ຠາສິຕາຕິ ຕສ຺ມາ ສາປິ ຠິຍ຺ໂຍ ອິຈ຺ຉນວເສນ ຕຓ຺ຫາຍ ອຸປນິສ຺ສໂຍຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຸເປກ຺ຂາ ປນ ອກຸສລວິປາກຠູຕາ ອນິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ທຸກ຺ເຂ ອວໂຣເຘຕພ຺ພາ, ອິຕຣາ ອິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ສຸເຂຕິ ສາ ທຸກ຺ຂໍ ວິຍ ສຸຂໍ ວິຍ ຈ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ໂຫຕີຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ. ‘‘ເວທນາປຈ຺ຈຍາ ຕຓ຺ຫາ’’ຕິ ວຈເນນ ສພ຺ພສ຺ສ ເວທນາວໂຕ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາຍ ຕຓ຺ຫຸປ຺ປຕ຺ຕິປ຺ປສງ຺ເຄ ຕໍນິວາຣຓຕ຺ຖມາຫ ‘‘ເວທນາປຈ຺ຈຍາ ຈາປີ’’ຕິອາທິ.

ນນຸ ‘‘ອນຸສຍສຫາຍາ ເວທນາ ຕຓ຺ຫາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຈນສ຺ສ ອຠາວາ ອຕິປ຺ປສງ຺ຄນິວຕ຺ຕນໍ ນ ສກ຺ກາ ກາຕຸນ຺ຕິ? ນ, ວຏ຺ຏກຖາຍ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ວຏ຺ຏສ຺ສ ຫິ ອນຸສຍວິຣເຫ ອຠາວໂຕ ອນຸສຍສຫິຕາເຍວ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ວຸຕ຺ຕເມຕໍ ໂຫຕີຕິ. ອຖ ວາ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ອນຸວຕ຺ຕມານຕ຺ຕາ ອນຸສຍສຫິຕາວ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ‘‘ເວທນາປຈ຺ຈຍາ ຕຓ຺ຫາ’’ຕິ ຈ ເອຕ຺ຖ ເວທນາປຈ຺ຈຍາ ເອວ ຕຓ຺ຫາ, ນ ເວທນາຍ ວິນາຕິ ອຍໍ ນິຍໂມ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ນ ເວທນາປຈ຺ຈຍາ ຕຓ຺ຫາ ໂຫຕິ ເອວາຕິ, ຕສ຺ມາ ອຕິປ຺ປສງ຺ໂຄ ນຕ຺ຖິ ເອວາຕິ.

ວຸສີມໂຕຕິ ວຸສິຕວໂຕ, ວຸສິຕພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸສ຺ສຕີຕິ ວາ ‘‘ວຸສີ’’ຕິ ມຄ຺ໂຄ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ເອຕສ຺ສ ວຸຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖີຕິ ວຸສີມາ. ອຄ຺ຄຜລໍ ວາ ປຣິນິຏ຺ຐິຕວາສຕ຺ຕາ ‘‘ວຸສີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ວຸສີມາ.

ຕຓ຺ຫາປທນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຸປາທານປທນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໓໓. ສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາຕິ ອິທໍ ປຸຣິມທິຏ຺ຐິໍ ອຸປາທິຍມານໍ ອຸຕ຺ຕຣທິຏ຺ຐິໍ ນິທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຫິ ເອສາ ທິຏ຺ຐິ ທຬ຺ຫີກຣຓວເສນ ປຸຣິມໍ ອຸຕ຺ຕຣາ ອຸປາທິຍຕິ, ເອວໍ ‘‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິກາປີຕິ. ອຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ປນ ອຕ຺ຕວາທຸປາທານນ຺ຕິ ນ ອິທໍ ທິຏ຺ຐຸປາທານທສ຺ສນນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ໂລໂກ ຈາຕິ ວາ ອຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓວິນິມຸຕ຺ຕໍ ຄຫຓໍ ທິຏ຺ຐຸປາທານຠູຕໍ ອິຘ ປຸຣິມທິຏ຺ຐິອຸຕ຺ຕຣທິຏ຺ຐິວຈເນຫິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ຘມ຺ມສງ຺ເຂປວິຕ຺ຖາເຣ ປນ ສງ຺ເຂປໂຕ ຕຓ຺ຫາທຬ຺ຫຕ຺ຕໍ, ສງ຺ເຂປໂຕ ທິຏ຺ຐິມຕ຺ຕເມວ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນາ’’ຕິ ເອວໍ ຘມ຺ມສງ຺ເຂປວິຕ຺ຖາຣໂຕ ສງ຺ເຂປໍ ວິຕ຺ຖາຣຎ຺ຈ ນິທ຺ຘາເຣຕີຕິ. ຘມ຺ມສງ຺ເຂປວິຕ຺ຖາເຣຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ປກຕິອຓຸອາທີນໍ ສສ຺ສຕຄາຫປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ, ສຣີຣສ຺ສ ອຸຈ຺ເຉທຄ຺ຄາຫປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ ຈ ເຕສໍ ສາມິຠູໂຕ ໂກຈິ ສສ຺ສໂຕ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊມາໂນ ວາ ອຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ຕຄ຺ຄາໂຫ ກທາຈິ ໂຫຕີຕິ ‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປຐມໍ ອຕ຺ຕວາທຸປາທານນ຺ຕິອາທິນາ ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຍທິປິ ຠວຣາຄຊວນວີຖິ ສພ຺ພປຐມໍ ປວຕ຺ຕຕິ ຄຫິຕປ຺ປຏິສນ຺ຘິກສ຺ສ ຠວນິກນ຺ຕິຍາ ປວຕ຺ຕິຕພ຺ພຕ຺ຕາ, ໂສ ປນ ຠວຣາໂຄ ຕຓ຺ຫາທຬ຺ຫຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ນ ກາມຸປາທານສ຺ສ ປຐມຸປ຺ປຕ຺ຕິມາຫ. ຕຓ຺ຫາ ກາມຸປາທານນ຺ຕິ ປນ ວິຠາຄສ຺ສ ອກຣເຓ ສພ຺ພາປິ ຕຓ຺ຫາ ກາມຸປາທານນ຺ຕິ, ກຣເຓປິ ກາມຣາຄໂຕ ອຎ຺ຎາປິ ຕຓ຺ຫາ ທຬ຺ຫຠາວໍ ປຕ຺ຕາ ກາມຸປາທານນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄວຊ຺ຌຕາ ວຸຕ຺ຕາ.

ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠູຕາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ວິສໂຍ. ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ອາລໂຍ, ຕຕ຺ຖ ຣມຕີຕິ ອາລຍຣາມາ, ປຊາ. ເຕເນວ ສາ ອາລຍຣາມຕາ ຈ ສກສນ຺ຕາເນ ປຣສນ຺ຕາເນ ຈ ປາກຏາ ໂຫຕີຕິ. ອຸປນິສ຺ສຍວຈເນນ ອາຣມ຺ມຓານນ຺ຕຣປກຕູປນິສ຺ສຍາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍາທີນມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ກໂຕ ໂຫຕິ.

ອຸປາທານປທນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຠວປທນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໓໔. ຜລໂວຫາເຣນ ກມ຺ມຠໂວ ຠໂວຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອຸປປຕ຺ຕິຠວນິພ຺ພຈນເມວ ທ຺ວຍສ຺ສປິ ສາຘາຣຓໍ ກຕ຺ວາ ວທນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຠວຕີຕິ ຠໂວ’’ຕິ. ຠວໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ນິປ຺ຜາທນຜລວເສນ ອຕ຺ຕໂນ ປວຕ຺ຕິກາເລ ຠວາຠິມຸຂໍ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ນິພ຺ພຕ຺ຕນເມວ ວາ ເອຕ຺ຖ ຄມນໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ.

ສຎ຺ຎາວຕໍ ຠໂວ ສຎ຺ຎາຠໂວຕິ ເອຕ຺ຖ ວນ຺ຕຸ-ສທ຺ທສ຺ສ ໂລໂປ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ຕສ຺ສ ວາ ອຕ຺ເຖ ອກາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ສຎ຺ຎຠໂວ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ໂວກິຣີຍຕິ ປສາຣີຍຕິ ວິຕ຺ຖາຣີຍຕີຕິ ໂວກາໂຣ, ໂວກິຣຓໍ ວາ ໂວກາໂຣ, ໂສ ເອກສ຺ມິໍ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອໂກ ໂວກາໂຣຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ປເທສປສຏຸປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.