໑. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໑໗໒. ຍທິປິ ຘາຕຸສໍຍຸຕ຺ຕາທີສຸ ‘‘ຘາຕຸນານຕ຺ຕໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທເສສ຺ສາມິ, ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘາຕຸນານຕ຺ຕໍ? ຈກ຺ຂຸຘາຕຸ…ເປ… ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕູ’’ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໒.໘໕) ອຏ຺ຐາຣສ ຘາຕຸໂຍ ອາຄຕາ, ຕາ ປນ ອຠິຘມ຺ເມ ຈ ອາຄຕາຕິ ສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສ຺ເວວ ອາຄເຕ ຕໂຍ ຘາຕຸຉກ຺ເກ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍໍ ວິຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພາ ຘາຕຸໂຍຕິ ອຏ຺ຐາຣສປິ. ສຸຎ຺ເຎ ສຠາວມຕ຺ເຕ ນິຣຸຬ຺ໂຫ ຘາຕຸ-ສທ຺ໂທ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອສມ຺ຜຸຏ຺ຐຘາຕູຕິ ຈຕູຫິ ມຫາຠູເຕຫິ ອພ຺ຍາປິຕຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໗໓. ປຖວີຘາຕຸທ຺ວຍນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປທຸທ຺ຘາໂຣ ກໂຕ, ປາຬິຍໍ ປນ ‘‘ທ຺ເວຍ’’ນ຺ຕິ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອຕ຺ໂຖ ປນ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕວ. ທ຺ວຍນ຺ຕິ ປນ ປາເຐ ສຕິ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ຠວຕິ. ທ຺ເວ ອວຍວາ ເອຕສ຺ສາຕິ ທ຺ວຍໍ, ປຖວີຘາຕູນໍ ທ຺ວຍໍ ປຖວີຘາຕຸທ຺ວຍໍ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຖວີຘາຕູນໍ ສມຸທາໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທ຺ເວ ເອວ ວາ ອວຍວາ ສມຸທິຕາ ທ຺ວຍໍ, ປຖວີຘາຕຸທ຺ວຍນ຺ຕິ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ປຖວີຘາຕຸ? ປຖວີຘາຕຸທ຺ວຍໍ, ເອສາ ປຖວີຘາຕູ’’ຕິ ສງ຺ເຂເປນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ. ອຕ຺ຖິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ ອຕ຺ຖິ ພາຫິຣາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣ-ສທ຺ທາ ນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກທຸເກ ວິຍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣາຍຕນວາຈກາ, ນາປິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຕ຺ຕິເກ ວຸຕ຺ເຕຫິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາ-ສທ຺ເທຫິ ສມານຕ຺ຖາ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘານິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘວາຈກາ ປນ ເອເຕ. ເຕນ ‘‘ສຕ຺ຕສນ຺ຕານປຣິຍາປນ຺ນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕາຕິ ຈ ນ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕນິ ຊາຕຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ໂຂ ສພ຺ພສຕ຺ຕສນ຺ຕາເນສຸ ຊາຕຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຈເນນ ຫິ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານປຣິຍາປນ຺ນຕາຍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ, ນ ປາຏິປຸຄ຺ຄລິກຕາຍ. ສຠາວາກາຣໂຕຕິ ອາປາທີຫິ ວິສິຏ຺ເຐນ ອຕ຺ຕໂນ ເອວ ສຠາວຠູເຕນ ຄເຫຕພ຺ພາກາເຣນ.

ເກສາ ກກ຺ຂຬຕ຺ຕລກ຺ຂຓາຕິ ກກ຺ຂຬຕາຘິກຕາຍ ວຸຕ຺ຕາ. ປາຏິເຍກ຺ໂກ ໂກຏ຺ຐາໂສຕິ ປຖວີໂກຏ຺ຐາສມຕ຺ໂຕ ສຸຎ຺ໂຎຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຕ຺ຖລຸງ຺ຄໍ ອຏ຺ຐິມິຎ຺ຊຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອິຘ ວິສຸໍ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິມິນາຕິ ‘‘ເສຍ຺ຍຖິທໍ ເກສາ’’ຕິອາທິນາ. ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາຕິ ປໂຍຄໍ ວີຣິຍໍ ອາຍູຫນໍ ວາ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຠຄກາເມນ ກສິຍາທີສຸ ວິຍ ອຣຫຕ຺ຕກາເມນ ຈ ອິມສ຺ມິໍ ມນສິກາເຣ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ. ປຸພ຺ພປລິໂພຘາຕິ ອາວາສາທໂຍ ທີຆເກສາທິເກ ຂຸທ຺ທກປລິໂພເຘ ອປຣປລິໂພຘາຕິ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ.

ວຓ຺ຓາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວເສນ ມນສິກາໂຣ ຘາຕຸປຏິກູລວຓ຺ຓມນສິກາຣານໍ ສາຘາຣໂຓ ປຸພ຺ພຠາໂຄຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕຘາຕຸມນສິກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອວສາເນ ເອວໍ ມນສິກາໂຣ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອາຫ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາໂຠຄປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຣຫິຕາຕິ ກາຣຓສ຺ສ ຈ ຜລສ຺ສ ຈ ອພ຺ຍາປາຣຕາຍ ຘາຕຸມຕ຺ຕຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ອາໂຠຄປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາທີນມ຺ປິ ເອວເມວ ອພ຺ຍາປາຣຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ນ ຫິ ຕານິ, ເຕສຎ຺ຈ ກາຣຓານິ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ກໂຣນ຺ຕິ ຈາຕິ. ລກ຺ຂຓວເສນາຕິ ‘‘ກກ຺ຂຬໍ ຂຣິຄຕ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເວກນ຺ຕກໍ ເອກາ ໂລຫຊາຕິ. ນາຄນາສິກໂລຫໍ ໂລຫສທິສໍ ໂລຫວິຊາຕິ ຫລິທ຺ທິວິຊາຕິ ວິຍ. ຕິປຸຕມ຺ພາທີຫິ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ກຕໍ ກຣເຓນ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກິຕ຺ຕິມໂລຫໍ. ໂມຣກ຺ຂາທີນິ ເອວໍນາມາເນເວຕານິ. ສາມຸທ຺ທິກມຸຕ຺ຕາຕິ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕເມຕໍ, ສພ຺ພາປິ ປນ ມຸຕ຺ຕາ ມຸຕ຺ຕາ ເອວ.

໑໗໔. ອປ຺ເປຕີຕິ ອາໂປ, ອາພນ຺ຘນວເສນ ເສສຠູຕຕ຺ຕຍໍ ປາປຸຓາຕິ ສິເລສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍູສຠູໂຕຕິ ຣສຠູໂຕ. ວກ຺ກຫທຍຍກນປປ຺ຜາສານິ ເຕເມນ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍກນໍ ເຫຏ຺ຐາຠາຄປູຣເຓນ, ອິຕຣານິ ເຕສໍ ອຸປຣິ ໂຖກໍ ໂຖກໍ ປຄ຺ຆຣເຓນ ເຕເມຕິ. ເຫຏ຺ຐາ ເລຑ຺ຑຸຂຓ຺ຑານິ ເຕມຍມາເນຕິ ເຕມກເຕມິຕພ຺ພານໍ ອພ຺ຍາປາຣສາມຎ຺ຎນິທສ຺ສນຕ຺ຖາເຍວ ອຸປມາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ, ນ ຐານສາມຎ຺ຎນິທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ. ສນ຺ນິຈິຕໂລຫິເຕນ ເຕເມຕພ຺ພານໍ ເກສຎ຺ຈິ ເຫຏ຺ຐາ, ກສ຺ສຈິ ອຸປຣິ ຐິຕຕຎ຺ຫິ ສຕິປຏ຺ຐານວິຠງ຺ເຄ ວກ຺ຂຕີຕິ, ຍກນສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາຠາໂຄ ‘‘ຐິຕໍ ມຍິ ໂລຫິຕ’’ນ຺ຕິ ນ ຊານາຕິ, ວກ຺ກາທີນິ ‘‘ອມ຺ເຫ ເຕມຍມານໍ ໂລຫິຕໍ ຐິຕ’’ນ຺ຕິ ນ ຊານນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ຍຖາ ປນ ເຠສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປເທ ນິຍໂມ ອຕ຺ຖິ ‘‘ເຍສໍ ມໍສໍ ກປ຺ປຕິ, ເຕສໍ ຂີຣ’’ນ຺ຕິ, ເອວມິຘ ນຕ຺ຖິ.

໑໗໕. ເຕຊນວເສນາຕິ ນິສິຕຠາເວນ ຕິກ຺ຂຠາເວນ. ສຣີຣສ຺ສ ປກຕິໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຸຓ຺ຫຠາໂວ ສນ຺ຕາໂປ, ສຣີຣທຫນວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ມຫາທາໂຫ ປຣິທາໂຫ. ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ. ເຍນ ຊີຣີຍຕີຕິ ເອກາຫິກາທິຊຣໂຣເຄນ ຊີຣີຍຕີຕິປິ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ສຕວາຣໍ ຕາເປຕ຺ວາ ອຸທເກ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຏສປ຺ປິ ສຕໂຘຕສປ຺ປີຕິ ວທນ຺ຕິ. ຣສໂສຓິຕເມທມໍສນ຺ຫາຣຸອຏ຺ຐິອຏ຺ຐິມິຎ຺ຊາ ຣສາທໂຍ. ເກຈິ ນ຺ຫາຣຸໍ ອປເນຕ຺ວາ ສຸກ຺ກໍ ສຕ຺ຕມຘາຕຸໍ ອໂວຈຸນ຺ຕິ. ປາກຕິໂກຕິ ໂຂຠໍ ອປ຺ປຕ຺ໂຕ ສທາ ວິຊ຺ຊມາໂນ. ເປຕຄ຺ຄິ ມຸຂໂຕ ພຫິ ນິຄ຺ຄໂຕວ ອິຘ ຄຫິໂຕ.

໑໗໖. ວາຍນວເສນາຕິ ສເວຄຄມນວເສນ, ສມຸທີຣຓວເສນ ວາ.

໑໗໗. ອິມິນາ ຍສ຺ມິໍ ອາກາເສ…ເປ… ຕໍ ກຖິຕນ຺ຕິ ອິທໍ ກສິຓຸຄ຺ຆາຏິມາກາສສ຺ສ ອກຖິຕຕໍ, ອຊຏາກາສສ຺ສ ຈ ກຖິຕຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໗໙. ສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ຜຣຓຠາໂວ ສຣີຣຏ຺ຐກອຸຕຸສ຺ສ ສຸຂທຸກ຺ຂໂຜຏ຺ຐພ຺ພສມຸຏ຺ຐານປຈ຺ຈຍຠາເວນ ຍຖາພລໍ ສຣີເຣກເທສສກລສຣີຣຜຣຓສມຕ຺ຖຕາຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສານໍ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐຈິຕ຺ຕຊສມຸຏ຺ຐາປເນນ ຕເຖວ ຜຣຓສມຕ຺ຖຕາຍ. ເອວໍ ເອເຕສໍ ສຣີຣຜຣຓຕາຍ ເອກສ຺ສ ຐານໍ ອິຕຣໍ ປຫຣຕິ, ອິຕຣສ຺ສ ຈ ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ເຎນ ສປ຺ປຏິປກ຺ຂຕໍ ທສ຺ເສຕິ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຏິປກ຺ຂໂອຬາຣິກປ຺ປວຕ຺ຕິ ເອວ ວາ ເອເຕສໍ ຜຣຓໍ. ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓານິ ຈ ປພນ຺ເຘນ ປວຕ຺ຕິເຫຕຸຠູຕານິ ຜຣຓຏ຺ຐານໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ອຸຠຍວໂຕ ຈ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວເສນ ອຍໍ ສປ຺ປຏິປກ຺ຂຕາ ທສ຺ສິຕາ ສຸຂທສ຺ສນີຍຕ຺ຕາ.

໑໘໑. ກິເລສກາມໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ‘‘ສງ຺ກປ຺ໂປ ກາໂມ ຣາໂຄ ກາໂມ’’ຕິ (ມຫານິ. ໑; ຈູຬນິ. ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໘) ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ສງ຺ກປ຺ປໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ໂສປິ ຫິ ວິພາຘຕິ ອຸປຕາເປຕິ ຈາຕິ ກິເລສສນ຺ຖວສມ຺ຠວໂຕ ກິເລສກາໂມ ວິຠຕ຺ໂຕ ກິເລສວຕ຺ຖຸສມ຺ຠວໂຕ ວາ. ກາມປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຕິ ກາມຣາຄສງ຺ຂາເຕນ ກາເມນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ, ກາມປຏິພທ຺ຘາ ວາ. ອຎ຺ເຎສຸ ຈ ກາມປຏິສໍຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸ ວິຕກ຺ເກເຍວ ກາໂມປປໂທ ຘາຕຸສທ຺ໂທ ນິຣຸຬ຺ໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຕກ຺ກສ຺ສ ກາມປ຺ປສງ຺ຄປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ສາຕິສຍຕ຺ຕາ. ເອສ ນໂຍ ພ຺ຍາປາທຘາຕຸອາທີສຸ. ປຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ທຸກ຺ຂາຍນໍ ວິຫິໍສາ. ວິຫິໍສນ຺ຕີຕິ ຫນ຺ຕຸໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ.

໑໘໒. ອຸຠຍຕ຺ຖ ອຸປ຺ປນ຺ໂນປິ ອຠິຊ຺ຌາສໍໂຍເຄນ ກມ຺ມປຖຊນນໂຕ ອນຠິຊ຺ຌາກມ຺ມປຖຠິນ຺ທນໂຕ ຈ ກາມວິຕກ຺ໂກ ‘‘ກມ຺ມປຖເຠໂທ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ພ຺ຍາປາໂທ ປນາຕິ ພ຺ຍາປາທວຈເນນ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກໍ ທສ຺ເສຕິ. ໂສ ຫິ ພ຺ຍາປາທຘາຕູຕິ. ຕຖາ ວິຫິໍສາຍ ວິຫິໍສາຘາຕຸຍາ ຈ ພ຺ຍາປາທວເສນ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ປາຓາຕິປາຕາທິວເສນ ຈ ກມ຺ມປຖເຠໂທ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖາຕິ ທ຺ວີສຸ ຕິເກສຸ. ສພ຺ພກາມາວຈຣສພ຺ພກຸສລສງ຺ຄາຫເກຫິ ອິຕເຣ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກຖນໍ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກກຖາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ປນ ເອຕສ຺ມິໍ ຉກ຺ເກຕິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ກາມຘາຕຸວຈເນນ ກາມາວຈຣານໍ ເນກ຺ຂມ຺ມຘາຕຸອາທີນຎ຺ຈ ຄຫຓໍ ອາປຊ຺ຊຕິ.

ລຠາເປຕພ຺ພາຕິ ຈກ຺ຂຸຘາຕາທິຠາວໍ ລຠມານາ ຘມ຺ມາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ສເນນ ລຠາເປຕພ຺ພາ. ຈຣຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຈາໂຣ, ກິໍ ຈຣຕິ? ສມ຺ມສນໍ, ສມ຺ມສນສ຺ສ ຈາໂຣ ສມ຺ມສນຈາໂຣ, ເຕຠູມກຘມ຺ມານໍ ອຘິວຈນໍ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.