໑. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໑໕໒. ວິເສສໂຕຕິ ອາຍຕນ-ສທ຺ທຕ຺ໂຖ ວິຍ ອສາຘາຣຓໂຕ ຈກ຺ຂາທິສທ຺ທຕ຺ຖໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສ຺ສາເທຕີຕິ ຈກ຺ຂຕິ-ສທ຺ໂທ ‘‘ມຘຸໍ ຈກ຺ຂຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ຈກ຺ຂຕີ’’ຕິ ຣສສາຍນຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖີຕິ ຕສ຺ສ ວເສນ ອຕ຺ຖໍ ວທຕິ. ‘‘ຈກ຺ຂຸໍ ໂຂ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ຣູປາຣາມໍ ຣູປຣຕໍ ຣູປສມ຺ມຸທິຕ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໒໐໙) ວຈນໂຕ ຈກ຺ຂຸ ຣູປໍ ອສ຺ສາເທຕິ. ສຕິປິ ໂສຕາທີນໍ ສທ຺ທາຣມ຺ມຓາທິຣຕິຠາເວ ນິຣຸຬ຺ຫຕ຺ຕາ ຈກ຺ຂຸມ຺ຫິເຍວ ຈກ຺ຂຸ-ສທ຺ໂທ ປວຕ຺ຕຕິ ປທຸມາທີສຸ ປງ຺ກຊາທິສທ຺ທາ ວິຍາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວິຠາເວຕິ ຈາຕິ ສທ຺ທລກ຺ຂຓສິທ຺ຘສ຺ສ ຈກ຺ຂຕິ-ສທ຺ທສ຺ສ ວເສນ ອຕ຺ຖໍ ວທຕິ. ຈກ຺ຂຕີຕິ ຫິ ອາຈິກ຺ຂຕິ, ອຠິພ຺ຍຕ຺ຕໍ ວທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນຍນສ຺ສ ຈ ວທນ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ສມວິສມວິຠາວນເມວ ອາຈິກ຺ຂນນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ວິຠາເວຕິ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ວາ ຘາຕູນໍ ວິຠາວນຕ຺ຖຕາ ຈກ຺ຂຸ-ສທ຺ທສ຺ສ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຣຕ຺ຕທຸຏ຺ຐາທິກາເລສຸ ກກຓ຺ຏກຣູປໍ ວິຍ ອຸທ຺ທຣູປໍ ວິຍ ຈ ວຓ຺ຓວິກາຣໍ ອາປຊ຺ຊມານໍ ຣູປໍ ຫທຍງ຺ຄຕຠາວໍ ຣູປຍຕິ ຣູປມິວ ປກາສໍ ກໂຣຕິ, ສວິຄ຺ຄຫມິວ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຕ຺ຖາຣຓໍ ວາ ຣູປ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ, ວິຕ຺ຖາຣຓຎ຺ຈ ປກາສນເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ປກາເສຕີ’’ຕິ. ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ວາ ຘາຕູນໍ ປກາສນຕ຺ໂຖເຍວ ຣູປ-ສທ຺ໂທ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ວຓ຺ຓວາຈກສ຺ສ ຣູປ-ສທ຺ທສ຺ສ ຣູປຍຕີຕິ ນິພ຺ພຈນໍ, ຣູປວາຈກສ຺ສ ຣຸປ຺ປຕີຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ.

ອຸທາຫຣີຍຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ-ອຕ຺ເຖ ວຈນເມວ ຄຫິຕໍ ສິຍາ, ນ ຈ ວຈນ-ສທ຺ໂທເຍວ ເອຕ຺ຖ ສທ຺ໂທ, ອຖ ໂຂ ສພ຺ໂພປິ ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍຕິ ສປ຺ປຕີຕິ ສເກຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ສປ຺ປີຍຕິ ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາວໍ ຄມີຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສູຈຍຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວຕ຺ຖຸໍ ຄນ຺ຘວເສນ ອປາກຏໍ ‘‘ອິທໍ ສຸຄນ຺ຘໍ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ປກາເສຕິ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວາ ປຸປ຺ຜາທິວຕ຺ຖຸໍ ‘‘ເອຕ຺ຖ ປຸປ຺ຜໍ ອຕ຺ຖິ ຈມ຺ປກາທິ, ຜລມຕ຺ຖິ ອມ຺ພາທີ’’ຕິ ເປສຸຎ຺ຎໍ ກໂຣນ຺ຕໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣສຄ຺ຄຫຓມູລກຕ຺ຕາ ອາຫາຣຊ຺ໂຌຫຣຓສ຺ສ ຊີວິຕເຫຕຸມ຺ຫິ ອາຫາຣຣເສ ນິນ຺ນຕາຍ ຊີວິຕໍ ອວ຺ຫາຍຕີຕິ ຊິວ຺ຫາ ວຸຕ຺ຕາ ນິຣຸຕ຺ຕິລກ຺ຂເຓນ. ກຸຈ຺ຉິຕານໍ ສາສວຘມ຺ມານໍ ອາໂຍຕິ ວິເສເສນ ກາໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ ອນຸຕ຺ຕຣິຍເຫຕຸຠາວໍ ອນາຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ກາມຣາຄນິທານກມ຺ມຊນິເຕສຸ ກາມຣາຄສ຺ສ ຈ ວິເສສປຈ຺ຈເຍສຸ ຆານຊິວ຺ຫາກາເຍສຸ ກາຍສ຺ສ ວິເສສຕຣສາສວປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ. ເຕນ ຫິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ອສ຺ສາເທນ຺ຕາ ສຕ຺ຕາ ເມຖຸນມ຺ປິ ເສວນ຺ຕິ. ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເທໂສຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາຍິນ຺ທ຺ຣິຍວຕ຺ຖຸກາ ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ ພລວກາມາສວາທິເຫຕຸຠາວໂຕ ວິເສເສນ ‘‘ສາສວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕໂນ ລກ຺ຂຓໍ ຘາຣຍນ຺ຕີຕິ ເຍ ວິເສສລກ຺ຂເຓນ ອາຍຕນສທ຺ທປຣາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ເຕ ຈກ຺ຂາທໂຍ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອຎ຺ເຎ ມໂນໂຄຈຣຠູຕາ ຘມ຺ມາ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂເຓເນວ ເອກາຍຕນຕ຺ຕໍ ອຸປເນຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ. ໂອຬາຣິກວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓມນນສງ຺ຂາເຕຫິ ວິສຍວິສຍິຠາເວຫິ ປຸຣິມານິ ປາກຏານີຕິ ຕຖາ ອປາກຏາ ຈ ອຎ຺ເຎ ມໂນໂຄຈຣາ ນ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາວໍ ນ ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ອິມສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ທີປນຕ຺ໂຖ ຘມ຺ມ-ສທ຺ໂທຕິ.

ວາຍມນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕິຈ຺ເຈວ ອຕ຺ໂຖ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ອຕ຺ເຖ ອາຍຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອາຍຕນນ຺ຕິ ອຘິກຣຓຕ຺ໂຖ ອາຍຕນ-ສທ຺ໂທ, ທຸຕິຍຕຕິເຍສຸ ກຕ຺ຕຸອຕ຺ໂຖ. ເຕ ຈາຕິ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກຘມ຺ເມ. ເຕ ຫິ ຕໍຕໍທ຺ວາຣາຣມ຺ມເຓສຸ ອາຍນ຺ຕິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອາຍາຕິ. ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ຕີຕິ ປຸພ຺ເພ ອນຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ລີນານິ ອປາກຏານິ ປຸພ຺ພນ຺ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ປສາເຣນ຺ຕິ ປາກຏານິ ກໂຣນ຺ຕິ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຣຸຬ຺ຫີວເສນ ອາຍຕນ-ສທ຺ທສ຺ສຕ຺ຖໍ ວຕ຺ຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕໍ ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ມໂນ ມໂນວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ສ ເນສໍ ທ຺ວາຣຠາໂວ ນິສ຺ສຍຠາໂວຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຕ຺ຖໂຕຕິ ວຈນຕ຺ຖໂຕ, ນ ວຈນີຍຕ຺ຖໂຕ. ວຈນຕ຺ໂຖ ເຫຕ຺ຖ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ຈກ຺ຂຕີ’’ຕິອາທິນາ, ນ ວຈນີຍຕ຺ໂຖ ‘‘ຍໍ ຈກ຺ຂຸ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຍ ປສາໂທ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໕໙໗) ວິຍາຕິ.

ຕາວຕ຺ວໂຕຕິ ອນູນາຘິກຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ວາທສາຍຕນວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຠາວາ ອຘິກຠາວໂຕ ໂຈທນາ ນຕ຺ຖິ, ສລກ຺ຂຓຘາຣຓໍ ປນ ສພ຺ເພສໍ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອູນໂຈທນາ ສມ຺ຠວຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຈກ຺ຂາທໂຍປິ ຫີ’’ຕິອາທິ. ອສາຘາຣຓນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ອສາຘາຣຓໍ. ສຕິປິ ອສາຘາຣຓາຣມ຺ມຓຠາເວ ຈກ຺ຂາທີນໍ ທ຺ວາຣຠາເວນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາຍຕເນ ອຄ຺ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓຠາເວຫິ ວາ ອສາຘາຣຓຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອສາຘາຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເຍຠຸຍ຺ຍສຫຸປ຺ປຕ຺ຕິອາທີຫິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ກມາທິອຍຸຕ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕິເກສຸ ຫີຕິ ເອເຕນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກຠາເວນ ວິສຍິຠາເວນ ຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການໍ ປຐມໍ ເທເສຕພ຺ພຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕສຸ ຫິ ປຐມໍ ເທເສຕພ຺ເພສຸ ປາກຏຕ຺ຕາ ປຐມຕຣໍ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ເທສິຕນ຺ຕິ. ຕໂຕ ຆານາຍຕນາທີນີຕິ ເອຕ຺ຖ ພຫູປກາຣຕ຺ຕາຠາເວນ ຈກ຺ຂຸໂສເຕຫິ ປຸຣິມຕຣໍ ອເທເສຕພ຺ພານິ ສຫ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ເອເກນ ກເມນ ເທເສຕພ຺ພານີຕິ ຆານາທິກ຺ກເມນ ເທສິຕານີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຎ຺ຎຖາປິ ຫິ ເທສິເຕສຸ ນ ນ ສກ຺ກາ ໂຈເທຕຸໍ, ນ ຈ ສກ຺ກາ ໂສເຘຕພ຺ພານິ ນ ເທເສຕຸນ຺ຕິ. ໂຄຈໂຣ ວິສໂຍ ເອຕສ຺ສາຕິ ໂຄຈຣວິສໂຍ, ມໂນ. ກສ຺ສ ປນ ໂຄຈໂຣ ເອຕສ຺ສ ວິສໂຍຕິ? ຈກ຺ຂາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນມ຺ປິ. ວິຎ຺ຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓວວຕ຺ຖານໂຕຕິ ເອເຕນ ຈ ຈກ຺ຂາທິອນນ຺ຕຣໍ ຣູປາທິວຈນສ຺ສ ກາຣຓມາຫ.

ປຈ຺ຈຍເຠໂທ ກມ຺ມາທິເຠໂທ. ນິຣຍາທິໂກ ອປທາທິຄຕິນານາກຣຓຎ຺ຈ ຄຕິເຠໂທ. ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທິໂກ ຂຕ຺ຕິຍາທິໂກ ຈ ນິກາຍເຠໂທ. ຕໍຕໍສຕ຺ຕສນ຺ຕານເຠໂທ ປຸຄ຺ຄລເຠໂທ. ຍາ ຈ ຈກ຺ຂາທີນໍ ວຕ຺ຖູນໍ ອນນ຺ຕເຠທຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ໂສເຍວ ຫທຍວຕ຺ຖຸສ຺ສ ຈ ເຠໂທ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ມນາຍຕນສ຺ສ ອນນ຺ຕປ຺ປເຠທຕາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ ທຸກ຺ຂາປຏິປທາທິໂຕ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິອາທິເຠທໂຕ ຈ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີເຍ ວິປສ຺ສນາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ວິປສ຺ສນຸປຄມນຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກາສີຕິເຠທຕາ ມນາຍຕນສ຺ສ ວຸຕ຺ຕາ ນິທ຺ເທສວເສນ. ນີລໍ ນີລສ຺ເສວ ສຠາຄໍ, ອຎ຺ຎໍ ວິສຠາຄໍ, ເອວໍ ກຸສລສມຸຏ຺ຐານາທິເຠເທສຸ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເຕຠູມກຘມ຺ມາຣມ຺ມຓວເສນາຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ ຈກ຺ຂາທິວຊ຺ຊໍ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສປຣິປ຺ຜນ຺ທກິຣິຍາວເສນ ອີຫນໍ ອີຫາ. ຈິນ຺ຕນວເສນ ພ຺ຍາປາຣກຣຓໍ ພ຺ຍາປາໂຣ. ຕຕ຺ຖ ພ຺ຍາປາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນ ຫິ ຈກ຺ຂຸ ຣູປາທີນໍ ເອວໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອີຫໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນ ຈ ຕານີ’’ຕິອາທິ. ອຸຠຍມ຺ປິ ປນ ອີຫາ ຈ ໂຫຕິ ພ຺ຍາປາໂຣ ຈາຕິ ອຸປ຺ປຏິປາຏິວຈນໍ. ຘມ຺ມຕາວາຕິ ສຠາໂວວ, ກາຣຓສມຕ຺ຖຕາ ວາ. ອີຫາພ຺ຍາປາຣຣຫິຕານໍ ທ຺ວາຣາທິຠາໂວ ຘມ຺ມຕາ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ອຕ຺ເຖ ຍນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ຍສ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຣິມສ຺ມິໍ ສມ຺ຠວນວິເສສນໍ ຍໍ-ສທ຺ໂທ. ‘‘ສຸຎ຺ໂຎ ຄາໂມຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉນ຺ເນຕໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການໍ ອາຍຕນານໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໓໘) ວຈນໂຕ ສຸຎ຺ຎຄາໂມ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ. ອນ຺ນປານສໂມຫິຕນ຺ຕິ ຄຫິເຕ ສຸຎ຺ຎຄາເມ ຍຎ຺ຎເທວ ຠາຊນໍ ປຣາມສີຍຕິ, ຕໍ ຕໍ ຣິຕ຺ຕກໍເຍວ ປຣາມສີຍຕິ, ເອວໍ ຘຸວາທິຠາເວນ ຄຫິຕານິ ອຸປປຣິກ຺ຂິຍມານານິ ຣິຕ຺ຕກາເນວ ເອຕານິ ທິສ຺ສນ຺ຕີຕິ. ຈກ຺ຂາທິທ຺ວາເຣສຸ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສຸປ຺ປາທກຠາເວນ ຣູປາທີນິ ຈກ຺ຂາທີນໍ ອຠິຆາຕການີຕິ ວຸຕ຺ຕານິ. ອຫິສຸສຸມາຣປກ຺ຂິກຸກ຺ກຸຣສິງ຺ຄາລມກ຺ກຏາ ຉ ປາຓກາ. ວິສມພິລາກາສຄາມສຸສານວນານິ ເຕສໍ ໂຄຈຣາ. ຕຕ຺ຖ ວິສມາທິອຊ຺ຌາສເຍຫິ ຈກ຺ຂາທີຫິ ວິສມຠາວພິລາກາສຄາມສຸສານສນ຺ນິສ຺ສິຕສທິສຸປາທິນ຺ນຘມ຺ມວນຠາເວຫິ ອຠິຣມິຕຕ຺ຕາ ຣູປາທີນມ຺ປິ ວິສມາທິສທິສຕາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ.

ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວຏ຺ເຐນາຕິ ອິທໍ ອິຕເຣສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອາກາຣານໍ ສງ຺ຄຫກຕ຺ຕາ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວາກາໂຣ ເອວ ຫິ ອຸປ຺ປາທວຍຕ຺ຕາກາຣາທໂຍຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫຸຕ຺ວາຕິ ເອເຕນ ປຸຣິມນ຺ຕວິວິຕ຺ຕຕາປຸພ຺ພກໍ ມຊ຺ເຌ ວິຊ຺ຊມານຕໍ ທສ຺ເສຕິ, ຕໍ ວຕ຺ວາ ອຠາວວຈເນນ ມຊ຺ເຌ ວິຊ຺ຊມານຕາປຸພ຺ພກໍ, ອປຣນ຺ເຕ ອວິຊ຺ຊມານຕໍ, ອຸຠເຍນປິ ສທາ ອຠາໂວ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສຠາວວິຊຫນໍ ວິປຣິຓາໂມ, ຊຣາຠງ຺ເຄຫິ ວາ ປຣິວຕ຺ຕນໍ, ສນ຺ຕານວິກາຣາປຕ຺ຕິ ວາ. ສທາ ອຠາເວປິ ຈິຣຏ຺ຐານໍ ສິຍາຕິ ຕໍນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ‘‘ຕາວກາລິກໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ອຸປ຺ປາທວຍຎ຺ຎຖຕ຺ຕຣຫິຕໍ ນິຈ຺ຈໍ, ນ ອິຕຣຖາຕິ ນິຈ຺ຈປຏິກ຺ເຂປໂຕ ອນິຈ຺ຈໍ, ນິຈ຺ຈປຏິປກ຺ຂໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຊາຕິຘມ຺ມຕາທີຫິ ອນິຏ຺ຐຕາ ປຏິປີຬນໍ. ປຏິປີຬນຏ຺ເຐນາຕິ ຈ ຍສ຺ສ ຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ປຏິປີຬນໂຕ, ສຍໍ ວາ ຊຣາທີຫິ ປຏິປີຬນຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິຕ຺ຕຏ຺ຐິຕິກສ຺ສປິ ອຕ຺ຕໂນ ວິຊ຺ຊມານກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປາທາທີຫິ ອຠິຓ຺ຫໍ ສມ຺ປຏິປີຬນຕ຺ຕາ ‘‘ອຠິຓ຺ຫສມ຺ປຏິປີຬນໂຕ’’ຕິ ປຸຣິມໍ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓໍ ວິເສເສຕ຺ວາ ວທຕິ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປີຬນໂຕ ທຸກ຺ຂມໍ. ສຸຂປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ ທຸກ຺ຂໍ ສຸຂໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ ນິວາເຣຕິ, ທຸກ຺ຂວຈນໍ ວາ ອຕ຺ຖໂຕ ສຸຂໍ ປຏິກ຺ຂິປຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຂປຏິກ຺ເຂປໂຕ’’ຕິ.

ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ວສວຕ຺ຕນໂກ, ນາປິ ອິທໍ ວສວຕ຺ຕນກນ຺ຕິ ອວສວຕ຺ຕນກໍ, ອຕ຺ຕໂນ ປຣສ຺ມິໍ ປຣສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຕນິ ວສວຕ຺ຕນຠາໂວ ວາ ວສວຕ຺ຕນກໍ, ຕໍ ເອຕສ຺ສ ນຕ຺ຖີຕິ ອວສວຕ຺ຕນກໍ, ອວສວຕ຺ຕນກສ຺ສ ອວສວຕ຺ຕນໂກ ວາ ອຕ຺ໂຖ ສຠາໂວ ອວສວຕ຺ຕນກຏ຺ໂຐ, ອິທຎ຺ຈ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓໍ. ເຕນາຕິ ປຣສ຺ສ ອຕ຺ຕນິ ວສວຕ຺ຕນາກາເຣນ ສຸຎ຺ຎໍ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ອຕ຺ເຖ ສຸຎ຺ຎໂຕຕິ ເອຕສ຺ເສວ ວິເສສນໍ ‘‘ອສ຺ສາມິກໂຕ’’ຕິ. ອຖ ວາ ‘‘ຍສ຺ມາ ວາ ເອຕໍ…ເປ… ມາ ປາປຸຓາຕູ’’ຕິ ເອວໍ ຈິນ຺ຕຍມານສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ວສວຕ຺ຕນຠາໂວ ນຕ຺ຖິ, ສຸຎ຺ຎໍ ຕໍ ເຕນ ອຕ຺ຕໂນເຍວ ວສວຕ຺ຕນາກາເຣນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ອິທໍ ກສ຺ສຈິ ກາມກາຣິຍໍ, ນາປິ ເອຕສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ກາມກາຣິຍໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອກາມກາຣິຍໍ. ເອເຕນ ອວສວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ວິເສເສຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ.

ວິຠວຄຕິ ວິນາສຄມນໍ. ສນ຺ຕຕິຍໍ ຠວນ຺ຕຣຸປ຺ປຕ຺ຕິເຍວ ຠວສງ຺ກນ຺ຕິຄມນໍ. ສນ຺ຕຕິຍາ ຍຖາປວຕ຺ຕາກາຣວິຊຫນໍ ປກຕິຠາວວິຊຫນໍ. ‘‘ຈກ຺ຂຸ ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຈກ຺ຂຸອນິຈ຺ຈ-ສທ຺ທານໍ ເອກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ອນິຈ຺ຈານໍ ເສສຘມ຺ມານມ຺ປິ ຈກ຺ຂຸຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ເອຕິສ຺ສາ ໂຈທນາຍ ນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ວິເສສສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓວາຈການຎ຺ຈ ສທ຺ທານໍ ເອກເທສສມຸທາຍໂພຘນວິເສສໍ ທີເປຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ກິໍ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາຈາຣໍ ກເຖນ຺ເຕນ ກິໍ ລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ກຕມາ ຈານນ຺ທ, ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎາ? ອິຘານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣຎ຺ຎຄໂຕ ວາ ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕ ວາ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕ ວາ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ ‘ຈກ຺ຂຸ ອນຕ຺ຕາ’ຕິ…ເປ… ‘ຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຕາ’ຕິ. ອິຕິ ອິເມສຸ ຉສຸ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິເຣສຸ ອາຍຕເນສຸ ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໖໐) ອວິເສເສສຸ ອາຍຕເນສຸ ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ກາຣຓຠູຕານໍ ຈກ຺ຂາທີນໍ, ຜລຠູຕານຎ຺ຈ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ກາຣຓຜລມຕ຺ຕຕາຍ ອນຕ຺ຕຕາຍ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓວິຠາວນຕ຺ຖາຍ ອາຍຕນເທສນາຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ວາທສນ຺ນໍ…ເປ… ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິ. ຍທິປິ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓານິ ເອຕ຺ຖ ທສ຺ສິຕານິ, ເຕຫິ ຈ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓເມວ ວິເສເສນ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເວຕິ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ສມາປນຕ຺ໂຖ. ອິຈ຺ຈສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ຍຖາສມາປິຕສ຺ສ ອາໂຣເປຕພ຺ພໂທສສ຺ສ ນິທສ຺ສນຕ຺ໂຖ. ເອວນ຺ຕິ ‘‘ຈກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອວໍ ວາເທ ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຈ຺ຈສ຺ສາຕິ ວາ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ‘‘ອິຕິ ວທນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ປຣວາທິສ຺ສ ໂທສລກ຺ຂຓາກາຣນິທສ຺ສນຕ຺ໂຖ. ເອວນ຺ຕິ ໂທສຄມນປ຺ປກາຣນິທສ຺ສນຕ຺ໂຖ. ຣູເປ ອຕ຺ຕນິ ‘‘ເອວໍ ເມ ຣູປໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ອຕ຺ຕນິເຍ ວິຍ ສາມິນິທ຺ເທສາປຕ຺ຕີຕິ ເຈ? ນ, ‘‘ມມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ‘‘ມມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຫິ ຄຫິຕໍ ຣູປໍ ວສວຕ຺ຕິຕາຍ ‘‘ເອວໍ ເມ ໂຫຕູ’’ຕິ ອິຈ຺ຉິຍມານຎ຺ຈ ຕເຖວ ຠເວຍ຺ຍ, ອິຈ຺ຉໂຕປິ ຫິ ຕສ຺ສ ຣູປສງ຺ຂາໂຕ ອຕ຺ຕາ ອວສວຕ຺ຕິ ຈາຕິ. ອາພາຘາຍາຕິ ເອວໍ ທຸກ຺ເຂນ. ປຎ຺ຎາປນນ຺ຕິ ປເຣສໍ ຎາປນໍ. ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓປຎ຺ຎາປນສ຺ສ ອຎ຺ເຎສໍ ອວິສຍຕ຺ຕາ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓທີປການໍ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓານຎ຺ຈ ປຎ຺ຎາປນສ຺ສ ອວິສຍຕາ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ.

ເອວໍ ປນ ທຸປ຺ປຎ຺ຎາປນຕາ ເອເຕສໍ ທຸຣູປຏ຺ຐານຕາຍ ໂຫຕີຕິ ເຕສໍ ອນຸປຏ຺ຐຫນກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອິມານິ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຐານາທີສຸ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປວຕ຺ຕມານສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຠິຓ຺ຫສມ຺ປຏິປີຬນສ຺ສ. ຘາຕຸມຕ຺ຕຕາຍ ຈກ຺ຂາທີນໍ ສມູຫໂຕ ວິນິພ຺ຠຸຊ຺ຊນໍ ນານາຘາຕຸວິນິພ຺ໂຠໂຄ. ຆເນນາຕິ ຈຕ຺ຕາຣິປິ ຆນານິ ຆນຠາເວນ ເອກຕ຺ຕໍ ອຸປເນຕ຺ວາ ວທຕິ. ປຎ຺ຎາເຍວ ສນ຺ຕຕິວິໂກປນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍາຖາວສຣສໂຕຕິ ອວິປຣີຕສຠາວໂຕ. ສຠາໂວ ຫິ ຣສິຍມາໂນ ອວິຣທ຺ຘປຏິເວເຘນ ອສ຺ສາທິຍມາໂນ ‘‘ຣໂສ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອນິຈ຺ຈາທີຫິ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓາທີນໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ວຈນໍ ຣຸປ຺ປນາທິວເສນ ປວຕ຺ຕຣູປາທິຄ຺ຄຫຓໂຕ ວິສິຏ຺ຐສ຺ສ ອນິຈ຺ຈາທິຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ສພ຺ຠາວາ. ນ ຫິ ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉທມຕ຺ເຕນ ກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິ ໂຫຕິ, ອນິຈ຺ຈາທໂຍ ຈ ຣູປາທີນໍ ອາກາຣາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເຕ ປນາກາຣາ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອວິຊ຺ຊມານາ ຣູປາທີນໍ ອາກາຣມຕ຺ຕາເຍວາຕິ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐສາລິນິຍໍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໓໕໐) ລກ຺ຂຓາຣມ຺ມຓິກວິປສ຺ສນາຍ ຂນ຺ຘາຣມ຺ມຓຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາຍມຕ຺ເຕ ຐາຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ນາຕິຘາວິຕຸໍ. ‘‘ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ຈ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕຖາ ທຸກ຺ຂາທິຄ຺ຄຫເຓ ອິຕຣສ຺ສາຄຫຓໍ. ອນິຈ຺ຈາທິຄ຺ຄຫຓານິ ຈ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາທິນິວຕ຺ຕນການິ ສທ຺ຘາສມາຘິປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍາຘິການິ ຕິວິຘວິໂມກ຺ຂມຸຂຠູຕານິ. ຕສ຺ມາ ເອເຕສໍ ອາກາຣານໍ ປຣິຄ຺ຄຍ຺ຫມານານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິເສໂສ ຈ ອຕ຺ຖີຕິ ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານິ ວຸຕ຺ຕານິ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.