໑. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໔໓໑. ປຐໂມ ກຕ຺ຕຸອຕ຺ໂຖ ‘‘ອິຊ຺ຌຕີຕິ ອິທ຺ຘີ’’ຕິ. ທຸຕິໂຍ ກຣຓຕ຺ໂຖ ‘‘ອິຊ຺ຌນ຺ຕິ ເອຕາຍາ’’ຕິ. ປຊ຺ຊິຕພ຺ພາ ອິທ຺ຘິ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ອິທ຺ຘິໍ ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ປາປຸຓນ຺ຕີ’’ຕິ ກຕ຺ຕຸສາຘນສ຺ສ ອິທ຺ຘິສທ຺ທສ຺ສ ກຣຓສາຘເນນ ປາທສທ຺ເທນ ສມານາຘິກຣຓຕາຍ ອສມ຺ຠວໂຕ, ອິຊ຺ຌນກສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຖສ຺ສ ກຣຓຠູເຕນ ປາເທນ ປຊ຺ຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ອິທ຺ຘິ ເອວ ປາໂທ’’ຕິ ສທ຺ທໂຍຊນາ ນ ສມ຺ຠວຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖມາຫ ‘‘ນ ຈ…ເປ… ວຕ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອິທ຺ຘິກິຣິຍາກຣເຓນາຕິ ອິຊ຺ຌນກິຣິຍາຍ ກຣຓຠູເຕນ ອຕ຺ເຖນ ສາເຘຕພ຺ພາ ຈ ອິທ຺ຘິ ປຊ຺ຊິຕພ຺ພາຕິ ໂຍຊນາ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ກຣຓານນ຺ຕິ ອິຊ຺ຌນປຊ຺ຊນກິຣິຍາກຣຓານໍ ອິທ຺ຘິປາທຕ຺ຖານໍ. ນ ອສມານາຘິກຣຓຕາ ສມ຺ຠວຕິ ປຏິເສຘທ຺ວຍໍ ປກຕິຍໍ ຐເປຕີຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ປຐເມນຕ຺ເຖນ ສມານາຘິກຣຓສມາໂສ, ທຸຕິເຍນ ສາມິວຈນສມາໂສ ອິທ຺ຘິປາທສທ຺ທານໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ. ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ວາ ປຐເມນຕ຺ເຖນ ສມານາຘິກຣຓສມາສວເສເນວ ໂຍຊນາ ຍຸຊ຺ຊຕິ ປາທສ຺ສ ປຊ຺ຊມານໂກຏ຺ຐາສຠາວໂຕ. ທຸຕິເຍນຕ຺ເຖນ ອິຕຣສມາເສເນວ ໂຍຊນາ ຍຸຊ຺ຊຕິ ປາທສ຺ສ ອິຊ຺ຌນກຣຓູປາຍຠາວໂຕ.

ເກຈີຕິ ຘມ຺ມສິຣິຕ຺ເຖຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ທຸວິຘຕ຺ຖາຍາຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິອຕ຺ຖາຍ, ວຸທ຺ຘິອຕ຺ຖາຍ ຈ. ວິສຸນ຺ຕິ ‘‘ອິທ຺ຘິ ເອວ ປາໂທ ອິທ຺ຘິປາໂທ’’ຕິ ອິມສ຺ມາ ວິສຸໍ. ສມາສໂຍຊນາວເສນາຕິ ‘‘ອິທ຺ຘິຍາ ປາໂທ ອິທ຺ຘິປາໂທ’’ຕິ ເອວໍ ສມາສໂຍຊນາວເສນ. ຍຖາຍຸຕ຺ໂຕຕິ ກຕ຺ຕຸກຣຓຕ຺ເຖສຸ ໂຍ ໂຍ ຍຸຕ຺ໂຕ. ປຏິລາຠປຸພ຺ພຠາຄານນ຺ຕິ ວິເສສາຘິຄມຕໍປຸພ຺ພຠາຄານໍ ຍຖາກ຺ກມໍ ກຕ຺ຕິທ຺ຘິກຣຓິທ຺ຘິຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ອຸຕ຺ຕຣຈູຬຠາຊນີເຍ ‘‘ຉນ຺ໂທເຍວ ຉນ຺ທິທ຺ຘິປາໂທ, ຈິຕ຺ຕເມວ, ວີຣິຍເມວ, ວີມໍສາວ ວີມໍສິທ຺ຘິປາໂທ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອາຫ ‘‘ອຸຕ຺ຕຣຈູຬຠາຊນີເຍ ວາ ວຸຕ຺ເຕຫິ ຉນ຺ທາທີຫິ ອິທ຺ຘິປາເທຫີ’’ຕິອາທິ.

ຉນ຺ທຈິຕ຺ຕວີມໍສິທ຺ຘິປາເທສຸ ຕາວ ຍຸຕ຺ຕໍ ປຘານສງ຺ຂາຣຄ຺ຄຫຓໍ ອປຸພ຺ພຕ຺ຕາ, ວີຣິຍິທ຺ຘິປາເທ ປນ ກຖນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ວີຣິຍິທ຺ຘິປາທນິທ຺ເທເສ’’ຕິອາທິ. ຍທິ ທ຺ເວເຍວ ສມນ຺ນາຄມງ຺ຄານິ, ຉນ຺ທາທໂຍ ກິມຕ຺ຖິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ສມາຘິວິເສສນານີ’’ຕິ. ນ ອິຘ…ເປ… ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ ອຕພ຺ພິເສສນຕ຺ຕາ. ຍທິປິ ສມາຘິວິເສສນສມນ຺ນາຄມງ຺ຄທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວີຣິຍໍ ອາຄຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປນ ‘‘ວີຣິຍສມາຘິສມນ຺ນາຄຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາປິ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ສິທ຺ເຘ ສຕິ ປຸນ ວຈນໍ ວີຣິຍນ຺ຕຣສພ຺ຠາວໍ ນຸ ໂຂ ທີເປຕີຕິ ກທາຈິ ອາສງ຺ເກຍ຺ຍາຕິ ຕທາສງ຺ການິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ວີຣິຍຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຉນ຺ທາທີຫິ ວິສິຏ຺ໂຐຕິ ຉນ຺ທາທີນໍ ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍຕາວິເສເສນ ວິສິຏ຺ໂຐ. ເຕເນວ ຫິ ຉນ຺ທາທິມຸເຂເນວ ອິທ຺ຘິປາທາ ເທສິຕາ. ຕຖາ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຉນ຺ທໍ ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ອຘິປຕິໍ ກຣິຕ຺ວາ ລຠຕິ ສມາຘິ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕໍຕໍອວສ຺ສຍນວເສນາຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຉນ຺ທສ຺ສ ສມາຘິໂນ ອວສ຺ສຍຕາວເສນ, ປຈ຺ຈຍວິເສສຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປາຍຕ຺ເຖນ…ເປ… ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ ອຘິຄມູປາຍຕາປິ ນິສ຺ສຍຠາໂວເຍວາຕິ. ‘‘ເຕເນວາ’’ຕິອາທິນາ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ຉນ຺ທາທີນໍ ອິທ຺ຘິປາທຕໍ ປາຬິຍາເຍວ ວິຠາເວຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຕເນວາຕິ ຉນ຺ທາທີນໍເຍວ ອຸປາຍຕ຺ຖຠາເວເນວ ອິທ຺ຘິປາທຠາວສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ອຸປາຍິທ຺ຘິປາທທສ຺ສນຕ຺ຖເມວາຕິ ຉນ຺ທາທິເກ ຘຸເຣ ເຊຏ຺ຐເກ ປຸພ຺ພງ຺ຄເມ ກຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕສມາຘິ ຉນ຺ທາທີນໍ ອິທ຺ຘິຍາ ອຘິຄມູປາຍຕາທສ຺ສນໍ ອຸປາຍິທ຺ຘິປາທທສ຺ສນໍ, ຕທຕ຺ຖເມວ ‘‘ຕຖາຠູຕສ຺ສ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປາຬິຍໍ ນິສ຺ສຍິທ຺ຘິປາທທສ຺ສນໍ ກຕໍ ຉນ຺ທາທິວິສິຏ຺ຐານໍເຍວ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທີນໍ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ເອວຎ຺ເຈຕໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎຖາ ເກວລໍ ອິທ຺ຘິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍເຍວ ຂນ຺ຘານໍ ວເສນ ອິທ຺ຘິປາທຠາເວ ຄຍ຺ຫມາເນ ຈຕຸພ຺ພິຘຕາ ນ ໂຫຕິ ວິເສສກາຣຓາຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໔໓໓. ໂຕສນໍ ສຕ຺ຖຸ ອາຣາຘນໍ, ສິກ຺ຂາຍ ວາ. ຖາມຠາວໂຕຕິ ຖິຣຠາວໂຕ. ກຸລາປເທເສ ຊາຕິມາ ປຸຣິສ຺ສໂຣ ໂຫຕີຕິ ‘‘ປຸພ຺ພງ຺ຄມຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິສິຏ຺ຐຊາຕິສທິສຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຈາຣຓາປຎ຺ຎາເຫຕຸກຕ຺ຕາ ມນ຺ຕສ຺ສ ວີມໍສາສທິສຕາ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາວາຕິ ນ ອຸທ຺ຘຏາ.

ຉນ຺ທາທິເກຕິ ຉນ຺ທສມາຘິປຘານສງ຺ຂາຣາ, ວີຣິຍຈິຕ຺ຕວີມໍສາສມາຘິປຘານສງ຺ຂາຣາຕິ ອິເມ ຕໂຍ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ. ອເຠທໂຕ ເຠທໍ ອກຕ຺ວາ ອຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິຠາວສາມຎ຺ເຎນ, ອິທ຺ຘິປາທຠາວສາມຎ຺ເຎນ ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ’’ຕິ. ເຠທນໍ ວາ ສມ຺ເຠທນໍ ມິສ຺ສີກຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອມິສ຺ເສຕ຺ວາ’’ຕິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ເສສາ ປນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ ອິທ຺ຘິປາທາເຍວາ’’ຕິ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໔໓໓) ອິທ຺ຘິອິທ຺ຘິປາເທ ອມິສ຺ເສຕ຺ວາປິ ກຖິຕໍ. ວິເສເສນາຕິ ເຠເທນ ຈຕູສຸ ອິທ຺ຘິປາເທສຸ ອສມ຺ມິສ຺ສຠາເວນ ອາເວຓິກຕ຺ຕາ. ອາເວຓິກາ ຫິ ຉນ຺ທາທໂຍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອິທ຺ຘິປາທສ຺ສ. ອວິເສເສນາຕິ ອເຠເທນ, ຈຕຸຣິທ຺ຘິປາທສາຘາຣຓຠາເວນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຉນ຺ທິທ຺ຘິປາທສມາຘິທ຺ຘິປາທາທໂຍຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຘານສງ຺ຂາຣໍ, ວີຣິຍຈິຕ຺ຕວີມໍສາ ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປາໂທຕິ ເຕຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຈຕຸກ຺ຂນ຺ຘມາຫ. ‘‘ຉນ຺ທິທ຺ຘິປາເທ ປວິສນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ວິສິຏ຺ເຐສ຺ເວວ ປເວສໍ ອວຕ຺ວາ. ຈຕູສູຕິ ຉນ຺ໂທ, ສມາຘິ, ປຘານສງ຺ຂາຣາ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຂນ຺ຘາຕິ ເອວໍ ຈຕູສຸ. ຉນ຺ທເຫຕຸໂກ, ຉນ຺ທາຘິໂກ ວາ ສມາຘິ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຉນ຺ທວໂຕ ໂກ ສມາຘິ ນ ອິຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອິຕີຕິ ເອວໍ ອເນນ ປກາເຣນ, ຍໍ ສມາຘິຠາວນາມຸຂໍ. ສມາຘິຠາວນານຸໂຍເຄນ ຠາວິຕາ ຂນ຺ຘາ ສມາຘິຠາວິຕາ.

‘‘ເຍ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ‘‘ອຠິນວໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ວິວຣຕິ. ຕິຓ຺ຓນ຺ຕິ ຉນ຺ທສມາຘິປຘານສງ຺ຂາຣານໍ. ອິທນ຺ຕິ ‘‘ອິເມ ຫິ ຕໂຍ’’ຕິອາທິວຈນໍ. ປຸຣິມສ຺ສາຕິ ‘‘ຉນ຺ໂທ ສມາຘີ’’ຕິອາທິວຈນສ຺ສ. ກາຣຓຠາເວນາຕິ ສາຘນຠາເວນ. ເຕນາຕິ ‘‘ອິເມ ຫິ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທິວຈເນນ. ຍສ຺ມາ ຉນ຺ທາທໂຍ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການຎ຺ຈ ນິສ຺ສຍຠາເວນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕສມ຺ປິ ອິທ຺ຘິປາທຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂສ ປນ ນິສ຺ສຍຠາໂວ ສມ຺ປໂຍຄາວິນາຠາວີຕິ ອາຫ ‘‘ຕທນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ’’ຕິ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຉນ຺ທາທີນໍ ວິຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘານໍ ສຠາວໂຕ ອິທ຺ຘິຠາໂວ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ອິທ຺ຘິຠາວປຣິຍາໂຍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເສສາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກາ…ເປ… ນ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວນາ’’ຕິ. ເອກເທສສ຺ສາຕິ ຉນ຺ທາທີນໍ. ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ຂນ຺ຘານໍ, ຉນ຺ທາທີນໍ ວາ ຈຕຸນ຺ນໍ. ປຸນປີຕິ ‘‘ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກາ ປນາ’’ຕິອາທິໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ອິມິນາ ຈຕຸກ຺ຂນ຺ຘຕເທກເທສານໍ ອິທ຺ຘິຠາວທີປເນນ.

ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໂຕ ວຈນກ຺ກເມນ ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອປຸພ຺ພນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ’’ຕິ. ເກນຏ຺ເຐນ ອິທ຺ຘິ ປຏິລາໂຠ, ເກນຏ຺ເຐນ ປາໂທ ປຸພ຺ພຠາໂຄຕິ ຍຖາກ຺ກມໍ ໂຍຊນາ. ຍທິ ປຕິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ປາໂທ, ນິສ຺ສຍິທ຺ຘິປາໂທເຍວ ວຸຕ຺ໂຕ ສິຍາ, ນ ອຸປາຍິທ຺ຘິປາໂທຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປາໂຍ ຈາ’’ຕິອາທິ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີເຍ, ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີເຍ ຈ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີເຍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ສມາຘິວິເສສນຠາເວນາຕິ ‘‘ຉນ຺ທາຘິປຕິ, ຉນ຺ທເຫຕຸໂກ, ຉນ຺ທາຘິໂກ ວາ ສມາຘິ ຉນ຺ທສມາຘີ’’ຕິອາທິນາ ສມາຘິສ຺ສ ວິເສສນຠາເວນ. ‘‘ສມາຘິເສວນວເສນາ’’ຕິ ຈ ປາໂຐ. ຕຕ຺ຖ ສມາຘິເສວນວເສນາຕິ ຉນ຺ທາຘິເກ ອຘິປຕິໍ ກຣິຕ຺ວາ ສມາຘິສ຺ສ ອາເສວນວເສນ. ອຸປາຍຠູຕານນ຺ຕິ ‘‘ຉນ຺ທວໂຕ ເຈ ສມາຘິ ອິຊ຺ຌຕິ, ມຍ຺ເຫວ ອິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ສມາຘິອາເສວນາຍ ອຸປາຍຠູຕານໍ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.