໑. ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໒໑໙. ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣຠາເວຕິ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣຠາວເຫຕຸ. ຕໍທ຺ວາຣິເກຫີຕິ ຕສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ປວຕ຺ຕນເກຫິ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິເກຫິ. ເຕ ຫິ ‘‘ຕໍ ທ຺ວາຣໍ ປວຕ຺ຕິໂອກາສຠູຕໍ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ຕໍທ຺ວາຣິກາ. ນນຸ ຈ ຕພ຺ພຕ຺ຖຸເກຫິປິ ຕໍ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕິ. ເຕນາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຕິກ຺ເຂ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕາ, ມນ຺ເທ ຈ ມນ຺ທຕ຺ຕາ’’ຕິ? ສຈ຺ຈໍ ກາເຣຕິ, ຕພ຺ພຕ຺ຖຸກາປິ ປນ ອິຘ ‘‘ຕໍທ຺ວາຣິກາ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕາ. ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕທ຺ວາຣຠາວໍເຍວ ຫິ ຈກ຺ຂຸ ນິສ຺ສຍຏ຺ເຐນ ‘‘ວຕ຺ຖູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຖ ວາ ຕໍທ຺ວາຣິເກສຸ ຕສ຺ສ ອິນ຺ທຏ຺ໂຐ ປາກໂຏຕິ ‘‘ຕໍທ຺ວາຣິເກຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິນ຺ທຏ຺ໂຐ ປເຣຫິ ອນຸວຕ຺ຕນີຍຕາ ປຣມິສ຺ສຣຠາໂວຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຎ຺ຫິ…ເປ… ອນຸວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸໍ. ເຕຕິ ຕໍທ຺ວາຣິເກ. ກິຣິຍານິຏ຺ຐານວາຈີ ອາວີ-ສທ຺ໂທ ‘‘ວິຊິຕາວີ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໒໕໘; ໒.໓໓; ໓.໑໙໙) ວິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິນິຏ຺ຐິຕກິຈ຺ຈຊານນ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຉ ອິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ກຕມານິ ຉ? ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ…ເປ… ມນິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໔໙໕-໔໙໙) ເອວໍ ກຕ຺ຖຈິ ຉປິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ອາຄຕານິ, ກສ຺ມາ ປນ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ຂນ຺ຘາທໂຍ ວິຍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ເອກຊ຺ຌໍ ນ ວຸຕ຺ຕານິ, ອຠິຘມ຺ເມ ຈ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ’’ຕິອາທິ. ນິສ຺ສຣຓູປາຍາທິຠາວໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ໂລກຸຕ຺ຕເຣສຸ ມຄ຺ຄປຣິຍາປນ຺ນານິ ນິສ຺ສຣຓໍ, ອິຕຣານິ ນິສ຺ສຣຓຜລໍ, ວິວຏ຺ຏສນ຺ນິສ຺ສິເຕນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕານິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນິ ນິສ຺ສຣຓູປາໂຍ, ອິຕເຣສຸ ການິຈິ ປວຕ຺ຕິຠູຕານິ, ການິຈິ ປວຕ຺ຕິອຸປາໂຍຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ຂີຓາສວສ຺ສ ຠາວຠູໂຕຕິ ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາ ວິຍ ຂີຓາສວສ຺ເສວ ຘມ຺ມຠູໂຕ.

ທ຺ເວ ອຕ຺ຖາຕິ ອິນ຺ທລິງ຺ຄອິນ຺ທສິຏ຺ຐຏ຺ຐາ. ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຍວເສນາຕິ ຍຖາສກໍ ກມ຺ມາທິປຈ຺ຈຍວເສນ. ຕໍສຫິຕສນ຺ຕາເນຕິ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍສຫິເຕ, ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍສຫິເຕ ຈ ສນ຺ຕາເນ. ອຎ຺ຎາກາເຣນາຕິ ອິຕ຺ຖິອາທິໂຕ ອຎ຺ເຎນ ອາກາເຣນ. ອນຸວຕ຺ຕນີຍຠາໂວ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອາຘິປຈ຺ຈນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈຕ຺ເຖຕິ ອາຘິປຈ຺ຈຕ຺ເຖ.

ເຕສນ຺ຕິ ອນຎ຺ຎາຕຎ຺ຎສ຺ສາມີຕິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນໍ ຕິຓ຺ຓໍ. ຍາ ສຸຂທຸກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາກາຣສມ຺ໂຠຄຣສຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ສາ ອາຣມ຺ມຓສຠາເວເນວ ເວທິຕພ຺ພາ, ນ ເອກຈ຺ຈໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນໍ ວິຍ ປຣິກປ຺ປວເສນາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຍທິປິ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍານນ຺ຕຣໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຣູປກຓ຺ເຑປິ (ຘ. ສ. ໕໘໔) ເທສິຕໍ, ຕໍ ປນ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ນ ຈ ຕຕ຺ຖ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ວຸຕ຺ຕານິ. ອິຘ ປນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານຸກ຺ກໂມ ວຸຕ຺ໂຕ ສພ຺ພາກາເຣນ ຍມກເທສນາຍ ສໍສນ຺ທຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ໂສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຍມກເທສນາຍ ສເມຕີ’’ຕິ. ປຸຣິມປຈ຺ຉິມານໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣານນ຺ຕິ ຈກ຺ຂາທີນໍ ປຸຣິມານໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການໍ, ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນໍ ປຈ຺ຉິມານໍ ພາຫິຣານໍ. ເຕສໍ ມຊ຺ເຌ ວຸຕ຺ຕໍ ອຸຠເຍສໍ ອຸປກາຣກຕາທີປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນ ເອວມ຺ປິ ເທສນນ຺ຕຣານຸໂຣເຘນ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອນຸກ຺ກມໍ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຣໂຕ ປນ ກິຈ຺ຈວິນິຈ຺ຉເຍ ອິຘ ປາຬິຍໍ ອາຄຕນິຍາເມເນວ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍານນ຺ຕຣໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ, ຕທນນ຺ຕຣຎ຺ຈ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ກິຈ຺ຈວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສສ຺ສຕິ. ສພ຺ພໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຠາເວນ, ຍຖາຣຫໍ ວາ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂຕາທິຠາເວນ. ທຸວິຘຕ຺ຕຠາວານຸປາລກສ຺ສາຕິ ຣູປາຣູປວເສນ ທຸວິຘສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ອນຸປາລກສ຺ສ. ຣູປາຣູປວເສນ ທຸວິຘມ຺ປິ ຫິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອິຘ ຄຫິຕໍ. ‘‘ປວຕ຺ຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ສຫຊາຕຘມ຺ມານໍ ປວຕ຺ຕນຣເສນ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິເຍນ ເວທຍິຕານໍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພຕໍ ທີເປຕິ. ‘‘ຠາວນາມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ຜລຠູຕໍ ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ຠາວນາຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສກ຺ກາ ອວຕ຺ຕຸໍ. ‘‘ຠາເວຕພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຠາວນາຠາໂວ ປາກໂຏວ. ທສ຺ສນານນ຺ຕຣາຕິ ສມານຊາຕິຠູມິເກນ ອພ຺ຍວຫິຕຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ, ນ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍໍ.

ຕສ຺ສາຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍຠາວສ຺ສ. ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓຕ຺ຕາຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ອນິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ອສາຘາຣຓຕ຺ຕາ. ເອວໍ ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ກິຈ຺ຈວິເສສໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ປກຣຓໂຕປິ ຕໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍກຖາຍ ຈ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອຎ຺ເຎສນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສຠາວານມ຺ປິ ສຫຊາຕຘມ຺ມານໍ. ເຍຫິ ເຕ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣນ຺ຕິ, ເຕສໍ ວສວຕ຺ຕາປນໍ ນຕ຺ຖິ, ຍຖາ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ປຸພ຺ພງ຺ຄມສຠາວາຠາວໂຕ ສຍຎ຺ຈ ເຕ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ເສວ ວເສ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານິປິ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຍທິ ເອວໍ ກຖໍ ເຕສໍ ອິນ຺ທຏ຺ໂຐຕິ? ‘‘ສຸຂນາທິລກ຺ຂເຓ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຕາກາຣານຸວິຘາປນມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕວາຍມຕ຺ໂຖ. ‘‘ເຈຕສິກຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຘານຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕໂຕ ຫິ ‘‘ເຈຕສິກາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ວສວຕ຺ຕາປນໍ ສຫຊາຕຘມ຺ມານຸປາລນນ຺ຕິ ເອວໍ ຍາວ ອມຕາຠິມຸຂຠາວປຈ຺ຈຍຕາ ຈ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ຕໍກິຈ຺ຈນິທ຺ເທເສ. ‘‘ອນຸປ຺ປາທເນ, ອນຸປຕ຺ຖມ຺ເຠ ຈ ສຕີ’’ຕິ ປທໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ປທຕ຺ໂຖ ສພ຺ຠາວໍ ພ຺ຍຠິຈຣຕີຕິ ຊນກຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຕ຺ຕາຠາເວປີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕປ຺ປຈ຺ຈຍານນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສນິມິຕ຺ຕາທິປຈ຺ຈຍານໍ ກມ຺ມາທີນໍ. ຕປ຺ປວຕ຺ຕເນ ນິມິຕ຺ຕຠາໂວຕິ ອິຕ຺ຖິນິມິຕ຺ຕາທິອາກາຣຣູປນິພ຺ພຕ຺ຕເນ ກາຣຓຠາໂວ. ສ຺ວາຍໍ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນໍ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິຠາໂວເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ສຕິ ຍໍ ໂຫຕິ, ອສຕິ ຈ ນ ໂຫຕິ, ຕໍ ຕສ຺ສ ກາຣຓນ຺ຕິ. ‘‘ນິມິຕ຺ຕຠາໂວ ອນຸວິຘານ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອນຸວິຘານສທ຺ທສ຺ສ ກມ຺ມຕ຺ຖຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ສຸຂທຸກ຺ຂຠາວປ຺ປຕ຺ຕາ ວິຍາຕິ ສຍໍ ສຸຂທຸກ຺ຂສຠາວປ຺ປຕ຺ຕາ ວິຍ, ສຸຂນ຺ຕາ ທຸກ຺ຂນ຺ຕາ ຈ ວິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສນ຺ຕສ຺ສ…ເປ… ມຊ຺ຌຕ຺ຕາກາຣານຸປາປນໍ ອຎ຺ຎາຓຸເປກ຺ຂນາທິວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສມານຊາຕິຍນ຺ຕິ ອກຸສເລຫິ ສຸຂທຸກ຺ເຂຫິ ອກຸສລູເປກ຺ຂາຍ, ອພ຺ຍາກເຕຫິ ອພ຺ຍາກຕູເປກ຺ຂາຍ, ກຸສລສຸຂໂຕ ກຸສລູເປກ຺ຂາຍ. ຕຕ຺ຖາປິ ຠູມິວິຠາເຄນາຍມຕ຺ໂຖ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ຂນ຺ຘວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕໂອຬາຣິກສຸຂຸມວິຠາເຄນ ທີເປຕພ຺ພໍ. ອາທິສທ຺ເທນາຕິ ‘‘ກາມຣາຄພ຺ຍາປາທາທີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕອາທິສທ຺ເທນ. ສໍໂຍຊນສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນຕທຸປນິສ຺ສຍຕາ ເອວ ສນ຺ຘາຍ ອຎ຺ຎາຕາວິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ກິຈ຺ຈນ຺ຕຣາປສຸຕຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ສາປິ ອຸທ຺ຘມ຺ຠາຄິຍສໍໂຍຊນປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປ຺ປຫານກິຈ຺ຈຕາ ລພ຺ຠເຕວ. ອພ຺ຍາປີຠາວໂຕ ວາ ອຎ຺ຎາຕາວິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປ຺ປຫານກິຈ຺ຈໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສາປິ ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອນຸທ຺ຘຏໍ. ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣຎ຺ຫິ ຜລໍ ‘‘ຕາຍ ສທ຺ຘາຍ ອວູປສນ຺ຕາຍາ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໕໐໕) ກິເລສານໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ອິຕຣໍ. ອຎ຺ຎຖາ ອຣິຍາ ສພ຺ພກາລໍ ອປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘກິເລສທຣຖາ ສິຍຸໍ. ອິຕຣສ຺ສ ປນ ນິຈ຺ຉນ຺ທຣາເຄສຸ ສຕ຺ຕໂວຫາໂຣ ວິຍ ຣຸຬ຺ຫິວເສນ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິກິຈ຺ຈຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ກສ຺ມາ ປນ ເອຕ຺ຕກາເນວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ວຸຕ຺ຕານິ, ເອຕານິ ເອວ ຈ ວຸຕ຺ຕານີຕິ? ອາຘິປຈ຺ຈຕ຺ຖສມ຺ຠວໂຕຕິ ເຈ. ອາຘິປຈ຺ຈໍ ນາມ ອິສ຺ສຣິຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕເມຕໍ. ຕຍິທໍ ອາຘິປຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ເຈ ພລວນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ສຠາວຘມ຺ມານໍ ລພ຺ຠເຕວ. ປຈ຺ຈຍາຘີນວຸຕ຺ຕິກາ ຫິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນາ. ຕສ຺ມາ ເຕ ເຕຫິ ອນຸວຕ຺ຕີຍນ຺ຕິ, ເຕ ຈ ເຕ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ຕຖາປິ ອຕ຺ຖິ ເຕສໍ ວິເສໂສ. ສ຺ວາຍໍ ວິເສໂສ ‘‘ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທິປ຺ປວຕ຺ຕິຍຎ຺ຫິ ຈກ຺ຂາທີນໍ ສິທ຺ຘມາຘິປຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໑໙) ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ທສ຺ສິໂຕເຍວ.

ອປິຈ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈເກ ຍາຍໍ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຕສ຺ສາ ວິເສສນິສ຺ສໂຍ ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການິ ອາຍຕນານີຕິ ຕານິ ຕາວ ອາຘິປຈ຺ຈຕ຺ຖໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ…ເປ… ມນິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິອາທິໂຕ ວຸຕ຺ຕານິ. ຕານິ ປນ ເຍນ ຘມ຺ເມນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອຍໍ ໂສ ຘມ຺ໂມ ເຕສໍ ຐິຕິເຫຕູຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຊີວິຕໍ. ຕຍິເມ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຏິພທ຺ຘາ ຘມ຺ມາ ອິເມສໍ ວເສນ ‘‘ອິຕ຺ຖີ, ປຸຣິໂສ’’ຕິ ໂວຫຣີຍນ຺ຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຠາວທ຺ວຍໍ. ສ຺ວາຍໍ ສຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂຕ ຘມ຺ມປຸຎ຺ໂຊ ປພນ຺ຘວເສນ ປວຕ຺ຕມາໂນ ອິມາຫິ ເວທນາຫິ ສໍກິລິສ຺ສຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ເວທນາປຎ຺ຈກໍ. ຕໂຕ ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖິການໍ ໂວທານສມ຺ຠາຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ສທ຺ຘາທິປຎ຺ຈກໍ. ຕໂຕ ໂວທານສມ຺ຠາຣາ ອິເມຫິ ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ວິສຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ຕາ, ນິຏ຺ຐິຕກິຈ຺ຈາ ຈ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອນ຺ເຕ ອນຎ຺ຎາຕຎ຺ຎສ຺ສາມີຕິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນິ ຕີຓິ ວຸຕ຺ຕານິ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ‘‘ອາຘິປຈ຺ຈຕ຺ຖໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ ປທໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖສິທ຺ຘີຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ອຄ຺ຄຫຓໍ.

ອຖ ວາ ປວຕ຺ຕິນິວຕ຺ຕີນໍ ນິສ຺ສຍາທິທສ຺ສນຕ຺ຖມ຺ປິ ເອຕານິ ເອວ ວຸຕ຺ຕານິ. ປວຕ຺ຕິຍາ ຫິ ວິເສສໂຕ ມູລນິສ຺ສຍຠູຕານິ ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການິ ອາຍຕນານິ. ຍຖາຫ ‘‘ຉສຸ ໂລໂກ ສມຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິ (ສຸ. ນິ. ໑໗໑). ຕສ຺ສາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ. ວິສຠາຄວຕ຺ຖຸສຣາຄນິມິຕ຺ຕາ ຫິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສຕ຺ຕກາຍສ຺ສ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ຕິຓ຺ຓໍ ໂຂ ປນ, ມຫາຣາຊ, ສນ຺ນິປາຕາ ຄພ຺ຠສ຺ສາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອິຘ ມາຕາປິຕໂຣ ຈ ສນ຺ນິປຕິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ມາຕາ ຈ ອຸຕຸນີ ໂຫຕິ, ຄພ຺ໂຠ ຈ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໐໘; ໒.໔໑໑; ມິ. ປ. ໔.໑.໖). ອວຏ຺ຐານໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິເຍນ ເຕນ ອນຸປາເລຕພ຺ພໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອາຍຸ ຐິຕິ ຍປນາ ຍາປນາ’’ຕິອາທິ. ອຸປໂຠໂຄ ເວທນາຫິ. ເວທນາວເສນ ຫິ ອິຏ຺ຐາທິສພ຺ພວິສຍຸປໂຠໂຄ. ຍຖາຫ – ‘‘ເວທຍຕິ ເວທຍຕີຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ມາ ເວທນາຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໗໙). ເອວໍ ປວຕ຺ຕິຍາ ນິສ຺ສຍສມຸປ຺ປາທຏ຺ຐິຕິສມ຺ໂຠຄທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຍາວ ອຸເປກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ຈຸທ຺ທສິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ເທສິຕານິ. ຍຖາ ເຈຕານິ ປວຕ຺ຕິຍາ, ເອວໍ ອິຕຣານິ ນິວຕ຺ຕິຍາ. ວິວຏ຺ຏສນ຺ນິສ຺ສິເຕນ ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕານິ ສທ຺ຘາທີນິ ປຎ຺ຈ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ນິວຕ຺ຕິຍາ ນິສ຺ສໂຍ. ອຸປ຺ປາໂທ ອນຎ຺ຎາຕຎ຺ຎສ຺ສາມີຕິນ຺ທ຺ຣິເຍນ ຕສ຺ສ ປຐມໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ອວຏ຺ຐານໍ ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິເຍນ. ອຸປໂຠໂຄ ອຎ຺ຎາຕາວິນ຺ທ຺ຣິເຍນ ອຄ຺ຄຜລສມຸປໂຠຄໂຕ. ເອວມ຺ປິ ເອຕານິ ເອວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ເທສິຕານິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຍຖາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖສິທ຺ຘິໂຕ ອຎ຺ເຎສໍ ອຄ຺ຄຫຓໍ. ເອເຕນາປິ ເນສໍ ເທສນານຸກ຺ກໂມປິ ສໍວຓ຺ຓິໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໒໒໐. ກຸສລາກຸສລວີຣິຍາທີນີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ກຸສລສມາຘິອາທີນໍ, ອພ຺ຍາກຕວີຣິຍາທີນຎ຺ຈ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ປຈ຺ຈຍາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ເທສາຣມ຺ມຓາທໂຍ ຄຫິຕາ, ຍຖາວຸຕ຺ຕວີຣິຍາທີນິ, ຈກ຺ຂາທີນິ ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອິຈ຺ເຈວໍ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິການິ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍາທິປທານິ, ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາທິປທານິ ຈ. ເຕນາຕິ ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕປີ’’ຕິອາທິນາ ຠູມິວິຠາຄກຖເນນ. ຕນ຺ນິວຕ຺ຕເນນາຕິ ສພ຺ເພສໍ ສພ຺ພຠູມິກຕ຺ຕນິວຕ຺ຕເນນ. ອວິຊ຺ຊມານສງ຺ຄາຫກຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕສ຺ສໍ ຕສ຺ສໍ ຠູມິຍໍ ອນຸປລພ຺ຠມານສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ສງ຺ຄາຫກຕາ.

ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.