໑. ເອກກມາຕິກາທິວຓ຺ຓນາ

໘໓໒. ‘‘ເຕຕ຺ຕິໍສຕິ ຕິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕ ປນ ປຎ຺ຈຕິໍສ. ຕຖາ ‘‘ປຸຣິສມລາທໂຍ ອຏ຺ຐ ນວກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕ ປນ ອາຆາຕວຕ຺ຖຸອາທໂຍ ນວ. ເຍ ‘‘ທ຺ເວ ອຏ຺ຐາຣສກາ’’ຕິອາທິມ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕ ເອວ ‘‘ອິຕິ ອຕີຕານິ ຉຕ຺ຕິໍສາ’’ຕິອາທິນາ ຕໂຍ ຉຕ຺ຕິໍສກາ ກຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຉ ອຏ຺ຐາຣສກາ’’ຕິ, ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ປນ ທິຏ຺ຐິຄຕານິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕຠາເວເນວ ອິຘ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕານີຕິ ນ ຄຫິຕານີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ.

ເອກກມາຕິກາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

(໑.) ເອກກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໘໔໓-໘໔໔. ອຕ຺ຖິ ປຏິຈ຺ຈໍ ນາມາຕິ ຍຖາ ‘‘ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທີສຸ ນິສ຺ສຍາທິປຈ຺ຈຍຠາເວນ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຕຖາ ອິຘ ຂຕ຺ຕິຍາທິຊາຕີນໍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອວິຊ຺ຊມານານໍ ນິສ຺ສຍາທິປຈ຺ຈຍຕ຺ຕສ຺ສ ອຠາວາ. ເຍສຸ ປນ ຂນ຺ເຘສຸ ສນ຺ເຕສຸ ຂຕ຺ຕິຍາທິສມ຺ມຸຕິ ໂຫຕິ, ເຕສໍ ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ນຕາວ ຂຕ຺ຕິຍາທິຊາຕິຍາ ອຕ຺ຖິຕາ, ສາ ອິຘ ປຏິຈ຺ຈ-ສທ຺ເທນ ວິຠາວິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກິສ຺ສາ ເສຓິຍາຕິ ອສມ຺ຠິນ຺ນາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊນາທິກິຣິຍາສຸ ປຸຣໂຕ ກຣຓໍ ປຸເຣກ຺ຂາໂຣ. ນິກ຺ເຂປຣາສີຕິ ນິຘານຣາສິ. ປຕ຺ຖຏາກິຕ຺ຕິໂນຕິ ວິຕ຺ຖິຓ຺ຓາກິຕ຺ຕິໂນ. ຣຕ຺ຕຎ຺ຎຸມໂທຕິ ປຸຣາຓຎ຺ຎຸຕາມໂທຕິ ວທນ຺ຕິ. ຈິຣຣຕ຺ຕິຊາເຕນ, ຈິຣຣຕ຺ຕິປພ຺ພຊິເຕນ ວາ ຊານິຕພ຺ພສ຺ສ, ຣຕ຺ຕີນເມວ ວາ ຊານນມໂທ. ອຸປຏ຺ຐາປກມາໂນຕິ ອາຓາກຣຓມາໂນ. ອາຓາກຣຓຎ຺ຫິ ວິຈາຣຓໍ ອິຘ ‘‘ຍໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ປຣິມຓ຺ຑລຕ຺ຕຠາວນິສ຺ສິໂຕ ມາໂນ ປຣິຓາຫມໂທ. ສຣີຣສມ຺ປຕ຺ຕິປາຣິປູຣິຍາ ມໂທ ປາຣິປູຣິມໂທ.

໘໔໕. ວຕ຺ຖຸນາ ວິນາປິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕາຍ ອວຕ຺ຖຸກໍ, ນ ວຕ຺ຖຸໂນ ອຠາວາ.

໘໔໖. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂວສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສຕິໂຕ ມຸຈ຺ຈນໍ, ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີສຸ ປກ຺ຂນ຺ທນໍ ວາ ໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ. ປຕິຏ຺ຐາຠາໂວຕິ ກຸສລກຣເຓ ອຏ຺ຐານໍ, ອນຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປມາທສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ ປາຓາຕິປາເຕ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍໍ ໂກເຘ ອຸປນາເຫຕິ ເອວມາທິໂກ ປຣິຍາໂຍ ອປຣິຍນ຺ໂຕ, ຕທຕ຺ຖຕປ຺ປຣິຍາຍປ຺ປກາສໂກ ໂວສ຺ສຄ຺ຄນິສ຺ສຄ຺ຄາທິໂກ ພ຺ຍຎ຺ຊນປຣິຍາໂຍ ຈາຕິ ສພ຺ພໍ ຕໍ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອວຣູໂປຕິ ອິທໍ ອາກາຣນິທສ຺ສນໍ ສພ຺ພປຣິຍາຍສ຺ສ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ກຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປຣິຍນ຺ຕາຠາວໂຕ’’ຕິ. ວິສ຺ສຏ຺ຐາກາໂຣຕິ ສຕິຍາ ປຈ຺ຈນີກຠູເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ເຘ ທສ຺ເສຕິ.

໘໔໗. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຖທ຺ຘຕາ ຕຖາປວຕ຺ຕຈິຕ຺ຕເມວາຕິ ວທນ຺ຕິ, ມານວິເສໂສ ວາ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຸປສງ຺ກມເນ ວນ຺ທິຕພ຺ພໍ ໂຫຕີຕິ ປຣິຍນ຺ເຕເນວ ຈຣຕິ.

໘໔໘. ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອາວຸໂສ, ຕ຺ວໍ ອາປນ຺ໂນສີ’’ຕິອາທິນາ ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ຕສ຺ເສວ ອຸປຣິ ຂິປນວເສນ ‘‘ປຏິປ຺ຜຣິຕ຺ວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ຕສ຺ມິໍ ນາມ ທລິທ຺ເທ, ອກຸສເລ ວາ ອິທໍ ກໂຣນ຺ເຕ ອຫໍ ກສ຺ມາ ນ ກໂຣມີ’’ຕິ ເອວໍ ອິຘ ປຏິປ຺ຜຣຓໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ກຣຓສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣກິຣິຍາ ກຣຓຸຕ຺ຕຣິຍໍ. ອກຸສລປກ຺ໂຂ ເອສາຕິ ສາຣມ຺ໂຠຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໘໔໙. ອຕິຈ຺ຈ ອິຈ຺ຉຕີຕິ ອຕິຈ຺ຈິຈ຺ໂຉ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ອຕິຈ຺ຈິຈ຺ຉຕາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຈ຺ຈິ-ກາຣໂລປໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຕິຈ຺ຉຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຣິຈ຺ຉຕາຕິ ຈ ສາ ເອວ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ຕຕ຺ຣາປິ ເນຣຸຕ຺ຕິກວິຘາເນນ ປທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍຖາລທ຺ຘໍ ວາ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຕ຺ຣ ອຕ຺ຣ ອິຈ຺ຉນໍ ອຕ຺ຣິຈ຺ຉຕາ, ສາ ເອວ ຣ-ກາຣສ຺ສ ຕ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຕິຈ຺ຉຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

ອຕ຺ຣິຈ຺ຉນ຺ຕິ ອຕິຈ຺ຉໍ, ອຕ຺ຣ ວາ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕ. ເກນ? ອຕິໂລເຠນ ອຕິໂລຠມິຈ຺ຉາສງ຺ຂາເຕນ ອຕິໂລຠມເທນ ຈ. ອຕ຺ຕໂນ ຫິຕໍ ອຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຫາຍຕິ ຊີຣຕິ, ອາທິຓ຺ໂຓ ວາ ອຕ຺ຕາ, ປຕ຺ໂຕ ວາ ອຕ຺ຕາ, ນໍ ຊີຣຕິ ຈນ຺ທກິນ຺ນຣິໍ ປຕ຺ຖຍິຕ຺ວາ ອສິຕາຠູເທວິຍາ ວິຫີໂນ ວິຍ.

ອິຈ຺ຉາຫຕສ຺ສາຕິ ອິຈ຺ຉາຍ ອຸປທ຺ທຸຕສ຺ສ, ມຸທ຺ທິຕສ຺ສ ວາ.

ອຕິຫີຬຍາໂນຕິ ອວມຎ຺ຎມາໂນ. ມລກນ຺ຕິ ເອວໍນາມກໍ ຊນປທໍ, ອພ຺ໂຠກາສໍ ວາ. ໂກທຓ຺ຑເກນາຕິ ກຸທຓ຺ຑເກນ ຣສ຺ສທຓ຺ຑເກນ. ຄທ຺ທຸເລນາຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ. ຣຸຫິຣມກ຺ຂິຕງ຺ໂຄຕິ ຣຸຫິຣສິນ຺ນຄຕ຺ໂຕ.

໘໕໐. ຊານນ຺ຕສ຺ເສວ ຠິຍ຺ໂຍ ຠິຍ຺ໂຍ ໂຈເທນ຺ໂຕ ວິຍ ສມ຺ຠາເວຕຸກາໂມ ໂຫຕິ. ປຈ຺ຈເຍຕິ ອຸປາທານາທິປຈ຺ຈເຍ.

໘໕໑. ເຍ ປຕິຣູເປນ ວຎ຺ເຈນ຺ຕິ, ເຕ ຄຓ຺ຐິກາ, ທຸຣາຈາເຣນ ວາ ຄຓ຺ຐິຠູຕາ. ຄຓ຺ຐິກປຸຕ຺ຕາ ນາມ ຄຓ຺ຐິກາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາ ຄຓ຺ຐິກຠາເວນ ‘‘ເຖໂຣ…ເປ… ທີຆຈງ຺ກເມ ວິຫຣຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ວຏ຺ຏຕິ ຠນ຺ເຕຕິ ອຍມ຺ປິ ເອໂກ ປກາໂຣ, ລາຠິນາ ເອວ ປນ ສກ຺ກາ ຎາຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສມາປຕ຺ຕິລາຠິຕໍ ສູເຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຈຕ຺ຕຍໍ ນາມ ອຸປຣິປຓ຺ຓາສເກ ທຸຕິຍສຸຕ຺ຕໍ (ມ. ນິ. ໓.໒໑ ອາທໂຍ). ຕສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຕາ ວທຕິ ‘‘ປຎ຺ຈຕ຺ຕຍໍ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ.

໘໕໒. ສິງ຺ຄນ຺ຕິ ສິງ຺ຄາຣໍ. ຕຎ຺ຫິ ກຸສລສ຺ສ ວິຊ຺ຌນໂຕ ສມາເສວິຕຕາຍ ສີເສ ປຣິກ຺ຂຕໍ ສຸນິຂຕໍ ວິສາຓໍ ວິຍ, ຖິຣຕ຺ຕາ ຈ ສິງ຺ຄໍ ວິຍາຕິ ສິງ຺ຄໍ, ຕໍ ປນຕ຺ຖໂຕ ຣາໂຄ.

໘໕໓. ເຕມນກຣຓຕ຺ເຖ ຕິນ຺ຕິຓ-ສທ຺ໂທ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຂີຍນນ຺ຕິ ຈ ເຍນ ໂລເຠນ ປຣໍ ມມນ຺ຕິ ວທນ຺ຕໍ ຂີຍຕິ, ໂສ ວຸຕ຺ໂຕ. ຂີຍນໍ ຠຓ຺ຑນນ຺ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ. ຕິນ຺ຕິຓນ຺ຕິ ວາ ໂລລຸປ຺ປມິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສຎ຺ຎາ-ສທ຺ໂທ ຫິ ເອໂສ ໂລລຸປ຺ປວາຈໂກຕິ.

໘໕໔. ອູຣຸປ຺ປມາຓາປີຕິ ເອເຕນ ມຫນ຺ຕຆນຠາເວນ ອປູຕິຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຖວາຕິອາທິນາ ຈີວຣມຓ຺ຑນາທີນໍ ວິເສສນານິ ‘‘ອິມສ຺ສ ວາ ປູຕິກາຍສ຺ສ ພາຫິຣານໍ ວາ ປຣິກ຺ຂາຣານໍ ມຓ຺ຑນາ’’ຕິອາທີນີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຈີວເຣນ ຫິ ມຓ຺ຑນາ ຈີວຣມຓ຺ຑນາ, ຈີວຣສ຺ສ ວາ ມຓ຺ຑນາ ຈີວຣມຓ຺ຑນາ, ເອວໍ ປຕ຺ຕມຓ຺ຑນາ ເສນາສນມຓ຺ຑນາ ຈາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອູນຏ຺ຐານປູຣຓໍ ຉວິຣາຄສຸສຓ຺ຐານາທິກຣຓຎ຺ຈ ຈີວຣາທີສຸ ກາເຍ ຈ ຍຖາໂຍຄໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕທຫຸຊາຕທາຣໂກ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ທາຣກຈາປລ຺ຍໍ ນ ມຸຎ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໘໕໕. ສທິສາ ອນຸຣູປາ ຠຕ຺ຕິ ສຠາໂຄ, ນ ສຠາໂຄ ອສຠາໂຄ, ມານຖທ຺ຘຕາ, ວິໂຣໂຘ ວາ. ເຕນສ຺ສ ມາຕາທີສຸ ວຕ຺ຕນໍ ອສຠາຄວຸຕ຺ຕິຕາ. ເອວໍວິຘານໍ ມານາຘິການໍ ອກຸສລານມິທໍ ນາມໍ.

໘໕໖. ປຣິຕສ຺ສິຕາຕິ ສງ຺ກມ຺ປນາ, ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕສ຺ສ ວາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຕຓ຺ຫາຍນາ.

໘໕໗. ກຸສລກຣເຓ ກາຍສ຺ສ ອວິປ຺ຜາຣິກຕາ ລີນຕາ ຊາຕິອາລສ຺ຍໍ, ນ ໂຣຄອຸຕຸໂຠຊນາທີຫິ ກາຍເຄລຎ຺ຎໍ ຕນ຺ທີ ນາມ, ອຖ ໂຂ ປກຕິອາລສ຺ຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາຍາລສິຍນ຺ຕິ ນາມກາຍສ຺ສ ອາລສິຍໍ, ຕເທວ ຣູປກາຍສ຺ສາປີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໘໕໘. ອຈ຺ຈສນາທີຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນຘາຕຸກ຺ໂຂຠນິມິຕ຺ຕໍ ອາລສິຍໍ ວິຊມ຺ຠິຕາ.

໘໕໙. ຠຕ຺ຕນິມິຕ຺ເຕນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອາລສ຺ຍໍ ຠຕ຺ຕສມ຺ມໂທ.

໘໖໐. ອິເມຫິ ປນາຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອກລ຺ຍຕາທີຫິ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ກິເລສວເສນາຕິ ຖິນມິທ຺ຘກາຣຓານໍ ຣາຄາທີນໍ ວເສນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໘໖໑. ສມ຺ມາອາຊີວໂຕ ອເປໂຕ ກໂຕຕິ ອປກໂຕ. ໂສ ອາຊີວຸປທ຺ທເວນ ອຸປທ຺ທຸໂຕຕິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ອຸປທ຺ທຸຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

ຕິວິຘມ຺ປິ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ອາຄຕໍ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຍຠູຕາຍ ອິມາຍ ປາຬິຍາ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ປາປຓິການີຕິ ອາປຓໂຕ ຉຑ຺ຑິຕານິ. ນນ຺ຕການີຕິ ອນ຺ຕຣຫິຕານິ, ຈີຣານິ ວາ. ຄິລານສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕາ ເຠສຊ຺ຊສງ຺ຂາຕາ ຊີວິຕປຣິກ຺ຂາຣາ ຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣາ. ປູຕິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຸຣາຓສ຺ສ ອປຸຣາຓສ຺ສ ຈ ສພ຺ພສ຺ສ ໂຄມຸຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ປູຕິຠາເວນ ຉຑ຺ຑິໂຕສຘນ຺ຕິປິ ເກຈິ.

ອຄພ຺ຠິກາ ເອກທ຺ວາຣາ ທີຆສາລາ ກິຣ ອຸທ຺ທຓ຺ໂຑ. ກຸຈ຺ຉິຕຣຊຠູຕາຍ ປາປິຈ຺ຉຕາຍ ນິຣຕ຺ຖກກາຍວຈີວິປ຺ຜນ຺ທນິຄ຺ຄຫຓໍ ໂກຣຊໍ, ຕໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ໂກຣຊິໂກ, ອຕິວິຍ ໂກຣຊິໂກ ໂກຣຊິກໂກຣຊິໂກ. ອຕິປຣິສງ຺ກິໂຕຕິ ເກຈິ. ມຸຂສມ຺ຠາວິໂຕຕິ ໂກຣຊິກໂກຣຊິກາທິຠາເວນ ປວຕ຺ຕວຈເນຫິ ອຕ຺ຕໂນ ມຸຂມຕ຺ເຕນ ອຎ຺ເຎຫິ ສມ຺ຠາວິໂຕ. ໂສ ເອວຣູໂປ ເອວຣູປຕາຍ ເອວ ອຕ຺ຕານໍ ປຣໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ສມໂຓ’’ຕິອາທິໍ ກເຖຕິ.

ປຓິຘາຍາຕິ ‘‘ອຣຫາຕິ ມໍ ຊານນ຺ຕູ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ, ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ວາ. ອາປາຖກຊ຺ຌາຍີຕິ ມນຸສ຺ສານໍ ອາປາຖຏ຺ຐາເນ ສມາຘິໍ ສມາປນ຺ໂນ ວິຍ ນິສີທນ຺ໂຕ ອາປາຖເກ ຊນສ຺ສ ປາກຏຏ຺ຐາເນ ຌາຍີ.

ອຎ຺ຎໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສມີເປ ຠຓນໍ ສາມນ຺ຕຊປ຺ປິຕໍ. ອາກາຣສ຺ສ ຣສ຺ສຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຐປນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຸຫນໍ ກຸໂຫ, ຕສ຺ສ ອຍນາ ປວຕ຺ຕິ ກຸຫາຍນາ, ກຸຫສ຺ສ ວາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຍນາ ຄຕິກິຣິຍາ ກຸຫາຍນາ.

໘໖໒. ປຸຏ຺ຐສ຺ສາຕິ ‘‘ໂກ ຕິສ຺ໂສ, ໂກ ຣາຊປູຊິໂຕ’’ຕິ ປຸຏ຺ຐສ຺ສ. ນຫນາຕິ ພນ຺ຘນາ ປຣິເວຐນາ.

໘໖໓. ນິມິຕ຺ເຕນ ຈຣນ຺ໂຕ ຊີວນ຺ໂຕ ນິມິຕ຺ຕກາຣໂກ ເນມິຕ຺ຕິໂກ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ເນມິຕ຺ຕິກຕາ. ອຕ຺ຕໂນ ອິຈ຺ຉາຍ ປກາສນໍ ໂອຠາໂສ. ໂກ ປນ ໂສຕິ? ‘‘ອຊ຺ຊ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຈ຺ຈຍາ ທຸລ຺ລຠາ ຊາຕາ’’ຕິອາທິກາ ປຈ຺ຈຍປຏິສໍຍຸຕ຺ຕກຖາ. ອິຈ຺ຉິຕວຕ຺ຖຸສ຺ສ ສມີເປ ກຖນໍ ສາມນ຺ຕຊປ຺ປາ.

໘໖໔. ພຫິ ຉຑ຺ຑນໍ ອຸກ຺ເຂປນາ. ປຣປິຏ຺ຐິມໍສຂາທນສີໂລ ປຣປິຏ຺ຐິມໍສິໂກ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ປຣປິຏ຺ຐິມໍສິກຕາ.

໘໖໕. ນິກຕ຺ຕຸໍ ອປ຺ເປນ ລາເຠນ ພຫຸກໍ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ອິຈ຺ຉນໍ ນິຊິຄີສນໍ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ນິຊິຄີສນຕາ. ຕສ຺ເສວ ອິຈ຺ຉນສ຺ສ ປວຕ຺ຕິອາກາໂຣ, ຕໍສຫຊາຕໍ ວາ ຄເວສນກມ຺ມໍ.

໘໖໖. ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ນໍ ໂປກ຺ຂຣໍ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລໂປ ປຸພ຺ພປທສ຺ສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ວຓ຺ຓປາຣິປູຣີ ວາ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາ. ‘‘ອຕ຺ຖຊາປິກາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຍ ຊປ-ສທ຺ໂທ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວາຈໂກຕິ ອາຫ ‘‘ປວຕ຺ເຕຕີ’’ຕິ.

໘໖໗. ເສຍ຺ຍສທິສມານາ ອຸນ຺ນຕິວເສນ ປວຕ຺ຕາຕິ ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ‘‘ມານໍ ຊປ຺ເປຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໘໖໘. ຫີນມາໂນ ປນ ໂອນຕິວເສນ ປວຕ຺ຕິໂຕ ເກວເລນ ມານສທ຺ເທນ ນິທ຺ເທສໍ ນາຣຫຕີຕິ ຕໍນິທ຺ເທເສ ‘‘ໂອມານໍ ຊປ຺ເປຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໘໗໔) ວຸຕ຺ຕໍ.

໘໗໒. ຣາຊໂຠເຄນ ຣຏ຺ຐຠຸຎ຺ຊນໂກ ຣາຊນິສ຺ສິໂຕ ຣຏ຺ຐິໂຍ.

໘໗໙. ປຸຄ຺ຄລໍ ອນາມສິຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ເສຍ຺ຍສ຺ສ ເສຍ຺ຍມານາທິນິທ຺ເທເສສຸ ‘‘ປເຣຫິ ເສຍ຺ຍໍ ອຕ຺ຕານໍ ທຫຕີ’’ຕິ ເສຍ຺ຍາທິປຸຄ຺ຄໂລ ມານຸປ຺ປາທໂກ ອາມຏ຺ໂຐ, ເອວເມຕສ຺ສ ເສຍ຺ຍມານຠາເວປິ ມານຸປ຺ປາທກປຸຄ຺ຄລວິເສສໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ‘‘ປເຣ ອຕິມຎ຺ຎຕິ’’ຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປເຣ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ມຎ຺ຎນຎ຺ຫິ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອຕິມາໂນຕິ.

໘໘໐. ປຸຣິມມານສ຺ສ ອຸປຣິມາໂນ ມານາຕິມາໂນ, ອຕິ-ສທ຺ໂທ ອຸປຣິ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວທຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ປຸຣິມມານໍ ວາ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ມາໂນ ມານາຕິມາໂນ.

໘໘໑. ປກ຺ຂິຊາຕີສຸ ວາຍໂສ ອນ຺ໂຕ ລາມໂກຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ກາກຊາຕິ ວິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໘໘໒. ເຖໂຣ ກິຣ ໂທສຈຣິໂຕ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ອາທິໂຕວ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ອຂີຓາສວາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ອຸປາເຍນ ກເຖສີຕິ ວທນ຺ຕິ, ໂທສຈຣິຕຕ຺ຕາ ວາ ຂິປ຺ປໍ ຕຕິຍປທວາເຣ ວິຣາຄໍ ອຸປ຺ປາເທສີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໘໘໓. ມານໍ ອນຸຄຕຈ຺ຉນ຺ໂທຕິ ມານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຉນ຺ໂທ, ມານສຠາວໍ ອນຸຄໂຕ ມານຈ຺ຉນ຺ໂທ ວາ.

໘໘໔. ‘‘ວິລມ຺ພນ’’ນ຺ຕິ ຈ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສສມ຺ມານນາທິກິຣິຍາທິວິລມ຺ພນປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕມຸຕ຺ຕສິລິຏ຺ຐໍ ປຏິຠານໍ ວິລມ຺ພນປຏິຠານໍ.

໘໘໗. ອມຣວາທປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ, ອຕ຺ຕໂນ ອມຣຓຕ຺ຖາຍ ເທວຠາວຕ຺ຖາຍ ວາ ວິຕກ຺ໂກ ອມຣວິຕກ຺ໂກ.

໘໘໘. ປເຣສຸ ອນຸທ຺ທຍາ ຣາຄວເສນ ອນຸທ຺ທຍກຣຓໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ປຣານຸທ຺ທໂຍ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ປຣານຸທ຺ທຍຕາ, ປເຣສຸ ວາ ອນຸທ຺ທຍສ຺ເສວ ສຫນນ຺ທິຕາທິກສ຺ສ ຠາໂວ ປຣານຸທ຺ທຍຕາ, ຕາທິໂສ ຣາໂຄ. ຕຕ຺ຖາຕິ ປຣານຸທ຺ທຍຕາຍ ສໍສຏ຺ຐວິຫາເຣນ ທສ຺ສິຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຊ຺ຊຕິ.

໘໙໐. ອນວຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ອນວຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ ກາມຄຸເຓ ຈ ປຕ຺ເຖຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຎ຺ຈກາມ…ເປ… ນິສ຺ສິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ.

ເອກກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

(໒.) ທຸກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໘໙໑. ອຸປນຍ຺ຫຕີຕິ ພນ຺ຘຕິ. ອ-ກາໂຣ ອນນ຺ຕຣຕ຺ຖວາຈໂກ, ມຣິຍາທວາຈກສ຺ສ ວາ ອາກາຣສ຺ສ ຣສ຺ສຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຏ຺ຐປນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ອນນ຺ຕຣຏ຺ຐປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຐມຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປວຕ຺ຕາກາໂຣ ມຣິຍາທາ, ຕໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ທຬ຺ຫີກຣຓວເສນ ຐປນາ ມຣິຍາທຏ຺ຐປນາ. ປກຕິຏ຺ຐປນາມຕ຺ຕເມວ, ວິເສສນຣຫິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໘໙໒. ນິຏ຺ຐຸຣິຍໍ ເຂຬປາຕນໍ, ນິຏ຺ຐຸຣິຍໍ ວິຍ ນິຏ຺ຐຸຣິຍໍ. ທສ຺ເສຕ຺ວາຕິ ທນ຺ເຕຫິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ. ເຕນ ປນ ທສ຺ສນໍ ປຬາໂສຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຬາສສ຺ສ ອາຍນາຕິ ຍຸຄຄ຺ຄາຫປ຺ປວຕ຺ຕິ. ສມຠາວທຫນໍ ຊໂຍ, ຕສ຺ສ ອາຫຣຓໂຕ ອາຫາໂຣ. ຘຸຣໍ ນ ເທຕີຕິ ປາໂມກ຺ຂໍ ນ ເທຕິ.

໘໙໔. ກາເຍນ ເຈຕິຍງ຺ຄຓາທິວຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ ‘‘ເອວໍ ວຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ໂນ ສທ຺ໂຘ ກຖໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນິ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປເຣສໍ ຎາປນຕ຺ຖໍ. ອຕິຈ຺ຈາຕິ ອຈ຺ຈຍໍ ກຕ຺ວາ. ອາສຣນ຺ຕີຕິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ປຸນ ປຏິຈ຺ຉາທເນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂກນາເມວໍ ກໂຣຕີຕິ ໂວຈ຺ຉິນ຺ທນຈ຺ຉາທນາ ວາ ໂວຈ຺ຉາທນາ.

ນ ສມ຺ມາ ຠາສິຕາຕິ ໂຍ ນ ສມ຺ມາ ຠາສຕິ, ໂສ ສໂຐຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກຸຈ຺ຉິ ວາ ປິຏ຺ຐິ ວາ ຊານິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ອສນ຺ຕຄຸຓສມ຺ຠາວເນເນວ ຈິຕ຺ຕານຸຣູປກິຣິຍາວິຣຫໂຕ ‘‘ເອວໍຈິຕ຺ໂຕ ເອວໍກິຣິໂຍ’’ຕິ ຊານິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອໂຊ ເອວ ອຊາມິໂຄ. ເນລໂກຕິ ຕຣຸຓວຈ຺ໂຉ. ຍຖາ ໂສ ຍກ຺ໂຂ ຕາທິສໍ ຣູປໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ອຊາ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ອາຄຕາຄເຕ ຂາທຕິ, ເອວມຍມ຺ປິ ຕໍຕໍສທິສຄຸຓສມ຺ຠາວເນນ ເຕ ເຕ ວຎ຺ເຈຕິ. ເຕເນຕໍ ສາເຐຍ຺ຍໍ ມາຍາໂຕ ພລວຕຣາ ວຎ຺ຈນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕເນວ ‘‘ປຣິກ຺ຂຕ຺ຕຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໙໐໘. ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐາທີນໍ ອຠາເວປິ ຍໍ ສໍໂຍຊນໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ພຫິທ຺ຘາ ສໍໂຍຊນໂຕ ພຫິທ຺ຘາສໍໂຍຊນສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິເສສນຠູຕໍ ພຫິທ຺ຘາສໍໂຍຊນໍ ນາມ.

ທຸກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

(໓.) ຕິກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໙໐໙. ອກຸສລມູລາເນວ ວຏ຺ຏມູລານີຕິ ເຕຫິ ກຖິເຕຫິ ວຏ຺ຏມູລສມຸທາຈາໂຣ ກຖິໂຕ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕີຫິ…ເປ… ກຖິໂຕ’’ຕິ.

໙໑໙. ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກຕິອາທິທສ຺ສນເມວ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ໂມກ຺ຂສມ຺ປາປກໍ ອຸຕ຺ຕມຈຣິຍນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິຄຕິເກຫິ ສມ຺ມຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ທິຏ຺ຐິຄຕິກສມ຺ມຕສ຺ສາ’’ຕິ. ຣູປາຣູປາວຈຣວິປາເກສຸ ສາຕິສໂຍ ຠວຣາໂຄຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມຫາພ຺ຣຫ຺ມານ’’ນ຺ຕິ.

໙໒໐. ກຖໍວິຘນ຺ຕິ ເກນາກາເຣນ ສຓ຺ຐິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ອາກາຣສຓ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ. ມານຐປນາຕິ ເສຍ຺ຍາທິວເສນ ມາເນນ ຐປນາ, ມານສງ຺ຂາຕາ ວາ ຐປນາ.

໙໒໑. ເຈຕໂສ ອຸຕ຺ຣາໂສ ໂທມນສ຺ສໍ, ໂທໂສ ວາ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ວາ ເຈຕນາທໂຍ.

໙໒໒. ເທສນາສຸຂຕາຍາຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ອທ຺ຘານໍ ວເສນ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ເທສນາ ສຸຂາ ‘‘ກງ຺ຂຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ, ນ ປນ ຕຖາ ໂມເຫນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວຓ຺ຓາທິເຠທໍ ສຸຕ຺ວາຕິ ເກຈິ ກິຣ ວທນ຺ຕິ ‘‘ຂຕ຺ຕິຍຊີໂວ ປຓ຺ຑຸວຓ຺ໂຓ. ກສ຺ມາ? ໂສ ຫິ ປຸພ຺ພຓ຺ເຫ ຣມຕິ, ປຸພ຺ພຓ຺ເຫ ຈ ຉາຍາ ປຓ຺ຑຸວຓ຺ຓາ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓເວສ຺ສສຸທ຺ທຊີວາ ໂອທາຕປີຕກາຬວຓ຺ຓາ. ເຕ ຫິ ມຊ຺ຌນ຺ຫສາຍນ຺ຫຣຕ຺ຕີສຸ ໂອທາຕປີຕກາຬຉາຍາ ກາຬຕມກາເລສຸ ຣມນ຺ຕີ’’ຕິ ເຕສໍ ວຓ຺ຓເຠທໍ, ‘‘ພ຺ຍາປີ ປຣິມຓ຺ຑໂລ’’ຕິອາທິນາ ກເຖນ຺ຕານໍ ສຓ຺ຐານເຠທຎ຺ຈ ສຸຕ຺ວາ.

໙໒໓. ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລຕິ ປທທ຺ວຍໍ ເອກປທໍ ກຕ຺ວາ ຊານນ຺ຕານໍ ວເສນາຍໍ ສມ຺ມຸຕິກຖາ ປວຕ຺ຕາ, ປທນ຺ຕຣເມວ ວາ ອິທໍ ປຸຄ຺ຄລວາຈກນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຖ ວາ ປຸຣິໂສຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ເອວ, ນ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍຍຸຕ຺ໂຕວາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖມ຺ປິ ‘‘ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຏ຺ຐສຸ ອາພາເຘສູຕິ ປິຕ຺ຕເສມ຺ຫວາຕສມຸຏ຺ຐານອຸຕຸວິປຣິຓາມຊໂອປກ຺ກມິກວິສມປຣິຫາຣຊສນ຺ນິປາຕຊກມ຺ມສມຸຏ຺ຐາເນສຸ. ປຸພ຺ເພ ກຕນ຺ຕິ ປຸຣາຓຕຣກມ຺ມໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍຎ຺ຈ ກິຣ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕິ. ອາຓຕ຺ຕິມູລເກນ ວາຕິ ໂຍປິ ອາຓາເປຕ຺ວາ ວຘພນ຺ຘາທິທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ຕມ຺ປິ ຕໍມູລກໍ ນ ໂຫຕິ, ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານມູລເມວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໙໒໔. ໂມຫສ຺ສ ອນຸທຫນໍ ທາຫກາຣຓຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ສຠາວໂຕປິ ປນ ອສມ຺ປຏິເວໂຘ ສມ຺ປຏິເວຘສຸຂສ຺ສ ປຈ຺ຈນີກຠູໂຕ ທຸກ຺ໂຂ ເອວາຕິ ອນຸທຫນຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຸເປກ຺ຂາ ເວທນາ ຎາຓສຸຂາ ອຎ຺ຎາຓທຸກ຺ຂາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໕) ວຸຕ຺ຕາ.

໙໒໖. ປຸຖຸນິມິຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓສູຕິ ສຸຠນິມິຕ຺ຕາທິວເສນ ປຸຖຸນິມິຕ຺ຕສຠາເວສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ, ປຸຖຸສຠາເວສຸ ວາ ສຸຠນິມິຕ຺ຕາທິອາຣມ຺ມເຓສຸ. ໂກສຊ຺ຊປມາທນິທ຺ເທສານໍ ສມານຕ຺ເຕປິ ອວິປ຺ຜາຣິກຕາສງ຺ຂາຕາ ລີນວຸຕ຺ຕິຕາ ໂກສຊ຺ຊໍ, ສຕິໂວສ຺ສຄ຺ຄສງ຺ຂາຕໍ ປມຊ຺ຊນໍ ປມາໂທຕິ ອຍໍ ວິເສໂສຕິ.

໙໓໑. ສຄຣຸວາສນ຺ຕິ ສໂອຕ຺ຕປ຺ປວາສມາຫ, ສເຊຏ຺ຐກວາສນ຺ຕິ ສຫິຣິວາສໍ. ອນາທິຍນາ ອນທ຺ທາ ໂອວາທອຄ຺ຄຫຓໍ, ອຈິຕ຺ຕີກາໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸກ຺ຂກຏ຺ຐສ຺ສ ວິຍ ອນລ຺ລຕາ, ອມຸທຸຕາ ວາ ອນທ຺ທາ. ອສີລ຺ຍນ຺ຕິ ອສຸຂສີລຕາ ອມຸທຸຕາ ເອວ.

໙໓໔. ອຸປາຣມ຺ໂຠ ໂທສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ສິຍາ.

໙໓໖. ‘‘ອິຘ ປາສາຓໍ ກໂຣຕີ’’ຕິອາທິນາ ຐປນຕ຺ເຖປິ ກໂຣຕິ-ສທ຺ໂທ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກໂຣຕີຕິ ຐເປຕີ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈາຍໍ ອາວຊ຺ຊນາ ອກຸສລານໍ ອາສນ຺ນກາຣຓຕ຺ຕາ ຂຸທ຺ທກວຕ຺ຖູສຸ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ, ຕທນຸກູລກິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ວາ.

ຕິກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

(໔.) ຈຕຸກ຺ກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໙໓໙. ອິຕີຕິ ນິທສ຺ສເນ ນິປາໂຕຕິ ເອວໍ-ສທ຺ເທນ ສມານຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຠວາຠວເຫຕູຕິປີຕິ ເອຕ຺ຖ ຠວນ຺ຕິ ຊາຍນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ຠໂວ, ສປ຺ປິອາທິເຠສຊ຺ຊໍ. ຠໂວ ເອວ ປຓີຕຕໂຣ ອຠິວຸທ຺ໂຘ ອຠໂວ. ຠາວນາຣາມຕາອຣິຍວໍສປ຺ປເຫຍ຺ຍຕ຺ຕາ ວາ ປຸຣິມຕຓ຺ຫາຕ຺ຕຍວຊ຺ຊາ ສພ຺ພາ ຕຓ຺ຫາ ‘‘ຠວາຠວເຫຕຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເອຕາຍາຕິ ຉນ຺ທາທິອຄຕິຍາ. ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕໍ ຕໍ ກິຣິຍໍ ນ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາຕິ ຉນ຺ທາທິນາ ອຄຕິຄມເນນ. ຉນ຺ທາທີສຸ ເຍນ ນິນ຺ໂນ, ເຕນ ຄມນໍ ຍຖານິນ຺ນຄມນໍ.

‘‘ຣາຊາ’’ຕິອາທິນາ ຣາຊາທິນິມິຕ຺ໂຕ ວິຍ ອູມິອາທິນິມິຕ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາໂສ ອູມິອາທິຠຍໍ, ‘‘ອູມິຠຍນ຺ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກຘຸປາຍາສສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ (ມ. ນິ. ໒.໑໖໒; ອ. ນິ. ໔.໑໒໒; ອິຕິວຸ. ໑໐໙) ໂກຘຸປາຍາສໂອທຣິກຕ຺ຕປຎ຺ຈກາມຄຸຓມາຕຸຄາມາ ວາ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓມາຕຸຄາມຄ຺ຄຫເຓນ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕຉນ຺ທຣາຄຄ຺ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ໂອທຣິກຕ຺ຕຎ຺ຈ ໂລໂຠວ. ອຸກ຺ເຂປນີຍາທິກມ຺ມໍ ວິນຍທຓ຺ຑໍ.

‘‘ອຖ ໂຂ ຕິມ຺ພຣຸໂກ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ເຍນ ຠຄວາ…ເປ… ເອຕທໂວຈ ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສຍໍກຕໍ ສຸຂທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ? ມາ ເຫວໍ ຕິມ຺ພຣຸກາຕິ ຠຄວາ ອໂວຈາ’’ຕິອາທິນາ ນິທານວຄ຺ເຄ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໘) ອາຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ຕິມ຺ພຣຸກທິຏ຺ຐີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

ຈຕຸກ຺ກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

(໕.) ປຎ຺ຈກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໙໔໐. ອາຄນ຺ຕຸໍ ປນ ນ ເທນ຺ຕີຕິ ອາຄມນສ຺ສ ປຈ຺ຈຍາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໙໔໑. ອວເທຫນໂຕຕິ ປູຣເຓນ ມໍສູປຈຍເຫຕຸຕາຍ ຈ ອຸປຈຍນໂຕ. ຄິມ຺ຫກາເລ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສຍນ຺ຕສ຺ສ ສຸຂໍ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ອຸຕຸສຸຂໍ ‘‘ເສຍ຺ຍສຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ສຍນິຣິຍາປຖສຸຂນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຕນ຺ຕິ ຘຸຕງ຺ຄານິ. ຕໂປຕິ ຂນ຺ຘກວຕ຺ຕານິ, ວີຣິຍໍ ວາ. ສີລຄ຺ຄຫເຓນ ຂນ຺ຘກວຕ຺ຕເມຖຸນວິຣຕີນໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຕປພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍຄ຺ຄຫຓໍ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຈ? ນ, ອຎ຺ຎສີລໂຕ ວິເສເສຕ຺ວາ ຕປພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານໍ ເທວຕ຺ຕກາຣຓຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ທສ຺ສນໂຕ, ພາຫິຣານຎ຺ຈສ຺ສ ວິນິພນ຺ຘສ຺ສ ປວຕ຺ຕິທສ຺ສນໂຕ ວາ. ເຕສຎ຺ຫິ ອວິຫິໍສາທິໂຄວຕາທິທຸກ຺ກຣກາຣິກາເມຖຸນວິຣຕິໂຍ ຍຖາກ຺ກມໍ ສີລາທີນິ, ຕານິ ຈ ເຕ ເທວນິກາຍໍ ປຓິຘາຍ ຈຣນ຺ຕີຕິ. ອຎ຺ຎຖາ ຈ ສທ຺ຘາຣຸຈິອາທີຫິ ‘‘ຍໂຕ ໂຂ ໂຠ ອຍໍ ອຕ຺ຕາ ຣູປີ ຈາຕຸມຫາຠູຕິໂກ ມາຕາເປຕ຺ຕິກສມ຺ຠໂວ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໘໕) ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ.

໙໔໒. ພ຺ຍສເນສຸ ຎາຕິໂຠຄໂຣຄພ຺ຍສນຄ຺ຄຫເຓນ ຕໍນິມິຕ຺ຕາ ໂສກາທໂຍ ຄຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ທສ຺ສນສວເນສຸ ປຏິກູລຕາ ທສ຺ສນສວນປຏິກູລຕາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອາທີນເວຫິ ປຎ຺ຈຫິ ເຕສໍ ກາຣຓຠູຕາ ອກ຺ຂນ຺ຕິເຍວ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ກຖິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ, ອກ຺ຂນ຺ຕິມູລກາ ວາ ອປ຺ປິຍຕາທິເຫຕຸຠູຕາ ທຸກ຺ກຏທຸພ຺ຠາສິຕຕາທິໂທສາ.

ມິຈ຺ຉາຊີວນິມິຕ຺ຕໍ ມຣຓກາເລ ອຸປ຺ປນ຺ນຠຍໍ ‘‘ອາຊີວກຠຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອາຊີວິກາຠຍ’’ນ຺ຕິ ປນ ປາເຐ ປຈ຺ຈຍານຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ປສ຺ສໂຕ ອາຊີວິກນິມິຕ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ສິໂລກນ຺ຕິ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂາ ອສິໂລກໍ ອກິຕ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຄຣຫຠຍ’’ນ຺ຕິ.

໙໔໓. ອຸປ຺ປິລາວິຕນ຺ຕິ ອຸທຄ຺ຄຕາສງ຺ຂາໂຕ ອວູປສມຠາໂວ, ອວູປສມເຫຕຸຠູໂຕ ວາ ປີຕິຍາ ອາກາໂຣ.

ປຎ຺ຈກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

(໖.) ຉກ຺ກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໙໔໔. ‘‘ໂກຘໂນ ໂຫຕິ ອຸປນາຫີ’’ຕິອາທິນາ ໂກຘາທິເຫຕຸກາ ອຸປນາຫາທໂຍ ໂກຘາທີນໍ ສຫາຍກາຣຓຠາເວນ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕາຕິ ໂກຘາທໂຍ ເອວ ວິວາທມູລານິ, ເຕເນຕ຺ຖ ເຕ ເອວ ວຸຕ຺ຕາ. ສນ຺ທິຏ຺ຐິປຣາມສິຕາ ອຕ຺ຕໂນ ທິຏ຺ຐິຍໍ ອຠິນິວິຏ຺ຐຕາ.

໙໔໕. ອປ຺ປຕິສ຺ສໂຍຕິ ປຕິສ຺ສຍຠູເຕຫິ ຄຣູຫິ ວິຣຫິໂຕ. ອປ຺ປມາທລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ສຕິອວິປ຺ປວາສໍ ກຸສລານຸໂຍຄສາຕຈ຺ຈໍ ວາ.

ຍຸຕ຺ຕປຍຸຕ຺ຕຕາຕິ ຕນ຺ນິນ຺ນຕາວເສນ ສຸຏ຺ຐຸ ຍຸຕ຺ຕຕາ. ຄຓສງ຺ຄຓິກາ ກິເລສວເສນ ປວຕ຺ຕາ ສງ຺ຄຓິກາ. ອິຕ຺ຖິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕກຖາສວເນ ອິຕ຺ຖິສທ຺ທສວເນ ຈ ອສ຺ສາໂທ ສວນສໍສຄ຺ໂຄ. ອິຕ຺ຖິຍາ ກສ຺ສຈິ ທານຄ຺ຄຫຓສ຺ສາໂທ ປຣິໂຠຄສໍສຄ຺ໂຄ.

໙໔໖. ໂສມນສ຺ເສນ ສທ຺ຘິໍ ອຸປວິຈຣນ຺ຕີຕິ ໂສມນສ຺ສຸປວິຈາຣາຕິ ອກຸສລໂສມນສ຺ສສຫຄຕາ ຣູປວິຈາຣາທໂຍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ, ຕຖາ ອຸເປກ຺ຂຸປວິຈາຣາ ຈ. ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ວາຕິ ເອເຕນ ວິຈາຣຄ຺ຄຫເຓນ ວິຕກ຺ໂກປິ ຄຫິໂຕຕິ ວິຕກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕເນນ ‘‘ອຸປວິຕກ຺ເກຕີ’’ຕິ ອິທມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໙໔໗. ອຎ຺ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕຈິຕ຺ເຕສຸ ອຸເປກ຺ຂາ ໂມໂຫຕິ ວທນ຺ຕິ, ໂລຠສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາປິ ປນ ເຄຫສ຺ສິຕາ ນ ນ ໂຫຕິ.

໙໔໘. ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນິໂກ ‘‘ອຘິຈ຺ຈ ສມຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິໂກ ໂຫຕີຕິ ເອວຣູປສ຺ສ ທິຏ຺ຐິ ວິຍາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນິກສ຺ເສວາ’’ຕິ ອາຫ. ນ ໂສ ຊາໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຊາຕູ’’ຕິ ອຍໍ ນິປາໂຕ ອຸ-ກາຣສ຺ສ ໂອ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຊາໂຕຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ເຕນ ວາ ສມານຕ຺ຖໍ ນິປາຕນ຺ຕຣໍ ເອຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສພ຺ພາສວທິຏ຺ຐີຕິ ສພ຺ພາສວປຣິຍາເຍນ ອາຄຕາ ທິຏ຺ຐິ.

ຉກ຺ກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

(໗.) ສຕ຺ຕກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໙໕໑. ທ຺ວາສຏ຺ຐິຍາ ທິຏ຺ຐີສຸ ສຕ຺ຕກສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຠາວາ ສຕ຺ຕ ອຸຈ຺ເຉທວາທາ ເອວ ອິຘ ຕຖາ ອວຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຕ ທິຏ຺ຐີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

ສຕ຺ຕກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

(໘.) ອຏ຺ຐກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໙໕໒. ‘‘ກມ຺ມໍ ໂຂ ເມ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ ໂອສີທນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ໂກສຊ຺ຊກາຣຓານິ, ໂກສຊ຺ຊເມວ ວາ ໂກສຊ຺ຊນ຺ຕຣກາຣຓຕາຍ ໂກສຊ຺ຊກາຣຓານີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ. ມາສາຈິຕໍ ມຎ຺ເຎຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຈິຕ-ສທ຺ໂທ ຕິນ຺ຕ-ສທ຺ທສ຺ສ, ມຎ຺ເຎ-ສທ຺ໂທ ຈ ວິຍ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວທຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ຕິນ຺ຕມາໂສ ວິຍາ’’ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວິຠາວິໂຕ, ມາສຈໂຍ ວິຍາຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ.

໙໕໗. ຜຣຕີຕິ ຜຸສຕິ, ຆຏ຺ເຏຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ເຎນ ກາຣເຓນາຕິ ‘‘ອຊ຺ຊ ຕຍາ ວິກາເລ ຠຸຕ຺ຕໍ, ເຕນ ຕ຺ວໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ຫິຍ຺ໂຍ ມຍາ ກາເລ ຠຸຕ຺ຕໍ, ເຕນາຫໍ ອນາປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິນາ ອຎ຺ເຎນ ອຍຸຕ຺ເຕນ ກາຣເຓນ ອຎ຺ຎໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ກາຣຓໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຈ຺ຉິຕຕ຺ຖໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ຍຖາ ຕໍ ນ ອລ຺ລີຍຕິ, ຕຖາ ກຖາຍ ອປນຍນໍ ວິກ຺ຂິປນໍ ພຫິທ຺ຘາ ອປນາມນາ.

໙໕໘. ອສຎ຺ຎີວາທາຕິ ປຸຄ຺ຄເລຫິ ທິຏ຺ຐິໂຍ ທສ຺ເສຕິ. ເຍຫິ ວາ ອຠິນິເວເສຫິ ອສຎ຺ຎີ ອຕ຺ຕານໍ ວທນ຺ຕິ, ເຕ ອສຎ຺ຎີວາທາ. ອຣູປສມາປຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາກາສາທິໍ.

ອຏ຺ຐກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

(໙.) ນວກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໙໖໐. ທສມສ຺ສ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ສຕ຺ເຕສຸ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສເນວ ກຖິຕານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໙໖໓. ສຸຂວິນິຈ຺ຉຍນ຺ຕິ ເສວິຕພ຺ພາເສວິຕພ຺ພສຸຂສນ຺ນິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຂນ຺ຕິ ເສວິຕພ຺ພໍ ເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂໍ. ວິນິຈ຺ຉຍາຕິ ທ຺ເວ ວິນິຈ຺ຉຍາຕິ ອິທໍ –

‘‘ສາຕໍ ອສາຕນ຺ຕິ ຍມາຫຸ ໂລເກ,

ຕມູປນິສ຺ສາຍ ປໂຫຕິ ຉນ຺ໂທ;

ຣູເປສຸ ທິສ຺ວາ ວິຠວໍ ຠວຎ຺ຈ,

ວິນິຈ຺ຉຍໍ ກຸພ຺ພຕິ ຊນ຺ຕຸ ໂລເກ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໘໗໓; ມຫານິ. ໑໐໒) –

ເອຕສ຺ສ ນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິຘ ວິນິຈ຺ຉໂຍຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອິມິສ຺ສາ ວິຠງ຺ຄປາຬິຍາ ໂຍ ຉນ຺ທຣາຄສ຺ສ ປຈ຺ຈຍສຠາເວນ ວິນິຈ຺ຉຍ-ສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ໂຕ, ສກ຺ກປຎ຺ເຫປິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໕໗) ຉນ຺ທສ຺ສ ນິທານຠາເວນ ວິຕກ຺ກ-ສທ຺ເທນ ໂສ ເອວ ອາຄໂຕຕິ ເອວໍ ວິຕກ຺ກສ຺ສ ວິນິຈ຺ຉຍຠາວໍ ຕສ຺ເສວ ອິຘ ຄຫິຕຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ. ພລວສນ຺ນິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ພລວຕິຍາ ຕຓ຺ຫາຍ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຄຫຓໍ.

໙໖໔. ສຕິປິ ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ສງ຺ຂຕຠາເວ ອຫນ຺ຕິ ອສ຺ມີຕິ ຈ ສາຕິສຍາ ມານສ຺ສ ສງ຺ຂຕຕາຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ສງ຺ຂຕ’’ນ຺ຕິ ມາໂນ ວຸຕ຺ໂຕ. ເສຍ຺ຍາທິວເສນ ‘‘ອຫມສ຺ມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສງ຺ຂຣຓໍ ວາ ສງ຺ຂຕໍ. ເອຕ຺ຖ ‘‘ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິອາທິກາ ປວຕ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີນໍ ວິເສສວຕີຕິ ຕາສມ຺ປິ ອິຎ຺ຊິຕາທິຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ.

ນວກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

(໑໐.) ທສກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໙໗໐. ຊາລກ຺ຂິປສໍວິຘານາທິກຸສລຕາສງ຺ກປ຺ປນໍ ອຸປາຍຈິນ຺ຕາ, ຕສ຺ສາ ມິຈ຺ຉາຠາວປຏິຈ຺ຉາທນຠາເວນ ປວຕ຺ໂຕ ຕທາກາໂຣ ໂມໂຫ ອຸປາຍຈິນ຺ຕາວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍຖາກເຕ ປນ ປາເປ ອນາທີນວທສ຺ສນວເສນ ປວຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາ, ສງ຺ກປ຺ໂປ ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ, ຕສ຺ສາປິ ມິຈ຺ຉາຠາວປຏິຈ຺ຉາທກໍ ຕທາກາຣໍ, ອນາທີນວທສ຺ສນໍ ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາກາເຣນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂມໂຫຕິ. ວິມຸຕ຺ຕສຎ຺ຎິຕາຕິ ອຘິມານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ, ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ທິຏ຺ຐິຍາ ວິມຸຕ຺ຕຕາສຎ຺ຊານນໍ. ‘‘ວິມຸຕ຺ໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ໂຕ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ມິຈ຺ຉາວິມຸຕ຺ຕີຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ຜລໍ ວິຍ ວິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄຫິເຕ ປນ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕ ທິຏ຺ຐິ ມິຈ຺ຉາຎາຓໍ, ສມາຘິ ຈ ມິຈ຺ຉາວິມຸຕ຺ຕີຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ.

ທສກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໙໗໓. ສມູຫຄາຫໂຕຕິ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐີນໍ ສາຘາຣຓຄ຺ຄຫຓໂຕຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ອິຕ຺ຖໍ ເອວໍ ອຎ຺ຎຖາ’’ຕິ ປນ ວິເສສໍ ອກຕ຺ວາ ຄຫຓໍ ສມູຫຄາໂຫຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຎ຺ຎໍ ອາກາຣນ຺ຕິ ປຣສນ຺ຕານຄຕໍ ອາກາຣໍ. ອຕ຺ຖີຕິ ສທາ ສໍວິຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສີທຕີຕິ ວິນສ຺ສຕິ. ສໍສຍປຣິວິຕກ຺ກວເສນາຕິ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ສິຍໍ, ນ ສິຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປຣິວິຕກ຺ກວເສນ. ປຕ຺ຖນາກປ຺ປນວເສນາຕິ ‘‘ອປິ ນາມ ສາຘຸ ປນາຫໍ ສິຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປຕ຺ຖນາຍ ກປ຺ປນວເສນ.

ສຸທ຺ຘສີສາຕິ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐີນໍ ສາຘາຣຓສີສາ ວິເສສສ຺ສ ອນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ‘‘ສຸທ຺ຘສີສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐິສີເສຫິ ທິຏ຺ຐິຍາ ຕຓ຺ຫາ ທສ຺ສິຕາ, ສີສສີສມູລເກຫິ ມານທິຏ຺ຐີຫິ ສຍເມວ ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ເອວເມເຕ…ເປ… ຕຓ຺ຫາ ວິຈຣິຕຘມ຺ມາ ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ. ທິຏ຺ຐິມາເນສຸປິ ‘‘ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານີ’’ຕິ ວຈນຎ຺ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິປ຺ປໂຍຄີນໍ ທິຏ຺ຐິມານານໍ ຕຓ຺ຫາຍ ອວິປ຺ປໂຍຄີນໍ ຕໍມູລກຕ຺ຕາວ ຕປ຺ປຘານຕາຍ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໙໗໔. ອວກ຺ກຣີຕິ ນິປາໂຕ ນານາຠາເວ ວຕ຺ຕຕີຕິ ອນານາກຣຓໍ ອນວກ຺ກຣິ, ຕໍ ກຕ຺ວາ, ອວກ຺ກຣິ ວາ ອກຕ຺ວາ ອນວກ຺ກຣິ ກຕ຺ວາຕິ ເອວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອວິນິພ຺ໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ. ‘‘ອນວກາຣິໍ ກຣິຕ຺ວາ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ຕຕ຺ຖ ອວກິຣຓໍ ວິກ຺ເຂປນໍ ສມູຫສ຺ສ ເອກເທສານໍ ວິນິພ຺ຠຸຊ຺ຊນໍ ອວກາຣິ, ຕໍ ອວກາຣິໍ ວິນິພ຺ໂຠຄໍ ອກຕ຺ວາ, ປຎ຺ຈປິ ຂນ຺ເຘ ສມູຫໂຕ ເອກຕ຺ເຕເນວ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂຕ ອວິນິພ຺ຠຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອສ຺ມີຕິ ຉນ຺ທມານທິຏ຺ຐິໂຍ ປຏິລຠຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສິຕພ຺ຍາຠງ຺ຄິຕາຍາຕິ ທາຕ຺ເຕນ ກາເຊນ ຈາຕິ ເອເຕນ ປຣິກ຺ຂາເຣນ, ອສິຕພ຺ຍາຠງ຺ຄີຫິ ລວນວຫນກິຣິຍາ ວາ ‘‘ອສິຕພ຺ຍາຠງ຺ຄີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

໙໗໖. ອວກາຣິໍ ກຣິຕ຺ວາຕິ ຣູປາທີນິ ອຕ຺ຕໂຕ ວິນິພ຺ຠຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອິມິນາ ຣູເປນ…ເປ… ອິມິນາ ວິຎ຺ຎາເຓນ ອສ຺ມີຕິ ຉນ຺ທໍ ປຏິລຠຕີຕິ ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອິມິນາຕິ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂຕ ອວິນິພ຺ຠຸຕ຺ເຕນ ຣູປາທິນາຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຕ຺ຕໂຕ ຫິ ອວິນິພ຺ຠຸຕ຺ຕານິ ອພຫິກຕານິ ອຫມິຈ຺ເຈວ ຄຫິຕານິ ຣູປາທີນິ ອຸປາທາຍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາ ຕຓ຺ຫາ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສ຺ສ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຕໂຕ ຈ ວິນິພ຺ຠຸຕ຺ຕານິ ພຫິກຕານິ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາ ‘‘ພາຫິຣສ຺ສ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ. ຂຄ຺ເຄນ ວາ ຉຕ຺ເຕນ ວາ ອຫໍ ນິຈ຺ໂຈຕິ ອຠິມງ຺ຄລສມ຺ມເຕນ ຂຄ຺ຄາທິນາ ມມ ວິນາໂສ ນຕ຺ຖີຕິ ມຎ຺ຎຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເກກສ຺ສາຕິ ອິທໍ ອນາທິມ຺ຫິ ອນນ຺ເຕ ຈ ສໍສາເຣ ເອເກກສ຺ສ ອຕີຕານາຄເຕສຸ ຉຕ຺ຕິໍສາຍປິ ສມ຺ຠວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອເກກສ຺ສ ວາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຍຖາລາຠວເສນາຕິ ອິທມ຺ປິ ອນິສ຺ສິຕຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ກສ຺ສຈິ ສມ຺ຠວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ.

ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຂຸທ຺ທກວຕ຺ຖຸວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.