(໑໐.) ທສກນິທ຺ເທໂສ

ປຐມພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໘໐໙. ອວິຊ຺ຊມານໍ ຐານໍ ອຏ຺ຐານໍ, ນຕ຺ຖິ ຐານນ຺ຕິ ວາ ອຏ຺ຐານໍ. ເອສ ‘‘ອນວກາໂສ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ນໂຍ. ຕທຕ຺ຖນິຄມນມຕ຺ຕເມວ ຫິ ‘‘ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຈນນ຺ຕິ. ອສຸເຂ ສຸຂນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິວິປລ຺ລາໂສວ ອິຘ ສຸຂໂຕ ອຸປຄມນສ຺ສ ຐານນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອກນ຺ຕ…ເປ… ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິວເສນາ’’ຕິ ປຘານທິຏ຺ຐິມາຫ. ເຠທານຸຣູປສ຺ສ ສາວນໍ ອນຸສ຺ສາວນໍ, ເຠທານຸຣູເປນ ວາ ວຈເນນ ວິຎ຺ຎາປນໍ.

ລິງ຺ເຄ ປຣິວຕ຺ເຕ ຈ ໂສ ເອວ ເອກກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ ຠວງ຺ຄປ຺ປພນ຺ໂຘ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍປ຺ປພນ຺ໂຘ ຈ, ນາຎ຺ໂຎຕິ ອາຫ ‘‘ອປິ ປຣິວຕ຺ຕລິງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ອຍໍ ປຎ຺ໂຫຕິ ຎາປນິຈ຺ຉານິພ຺ພຕ຺ຕາ ກຖາ.

ສງ຺ຄາມຈຕຸກ຺ກໍ ສປຕ຺ຕວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ຈ ປຸຣິມໍ ອຠິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປມາຓໍ, ວຘກຈິຕ຺ຕໍ ປນ ຕທາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອານນ຺ຕຣິຍານານນ຺ຕຣິຍຠາເວ ປມາຓນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ເສວ ຕໍ ທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ຍຖາ ວຘກຈິຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍປ຺ປພນ຺ຘວິຈ຺ເຉທນວເສນ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ເອວໍ ຈາຄເຈຕນາ. ສາ ຫິ ຈຊິຕພ຺ພໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ຈຊນມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎສກກຣຓຎ຺ຈ ຕສ຺ສ ຈຊນໍ, ຕສ຺ມາ ຍສ຺ສ ຕໍ ສກໍ ກຕໍ, ຕສ຺ເສວ ທິນ຺ນໍ ໂຫຕີຕິ.

ສຓ຺ຐ…ເປ… ກປ຺ປວິນາເສເຍວ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ອິທໍ ກປ຺ປຏ຺ຐກຖາຍ ນ ສເມຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກຖາ. ອຏ຺ຐ. ໖໕໔-໖໕໗) ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາປາຍິໂກຕິ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ຍໍ ໂສ ເອກໍ ກປ຺ປໍ ອສີຕິຠາເຄ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ເອກຠາຄມຕ຺ຕໍ ກາລໍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ຕໍ ອາຍຸກປ຺ປໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ກປ຺ປວິນາເສເຍວາຕິ ປນ ອາຍຸກປ຺ປວິນາເສເຍວາຕິ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ນຕ຺ຖິ ວິໂຣໂຘ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສຓ຺ຐຫນ຺ເຕຕິ ອິທໍ ສ຺ເວ ວິນສ຺ສິສ຺ສຕີຕິ ວິຍ ອຠູຕປຣິກປ຺ປວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກທິວສເມວ ປຈ຺ຈຕິ ຕໂຕ ປຣໍ ກປ຺ປາຠາເວນ ອາຍຸກປ຺ປສ຺ສປິ ອຠາວໂຕຕິ ອວິໂຣຘໂຕ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ປກຕຕ຺ໂຕຕິ ອນຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ສມານສໍວາສໂກຕິ ອປາຣາຊິໂກ.

ກິໍ ປນ ຕນ຺ຕິ ໂຍ ໂສ ‘‘ນິຍໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໍ ກິໍ ນິຍເມຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ເສວ ປນ ຍຖາປຸຈ຺ຉິຕສ຺ສ ນິຍຕສ຺ສ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕສມ຺ມຕ຺ຕນິຍຕຘມ຺ມານໍ ວິຍ ສຠາວໂຕ ວິຊ຺ຊມານຕໍ ຍຖາປຸຈ຺ຉິຕຎ຺ຈ ນິຍາມກເຫຕຸໍ ປຏິເສເຘຕ຺ວາ ເຍນ ‘‘ນິຍໂຕ’’ຕິ ‘‘ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣມາທິໂກ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ຍຖາຘິປ຺ເປຕກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຊາຕສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ວິຍ ອຣິຍາຍ ຊາຕິຍາ ຊາຕສ຺ສ ນາມມຕ຺ຕເມຕໍ ນິຍຕສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣມາທິກໍ, ນິຍຕານິຍຕເຠທໍ ນາມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທິ ປຸພ຺ພເຫຕຸ ນິຍາມໂກ, ໂສຕາປນ຺ໂນ ຈ ນິຍໂຕຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານໍ ອຸປນິສ຺ສຍຠາວໂຕ ປຸພ຺ພເຫຕຸກິຈ຺ຈໍ, ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ປນ ປຸພ຺ພເຫຕຸກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍາຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຍທິ ຫິ ຕສ຺ສປິ ປຸພ຺ພເຫຕຸ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ສິຍາ, ໂສ ຈ ນິຍາມໂກຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຸພ຺ເພ ເອວ ນິຍໂຕ ສິຍາ, ຕຎ຺ຈ ອນິຏ຺ຐໍ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ປຸພ຺ພເຫຕຸນາ ອເຫຕຸກຕາ ອາປນ຺ນາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອິຈ຺ຈສ຺ສ ອເຫຕຸ ອປ຺ປຈ຺ຈຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ.

ປຏິລທ຺ຘມຄ຺ໂຄ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄ, ເຕເນວ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣມາທິນິຍເມ ສຕິ ສຕ຺ຕມຠວາທິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ປວຕ຺ຕນກສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ມູລຠູຕາ ກິເລສາ ເຕເນວ ຂີຓາຕິ ອຸປຣິ ຕໂຍ ມຄ຺ຄາ ອກິຈ຺ຈກາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທິ ອຸປຣິ ຕໂຍ ມຄ຺ຄາ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣມາທິກໍ ນິຍເມນ຺ຕິ, ຕໂຕ ຈ ອຎ຺ໂຎ ໂສຕາປນ຺ໂນ ນຕ຺ຖີຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ ອກິຈ຺ຈກຕາ ນິປ຺ປໂຍຊນຕາ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐາທິປ຺ປຫານໍ ທສ຺ສນກິຈ຺ຈໍ, ເຕສໍ ປຫາເນນ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣມາທິຕາຍ ຠວິຕພ຺ພໍ. ສາ ຈຸປຣິມຄ຺ເຄຫິ ເອວ ໂຫຕີຕິ ສຕ຺ຕມຠວາທິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ປວຕ຺ຕິໂຕ ເຕນ ວິນາ ວຸຏ຺ຐາເນ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐາທິປ຺ປຫາເນນ ຈ ເຕນ ວິນາ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຐມມຄ຺ເຄນ ຈ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາວ ກິເລສາ ເຂເປຕພ຺ພາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ນ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ນິຍເມຕີຕິ ນາມກຣຓນິມິຕ຺ຕໂຕ ວິປສ຺ສນາໂຕ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ນິຍາມໂກ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິປສ຺ສນາວ ນິຍເມຕີຕິ ຈ ນາມກຣຓນິມິຕ຺ຕຕໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອິຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຄຫິຕນາມມຕ຺ຕເມວ ຕ’’ນ຺ຕິ.

ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ປນ ອຕ຺ຖີຕິ ‘‘ນ ເມ ອາຈຣິໂຍ ອຕ຺ຖິ, ສທິໂສ ເມ ນ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິໍ (ມ. ນິ. ໑.໒໘໕; ໒.໓໔໑; ມຫາວ. ໑໑; ກຖາ. ໔໐໕) ອິມິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາ ຐຕ຺ວາ ວທນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ‘‘ກິໍ ປນາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຕ຺ເຖຕຣຫິ ອຎ຺ເຎ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ຠຄວຕາ ສມສມາ ສມ຺ໂພຘິຍນ຺ຕິ ເອວໍ ປຸຏ຺ຐາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ໂນຕິ ວເທຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໖໑) ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ ອນວກາໂສ, ຍໍ ເອກິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາ ທ຺ເວ ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໑໒໙) ອິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ ຈ ພຸທ຺ຘກ຺ເຂຕ຺ຕຠູຕໍ ອິມໍ ໂລກຘາຕຸໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕານິ ສິກ຺ຂາປທານິ ມາຕິກາ, ຕາຍ ອນ຺ຕຣຫິຕາຍ ນິທານຸທ຺ເທສສງ຺ຂາເຕ ປາຕິໂມກ຺ເຂ ປພ຺ພຊ຺ຊູປສມ຺ປທາກມ຺ເມສຸ ຈ ສາສນໍ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາຕິໂມກ຺ເຂ ວາ ອນ຺ໂຕຄຘາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອຸປສມ຺ປທາ ຈ ຕທຸຠຍາຠາເວ ປາຕິໂມກ຺ຂາຠາວໂຕ, ຕສ຺ມາ ປາຕິໂມກ຺ເຂ, ຕາສຸ ຈ ສາສນໍ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂອສກ຺ກິຕໍ ນາມາຕິ ປຈ຺ຉິມປຏິເວຘສີລເຠທທ຺ວຍໍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ວິນຏ຺ຐໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕາຕິ ຣສ຺ມິໂຍ. ກາຣຸຎ຺ຎນ຺ຕິ ປຣິເທວນກາຣຸຎ຺ຎໍ.

ອນຈ຺ຉຣິຍຕ຺ຕາຕິ ທ຺ວີສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນສຸ ອຈ຺ຉຣິຍຕ຺ຕາຠາວໂທສໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິວາທຠາວໂຕຕິ ວິວາທາຠາວຕ຺ຖໍ ທ຺ເວ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອກໍ ພຸທ຺ຘໍ ຘາເຣຕີຕິ ເອກພຸທ຺ຘຘາຣຓີ. ເອເຕນ ເອວໍສຠາວາ ເອເຕ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ, ເຍນ ທຸຕິຍພຸທ຺ຘຄຸເຓ ຘາເຣຕຸໍ ອສມຕ຺ຖາ ອຍໍ ໂລກຘາຕູຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຈ຺ຈຍວິເສສນິປ຺ຜນ຺ນານຎ຺ຫິ ຘມ຺ມານໍ ສຠາວວິເສໂສ ນ ສກ຺ກາ ຘາເຣຕຸນ຺ຕິ. ສມໍ ອຸທ຺ຘໍ ປຊ຺ຊຕີຕິ ສມຸປາທິກາ, ອຸທກສ຺ໂສປຣິ ສມໍ ຄາມິນີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປີຕິ ທ຺ເວປິ, ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ວາ ສຣີຣຠາຣໍ. ຉາເທນ຺ຕນ຺ຕິ ໂຣຈຍມານໍ. ສກິໍ ຠຸຕ຺ໂຕວາຕິ ເອກມ຺ປິ ອາໂລປໍ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕ຺ວາວ ມເຣຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຕິຘມ຺ມຠາເຣນາຕິ ຘມ຺ເມນ ນາມ ປຖວີ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ສາ ກິໍ ເຕເນວ ຈລຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຸນ ເຖໂຣ ‘‘ຣຕນໍ ນາມ ໂລເກ ກຸຏຸມ຺ພໍ ສນ຺ຘາເຣນ຺ຕໍ ອຠິມຕຎ຺ຈ ໂລເກນ ອຕ຺ຕໂນ ຄຣຸສຠາວຕາຍ ສກຏຠງ຺ຄສ຺ສ ກາຣຓໍ ອຕິຠາຣຠູຕໍ ທິຏ຺ຐໍ. ເອວໍ ຘມ຺ໂມ ຈ ຫິຕສຸຂວິເສເສຫິ ຕໍສມງ຺ຄິນໍ ຘາເຣນ຺ໂຕ ອຠິມໂຕ ຈ ວິຎ຺ຎູຫິ ຄມ຺ຠີຣາປ຺ປເມຍ຺ຍຠາເວນ ຄຣຸສຠາວຕ຺ຕາ ອຕິຠາຣຠູໂຕ ປຖວີຈລນສ຺ສ ກາຣຓໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິຘ, ມຫາຣາຊ, ທ຺ເວ ສກຏາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອກສ຺ສາຕິ ເອກສ຺ມາ, ເອກສ຺ສ ວາ ສກຏສ຺ສ ຣຕນໍ, ຕສ຺ມາ ສກຏໂຕ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອສາຣິຕນ຺ຕິ ປເວສິຕໍ ອາຫຏໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຠາວປກຕິກາຕິ ອກິຕ຺ຕິມປກຕິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາຣຓມຫນ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ມຫນ຺ເຕຫິ ປາຣມິຕາກາຣເຓຫິ ພຸທ຺ຘຄຸຓານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຖວີອາທໂຍ ມຫນ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ວິສເຍ ເອເກກາວ, ເອວໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘປິ ມຫນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ວິສເຍ ເອໂກ ເອວ. ໂກ ຈ ຕສ຺ສ ວິສໂຍ? ຍາວຕກໍ ເຎຍ຺ຍໍ, ເອວໍ ອາກາໂສ ວິຍ ອນນ຺ຕວິສໂຍ ຠຄວາ ເອໂກ ເອວ ໂຫຕີຕິ ວທນ຺ໂຕ ໂລກຘາຕ຺ວນ຺ຕເຣສຸປິ ທຸຕິຍສ຺ສ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ.

ປຸພ຺ພຠາເຄ ອາຍູຫນວເສນ ອາຍູຫນສມງ຺ຄິຕາ ສນ຺ນິຏ຺ຐານເຈຕນາວເສນ ເຈຕນາສມງ຺ຄິຕາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ, ສນ຺ຕຕິຂຓວເສນ ວາ. ວິປາກາຣຫນ຺ຕິ ທຸຕິຍຠວາທີສຸ ວິປຈ຺ຈນປກຕິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຈລຕີຕິ ປຣິວຕ຺ຕຕິ. ສຸນເຂຫິ ວຊນສີໂລ ສຸນຂວາຊິໂກ.

ປຐມພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທຸຕິຍພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໘໑໐. ຄຕິໂຕ ອຎ຺ຎາ ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສມ຺ປນ຺ນາ ຄຕີ’’ຕິ ອາຫ. ມຫາສຸທສ຺ສນາທິສຸຣາຊກາໂລ ປຐມກປ຺ປິກາທິສຸມນຸສ຺ສກາໂລ ຈ ກາລສມ຺ປຕ຺ຕິ.

ເອກນ຺ຕໍ ກຸສລສ຺ເສວ ໂອກາໂສຕິ ອິທໍ ຍທິປິ ໂກຈິ ກາຍສຸຈຣິຕາທິປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ຐິຕໍ ພາເຘຍ຺ຍ, ຕໍ ປນ ພາຘນໍ ພາຘກສ຺ເສວ ອິສ຺ສາທິນິມິຕ຺ເຕນ ວິປຣີຕຄ຺ຄາເຫນ ຊາຕໍ. ສາ ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິ ສຠາວໂຕ ສຸຂວິປາກສ຺ເສວ ປຈ຺ຈໂຍ, ນ ທຸກ຺ຂວິປາກສ຺ສາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມກ຺ກໂຏ ຠຕ຺ຕປຸຏໍ ພນ຺ຘຏ຺ຐາເນ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ຊານາຕິ, ຍຕ຺ຖ ວາ ຕຕ຺ຖ ວາ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ວິນາເສຕິ, ເອວໍ ອນຸປາຍຎ຺ຎູປິ ໂຠເຄ. ສຸສາເນ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາຕິອາທິນາ ຆາເຕຕ຺ວາ ຉຑ຺ຑິຕສ຺ສ ວຸຏ຺ຐານາຠາໂວ ວິຍ ອປາຍໂຕ ວຸຏ຺ຐານາຠາໂວຕິ ທສ຺ເສຕິ.

‘‘ປຈ຺ຈຣີ’’ຕິປິ ອຸຬຸມ຺ປສ຺ສ ນາມໍ, ເຕນ ເອຕ຺ຖ ກຕາ ‘‘ມຫາປຈ຺ຈຣີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸທເກ ມຣຓໍ ຖເລ ມຣຓຎ຺ຈ ເອກເມວາຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ສກ຺ເກນ ‘‘ສມຸທ຺ທາຣກ຺ຂໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ສຈ຺ຈໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຊີວິຕສ຺ສ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕິຕໍ ປກາເສນ຺ເຕຫິ ເຖເຣຫິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ລຫຸປຣິວຕ຺ຕິຕາຍ ຊີວິຕເຫຕຸ ນ ຄມິສ຺ສາມາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຖ ວາ ອຸທເກຕິ ນາຄທີປໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຖເລຕິ ຊມ຺ພຸທີປໍ.

ເຖໂຣ ນ ເທຕີຕິ ກຖມຫໍ ເອເຕນ ຎາໂຕ, ເກນຈິ ກິຎ຺ຈິ ອາຈິກ຺ຂິຕໍ ສິຍາຕິ ສຎ຺ຎາຍ ນ ອທາສິ. ເຕເນວ ‘‘ມຍມ຺ປິ ນ ຊານາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປຣສ຺ສາຕິ ອປຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຕ຺ຕໍ ອາທາຍ…ເປ… ເຖຣສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຐເປສີຕິ ໂຍຊນາ. ອນາຍຕເນຕິ ນິກ຺ກາຣເຓ, ອຍຸຕ຺ເຕ ວາ ນສ຺ສນຏ຺ຐາເນ. ຕຸວໍ ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍາສິ, ມຍໍ ປນ ມຫລ຺ລກຕ຺ຕາ ກິໍ ຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ກຣິສ຺ສາມ, ມຫລ຺ລກຕ຺ຕາ ເອວ ຈ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອນາຄາມິຕ຺ຕາ ວາ ເຖໂຣ ອຕ຺ຕນາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຊານິຕ຺ວາ ໂອວທຕິ.

ສມ຺ມາປໂຍຄສ຺ສ ຄຕມຄ຺ໂຄຕິ ສມ຺ມາປໂຍເຄນ ນິປ຺ຜາທິຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ສຎ຺ຊານນກາຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຠູຕມຕ຺ຖໍ ກຕ຺ວາ ອຠູໂຕປມໍ ກຖຍິສ຺ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ມນຸສ຺ສາຕິ ຠຓ຺ຑາຄາຣິກາທິນິຍຸຕ຺ຕາ ມນຸສ຺ສາ ມຫນ຺ຕຕ຺ຕາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ.

ທຸຕິຍພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຕຕິຍພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໘໑໑. ອຎ຺ຈິຕາຕິ ຄຕາ. ເປຈ຺ຈາຕິ ປຸນ, ມຣິຕ຺ວາຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ອຸສ຺ສນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ວິຕກ຺ກພຫຸລຕາຍ ອຸສ຺ສນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ວທນ຺ຕິ, ສູຣຕາທີຫິ ວາ ອຸສ຺ສນ຺ນຕ຺ຕາ. ທິພ຺ພນ຺ຕີຕິ ກີຬນ຺ຕິ.

ສຎ຺ຊີວກາຬສຸຕ຺ຕສງ຺ຆາຕໂຣຣຸວມຫາໂຣຣຸວຕາປນມຫາຕາປນອວີຈິໂຍ ອຏ຺ຐ ມຫານິຣຍາ. ເອເກກສ຺ສ ຈຕ຺ຕາຣິ ທ຺ວາຣານິ, ເອເກກສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຄູຖນິຣຍາທໂຍຕິ ເອວໍ ໂສຬສ ອຸສ຺ສທນິຣເຍ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ.

ສກ຺ກສຸຍາມາທໂຍ ວິຍ ເຊຏ຺ຐກເທວຣາຊາ. ປຊາປຕິວຣຸຓອີສານາທໂຍ ວິຍ ທຸຕິຍາທິຏ຺ຐານນ຺ຕຣກາຣໂກ ປຣິຈາຣໂກ ຫຸຕ຺ວາ.

ຕຕິຍພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຈຕຸຕ຺ຖພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໘໑໒. ກປ຺ໂປຕິ ທ຺ເວຘາຠູຕຄ຺ໂຄ. ເອຕ຺ຖ ຈ ພີຊາທິຘາຕຸນານຕ຺ຕວເສນ ຂນ຺ຘາທິຘາຕຸນານຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຈຕຸຕ຺ຖພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຎ຺ຈມພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໘໑໓. ອຊ຺ຌາສຍຘາຕູຕິ ອຊ຺ຌາສຍສຠາໂວ. ຍຖາ ຄູຖາທີນໍ ຘາຕຸສຠາໂວ ເອໂສ, ຍໍ ຄູຖາທີເຫວ ສໍສນ຺ທຕິ, ເອວໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອຊ຺ຌາສຍສ຺ເສເວສ ສຠາໂວ, ຍໍ ທຸສ຺ສີລາທໂຍ ທຸສ຺ສີລາທິເກເຫວ ສໍສນ຺ທນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຠິກ຺ຂູປິ ອາຫໍສູຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາຫໍສຸ. ອາວຸໂສ ອິເມ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ຍຖາສຠາເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕາ ອມ຺ເຫ ສຠາຄາສຠາເຄ ວິທິຕ຺ວາ ຫີນຊ຺ຌາສຍປຓີຕຊ຺ຌາສຍຕໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຘາຕຸສໍຍຸຕ຺ຕກມ຺ເມ ອຸປເນນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ປໂຍຄໍ ທຏ຺ຐຸກາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເອວໍ ສຠາຄວເສເນວ ອຊ຺ຌາສຍຘາຕຸປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນໂຕ ອຊ຺ຌາສຍຘາຕຸສຠາຄວເສນ ນິຍເມຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ປຎ຺ຈມພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຉຏ຺ຐພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

ຈຣິຕນ຺ຕິ ອິຘ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ສຸຈຣິຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປ຺ປຣຊໍ ອກ຺ຂໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂາຕິ ອຕ຺ໂຖ ວິຠາວິໂຕ, ອປ຺ປຣຊໍ ອກ຺ຂິມ຺ຫິ ເອເຕສນ຺ຕິ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂາຕິປິ ສທ຺ທຕ຺ໂຖ ສມ຺ຠວຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອາສຍຊານນາທິນາ ເຍຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ປໂຣປເຣຫິ ສຕ຺ຕາ ກລ຺ຍາຓປາປາສຍາທິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຊານນໍ ວິຠາເວຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕອາສຍານຸສຍຎາຓານໍ ວິສຸໍ ອສາຘາຣຓຕາ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕນານາຘິມຸຕ຺ຕິກຕາຎາຓານໍ ວິສຸໍ ພລຕາ ຈ ສິທ຺ຘາ ໂຫຕິ.

໘໑໕. ຍທຣິຍາຕິ ເຍ ອຣິຍາ. ອາວສິໍສູຕິ ນິສ຺ສາຍ ວສິໍສຸ. ເກ ປນ ເຕ? ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຎ຺ຈງ຺ຄວິປ຺ປຫີໂນ ໂຫຕິ ຉຬງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ເອກາຣກ຺ໂຂ ຈຕຸຣາປສ຺ເສໂນ ປນຸຓ຺ຓປຈ຺ເຈກສຈ຺ໂຈ ສມວຍສຏ຺ເຐສໂນ ອນາວິລສງ຺ກປ຺ໂປ ປສ຺ສທ຺ຘກາຍສງ຺ຂາໂຣ ສຸວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ສຸວິມຸຕ຺ຕປຎ຺ໂຎ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໔໘; ອ. ນິ. ໑໐.໑໙) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ. ເອເຕສຸ ປຎ຺ຈງ຺ຄວິປ຺ປຫີນປຈ຺ເຈກສຈ຺ຈປໂນທນເອສນາສມວຍສຊ຺ຊນານິ ‘‘ສງ຺ຂາເຍກໍ ປຏິເສວຕິ ອຘິວາເສຕິ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ ວິໂນເທຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໑໖໘) ວຸຕ຺ເຕສຸ ອປສ຺ເສເນສຸ ວິໂນທນຎ຺ຈ ມຄ຺ຄກິຈ຺ຈາເນວ, ອິຕເຣ ຈ ມຄ຺ເຄເນວ ສມິຊ຺ຌນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເອຕຎ຺ຫິ ສຸຕ຺ຕໍ…ເປ… ທີເປຕີ’’ຕິ.

໘໑໖. ອາຣມ຺ມຓສນ຺ຕານານຸສຍເນສຸ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ອາຣມ຺ມຓານຸສຍເນນ ອນຸເສຕິ. ອາຈິຓ຺ຓສມາຈິຓ຺ຓາຕິ ເອເຕນ ສມນ຺ຕໂຕ ເວເຐຕ຺ວາ ວິຍ ຐິຕຠາເວນ ອນຸສຍິຕຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຠວສ຺ສປິ ວຕ຺ຖຸກາມຕ຺ຕາ, ຣາຄວເສນ ວາ ສມານຕ຺ຕາ ‘‘ຠວຣາຄານຸສໂຍ…ເປ… ສງ຺ຄຫິໂຕ’’ຕິ ອາຫ.

໘໑໘. ‘‘ປຓີຕາຘິມຸຕ຺ຕິກາ ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍາ, ອິຕເຣ ມຸທິນ຺ທ຺ຣິຍາ’’ຕິ ເອວໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖເມວ ອຘິມຸຕ຺ຕິຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍມຸທິນ຺ທ຺ຣິຍຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ.

໘໑໙. ປຫານກ຺ກມວເສນາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຫາຕພ຺ພປຊຫນກ຺ກໂມ ປຫານກ຺ກໂມຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ຍສ຺ສ ປຫາເນນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຕເນວ ປຫາເນນ ປຐມໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໂຕ ອປ຺ປຫາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຍໍ ວາ ປຫານກ຺ກໂມ.

໘໒໐. ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍຠູຕານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ອຸປນິສ຺ສຍອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ.

໘໒໖. ນິພ຺ພຸຕິຉນ຺ທຣຫິຕຕ຺ຕາ ອຈ຺ຉນ຺ທິກຏ຺ຐານໍ ປວິຏ຺ຐາ. ຍສ຺ມິໍ ຠວງ຺ເຄ ປວຕ຺ຕມາເນ ຕໍສນ຺ຕຕິຍໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ຕໍ ຕສ຺ສ ປາທກໍ.

ຉຏ຺ຐພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຕ຺ຕມພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໘໒໘. ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິ ກໂຣນ຺ໂຕ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຏິພຸທ຺ໂຘ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປນ຺ໂນມ຺ຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນີວຣຓາທີຫິ ວິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕສນ຺ຕຕິ ເອວ ຈິຕ຺ຕມຎ຺ຊູສາ, ສມາຘິ ວາ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວາ. ຈິຕ຺ຕໍ ຐເປຕຸນ຺ຕິ ສມາປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕໍ ຐເປຕຸໍ. ສຎ຺ຎາເວທຍິຕານໍ ອປຄໂມ ເອວ ອປຄມວິໂມກ຺ໂຂ.

ສຎ຺ຎາມນສິກາຣານໍ ກາມາທິທຸຕິຍຊ຺ຌານາທິປກ຺ຂນ຺ທນານິ ‘‘ຫານຠາຄິຍວິເສສຠາຄິຍຘມ຺ມາ’’ຕິ ທສ຺ສິຕານິ, ເຕຫິ ປນ ຌານານໍ ຕໍສຠາວຕາ ຘມ຺ມ-ສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ຕາ. ປຄຸຓຠາວໂວທານໍ ປຄຸຓໂວທານໍ. ຕເທວ ປຐມຊ຺ຌານາທີຫິ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທິອຘິຄມສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ‘‘ວຸຏ຺ຐານໍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ໂວທານມ຺ປິ ວຸຏ຺ຐານໍ, ຕມ຺ຫາ ຕມ຺ຫາ ສມາຘິມ຺ຫາ ວຸຏ຺ຐານມ຺ປິ ວຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ອິມາຍ ວຸຏ຺ຐານປາຬິຍາ ອສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຍາ ວຸຏ຺ຐານໍ ‘‘ປາຬິມຸຕ຺ຕກວຸຏ຺ຐານໍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຍ ປນ ‘‘ນິໂຣຘໂຕ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ວຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ປາຬິ ນຕ຺ຖີຕິ ວເທຍ຺ຍຸໍ, ເຕ ‘‘ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໑໗) ອິມາຍ ປາຬິຍາ ປຏິເສເຘຕພ຺ພາ.

ສຕ຺ຕມພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທສມພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໘໓໑. ຣາຄາທີຫິ ເຈຕໂສ ວິມຸຕ຺ຕິຠູໂຕ ສມາຘິ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ. ປຎ຺ຎາວ ວິມຸຕ຺ຕິ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິ. ກມ຺ມນ຺ຕຣວິປາກນ຺ຕຣເມວາຕິ ກມ຺ມນ຺ຕຣສ຺ສ ວິປາກນ຺ຕຣເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຈຕນາເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກຘມ຺ເມ ນິຣຍາທິນິພ຺ພານຄາມິນິປຏິປທາຠູເຕ ກມ຺ມນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ກມ຺ມປຣິຈ຺ເຉທເມວາ’’ຕິ. ອປ຺ເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ ອຏ຺ຐມນວມພລານິ ວິຍ, ຕໍສທິສໍ ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓໍ ວິຍ ວິກຸພ຺ພິຕຸໍ. ເອເຕນ ທສພລສທິສຕຎ຺ຈ ວາເຣຕິ, ຌານາທິຎາຓໍ ວິຍ ວາ ອປ຺ເປຕຸໍ ວິກຸພ຺ພິຕຸຎ຺ຈ. ຍທິປິ ຫິ ຌານາທິປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ ສຕ຺ຕມພລນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຖາປິ ຌານາທີຫິ ວິນາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ນຕ຺ຖີຕິ ຌານາທິສຫຄຕໍ ຎາຓໍ ຕທນ຺ໂຕຄຘໍ ກຕ຺ວາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ຌານາທິກິຈ຺ຈໍ ວິຍ ນ ສພ຺ພໍ ພລກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຎ຺ຫິ ຌານໍ ຫຸຕ຺ວາ ອປ຺ເປຕຸໍ ອິທ຺ຘິ ຫຸຕ຺ວາ ວິກຸພ຺ພິຕຸຎ຺ຈ ນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ກສ຺ສຈິ ພລສ຺ສ ຌານອິທ຺ຘິຠາວໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ທສມພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຎາຓວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.