໑໖. ຎາຓວິຠງ຺ໂຄ

໑. ເອກກມາຕິກາທິວຓ຺ຓນາ

໗໕໑. ໂອກາສຏ຺ເຐນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ ອາຣມ຺ມຓຎ຺ຈາປິ ຎາຓສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ. ຍາຖາວກວຕ຺ຖຸວິຠາວນາຕິ ນເຫຕາທິອວິຕເຖກປ຺ປກາຣວຕ຺ຖຸວິຠາວນາ. ຍຖາ ເອກໍ ນເຫຕຸ, ຕຖາ ເອກໍ ອຎ຺ຎມ຺ປີຕິ ຫິ ຄເຫຕພ຺ພໍ ອວິຕຖສາມຎ຺ຎຍຸຕ຺ຕໍ ຎາຓາຣມ຺ມຓໍ ຍາຖາວກວຕ຺ຖຸ. ຍາຖາວເກນ ວາ ອວິຕຖສາມຎ຺ເຎນ ວຕ຺ຖຸວິຠາວນາ ຍາຖາວກວຕ຺ຖຸວິຠາວນາ.

ທຸການຸຣູເປຫີຕິ ທຸກມາຕິການຸຣູເປຫີຕິ ວທນ຺ຕິ. ໂອສານທຸກສ຺ສ ປນ ທຸກມາຕິກໍ ອນິສ຺ສາຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ທຸກຠາວານຸຣູເປຫີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ຕິການຸຣູເປຫີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ໂອສານທຸເກ ປນ ອຕ຺ໂຖຕິ ຜລໍ, ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຘາຕຸສທ຺ທານໍ ຕໍ ຊເນຕີຕິ ອຕ຺ຖຊາປິກາ, ກາຣຓຄຕາ ປຎ຺ຎາ. ຊາປິໂຕ ຊນິໂຕ ອຕ຺ໂຖ ເອຕິສ຺ສາຕິ ຊາປິຕຕ຺ຖາ, ກາຣຓປຎ຺ຎາສທິສີ ຜລປ຺ປກາສນຠູຕາ ຜລສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາ.

໑໐. ທສກມາຕິກາວຓ຺ຓນາ

໗໖໐. ‘‘ຈຕສ຺ໂສ ໂຂ ອິມາ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ໂຍນິໂຍ. ກຕມາ…ເປ… ໂຍ ໂຂ ມໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອວໍ ຊານ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໕໒) ວຈເນນ ຈຕຸໂຍນິປຣິຈ຺ເຉທກຎາຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ນິຣຍຎ຺ຈາຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປຊານາມີ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໑໕໓) ປຎ຺ຈຄຕິປຣິຈ຺ເຉທກໍ. ‘‘ສໍຍຸຕ຺ຕເກ ອາຄຕານິ ເຕສຕ຺ຕຕິ ຎາຓານິ, ສຕ຺ຕສຕ຺ຕຕິ ຎາຓານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ປນ ນິທານວຄ຺ເຄ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕຕິ ອາຄຕານິ ຈຕຸຈຕ຺ຕາຣີສຎ຺ຈ, ເຕສຕ຺ຕຕິ ປນ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ ສຸຕມຍາທີນິ ອາຄຕານິ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ສໍຍຸຕ຺ຕເກຕິ. ອຎ຺ຎານິປີຕິ ເອເຕນ ອິຘ ເອກກາທິວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຈ ‘‘ປຸພ຺ພນ຺ເຕ ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ, ພ຺ຣຫ຺ມຊາລາທີສຸ ຈ ‘‘ຕຍິທໍ ຕຖາຄໂຕ ປຊານາຕິ ‘ອິມານິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານານິ ເອວໍ ຄຫິຕານີ’ຕິ’’ອາທິນາ ວຸຕ຺ຕໍ ອເນກຎາຓປ຺ປເຠທໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຍາຖາວປຏິເວຘໂຕ ສຍຎ຺ຈ ອກມ຺ປິຍໍ ປຸຄ຺ຄລຎ຺ຈ ຕໍສມງ຺ຄິໍ ເຎຍ຺ເຍສຸ ອຘິພລໍ ກໂຣຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອກມ຺ປິຍຏ຺ເຐນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຏ຺ເຐນ ຈາ’’ຕິ.

ເສຏ຺ຐຏ຺ຐານໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ. ປຏິຊານນວເສນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ອຠິມຸຂໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຏ຺ຐ ວາ ປຣິສາ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕີຕິ ອາສຠາ, ພຸທ຺ຘາ. ອິທໍ ປນາຕິ ພຸທ຺ຘານໍ ຐານໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕເມວ ວທຕິ. ຕິຏ຺ຐມາໂນວາຕິ ອວທນ຺ໂຕປິ ຕິຏ຺ຐມາໂນວ ປຏິຊານາຕິ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຏ຺ຐສຸ ປຣິສາສຸ ‘‘ອຠິຊານາມຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອເນກສຕໍ ຂຕ຺ຕິຍປຣິສໍ…ເປ… ຕຕ຺ຣ ວຕ ມໍ ຠຍໍ ວາ ສາຣຊ຺ຊໍ ວາ ໂອກ຺ກມິສ຺ສຕີຕິ ນິມິຕ຺ຕເມຕໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ນ ສມນຸປສ຺ສາມີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໕໑) ວຈເນນ ທສ຺ສິຕອກມ຺ປິຍຎາຓຍຸຕ຺ໂຕ ທສພໂລຫນ຺ຕິ ອຠີຕນາທໍ ນທຕິ. ສີຫນາທສຸຕ຺ເຕນ ຂນ຺ຘກວຄ຺ເຄ ອາຄເຕນ.

‘‘ເທວມນຸສ຺ສານໍ ຈຕຸຈກ຺ກໍ ວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໓໑) ສຸຕ຺ຕເສເສນ ສປ຺ປຸຣິສູປສ຺ສຍາທີນໍ ຜລສມ຺ປຕ຺ຕິ ປວຕ຺ຕິ, ປຸຣິມສປ຺ປຸຣິສູປສ຺ສຍາທິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ປຈ຺ຉິມສປ຺ປຸຣິສູປສ຺ສຍາທີນໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ປວຕ຺ຕິ ວາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຕຕ຺ຖ ຈ ຈກ຺ກ-ສທ຺ທສ຺ສ ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຏິເວຘນິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາຓໍ ປຏິເວໂຘຕິ ‘‘ຜລກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ປຏິລທ຺ຘສ຺ສປິ ເທສນາຎາຓສ຺ສ ກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິປຣສ຺ສ ພຸຊ຺ຌນມຕ຺ເຕນ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ຎສ຺ສ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕໍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ປຣໍ ປນ ຍາວ ປຣິນິພ຺ພານາ ເທສນາຎາຓປ຺ປວຕ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ປວຕ຺ຕິຕສ຺ສ ຘມ຺ມຈກ຺ກສ຺ສ ຐານນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ, ປວຕ຺ຕິຕຈກ຺ກສ຺ສ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ຈກ຺ກຣຕນຏ຺ຐານໍ ວິຍ.

ສມາທີຍນ຺ຕີຕິ ສມາທານານິ, ຕານິ ປນ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ກຕານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສມາທິຍິຕ຺ວາ ກຕານ’’ນ຺ຕິ. ກມ຺ມເມວ ວາ ກມ຺ມສມາທານນ຺ຕິ ເອເຕນ ສມາທານ-ສທ຺ທສ຺ສ ອປຸພ຺ພຕ຺ຖາຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ ມຸຕ຺ຕຄຕ-ສທ຺ເທ ຄຕ-ສທ຺ທສ຺ສ ວິຍ.

ອຄຕິຄາມິນິນ຺ຕິ ນິພ຺ພານຄາມິນິໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ນິພ຺ພານຎ຺ຈາຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປຊານາມິ ນິພ຺ພານຄາມິນິຎ຺ຈ ປຏິປທ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໕໓).

ຫານຠາຄິຍຘມ຺ມນ຺ຕິ ຫານຠາຄິຍສຠາວໍ, ກາມສຫຄຕສຎ຺ຎາທິຘມ຺ມໍ ວາ. ຕໍ ກາຣຓນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພວ ກຕາຠິສງ຺ຂາຣາທິໍ.

‘‘ອິທານີ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ‘‘ອິມິນາ ອນຸກ຺ກເມນ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານີ’’ຕິ ອິມິນາ ສຫ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ກິເລສາວຣຓໍ ຕທຠາວຎ຺ຈາຕິ ກິເລສາວຣຓາຠາວໍ. ກິເລສກ຺ຂຍາຘິຄມສ຺ສ ຫິ ກິເລສາວຣຓໍ ອຏ຺ຐານໍ, ຕທຠາໂວ ຐານໍ. ອນຘິຄມສ຺ສ ກິເລສາວຣຓໍ ຐານໍ, ຕທຠາໂວ ອຏ຺ຐານນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕທຠາວຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕໍ ‘‘ອຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິກາຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ຐິຕິໍ ຕພ຺ພິປຣີຕາຍ ຐານາຠາວຎ຺ຈ ອຘິຄມສ຺ສ ຐານໍ ປສ຺ສນ຺ເຕນ ອິມິນາ ຎາເຓນ ອຘິຄມານຘິຄມານໍ ຐານາຏ຺ຐານຠູເຕ ກິເລສາວຣຓຕທຠາເວ ປສ຺ສຕິ ຠຄວາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສາເຘນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ໂລກິຍສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຐິຕິທສ຺ສນໂຕ ນິຍຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຐານາຠາວທສ຺ສນໂຕ ຈາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຘິຄມຏ຺ຐານທສ຺ສນເມວ ອຘິປ຺ເປຕໍ ອຸປຣິ ຠພ຺ພປຸຄ຺ຄລວເສເນວ ວິປາກາວຣຓາຠາວທສ຺ສນາທິກສ຺ສ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ. ອິມິນາ ປນ ຎາເຓນ ສິຊ຺ຌນໂຕ ປສງ຺ເຄນ ອິຕຣມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຘາຕຸເວມຕ຺ຕທສ຺ສນໂຕຕິ ຣາຄາທີນໍ ອຘິມຕ຺ຕຕາທິວເສນ ຕໍສຫິຕານໍ ຘາຕູນໍ ເວມຕ຺ຕຕາທສ຺ສນໂຕ, ‘‘ອຍໍ ອິມິສ຺ສາ ຘາຕຸຍາ ອຘິມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຣາຄຈຣິໂຕ’’ຕິອາທິນາ ຈຣິຍາເຫຕູນໍ ວາ, ຣາຄາທໂຍ ເອວ ວາ ປກຕິຠາວໂຕ ຘາຕູຕິ ຣາຄາທິເວມຕ຺ຕທສ຺ສນໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປໂຍຄໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາຕິ ສນ຺ຕຕິມຫາມຕ຺ຕອງ຺ຄຸລິມາລາທີນໍ ວິຍ ກາມຣາຄພ຺ຍາປາທາທິວເສນ ປໂຍຄໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ.

(໑.) ເອກກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໗໖໑. ນ ເຫຕຸເມວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ນ ເຫຕູ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ພ຺ຍຎ຺ຊນສິລິຏ຺ຐຕາວເສນ ປນ ຣສ຺ສຕ຺ຕໍ ມ-ກາໂຣ ຈ ກໂຕ ‘‘ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຍ. ອິມິນາປິ ນເຍນາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຣິມນເຍນ ເຫຕຸຠາວາທິປຏິກ຺ເຂໂປ, ປຈ຺ຉິມນເຍນ ນເຫຕຸຘມ຺ມາທິໂກຏ຺ຐາສສງ຺ຄໂຫຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຈຸຕິຄ຺ຄຫເຓນ ຈຸຕິປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາຍ ເອກາຍ ຊາຕິຍາ ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ຠວຄ຺ຄຫເຓນ ນວຘາ ວຸຕ຺ຕຠວສ຺ສ. ຕທນ຺ໂຕຄຘຕາຍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຣິຍາປນ຺ນຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ ‘‘ນ ຣູປໍ ວິຍ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຉວິຎ຺ຎາຓວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ’’ຕິ ຣູປໂຕ ເອເຕສໍ ວິເສສນໍ ກໂຣຕິ.

໗໖໒. ກປ຺ປໂຕ ກປ຺ປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາປິ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ນ ກທາຈິ ຕຖາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ນ ຫິ ຂີຣາທີນໍ ວິຍ ເອເຕສໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓວິລກ຺ຂຓຕາ ອຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໗໖໓. ສໂມຘາເນຕ຺ວາຕິ ໂລເກ ວິຊ຺ຊມານໍ ສພ຺ພໍ ຣູປໍ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ. ເອເຕນ ມຫຕ຺ເຕປິ ອວິຠາວກຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສຸຂຸມຕ຺ຕາ ນ ວິຠາເວສ຺ສຕີຕິ ວາທປຖໍ ຉິນ຺ທຕິ. ຈກ຺ຂຸປສາເທ ມມ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິສໂຍຕິ ອິສ຺ສຣິຍຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໗໖໔. ອພ຺ໂພກິຓ຺ຓາຕິ ອພ຺ຍວຫິຕາ, ອນນ຺ຕຣິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວວຕ຺ຖິຕານມ຺ປິ ປຏິປາຏິນິຍໂມ ເຕນ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນນ຺ຕຣຕາຕິ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຕາ ເອເຕນ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໗໖໕. ສມນນ຺ຕຣຕາຕິ ຈ ສມນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຕາ.

໗໖໖. ອາຠຸຊນໂຕຕິ ອາຠຸຄ຺ຄກຣຓໂຕ, ນິວຕ຺ຕນໂຕ ອິຈ຺ເຈວ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ປຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓາ ອນາໂຠຄາ’’ຕິ ອາໂຠຄສຠາວາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ‘‘ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວິຎ຺ຎາຓານໍ ນຕ຺ຖິ ອາວຏ຺ຏນາ ວາ’’ຕິອາທີສຸປິ ອາວຏ຺ຏນຠາໂວ ວາຕິອາທິນາ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ນ ກຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ປຏິວິຊານາຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ນ ສພ຺ເພ ຣູປາທິຘມ຺ມາ ຘມ຺ມຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕາຕິ ຍຖາຘິປ຺ເປຕຘມ຺ມທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຘມ຺ມາຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

ຣູປາທີສຸ ອຠິນິປຕນໍ ເຕຫິ ສມາຄໂມ ເຕສນ຺ຕິປິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຣູປາທີນໍ ອຠິນິປາຕມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ກມ຺ມຕ຺ເຖ ວາ ສາມິວຈນໍ. ວິຎ຺ຎາເຓຫິ ອຠິນິປຕິຕພ຺ພານິ ຫິ ຣູປາທີນີຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິອາທີສຸ ຫິ ອຍໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ອາຣມ຺ມຓກຣເຓນ ປຏິວິຊານິຕພ຺ພານິ ຣູປາທີນິ ຐເປຕ຺ວາ ກຸສລາກຸສລເຈຕນາຍ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານຎ຺ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ສຫຊປຸພ຺ພງ຺ຄມຘມ຺ເມນ ປຏິວິຊານິຕພ຺ພານໍ ປຏິວິຊານນໍ ເອເຕສໍ ນຕ຺ຖີຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ທສ຺ສນາທິມຕ຺ຕໂຕ ປນ ມຸຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎາ ເອເຕສໍ ກຸສລາທິປຏິວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ກິຈ຺ຈນ຺ຕຣໍ ປຏິເສເຘຕິ.

ອວິປາກຠາເວນ ອຎ຺ຎໍ ອພ຺ຍາກຕສາມຎ຺ຎໍ ອນິວາເຣນ຺ໂຕ ກຸສລາກຸສລຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ ກໂຣຕີຕິ ຈວນປຣິໂຍສານຎ຺ຈ ກິຈ຺ຈໍ. ປິ-ສທ຺ເທນ ສຫຊວນການິ ວີຖິຈິຕ຺ຕານິ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ປຏິເສຘເນ ອຍໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ ສິຍາ – ‘‘ມນສາ ເຈ ປທຸຏ຺ເຐນ…ເປ… ປສນ຺ເນນ ຠາສຕິ ວາ ກໂຣຕິ ວາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໑-໒) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ ຠາສນກຣຓກຣາ, ຕໍສທິສາ ຈ ສຸຂທຸກ຺ຂຸປ຺ປາທກາ ພລວນ຺ໂຕ ຉຏ຺ຐທ຺ວາຣິກາ ເອວ ຘມ຺ມຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕາຕິ ນ ເຕສໍ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກຊວເນນ ປຏິວິຊານນໍ ອຕ຺ຖິ, ທຸພ຺ພລານໍ ປນ ປຸພ຺ພງ຺ຄມປຏິວິຊານນໍ ຕຕ຺ຖ ນ ປຏິສິທ຺ຘໍ ‘‘ນ ກາຍກມ຺ມໍ ນ ວຈີກມ຺ມໍ ປຏ຺ຐເປຕີ’’ຕິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິທ຺ວຍຊນກສ຺ເສວ ປຏ຺ຐປນປຏິກ຺ເຂເປນ ທຸພ຺ພລສ຺ສ ມໂນກມ຺ມສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ. ຕຖາ ກາຍສຸຈຣິຕາທິກຸສລກມ຺ມໍ ກໂຣມີຕິ, ຕພ຺ພິປຣີຕໍ ອກຸສລໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣມີຕິ ຈ ກຸສລາກຸສລສມາທານໍ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກຊວເນນ ນ ໂຫຕິ. ຕຖາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກຈຸຕິ ຈ ນ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກຈິຕ຺ເຕຫິ ໂຫຕິ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຕໍທ຺ວາຣິກຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຍາ ປນາຍໍ ປາຬິ ‘‘ປຎ຺ຈຫິ ວິຎ຺ຎາເຓຫິ ນ ກຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ປຏິວິຊານາຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຠິນິປາຕມຕ຺ຕາ’’ຕິ, ຕສ຺ສາ ຣູປາທີນໍ ອາປາຖມຕ຺ຕໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ກຎ຺ຈິ ຘມ຺ມສຠາວໍ ນ ປຏິວິຊານາຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທິສ຺ສຕິ. ນ ຫິ ຣູປໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕມ຺ປິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ຣູປນ຺ຕິ ຈ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ. ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນສ຺ສປິ ຣູປນີລາທິອາກາຣປຏິວິຊານນໍ ນຕ຺ຖີຕິ ກິຎ຺ຈິ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຏິວິຊານນໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ປຎ຺ຈຫິ ປນ ວິຎ຺ຎາເຓຫິ ສາຕິສຍໍ ຕສ຺ສ ວິຊານນນ຺ຕິ ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຠິນິປາຕມຕ຺ຕາ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ສ ປາຬິຍໍ ພຫິທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທໍ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣຊວເນນ ປຏິສມ຺ຠິທາຎາຓສ຺ສ ສຫຸປ຺ປຕ຺ຕິ ປຏິສິທ຺ຘາ. ຣູປາຣູປຘມ຺ເມຕິ ຣູປາຣູປາວຈຣຘມ຺ເມຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກຈິຕ຺ເຕນ ນ ປຏິພຸຊ຺ຌຕີຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ຣູປາທີນໍ ອາປາຖຄມເນ ນິທ຺ທາປຏິໂພໂຘ ໂຫຕີຕິ? ນ, ປຐມໍ ມໂນທ຺ວາຣິກຊວນສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນິທ຺ທາຍນ຺ຕສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິ. ປໂລເຠຕ຺ວາ ສຈ຺ຈສຸປິເນນ.

ອພ຺ຍາກໂຕເຍວ ອາວຊ຺ຊນມຕ຺ຕສ຺ເສວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອວໍ ວທນ຺ເຕຫິ ມໂນທ຺ວາເຣປິ ອາວຊ຺ຊນໍ ທ຺ວຕ຺ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຊວນຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕຣຕີຕິ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຕສ຺ສາ ເອວ ວເສນາຕິ ຕສ຺ສາ ວເສນ ເອກວິເຘນ ຎາຓວຕ຺ຖຸ ໂຫຕີຕິ ຈ, ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຈ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ.

ເອກກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

(໒.) ທຸກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໗໖໗. ອຕ຺ຖ-ສທ຺ໂທ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຠາວໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຘິກຣເຓສຸ ປວຕ຺ຕມາໂນ ອຘິກຣຓວເສນ ລິງ຺ຄປຣິວຕ຺ຕິໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ຊາປິຕາ ຈ ສາ ອຕ຺ຖາ ຈາຕິ ຊາປິຕຕ຺ຖາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວິຠາວິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ທຸກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

(໓.) ຕິກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໗໖໘. ປຎ຺ຎາປຣິຓາມິເຕສູຕິ ປຎ຺ຎາຍ ປຣິປາຈິເຕສຸ. ‘‘ໂຍຄວິຫິເຕສູຕິ ອິທຎ຺ຈ ວິສຍວິເສສນມຕ຺ຕເມວ, ຕສ຺ມາ ຍານິ ປຎ຺ຎາຍ ວິຫິຕານິ ອເຫສຸໍ ໂຫນ຺ຕິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ຈ, ສພ຺ພານິ ຕານິ ໂຍຄວິຫິຕານີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ. ສິກ຺ຂິຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພໍ ສິປ຺ປໍ, ອິຕຣໍ ກມ຺ມໍ. ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ. ວຑ຺ຒກີກມ຺ມນ຺ຕິ ຈ ອສິກ຺ຂິຕ຺ວາປິ ກາຕພ຺ພໍ ຖູລກມ຺ມໍ ‘‘ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ປຎ຺ຎາ ເອວ ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ‘‘ກມ຺ມໍ ສິປ຺ປ’’ນ຺ຕິ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ. ນາຄມຓ຺ຑລໍ ນາມ ມຓ຺ຑລໍ ກຕ຺ວາ ສປ຺ເປ ວິຊ຺ຊາຍ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ພລິໍ ທຕ຺ວາ ວິສາປນຍນໍ. ປຣິຕ຺ຕໍ ຣກ຺ຂາ, ເຍນ ‘‘ຜູ’’ຕິ ມຸຂວາຕໍ ທຕ຺ວາ ວິສໍ ອປນຍນ຺ຕິ, ໂສ ອຸຓ຺ຓນາຠິອາທິມນ຺ໂຕ ຜຸຘມນກມນ຺ໂຕ. ‘‘ອ ອາ’’ຕິອາທິກາ ມາຕິກາ ‘‘ກ ກາ’’ຕິອາທິໂກ ຕປ຺ປເຠໂທ ຈ ເລຂາ.

ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ສກໍ, ອິຕຣໍ ໂນສກໍ. ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ພານໍ ຕປ຺ປຏິເວຘປຈ຺ຈຍຠາເວນ ອນຸໂລມນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຸພ຺ເພ ‘‘ໂຍຄວິຫິເຕສຸ ວາ ກມ຺ມາຍຕເນສູ’’ຕິອາທິນາ ປຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕາ, ປຸນ ຕສ຺ສາ ເວວຈນວເສນ ‘‘ອນຸໂລມິກໍ ຂນ຺ຕິ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ອນຸ…ເປ… ປຎ຺ຎາເວວຈນານີ’’ຕິ ອາຫ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເອວຣູປິນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕກມ຺ມາຍຕນາທິວິສຍໍ ກມ຺ມສ຺ສກຕສຈ຺ຈານຸໂລມິກສຠາວໍ ອນິຈ຺ຈາທິປວຕ຺ຕິອາກາຣຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ຈ ຠູມິສຠາວປວຕ຺ຕິອາກາຣນິທ຺ເທສາ ຂນ຺ຕິອາທີຫິ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ຍສ຺ສາ ປຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມາ ນິຊ຺ຌານປຊານນກິຈ຺ຈສງ຺ຂາຕໍ ໂອໂລກນໍ ຂມນ຺ຕິ ອວິປຣີຕສຠາວຕ຺ຕາ, ສາ ປຎ຺ຎາ ຘມ຺ມານໍ ນິຊ຺ຌານກ຺ຂມນໍ ເອຕິສ຺ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ຘມ຺ມນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໗໖໙. ອສໍວຣໍ ມຸຎ຺ຈຕີຕິ ສມາທານສມ຺ປຕ຺ຕວິຣຕິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເຈຕນາ ‘‘ສີລໍ ປູເຣນ຺ຕສ຺ສ ມຸຎ຺ຈເຈຕນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ປຸພ຺ພາປຣປຎ຺ຎາຍ ຈ ທານສີລມຍຕາວຈນໂຕ ມຸຎ຺ຈອປຣເຈຕນາວເສນ ‘‘ອາຣພ຺ຠາ’’ຕິ, ປຸພ຺ພເຈຕນາວເສນ ‘‘ອຘິກິຈ຺ຈາ’’ຕິ ຈ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ອຘິກິຈ຺ຈາ’’ຕິປິ ປາໂຐ ຍຸຊ຺ຊຕິ.

໗໗໐. ປຎ຺ຈສີລທສສີລານິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຊາຕິຍາ ຈ ປຈ຺ຈຍຠູເຕສຸ ສງ຺ຂາຣຠເວສຸ ອນ຺ໂຕຄຘານີຕິ ‘‘ອຸປ຺ປາທາ ວາ’’ຕິອາທິກາຍ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິປາຬິຍາ ສງ຺ຄຫິຕານິ. ຠວນິພ຺ພຕ຺ຕກສີລສ຺ສ ປຎ຺ຎາປນໍ ສຕິປິ ສວເນ ນ ຕຖາຄຕເທສນາຍຕ຺ຕນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸອາທີນມ຺ປິ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຘິປຎ຺ຎາຍ ປຎ຺ຎາຕິ ອຘິປຎ຺ຎາຍ ອນ຺ໂຕຄຘາ ປຎ຺ຎາ. ອຖ ວາ ອຘິປຎ຺ຎານິພ຺ພຕ຺ເຕສຸ, ຕທຘິຏ຺ຐາເນສຸ ວາ ຘມ຺ເມສຸ ອຘິປຎ຺ຎາ-ສທ຺ໂທ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາ ອຘິປຎ຺ຎາຍ ປຎ຺ຎາ.

໗໗໑. ອປາຍຸປ຺ປາທນກຸສລຕາ ອປາຍໂກສລ຺ລໍ ສິຍາຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ປຸຈ຺ຉຕິ ‘‘ອປາຍໂກສລ຺ລໍ ກຖໍ ປຎ຺ຎາ ນາມ ຊາຕາ’’ຕິ. ຕໍ ປນ ປຣສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍໍ ນິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ‘‘ປຎ຺ຎວາເຍວ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຣຸປາຍາຕິ ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣ ອຸປາຍຠູຕາ. ຐາເນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ເອຕສ຺ສາຕິ ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ. ກິໍ ຕໍ? ກາຣຓຊານນໍ, ຠຍາທີນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ລຫຸອຸປ຺ປຊ຺ຊນກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຕິກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

(໔.) ຈຕຸກ຺ກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໗໙໓. ນ ປຣິຕສ຺ສຕີຕິ ‘‘ອປິ ນາມ ເມ ຕຓ຺ຑຸລາທີນິ ສິຍຸ’’ນ຺ຕິ ນ ປຕ຺ເຖຕິ, ຕທຠາເວນ ວາ ນ ອຸຕ຺ຕສຕິ.

໗໙໖. ອປຣປ຺ປຈ຺ຈເຍຕິ ປເຣນ ນປຕ຺ຕິຍາຍິຕພ຺ເພ. ຘມ຺ເມ ຎາຓນ຺ຕິ ສຈ຺ຈວິສຍໍ ຎາຓໍ. ອຣິຍສຈ຺ເຈສຸ ຫິ ຘມ຺ມ-ສທ຺ໂທ ເຕສໍ ອວິປຣີຕສຠາວຕ຺ຕາຕິ. ສງ຺ຂຕປວໂຣ ວາ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ຕສ຺ສ ຈ ຜລໍ ຘມ຺ໂມ, ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາ ຕໍສຫຄຕາ ຘມ຺ເມ ຎາຓໍ. ນ ອຎ຺ຎຎາຓຸປ຺ປາທນໍ ນຍນຍນໍ, ຎາຓສ຺ເສວ ປນ ປວຕ຺ຕິວິເສໂສຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓສ຺ສ ກິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອິມິນາ ຘມ຺ເມນາຕິ ມຄ຺ຄຎາເຓນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ທຸວິຘມ຺ປິ ປນ ມຄ຺ຄຜລຎາຓໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ຈ ມູລໍ, ກາຣຓຎ຺ຈ ນຍນຍນສ຺ສາຕິ ທຸວິເຘນປິ ເຕນ ຘມ຺ເມນາຕິ ນ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ຕຖາ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມສ຺ສ ຎາຕຕ຺ຕາ, ມຄ຺ຄຜລສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຈ ຘມ຺ມສ຺ສ ສຈ຺ຈປຏິເວຘສມ຺ປໂຍຄໍ ຄຕຕ຺ຕາ ນຍນໍ ໂຫຕີຕິ ເຕນ ອິມິນາ ຘມ຺ເມນ ຎາຓວິສຍຠາເວນ, ຎາຓສມ຺ປໂຍເຄນ ວາ ຎາເຕນາຕິ ຈ ອຕ຺ໂຖ ນ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ.

ຍທິປິ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຠິຊານນ຺ຕິ, ຕຖາປິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ສສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ເນ ສວິເສເສ ອຠິນິເວໂສ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຕຎ຺ເຎວ ອິມ’’ນ຺ຕິ. ທິຏ຺ເຐນ ອທິຏ຺ເຐນ ນຍໂຕ ນຍນຎາຓໍ, ອທິຏ຺ຐສ຺ສ ທິຏ຺ຐຕາຍ ກາຣຓຠູຕຕ຺ຕາ ກາຣຓຎາຓໍ, ອນຸຣູປຕ຺ຖວາຈໂກ ວາ ກາຣຓ-ສທ຺ໂທຕິ ຘມ຺ເມ ຎາຓສ຺ສ ອນຸຣູປຎາຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສມ຺ມຸຕິມ຺ຫິ ຎາຓນ຺ຕິ ຘມ຺ເມ ຎາຓາທີນໍ ວິຍ ສາຕິສຍສ຺ສ ປຏິເວຘກິຈ຺ຈສ຺ສ ອຠາວາ ວິສໂຍຠາສນມຕ຺ຕຊານນສາມຎ຺ເຎນ ຎາຓນ຺ຕິ ສມ຺ມເຕສຸ ອນ຺ໂຕຄຘນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ມຸຕິວເສນ ວາ ປວຕ຺ຕໍ ສມ຺ມຸຕິມ຺ຫິ ຎາຓໍ, ອວເສສໍ ປນ ອິຕຣຎາຓຕ຺ຕຍວິສຠາຄໍ ຎາຓໍ ຕພ຺ພິສຠາຄສາມຎ຺ເຎນ ສມ຺ມຸຕິຎາຓມ຺ຫິ ປວິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ສມ຺ມຸຕິຎາຓໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ.

໗໙໗. ກິເລສມູລເກ ຈາຕິ ນີວຣຓມູລເກ ຈ ກາມຠວຘມ຺ເມ.

໗໙໘. ສາ ຫິສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ອສ຺ສາຕິ ໂຍ ‘‘ກາເມສຸ ວີຕຣາໂຄ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ, ອສ຺ສ ປຐມຊ຺ຌານສມງ຺ຄິສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສ຺ເວວາຕິ ເອເຕນ ກາເມສຸ ວີຕຣາຄຠາວນາວຕ຺ຖສ຺ເສວ ປຐມຊ຺ຌານສມງ຺ຄິສ຺ສ ຄຫເຓ ປວຕ຺ເຕ ຕສ຺ສ ຕໂຕ ປຣໍ ອວຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກາເມສຸ ວີຕຣາໂຄ ສມາໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ ຉຏ຺ຐາຠິຎ຺ຎາຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຕໍ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ ນາມ, ອິຕຣາ ຕທຸປນິສ຺ສຍຕ຺ຕາ. ຍຖານຸຣູປໍ ວາ ອາສວກ຺ຂຍຠາວໂຕ, ຜເລ ວາ ອາສວກ຺ຂເຍ ສຕິ ຍຖານຸຣູປໍ ຕໍນິພ຺ພຕ຺ຕນໂຕ ຈຕູສຸປິ ມຄ຺ເຄສຸ ປຎ຺ຎາ ຉຏ຺ຐໍ ອຠິຎ຺ຎໍ ປຏິວິຊ຺ຌຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

໗໙໙. ກາມສຫຄຕາຕິ ວຕ຺ຖຸກາມາຣມ຺ມຓາ. ໂຈເທນ຺ຕີຕິ ກາມາຠິມຸຂໍ ຕນ຺ນິນ຺ນໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕທນຸຘມ຺ມຕາຕິ ຕທນຸຘມ຺ມາ ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕາ-ສທ຺ທສ຺ສ ອປຸພ຺ພຕ຺ຖາຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ຕທນຸຣູປສຠາວາ’’ຕິ. ນິກນ຺ຕິໍ, ນິກນ຺ຕິສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທໍ ວາ ‘‘ມິຈ຺ຉາສຕີ’’ຕິ ວທຕິ. ‘‘ອໂຫ ວຕ ເມ ອວິຕກ຺ກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ອວິຕກ຺ກາຣມ຺ມຓາ ອວິຕກ຺ກສຫຄຕາ.

໘໐໑. ອຘິຄມຠາເວນ ອຠິມຸຂໍ ຊານນ຺ຕສ຺ສ ອຠິຊານນ຺ຕສ຺ສ, ອຠິວິສິຏ຺ເຐນ ວາ ຎາເຓນ ຊານນ຺ຕສ຺ສ, ອນາຣມ຺ມຓຠູຕຎ຺ຈ ຕໍ ຐານໍ ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໘໐໒. ວສິຕາປຎ຺ຈກຣຫິຕໍ ຌານໍ ອປ຺ປຄຸຓໍ. ເອຕ຺ຖ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິປທາ ຈຕ຺ຕາຣິ ອາຣມ຺ມຓານີຕິ ປຎ຺ຎາຍ ປຏິປທາຣມ຺ມຓຸທ຺ເທເສນ ປຎ຺ຎາ ເອວ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາຕິ ສາ ເອວ ວິຠຕ຺ຕາຕິ.

ຈຕຸກ຺ກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

(໕.) ປຎ຺ຈກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໘໐໔. ປຎ຺ຈງ຺ຄິໂກ ສມ຺ມາສມາຘີຕິ ສມາຘິອງ຺ຄຠາເວນ ປຎ຺ຎາ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາຕິ. ປີຕິຜຣຓຕາທິວຈເນນ ຫິ ຕເມວ ວິຠຊຕິ, ‘‘ໂສ ອິມເມວ ກາຍໍ ວິເວກເຊນ ປີຕິສຸເຂນ ອຠິສນ຺ເທຕີ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໒໒໖; ມ. ນິ. ໑.໔໒໗) ນເຍນ ປີຕິຍາ ສຸຂສ຺ສ ຈ ຜຣຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປີຕິຜຣຓຕາສຸຂຜຣຓຕາຫິ ອາຣມ຺ມເຓ ຐຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສ຺ສ ອຸປ຺ປາທນໂຕ ‘‘ປາທາ ວິຍາ’’ຕິ ຕາ ວຸຕ຺ຕາ.

ທຸຕິຍປຎ຺ຈເກ ຈ ‘‘ປຎ຺ຈຎາຓິໂກ’’ຕິ ສມາຘິມຸເຂນ ປຎ຺ຈຎາຓາເນວ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐານິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານິ ຈາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ. ໂລກິຍສມາຘິສ຺ສ ປຈ຺ຈນີການິ ນີວຣຓປຐມຊ຺ຌານນິກນ຺ຕິອາທີນິ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພານິ. ອຎ຺ເຎ ກິເລສາ ວາເຣຕພ຺ພາ, ອິມສ຺ສ ປນ ອຣຫຕ຺ຕສມາຘິສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘສພ຺ພກິເລສຕ຺ຕາ ນ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ ວາເຣຕພ຺ພຎ຺ຈ ອຕ຺ຖີຕິ ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣໍ ສມາປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ຈ ອປ຺ປໂຍເຄເນວ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ ຈ ຐປິຕຕ຺ຕາ ຈ, ອປຣິຫານິວເສນ ຐປິຕຕ຺ຕາ ວາ ນ ສສງ຺ຂາຣນິຄ຺ຄຍ຺ຫວາຣິຕຄໂຕ. ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ເອເຕນ ອປ຺ປວຕ຺ຕມານາຍປິ ສຕິຍາ ສຕິພຫຸລຕາຍ ສໂຕ ເອວ ນາມາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລວເສນາຕິ ເອເຕນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນສຕິຍາ ສໂຕຕິ.

ປຎ຺ຈກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

(໖.) ຉກ຺ກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໘໐໕. ວິສຸທ຺ຘິຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ທູຣ…ເປ… ຣມ຺ມຓາຍາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສຕຘາຕຸວິສຸທ຺ຘີຕິ ຈ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ຕຕ຺ຖ ຎາຓໍ ໂສຕຘາຕຸວິສຸທ຺ຘິຍາ ຎາຓໍ. ‘‘ເຈໂຕປຣິຍຎາຓ’’ນ຺ຕິ ອິທເມວ ອຕ຺ຖວເສນ ‘‘ປຣຈິຕ຺ເຕ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘຏນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຈຸຕູປປາຕຎາຓສ຺ສ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາເຓກເທສຕ຺ຕາ ‘‘ວຓ຺ຓຘາຕຸອາຣມ຺ມຓາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຸທ຺ຘປ຺ປຕ຺ເຕນ ຈຸຕູປປາຕຎາຓສງ຺ຂາເຕນ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາເຓນ ສພ຺ພໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຉກ຺ກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

(໗.) ສຕ຺ຕກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໘໐໖. ຕເທວ ຎາຓນ຺ຕິ ຉພ຺ພິຘມ຺ປິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ ວິປສ຺ສນາຣມ຺ມຓຠາເວນ ສຫ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາເຓນາຕິ ຉປິ ຎາຓານິ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ເຕນ ຎາເຓນ. ຂຍຘມ຺ມນ຺ຕິອາທິນາ ຫິ ປກາເຣນ ປວຕ຺ຕຎາຓສ຺ສ ທສ຺ສນໍ, ຎາຓວິປສ຺ສນາທສ຺ສນໂຕ ວິປສ຺ສນາປຏິວິປສ຺ສນາທສ຺ສນມຕ຺ຕເມວາຕິ ນ ຕໍ ອງ຺ຄນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປາຬິຍໍ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຎາຓວຈເນນ ອງ຺ຄານໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນິໂຣຘຘມ຺ມນ຺ຕິ ຎາຓນ຺ຕິ ອິຕິ-ສທ຺ເທນ ປກາເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ສຕ຺ຕມໍ ຎາຓນ຺ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທິສ຺ສຕິ. ນ ຫິ ຍມ຺ປິ ຕໍ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓໍ, ຕມ຺ປິ ຎາຓນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ໂຫຕິ ຕໍຎາຓຄ຺ຄຫເຓ ເອຕສ຺ມິໍ ຎາຓຠາວທສ຺ສນສ຺ສ ອນຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ, ‘‘ຂຍຘມ຺ມໍ…ເປ… ນິໂຣຘຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ສມ຺ພນ຺ຘາຠາວປ຺ປສງ຺ຄໂຕ ຈາຕິ.

ສຕ຺ຕກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

(໘.) ອຏ຺ຐກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໘໐໘. ວິຫາຣິຕພ຺ພຏ຺ເຐນາຕິ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມ, ທຸກ຺ຂໍ ວາ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພຏ຺ເຐນ.

ອຏ຺ຐກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

(໑໐.) ທສກນິທ຺ເທໂສ

ປຐມພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໘໐໙. ອວິຊ຺ຊມານໍ ຐານໍ ອຏ຺ຐານໍ, ນຕ຺ຖິ ຐານນ຺ຕິ ວາ ອຏ຺ຐານໍ. ເອສ ‘‘ອນວກາໂສ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ນໂຍ. ຕທຕ຺ຖນິຄມນມຕ຺ຕເມວ ຫິ ‘‘ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຈນນ຺ຕິ. ອສຸເຂ ສຸຂນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິວິປລ຺ລາໂສວ ອິຘ ສຸຂໂຕ ອຸປຄມນສ຺ສ ຐານນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອກນ຺ຕ…ເປ… ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິວເສນາ’’ຕິ ປຘານທິຏ຺ຐິມາຫ. ເຠທານຸຣູປສ຺ສ ສາວນໍ ອນຸສ຺ສາວນໍ, ເຠທານຸຣູເປນ ວາ ວຈເນນ ວິຎ຺ຎາປນໍ.

ລິງ຺ເຄ ປຣິວຕ຺ເຕ ຈ ໂສ ເອວ ເອກກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ ຠວງ຺ຄປ຺ປພນ຺ໂຘ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍປ຺ປພນ຺ໂຘ ຈ, ນາຎ຺ໂຎຕິ ອາຫ ‘‘ອປິ ປຣິວຕ຺ຕລິງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ອຍໍ ປຎ຺ໂຫຕິ ຎາປນິຈ຺ຉານິພ຺ພຕ຺ຕາ ກຖາ.

ສງ຺ຄາມຈຕຸກ຺ກໍ ສປຕ຺ຕວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ຈ ປຸຣິມໍ ອຠິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປມາຓໍ, ວຘກຈິຕ຺ຕໍ ປນ ຕທາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອານນ຺ຕຣິຍານານນ຺ຕຣິຍຠາເວ ປມາຓນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ເສວ ຕໍ ທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ຍຖາ ວຘກຈິຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍປ຺ປພນ຺ຘວິຈ຺ເຉທນວເສນ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ເອວໍ ຈາຄເຈຕນາ. ສາ ຫິ ຈຊິຕພ຺ພໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ຈຊນມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎສກກຣຓຎ຺ຈ ຕສ຺ສ ຈຊນໍ, ຕສ຺ມາ ຍສ຺ສ ຕໍ ສກໍ ກຕໍ, ຕສ຺ເສວ ທິນ຺ນໍ ໂຫຕີຕິ.

ສຓ຺ຐ…ເປ… ກປ຺ປວິນາເສເຍວ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ອິທໍ ກປ຺ປຏ຺ຐກຖາຍ ນ ສເມຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກຖາ. ອຏ຺ຐ. ໖໕໔-໖໕໗) ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາປາຍິໂກຕິ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ຍໍ ໂສ ເອກໍ ກປ຺ປໍ ອສີຕິຠາເຄ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ເອກຠາຄມຕ຺ຕໍ ກາລໍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ຕໍ ອາຍຸກປ຺ປໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ກປ຺ປວິນາເສເຍວາຕິ ປນ ອາຍຸກປ຺ປວິນາເສເຍວາຕິ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ນຕ຺ຖິ ວິໂຣໂຘ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສຓ຺ຐຫນ຺ເຕຕິ ອິທໍ ສ຺ເວ ວິນສ຺ສິສ຺ສຕີຕິ ວິຍ ອຠູຕປຣິກປ຺ປວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກທິວສເມວ ປຈ຺ຈຕິ ຕໂຕ ປຣໍ ກປ຺ປາຠາເວນ ອາຍຸກປ຺ປສ຺ສປິ ອຠາວໂຕຕິ ອວິໂຣຘໂຕ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ປກຕຕ຺ໂຕຕິ ອນຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ສມານສໍວາສໂກຕິ ອປາຣາຊິໂກ.

ກິໍ ປນ ຕນ຺ຕິ ໂຍ ໂສ ‘‘ນິຍໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໍ ກິໍ ນິຍເມຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ເສວ ປນ ຍຖາປຸຈ຺ຉິຕສ຺ສ ນິຍຕສ຺ສ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕສມ຺ມຕ຺ຕນິຍຕຘມ຺ມານໍ ວິຍ ສຠາວໂຕ ວິຊ຺ຊມານຕໍ ຍຖາປຸຈ຺ຉິຕຎ຺ຈ ນິຍາມກເຫຕຸໍ ປຏິເສເຘຕ຺ວາ ເຍນ ‘‘ນິຍໂຕ’’ຕິ ‘‘ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣມາທິໂກ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ຍຖາຘິປ຺ເປຕກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຊາຕສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ວິຍ ອຣິຍາຍ ຊາຕິຍາ ຊາຕສ຺ສ ນາມມຕ຺ຕເມຕໍ ນິຍຕສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣມາທິກໍ, ນິຍຕານິຍຕເຠທໍ ນາມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທິ ປຸພ຺ພເຫຕຸ ນິຍາມໂກ, ໂສຕາປນ຺ໂນ ຈ ນິຍໂຕຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານໍ ອຸປນິສ຺ສຍຠາວໂຕ ປຸພ຺ພເຫຕຸກິຈ຺ຈໍ, ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ປນ ປຸພ຺ພເຫຕຸກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍາຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຍທິ ຫິ ຕສ຺ສປິ ປຸພ຺ພເຫຕຸ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ສິຍາ, ໂສ ຈ ນິຍາມໂກຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຸພ຺ເພ ເອວ ນິຍໂຕ ສິຍາ, ຕຎ຺ຈ ອນິຏ຺ຐໍ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ປຸພ຺ພເຫຕຸນາ ອເຫຕຸກຕາ ອາປນ຺ນາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອິຈ຺ຈສ຺ສ ອເຫຕຸ ອປ຺ປຈ຺ຈຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ.

ປຏິລທ຺ຘມຄ຺ໂຄ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄ, ເຕເນວ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣມາທິນິຍເມ ສຕິ ສຕ຺ຕມຠວາທິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ປວຕ຺ຕນກສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ມູລຠູຕາ ກິເລສາ ເຕເນວ ຂີຓາຕິ ອຸປຣິ ຕໂຍ ມຄ຺ຄາ ອກິຈ຺ຈກາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທິ ອຸປຣິ ຕໂຍ ມຄ຺ຄາ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣມາທິກໍ ນິຍເມນ຺ຕິ, ຕໂຕ ຈ ອຎ຺ໂຎ ໂສຕາປນ຺ໂນ ນຕ຺ຖີຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ ອກິຈ຺ຈກຕາ ນິປ຺ປໂຍຊນຕາ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐາທິປ຺ປຫານໍ ທສ຺ສນກິຈ຺ຈໍ, ເຕສໍ ປຫາເນນ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣມາທິຕາຍ ຠວິຕພ຺ພໍ. ສາ ຈຸປຣິມຄ຺ເຄຫິ ເອວ ໂຫຕີຕິ ສຕ຺ຕມຠວາທິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ປວຕ຺ຕິໂຕ ເຕນ ວິນາ ວຸຏ຺ຐາເນ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐາທິປ຺ປຫາເນນ ຈ ເຕນ ວິນາ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຐມມຄ຺ເຄນ ຈ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາວ ກິເລສາ ເຂເປຕພ຺ພາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ນ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ນິຍເມຕີຕິ ນາມກຣຓນິມິຕ຺ຕໂຕ ວິປສ຺ສນາໂຕ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ນິຍາມໂກ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິປສ຺ສນາວ ນິຍເມຕີຕິ ຈ ນາມກຣຓນິມິຕ຺ຕຕໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອິຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຄຫິຕນາມມຕ຺ຕເມວ ຕ’’ນ຺ຕິ.

ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ປນ ອຕ຺ຖີຕິ ‘‘ນ ເມ ອາຈຣິໂຍ ອຕ຺ຖິ, ສທິໂສ ເມ ນ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິໍ (ມ. ນິ. ໑.໒໘໕; ໒.໓໔໑; ມຫາວ. ໑໑; ກຖາ. ໔໐໕) ອິມິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາ ຐຕ຺ວາ ວທນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ‘‘ກິໍ ປນາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຕ຺ເຖຕຣຫິ ອຎ຺ເຎ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ຠຄວຕາ ສມສມາ ສມ຺ໂພຘິຍນ຺ຕິ ເອວໍ ປຸຏ຺ຐາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ໂນຕິ ວເທຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໖໑) ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ ອນວກາໂສ, ຍໍ ເອກິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາ ທ຺ເວ ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໑໒໙) ອິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ ຈ ພຸທ຺ຘກ຺ເຂຕ຺ຕຠູຕໍ ອິມໍ ໂລກຘາຕຸໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕານິ ສິກ຺ຂາປທານິ ມາຕິກາ, ຕາຍ ອນ຺ຕຣຫິຕາຍ ນິທານຸທ຺ເທສສງ຺ຂາເຕ ປາຕິໂມກ຺ເຂ ປພ຺ພຊ຺ຊູປສມ຺ປທາກມ຺ເມສຸ ຈ ສາສນໍ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາຕິໂມກ຺ເຂ ວາ ອນ຺ໂຕຄຘາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອຸປສມ຺ປທາ ຈ ຕທຸຠຍາຠາເວ ປາຕິໂມກ຺ຂາຠາວໂຕ, ຕສ຺ມາ ປາຕິໂມກ຺ເຂ, ຕາສຸ ຈ ສາສນໍ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂອສກ຺ກິຕໍ ນາມາຕິ ປຈ຺ຉິມປຏິເວຘສີລເຠທທ຺ວຍໍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ວິນຏ຺ຐໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕາຕິ ຣສ຺ມິໂຍ. ກາຣຸຎ຺ຎນ຺ຕິ ປຣິເທວນກາຣຸຎ຺ຎໍ.

ອນຈ຺ຉຣິຍຕ຺ຕາຕິ ທ຺ວີສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນສຸ ອຈ຺ຉຣິຍຕ຺ຕາຠາວໂທສໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິວາທຠາວໂຕຕິ ວິວາທາຠາວຕ຺ຖໍ ທ຺ເວ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອກໍ ພຸທ຺ຘໍ ຘາເຣຕີຕິ ເອກພຸທ຺ຘຘາຣຓີ. ເອເຕນ ເອວໍສຠາວາ ເອເຕ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ, ເຍນ ທຸຕິຍພຸທ຺ຘຄຸເຓ ຘາເຣຕຸໍ ອສມຕ຺ຖາ ອຍໍ ໂລກຘາຕູຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຈ຺ຈຍວິເສສນິປ຺ຜນ຺ນານຎ຺ຫິ ຘມ຺ມານໍ ສຠາວວິເສໂສ ນ ສກ຺ກາ ຘາເຣຕຸນ຺ຕິ. ສມໍ ອຸທ຺ຘໍ ປຊ຺ຊຕີຕິ ສມຸປາທິກາ, ອຸທກສ຺ໂສປຣິ ສມໍ ຄາມິນີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປີຕິ ທ຺ເວປິ, ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ວາ ສຣີຣຠາຣໍ. ຉາເທນ຺ຕນ຺ຕິ ໂຣຈຍມານໍ. ສກິໍ ຠຸຕ຺ໂຕວາຕິ ເອກມ຺ປິ ອາໂລປໍ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕ຺ວາວ ມເຣຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຕິຘມ຺ມຠາເຣນາຕິ ຘມ຺ເມນ ນາມ ປຖວີ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ສາ ກິໍ ເຕເນວ ຈລຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຸນ ເຖໂຣ ‘‘ຣຕນໍ ນາມ ໂລເກ ກຸຏຸມ຺ພໍ ສນ຺ຘາເຣນ຺ຕໍ ອຠິມຕຎ຺ຈ ໂລເກນ ອຕ຺ຕໂນ ຄຣຸສຠາວຕາຍ ສກຏຠງ຺ຄສ຺ສ ກາຣຓໍ ອຕິຠາຣຠູຕໍ ທິຏ຺ຐໍ. ເອວໍ ຘມ຺ໂມ ຈ ຫິຕສຸຂວິເສເສຫິ ຕໍສມງ຺ຄິນໍ ຘາເຣນ຺ໂຕ ອຠິມໂຕ ຈ ວິຎ຺ຎູຫິ ຄມ຺ຠີຣາປ຺ປເມຍ຺ຍຠາເວນ ຄຣຸສຠາວຕ຺ຕາ ອຕິຠາຣຠູໂຕ ປຖວີຈລນສ຺ສ ກາຣຓໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິຘ, ມຫາຣາຊ, ທ຺ເວ ສກຏາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອກສ຺ສາຕິ ເອກສ຺ມາ, ເອກສ຺ສ ວາ ສກຏສ຺ສ ຣຕນໍ, ຕສ຺ມາ ສກຏໂຕ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອສາຣິຕນ຺ຕິ ປເວສິຕໍ ອາຫຏໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຠາວປກຕິກາຕິ ອກິຕ຺ຕິມປກຕິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາຣຓມຫນ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ມຫນ຺ເຕຫິ ປາຣມິຕາກາຣເຓຫິ ພຸທ຺ຘຄຸຓານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຖວີອາທໂຍ ມຫນ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ວິສເຍ ເອເກກາວ, ເອວໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘປິ ມຫນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ວິສເຍ ເອໂກ ເອວ. ໂກ ຈ ຕສ຺ສ ວິສໂຍ? ຍາວຕກໍ ເຎຍ຺ຍໍ, ເອວໍ ອາກາໂສ ວິຍ ອນນ຺ຕວິສໂຍ ຠຄວາ ເອໂກ ເອວ ໂຫຕີຕິ ວທນ຺ໂຕ ໂລກຘາຕ຺ວນ຺ຕເຣສຸປິ ທຸຕິຍສ຺ສ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ.

ປຸພ຺ພຠາເຄ ອາຍູຫນວເສນ ອາຍູຫນສມງ຺ຄິຕາ ສນ຺ນິຏ຺ຐານເຈຕນາວເສນ ເຈຕນາສມງ຺ຄິຕາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ, ສນ຺ຕຕິຂຓວເສນ ວາ. ວິປາກາຣຫນ຺ຕິ ທຸຕິຍຠວາທີສຸ ວິປຈ຺ຈນປກຕິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຈລຕີຕິ ປຣິວຕ຺ຕຕິ. ສຸນເຂຫິ ວຊນສີໂລ ສຸນຂວາຊິໂກ.

ປຐມພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທຸຕິຍພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໘໑໐. ຄຕິໂຕ ອຎ຺ຎາ ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສມ຺ປນ຺ນາ ຄຕີ’’ຕິ ອາຫ. ມຫາສຸທສ຺ສນາທິສຸຣາຊກາໂລ ປຐມກປ຺ປິກາທິສຸມນຸສ຺ສກາໂລ ຈ ກາລສມ຺ປຕ຺ຕິ.

ເອກນ຺ຕໍ ກຸສລສ຺ເສວ ໂອກາໂສຕິ ອິທໍ ຍທິປິ ໂກຈິ ກາຍສຸຈຣິຕາທິປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ຐິຕໍ ພາເຘຍ຺ຍ, ຕໍ ປນ ພາຘນໍ ພາຘກສ຺ເສວ ອິສ຺ສາທິນິມິຕ຺ເຕນ ວິປຣີຕຄ຺ຄາເຫນ ຊາຕໍ. ສາ ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິ ສຠາວໂຕ ສຸຂວິປາກສ຺ເສວ ປຈ຺ຈໂຍ, ນ ທຸກ຺ຂວິປາກສ຺ສາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມກ຺ກໂຏ ຠຕ຺ຕປຸຏໍ ພນ຺ຘຏ຺ຐາເນ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ຊານາຕິ, ຍຕ຺ຖ ວາ ຕຕ຺ຖ ວາ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ວິນາເສຕິ, ເອວໍ ອນຸປາຍຎ຺ຎູປິ ໂຠເຄ. ສຸສາເນ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາຕິອາທິນາ ຆາເຕຕ຺ວາ ຉຑ຺ຑິຕສ຺ສ ວຸຏ຺ຐານາຠາໂວ ວິຍ ອປາຍໂຕ ວຸຏ຺ຐານາຠາໂວຕິ ທສ຺ເສຕິ.

‘‘ປຈ຺ຈຣີ’’ຕິປິ ອຸຬຸມ຺ປສ຺ສ ນາມໍ, ເຕນ ເອຕ຺ຖ ກຕາ ‘‘ມຫາປຈ຺ຈຣີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸທເກ ມຣຓໍ ຖເລ ມຣຓຎ຺ຈ ເອກເມວາຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ສກ຺ເກນ ‘‘ສມຸທ຺ທາຣກ຺ຂໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ສຈ຺ຈໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຊີວິຕສ຺ສ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕິຕໍ ປກາເສນ຺ເຕຫິ ເຖເຣຫິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ລຫຸປຣິວຕ຺ຕິຕາຍ ຊີວິຕເຫຕຸ ນ ຄມິສ຺ສາມາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຖ ວາ ອຸທເກຕິ ນາຄທີປໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຖເລຕິ ຊມ຺ພຸທີປໍ.

ເຖໂຣ ນ ເທຕີຕິ ກຖມຫໍ ເອເຕນ ຎາໂຕ, ເກນຈິ ກິຎ຺ຈິ ອາຈິກ຺ຂິຕໍ ສິຍາຕິ ສຎ຺ຎາຍ ນ ອທາສິ. ເຕເນວ ‘‘ມຍມ຺ປິ ນ ຊານາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປຣສ຺ສາຕິ ອປຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຕ຺ຕໍ ອາທາຍ…ເປ… ເຖຣສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຐເປສີຕິ ໂຍຊນາ. ອນາຍຕເນຕິ ນິກ຺ກາຣເຓ, ອຍຸຕ຺ເຕ ວາ ນສ຺ສນຏ຺ຐາເນ. ຕຸວໍ ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍາສິ, ມຍໍ ປນ ມຫລ຺ລກຕ຺ຕາ ກິໍ ຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ກຣິສ຺ສາມ, ມຫລ຺ລກຕ຺ຕາ ເອວ ຈ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອນາຄາມິຕ຺ຕາ ວາ ເຖໂຣ ອຕ຺ຕນາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຊານິຕ຺ວາ ໂອວທຕິ.

ສມ຺ມາປໂຍຄສ຺ສ ຄຕມຄ຺ໂຄຕິ ສມ຺ມາປໂຍເຄນ ນິປ຺ຜາທິຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ສຎ຺ຊານນກາຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຠູຕມຕ຺ຖໍ ກຕ຺ວາ ອຠູໂຕປມໍ ກຖຍິສ຺ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ມນຸສ຺ສາຕິ ຠຓ຺ຑາຄາຣິກາທິນິຍຸຕ຺ຕາ ມນຸສ຺ສາ ມຫນ຺ຕຕ຺ຕາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ.

ທຸຕິຍພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຕຕິຍພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໘໑໑. ອຎ຺ຈິຕາຕິ ຄຕາ. ເປຈ຺ຈາຕິ ປຸນ, ມຣິຕ຺ວາຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ອຸສ຺ສນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ວິຕກ຺ກພຫຸລຕາຍ ອຸສ຺ສນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ວທນ຺ຕິ, ສູຣຕາທີຫິ ວາ ອຸສ຺ສນ຺ນຕ຺ຕາ. ທິພ຺ພນ຺ຕີຕິ ກີຬນ຺ຕິ.

ສຎ຺ຊີວກາຬສຸຕ຺ຕສງ຺ຆາຕໂຣຣຸວມຫາໂຣຣຸວຕາປນມຫາຕາປນອວີຈິໂຍ ອຏ຺ຐ ມຫານິຣຍາ. ເອເກກສ຺ສ ຈຕ຺ຕາຣິ ທ຺ວາຣານິ, ເອເກກສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຄູຖນິຣຍາທໂຍຕິ ເອວໍ ໂສຬສ ອຸສ຺ສທນິຣເຍ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ.

ສກ຺ກສຸຍາມາທໂຍ ວິຍ ເຊຏ຺ຐກເທວຣາຊາ. ປຊາປຕິວຣຸຓອີສານາທໂຍ ວິຍ ທຸຕິຍາທິຏ຺ຐານນ຺ຕຣກາຣໂກ ປຣິຈາຣໂກ ຫຸຕ຺ວາ.

ຕຕິຍພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຈຕຸຕ຺ຖພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໘໑໒. ກປ຺ໂປຕິ ທ຺ເວຘາຠູຕຄ຺ໂຄ. ເອຕ຺ຖ ຈ ພີຊາທິຘາຕຸນານຕ຺ຕວເສນ ຂນ຺ຘາທິຘາຕຸນານຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຈຕຸຕ຺ຖພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຎ຺ຈມພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໘໑໓. ອຊ຺ຌາສຍຘາຕູຕິ ອຊ຺ຌາສຍສຠາໂວ. ຍຖາ ຄູຖາທີນໍ ຘາຕຸສຠາໂວ ເອໂສ, ຍໍ ຄູຖາທີເຫວ ສໍສນ຺ທຕິ, ເອວໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອຊ຺ຌາສຍສ຺ເສເວສ ສຠາໂວ, ຍໍ ທຸສ຺ສີລາທໂຍ ທຸສ຺ສີລາທິເກເຫວ ສໍສນ຺ທນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຠິກ຺ຂູປິ ອາຫໍສູຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາຫໍສຸ. ອາວຸໂສ ອິເມ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ຍຖາສຠາເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕາ ອມ຺ເຫ ສຠາຄາສຠາເຄ ວິທິຕ຺ວາ ຫີນຊ຺ຌາສຍປຓີຕຊ຺ຌາສຍຕໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຘາຕຸສໍຍຸຕ຺ຕກມ຺ເມ ອຸປເນນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ປໂຍຄໍ ທຏ຺ຐຸກາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເອວໍ ສຠາຄວເສເນວ ອຊ຺ຌາສຍຘາຕຸປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນໂຕ ອຊ຺ຌາສຍຘາຕຸສຠາຄວເສນ ນິຍເມຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ປຎ຺ຈມພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຉຏ຺ຐພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

ຈຣິຕນ຺ຕິ ອິຘ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ສຸຈຣິຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປ຺ປຣຊໍ ອກ຺ຂໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂາຕິ ອຕ຺ໂຖ ວິຠາວິໂຕ, ອປ຺ປຣຊໍ ອກ຺ຂິມ຺ຫິ ເອເຕສນ຺ຕິ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂາຕິປິ ສທ຺ທຕ຺ໂຖ ສມ຺ຠວຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອາສຍຊານນາທິນາ ເຍຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ປໂຣປເຣຫິ ສຕ຺ຕາ ກລ຺ຍາຓປາປາສຍາທິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຊານນໍ ວິຠາເວຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕອາສຍານຸສຍຎາຓານໍ ວິສຸໍ ອສາຘາຣຓຕາ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕນານາຘິມຸຕ຺ຕິກຕາຎາຓານໍ ວິສຸໍ ພລຕາ ຈ ສິທ຺ຘາ ໂຫຕິ.

໘໑໕. ຍທຣິຍາຕິ ເຍ ອຣິຍາ. ອາວສິໍສູຕິ ນິສ຺ສາຍ ວສິໍສຸ. ເກ ປນ ເຕ? ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຎ຺ຈງ຺ຄວິປ຺ປຫີໂນ ໂຫຕິ ຉຬງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ເອກາຣກ຺ໂຂ ຈຕຸຣາປສ຺ເສໂນ ປນຸຓ຺ຓປຈ຺ເຈກສຈ຺ໂຈ ສມວຍສຏ຺ເຐສໂນ ອນາວິລສງ຺ກປ຺ໂປ ປສ຺ສທ຺ຘກາຍສງ຺ຂາໂຣ ສຸວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ສຸວິມຸຕ຺ຕປຎ຺ໂຎ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໔໘; ອ. ນິ. ໑໐.໑໙) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ. ເອເຕສຸ ປຎ຺ຈງ຺ຄວິປ຺ປຫີນປຈ຺ເຈກສຈ຺ຈປໂນທນເອສນາສມວຍສຊ຺ຊນານິ ‘‘ສງ຺ຂາເຍກໍ ປຏິເສວຕິ ອຘິວາເສຕິ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ ວິໂນເທຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໑໖໘) ວຸຕ຺ເຕສຸ ອປສ຺ເສເນສຸ ວິໂນທນຎ຺ຈ ມຄ຺ຄກິຈ຺ຈາເນວ, ອິຕເຣ ຈ ມຄ຺ເຄເນວ ສມິຊ຺ຌນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເອຕຎ຺ຫິ ສຸຕ຺ຕໍ…ເປ… ທີເປຕີ’’ຕິ.

໘໑໖. ອາຣມ຺ມຓສນ຺ຕານານຸສຍເນສຸ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ອາຣມ຺ມຓານຸສຍເນນ ອນຸເສຕິ. ອາຈິຓ຺ຓສມາຈິຓ຺ຓາຕິ ເອເຕນ ສມນ຺ຕໂຕ ເວເຐຕ຺ວາ ວິຍ ຐິຕຠາເວນ ອນຸສຍິຕຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຠວສ຺ສປິ ວຕ຺ຖຸກາມຕ຺ຕາ, ຣາຄວເສນ ວາ ສມານຕ຺ຕາ ‘‘ຠວຣາຄານຸສໂຍ…ເປ… ສງ຺ຄຫິໂຕ’’ຕິ ອາຫ.

໘໑໘. ‘‘ປຓີຕາຘິມຸຕ຺ຕິກາ ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍາ, ອິຕເຣ ມຸທິນ຺ທ຺ຣິຍາ’’ຕິ ເອວໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖເມວ ອຘິມຸຕ຺ຕິຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍມຸທິນ຺ທ຺ຣິຍຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ.

໘໑໙. ປຫານກ຺ກມວເສນາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຫາຕພ຺ພປຊຫນກ຺ກໂມ ປຫານກ຺ກໂມຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ຍສ຺ສ ປຫາເນນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຕເນວ ປຫາເນນ ປຐມໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໂຕ ອປ຺ປຫາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຍໍ ວາ ປຫານກ຺ກໂມ.

໘໒໐. ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍຠູຕານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ອຸປນິສ຺ສຍອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ.

໘໒໖. ນິພ຺ພຸຕິຉນ຺ທຣຫິຕຕ຺ຕາ ອຈ຺ຉນ຺ທິກຏ຺ຐານໍ ປວິຏ຺ຐາ. ຍສ຺ມິໍ ຠວງ຺ເຄ ປວຕ຺ຕມາເນ ຕໍສນ຺ຕຕິຍໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ຕໍ ຕສ຺ສ ປາທກໍ.

ຉຏ຺ຐພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຕ຺ຕມພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໘໒໘. ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິ ກໂຣນ຺ໂຕ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຏິພຸທ຺ໂຘ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປນ຺ໂນມ຺ຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນີວຣຓາທີຫິ ວິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕສນ຺ຕຕິ ເອວ ຈິຕ຺ຕມຎ຺ຊູສາ, ສມາຘິ ວາ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວາ. ຈິຕ຺ຕໍ ຐເປຕຸນ຺ຕິ ສມາປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕໍ ຐເປຕຸໍ. ສຎ຺ຎາເວທຍິຕານໍ ອປຄໂມ ເອວ ອປຄມວິໂມກ຺ໂຂ.

ສຎ຺ຎາມນສິກາຣານໍ ກາມາທິທຸຕິຍຊ຺ຌານາທິປກ຺ຂນ຺ທນານິ ‘‘ຫານຠາຄິຍວິເສສຠາຄິຍຘມ຺ມາ’’ຕິ ທສ຺ສິຕານິ, ເຕຫິ ປນ ຌານານໍ ຕໍສຠາວຕາ ຘມ຺ມ-ສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ຕາ. ປຄຸຓຠາວໂວທານໍ ປຄຸຓໂວທານໍ. ຕເທວ ປຐມຊ຺ຌານາທີຫິ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທິອຘິຄມສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ‘‘ວຸຏ຺ຐານໍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ໂວທານມ຺ປິ ວຸຏ຺ຐານໍ, ຕມ຺ຫາ ຕມ຺ຫາ ສມາຘິມ຺ຫາ ວຸຏ຺ຐານມ຺ປິ ວຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ອິມາຍ ວຸຏ຺ຐານປາຬິຍາ ອສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຍາ ວຸຏ຺ຐານໍ ‘‘ປາຬິມຸຕ຺ຕກວຸຏ຺ຐານໍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຍ ປນ ‘‘ນິໂຣຘໂຕ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ວຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ປາຬິ ນຕ຺ຖີຕິ ວເທຍ຺ຍຸໍ, ເຕ ‘‘ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໑໗) ອິມາຍ ປາຬິຍາ ປຏິເສເຘຕພ຺ພາ.

ສຕ຺ຕມພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທສມພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໘໓໑. ຣາຄາທີຫິ ເຈຕໂສ ວິມຸຕ຺ຕິຠູໂຕ ສມາຘິ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ. ປຎ຺ຎາວ ວິມຸຕ຺ຕິ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິ. ກມ຺ມນ຺ຕຣວິປາກນ຺ຕຣເມວາຕິ ກມ຺ມນ຺ຕຣສ຺ສ ວິປາກນ຺ຕຣເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຈຕນາເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກຘມ຺ເມ ນິຣຍາທິນິພ຺ພານຄາມິນິປຏິປທາຠູເຕ ກມ຺ມນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ກມ຺ມປຣິຈ຺ເຉທເມວາ’’ຕິ. ອປ຺ເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ ອຏ຺ຐມນວມພລານິ ວິຍ, ຕໍສທິສໍ ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓໍ ວິຍ ວິກຸພ຺ພິຕຸໍ. ເອເຕນ ທສພລສທິສຕຎ຺ຈ ວາເຣຕິ, ຌານາທິຎາຓໍ ວິຍ ວາ ອປ຺ເປຕຸໍ ວິກຸພ຺ພິຕຸຎ຺ຈ. ຍທິປິ ຫິ ຌານາທິປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ ສຕ຺ຕມພລນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຖາປິ ຌານາທີຫິ ວິນາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ນຕ຺ຖີຕິ ຌານາທິສຫຄຕໍ ຎາຓໍ ຕທນ຺ໂຕຄຘໍ ກຕ຺ວາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ຌານາທິກິຈ຺ຈໍ ວິຍ ນ ສພ຺ພໍ ພລກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຎ຺ຫິ ຌານໍ ຫຸຕ຺ວາ ອປ຺ເປຕຸໍ ອິທ຺ຘິ ຫຸຕ຺ວາ ວິກຸພ຺ພິຕຸຎ຺ຈ ນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ກສ຺ສຈິ ພລສ຺ສ ຌານອິທ຺ຘິຠາວໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ທສມພລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຎາຓວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.