໑. ອຸປ຺ປາທວາຣວຓ຺ຓນາ

໑໘-໒໑. ປວຕ຺ຕິວາເຣ ຈກ຺ຂາຍຕນມູລການິ ເອກາທສາຕິ ປຏິສນ຺ຘິຈຸຕິວເສນ ອຸປາທິນ຺ນປວຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘວຈເນ ເອຕສ຺ມິໍ ອລພ຺ຠມານວິສ຺ສຊ຺ຊນມ຺ປິ ສທ຺ທາຍຕເນນ ສທ຺ຘິໍ ຍມກໍ ປຸຈ຺ຉາມຕ຺ຕລາເຠນ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ວທຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຉສຏ຺ຐິ ຍມການີຕິ ເອຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸໂສຕຆານຊິວ຺ຫາກາຍຣູປາຍຕນມູລເກສຸ ເອເກກໍ ສທ຺ທາຍຕນມູລການິ ປຎ຺ຈາຕິ ເອກາທສ ຍມການິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນວເສນ ຫາເປຕພ຺ພານິ. ວກ຺ຂຕິ ຫິ ‘‘ສທ຺ທາຍຕນສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຍມກສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນເມວ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ (ຍມ. ອຏ຺ຐ. ອາຍຕນຍມກ ໑໘-໒໑).

ທຸຕິຍໍ ກິຎ຺ຈາປິ ປຐເມນ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິອາທິ ປຸຄ຺ຄລວາຣເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ໂອກາສວາເຣ ປນ ອສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຕໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິ ຎາເປຕຸໍ ປຸຄ຺ຄລວາເຣປິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕນ຺ຕິ. ຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕເນຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕີຓິ ຍມການິ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນານີຕິ ຣູປາວຈຣສຕ຺ເຕ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສຈກ຺ຂຸການໍ ອຄນ຺ຘການ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສຎ຺ຫິ ວິຣຕ຺ຕກາມກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິພີຊສ຺ສ ເອວໍສຠາວຕ຺ຕາ ຆານາທີນິ ຄນ຺ຘາທໂຍ ຈ ນ ສນ຺ຕີຕິ. ຆານາຍຕນຍມເກນ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕ຺ຕາຕິ ຈກ຺ຂາຍຕນມູລເກສຸ ຆານາຍຕນຍມເກນ ສທ຺ຘິໍ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນນຸ ຕຕ຺ຖ ‘‘ສຈກ຺ຂຸການໍ ອຆານການໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ປວຕ຺ຕໍ, ອິຘ ປນ ຆານາຍຕນມູລເກສຸ ‘‘ຍສ຺ສ ຆານາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ຊິວ຺ຫາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕາຕິ? ສຈ຺ຈໍ, ຍຖາ ປນ ຕຕ຺ຖ ຆານາຍຕນຍມເກນ ຊິວ຺ຫາກາຍາຍຕນຍມການິ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ, ເອວມິຘາປິ ຊິວ຺ຫາກອາຍາຍຕນຍມການິ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕາ ປາຬິຍໍ ອນາຣຸຬ຺ຫຕາຍ ກາຣຓນ຺ຕິ. ນິທສ຺ສນຠາເວນ ປນ ຄຫິຕໍ ຈກ຺ຂາຍຕນມູລການໍ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນການໍ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ນິທສ຺ສນຠາເວເນວ ກາຣຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຆານາຍຕນຍມເກນ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕ຺ຕາ’’ຕິ ອາຫ. ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕາ ເຈຕ຺ຖ ຆານາຍຕນມູລເກສຸ ເຍຠຸຍ຺ຍຕາຍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເຕສຸ ຫິ ຊິວ຺ຫາກາຍາຍຕນຍມເກສຸ ຕິຓ຺ຓໍ ປຸຈ຺ຉານໍ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ປຈ຺ຉິມປຸຈ຺ຉາຍ ‘‘ສກາຍການໍ ອຆານການໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິອາທິນາຕິ.

ອຖ ວາ ຍຖາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທິມູລການໍ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘາທິຍມການໍ ອມິສ຺ສກກາລເຠເທສຸ ຕີສຸ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ປຏິວຈນວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ຍຖາວຸຕ຺ຕວຈນສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນຠາວານຸຊານນໍ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອປຸພ຺ພສ຺ສ ວຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ອຠາວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ນ ກຕໍ, ເອວມິຘາປິ ຆານາຍຕນມູລກໍ ຊິວ຺ຫາຍຕນຍມກໍ ອປຸພ຺ພສ຺ສ ວຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ອຠາວາ ປາຬິໍ ອນາຣຸຬ຺ຫນ຺ຕິ ປາກໂຏຍມຕ຺ໂຖ. ກາຍາຍຕນຍມກໍ ປນ ທຸຕິຍປຸຈ຺ຉາຍ ວເສນ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ສາ ຈ ຈກ຺ຂາຍຕນມູລເກສຸ ຆານາຍຕນຍມເກນ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນາ, ຕສ຺ມາ ຍສ຺ສາ ປຸຈ຺ຉາຍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາ ກາຕພ຺ພາ, ຕສ຺ສາ ຆານາຍຕນຍມເກນ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕ຺ຕາ ຕໍເສສານິ ປາຬິໍ ອນາຣຸຬ຺ຫານີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຖາຕິ ອິທໍ ປາຬິອນາຣຸຬ຺ຫຕາສາມຎ຺ເຎເນວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ກາຣຓສາມຎ຺ເຎນ. ຆານຊິວ຺ຫາກາຍາຍຕນານໍ ປນ ອຄພ຺ຠເສຍ຺ຍເກສຸ ປວຕ຺ຕມານານໍ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍເກສຸ ຈ ອາຍຕນປາຣິປູຣິກາເລ ສຫຈາຣິຕາຍ ອວິເສສຕ຺ຕາ ຈ ອປ຺ປວິເສສຕ຺ຕາ ຈ ເອກສ຺ມິໍ ຆານາຍຕນຍມເກ ວິສ຺ສຊ຺ຊິເຕ ອິຕຣານິ ທ຺ເວ, ຆານາຍຕນມູລເກສຸ ຈ ວິສ຺ສຊ຺ຊິເຕສຸ ອິຕຣທ຺ວຍມູລການິ ນ ວິສ຺ສຊ຺ຊີຍນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ຣູປາຍຕນມນາຍຕເນຫິ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ຣູປາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ມນາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເອຕິສ຺ສາ ປຸຈ຺ຉາຍ ວຸຕ຺ເຕຫິ ຣູປາຍຕນມນາຍຕເນຫິ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຣູປາຍຕນມູລເກສຸ ຫິ ມນາຍຕນຍມເກ ອາທິປຸຈ຺ຉາຍ ຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພຍມເກສຸ ອາທິປຸຈ຺ຉານໍ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕາ ຍມການໍ ອວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ກາຣຓຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ. ທຸຕິຍປຸຈ຺ຉານຎ຺ຫິ ປຏິວຈນວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ນ ກາຕພ຺ພໍ, ອາທິປຸຈ຺ຉານຎ຺ຈ ນ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ເຫຏ຺ຐິເມຫິ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ຄນ຺ຘາຍຕນມູລການໍ ຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພຍມການໍ ຣສາຍຕນມູລກສ຺ສ ຈ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພຍມກສ຺ສ ປຏິວຈນວິສ຺ສຊ຺ຊເນເນວ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ນ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຍສໍ ກາຕພ຺ພໍ, ເຕສໍ ຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພມູລການໍ ມນາຍຕນຘມ຺ມາຍຕນຍມການໍ ຈກ຺ຂາທິປຎ຺ຈາຍຕນມູລເກຫິ ມນາຍຕນຘມ຺ມາຍຕນຍມເກຫິ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈກ຺ຂາຍຕນາທິມູລການິ ສທ຺ທາຍຕນຍມການິ ສທ຺ທາຍຕນມູລການິ ສພ຺ພານິ ອວິສ຺ສຊ຺ຊເນເນວ ອລພ຺ຠມານວິສ຺ສຊ຺ຊນຕາທສ຺ສເນນ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຉສຏ຺ຐິ ຍມການິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ.

ຊຈ຺ຈນ຺ຘມ຺ປິ ຊຈ຺ຈພຘິຣມ຺ປີຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ຊຈ຺ຈພຘິຣຄ຺ຄຫເຓນ ຊຈ຺ຈນ຺ຘພຘິໂຣ ຄຫິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສຆານການໍ ສຈກ຺ຂຸການນ຺ຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນເມວ ໂອປປາຕິກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວ-ສທ຺ທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ-ເອຕສ຺ສ ປຣໂຕ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຍຖາ ‘‘ສຆານການໍ ອຈກ຺ຂຸການ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ອປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ເອວໍ ‘‘ສຆານການໍ ສຈກ຺ຂຸການ’’ນ຺ຕິ ເອຕໍ. ເອຕໍ ປນ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕນ ຊຈ຺ຈພຘິຣມ຺ປິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕຕາ ນ ວາຣິຕາ ໂຫຕີຕິ.

໒໒-໒໕໔. ຍຕ຺ຖ ຈກ຺ຂາຍຕນນ຺ຕິ ຣູປີພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ນິຍມໂຕ ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸໂສຕານໍ ສຫຸປ຺ປຕ຺ຕິມຕ຺ຕໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ວທຕິ, ໂອກາສວາເຣ ປນ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອນາມຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຍຕ຺ຖ ກາມຘາຕຸຍໍ ຣູປຘາຕຸຍຎ຺ຈ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຕ຺ຖ ໂສຕາຍຕນມ຺ປິ ເອກນ຺ເຕນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ (ຍມ. ໑.ອາຍຕນຍມກ.໒໒) ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ຣູປາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ກສ຺ມາ ປຏິຎ຺ຎາຕໍ, ນນຸ ໂຍ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກຠາວໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຣູປາຍຕນໍ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ນ ປນ ຈກ຺ຂາຍຕນນ຺ຕິ? ຍສ຺ສ ຣູປາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຕທວຕ຺ຖສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຣູປາຍຕນຸປ຺ປາທໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ຈກ຺ຂາຍຕນສນ຺ຕານຸປ຺ປາທສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຍມ຺ປິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ປຏິຎ຺ຎາຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ອຖ ກສ຺ມາ ‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ຣູປາຍຕນໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎາຕໍ, ນນຸ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກສ຺ສ ປຈ຺ຉິມຠວິກສ຺ສ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ເອກາທສມສຕ຺ຕາຫາ ໂອຣໂຕ ຐິຕສ຺ສ ຣູປາຍຕນໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ໂນ ຈ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ? ຕສ຺ມິໍ ຠເວ ຠວິສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທສ຺ສ ອນາຄຕຠາເວນ ອວຈນໂຕ. ຠວນ຺ຕເຣ ຫິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອາຍຕນສນ຺ຕານສ຺ສ ໂຍ ອາທິອຸປ຺ປາໂທ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ປວຕ຺ເຕ ຈ ຠວິສ຺ສຕິ, ໂສ ອນາຄຕຸປ຺ປາໂທ ຕພ຺ຠາເວນ ວຸຈ຺ຈຕິ ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ. ນ ປນ ໂຍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຠເວ ປວຕ຺ເຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ໂສ ອນາຄຕຸປ຺ປາທຠາເວນ ວຸຈ຺ຈຕິ ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ. ອທ຺ຘາວເສນ ເຫຕ຺ຖ ກມ຺ມຊປວຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາທິກາລເຠໂທ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຍມເກ (ຍມ. ໓.ອິນ຺ທ຺ຣິຍຍມກ.໓໖໘) ‘‘ຍສ຺ສ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ? ປຈ຺ຉິມຠວິການໍ ອິຕ຺ຖີນໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕີນໍ, ຍາ ຈ ອິຕ຺ຖິໂຍ ຣູປາວຈຣໍ ອຣູປາວຈຣໍ ອຸປປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ຍາ ຈ ອິຕ຺ຖິໂຍ ເອເຕເນວ ຠາເວນ ກຕິຈິ ຠເວ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕາສໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕີນໍ ຕາສໍ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂນ ຈ ຕາສໍ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ຕາສໍ ສພ຺ພາສໍ ຕສ຺ມິໍ ຠເວ ປວຕ຺ເຕ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ລິງ຺ຄປຣິວຕ຺ຕນສພ຺ຠາວາ, ຠວນ຺ຕເຣ ປນ ອາທິອຸປ຺ປາທສ຺ສ ອຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ໂນ ຈ ຕາສໍ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠວນ຺ຕເຣ ຫິ ອາທິອຸປ຺ປາທສ຺ສ ອນາຄຕຕ຺ຕໍ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ກຕິຈິ ຠເວ ທສ຺ເສຕ຺ວາ’’ຕິ ຠວຄ຺ຄຫຓໍ ກຕນ຺ຕິ.

‘‘ອາຍຕນານໍ ປຏິລາໂຠ ຊາຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໘໘; ວິຠ. ໒໓໕) ວຈນໂຕ ຕໍຕໍອາຍຕນນິພ຺ພຕ຺ຕກກມ຺ເມນ ຄຫິຕປຏິສນ຺ຘິກສ຺ສ ອວສ຺ສໍຠາວີອາຍຕນສ຺ສ ຍາວ ອາຍຕນປາຣິປູຣິ, ຕາວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ປນ ອຕ຺ເຖ ຄຍ຺ຫມາເນ ປຸຈ຺ຉາທ຺ວຍວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ສູປປນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ໂສຕາຍຕນໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ປຈ຺ຉິມຠວິການໍ ປຎ຺ຈໂວກາຣໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ, ເຍ ຈ ອຣູປໍ ອຸປປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ ເຕສໍ ໂສຕາຍຕນໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ໂນ ຈ ເຕສໍ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ (ຍມ. ໑.ອາຍຕນຍມກ.໙໕) ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກາປິ ປຈ຺ຉິມຠວິກາທໂຍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕາ ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຍມເກ (ຍມ. ໓.ອິນ຺ທ຺ຣິຍຍມກ.໑໘໖) ‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ອິທມ຺ປິ ອຸປປນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍຸປ຺ປາທກສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ເອກນ຺ເຕນ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍຸປ຺ປາທນໂຕ ຄພ຺ເຠປິ ຍາວ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ຕາວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານຕາຍ ຕສ຺ສາ ອຠິນນ຺ທິຕພ຺ພຕ຺ຕາ.

ຍໍ ປນ ‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ຍຕ຺ຖ ຣູປາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ, ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຆານາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ກາມາວຈຣາ ຈວນ຺ຕານໍ, ອຆານການໍ ກາມາວຈຣໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ, ຣູປາວຈຣານໍ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ຣູປາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ, ໂນ ຈ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ຆານາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຆານການໍ ກາມາວຈຣໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ (ຍມ. ໑.ອາຍຕນຍມກ.໗໖) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເຍ ເອກາທສມສຕ຺ຕາຫາ ໂອຣໂຕ ກາລໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຆານາຍຕນານິພ຺ພຕ຺ຕກກມ຺ເມນ ຄຫິຕປຏິສນ຺ຘິການໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ຍສ຺ສ ຍຕ຺ຖ ຆານາຍຕນໍ ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຣູປາຍຕນໍ ນ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີຕິ? ກາມາວຈຣໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ, ອຆານການໍ ກາມາວຈຣາ ຈວນ຺ຕານໍ, ຣູປາວຈຣານໍ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ຆານາຍຕນໍ ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ໂນ ຈ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ຣູປາຍຕນໍ ນ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຫິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຆານການໍ ກາມາວຈຣາ ຈວນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ (ຍມ. ໑.ອາຍຕນຍມກ.໑໘໑) ວຈນໍ ອນຸປ຺ປນ຺ເນເຍວ ຆານາຍຕເນ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍການໍ ຈຸຕິ ອຕ຺ຖີຕິ ທີເປຕິ. ນ ຫິ ກາມາວຈເຣ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກໂຕ ອຎ຺ໂຎ ອຆານໂກ ອຕ຺ຖິ ຘມ຺ມຫທຍວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໙໗໘ ອາທໂຍ) ‘‘ກາມຘາຕຸຍາ ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ກສ຺ສຈິ ອຏ຺ຐາຍຕນານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ. ອຖ ກສ຺ມາ ໂອປປາຕິເກ ເອວ ສນ຺ຘາຍ ອິຘ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍຍມເກ ຈ ຍຖາທສ຺ສິຕາສຸ ປຸຈ຺ຉາສຸ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ? ຍມເກ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ຄຫິຕຕ຺ຖສ຺ສ ເອກເທເສ ສໍສຍຕ຺ຖສມ຺ຠເວນ ປຏິວຈນສ຺ສ ອກຣຓໂຕ. ຠິນ຺ທິຕພ຺ເພ ຫິ ນ ປຏິວຈນວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ໂຫຕິ. ຍທິ ສິຍາ, ປຣິປຸຓ຺ຓວິສ຺ສຊ຺ຊນເມວ ນ ສິຍາຕິ. ອຖ ກສ຺ມາ ‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ (ຍມ. ໓.ອິນ຺ທ຺ຣິຍຍມກ.໑໘໖) ອິມິນາ ‘‘ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍການໍ ໂສມນສ຺ສປຏິສນ຺ຘິ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ນ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ? ‘‘ກາມຘາຕຸຍາ ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ກສ຺ສ ທສິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ? ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍການໍ ສຕ຺ຕານໍ ສເຫຕຸການໍ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ທສິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ ກາຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວາ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວາ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວາ ອຸເປກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວາ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ (ວິຠ. ໑໐໑໒).

ນິໂຣຘວາເຣ ອນາຄຕກາລເຠເທ ຍຖາ ຕສ຺ເສວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິໂຣໂຘ ອນາຄຕຠາເວນ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມຊສນ຺ຕານສ຺ສ ນິໂຣໂຘ ອນາຄຕຠາເວນ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາເທ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ ເອວ ໂສ ຕຖາ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ. ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອນາຄຕສ຺ສ ສນ຺ຕານສ຺ສ ນິໂຣໂຘ ອນາຄຕຠາເວນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ນ ຕສ຺ເສວ. ຕສ຺ສ ຫິ ອຸປ຺ປາທານນ຺ຕຣໍ ນິໂຣໂຘ ອາຣທ຺ໂຘ ນາມ ໂຫຕີຕິ. ຕສ຺ມາ ອຣຫຕໍ ປວຕ຺ເຕ ໂສຕສ຺ສ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ຈ ເຠເທ ສຕິປິ ອນາຄຕກາລາມສນວເສເນວ ‘‘ຍສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ໂສຕາຍຕນໍ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ຍສ຺ສ ວາ ປນ ໂສຕາຍຕນໍ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນທ຺ວຍໍ ອຸປປນ຺ນເມວ ໂຫຕີຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ອຸປປຕ຺ຕິອນນ຺ຕຣໍ ນິໂຣໂຘ ອາຣທ຺ໂຘ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໍນິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ປນ ຈຸຕິຍາ ນິໂຣຘວຈນໍ, ຕສ຺ມາ ປວຕ຺ເຕ ນິຣຸທ຺ເຘປິ ສນ຺ຕາເນກເທເສ ອນິຣຸທ຺ຘໍ ອຸປາທາຍ ອນິຏ຺ຐິຕນິໂຣໂຘຕິ ຈຸຕິຍາວ ຕສ຺ສ ນິໂຣໂຘຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວກ຺ຂຕິ ຫິ ‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ, ເຕເນຕ຺ຖາປິ ຈຸຕິນິໂຣເຘ ເອວ ຈ ອຘິປ຺ເປເຕ ຍຎ຺ຈ ປວຕ຺ເຕ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ, ຕຎ຺ຈ ນິຏ຺ຐານວເສນ ຈຸຕິຍາ ເອວ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ ປຏິວຈນໍ. ‘‘ສຈກ຺ຂຸການ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ຈ ‘‘ປຏິລທ຺ຘຈກ຺ຂຸການ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ.

‘‘ຍສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ສ ໂສຕາຍຕນໍ ນ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີຕິ? ສພ຺ເພສໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ, ອຈກ຺ຂຸການໍ ຈວນ຺ຕານໍ ເຕສໍ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ໂນ ຈ ເຕສໍ ໂສຕາຍຕນໍ ນ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຣຸປ຺ເປ ປຈ຺ຉິມຠວິເກ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕາ, ອຈກ຺ຂຸກາ ຈວນ຺ຕາ ຈ ຄຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເຕ ຫິ ທຸຕິຍໂກຏ຺ຐາເສນ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ຕທເປກ຺ຂຕ຺ຕາ ສາວເສສມິທໍ ສພ຺ພວຈນໍ ອຈກ຺ຂຸກວຈນຎ຺ຈາຕິ. ‘‘ອາຣຸປ຺ເປ ປຈ຺ຉິມຠວິການ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ອຣູປໂຕ ປຎ຺ຈໂວກາຣໍ ອຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ອນຎ຺ຎູປປຕ຺ຕິກາປິ ‘‘ອຣູເປ ປຈ຺ຉິມຠວິກາ’’ອິຈ຺ເຈວ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອສ ນໂຍ ອຎ຺ເຎສຸປິ ເອວຣູເປສູຕິ.

ປວຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອາຍຕນຍມກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.