໑. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວາໂຣ

ອຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ

໒-໓. ຂນ຺ຘຍມເກ ຉສຸ ກາລເຠເທສຸ ປຸຄ຺ຄລໂອກາສປຸຄ຺ຄໂລກາສວເສນ ຂນ຺ຘານໍ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘາ ເຕສໍ ປຣິຎ຺ຎາ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ເຕ ປນ ຂນ຺ຘາ ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິອາທີຫິ ປຎ຺ຈຫິ ປເທຫິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເຕສໍ ທສ ອວຍວປທານິ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຣູປາທິອວຍວປທາຠິຫິໂຕ ຘມ຺ໂມ, ກິໍ ໂສ ເອວ ສມຸທາຍປທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ຈ ສມຸທາຍປເທນ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ເອວ ອວຍວປທສ຺ສາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ສໍສຍຏ຺ຐາເນ ຣູປາທິອວຍວປເທຫິ ວຸຕ຺ໂຕ ເອກເທໂສ ສກໂລ ວາ ສມຸທາຍປທານໍ ອຕ຺ໂຖ, ສມຸທາຍປເທຫິ ປນ ວຸຕ຺ໂຕ ເອກນ຺ເຕນ ຣູປາທິອວຍວປທານໍ ອຕ຺ໂຖຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຣູປໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປທໂສຘນວາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ.

ປຸນ ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິອາທີນໍ ສມາສປທານໍ ອຸຕ຺ຕຣປທຕ຺ຖປ຺ປຘານຕ຺ຕາ ປຘານຠູຕສ຺ສ ຂນ຺ຘປທສ຺ສ ເວທນາທິອຸປປທຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ສມ຺ຠວໂຕ ຍຖາ ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປເທ ຣູປາວຍວປເທນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘຠາໂວ ໂຫຕິ ຣູປສທ຺ທສ຺ສ ຂນ຺ຘສທ຺ທສ຺ສ ຈ ສມານາຘິກຣຓຠາວໂຕຕິ, ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ປຘານຠູເຕນ ຂນ຺ຘາວຍວປເທນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທິຠາໂວ ໂຫຕິ ຂນ຺ຘປເທນ ເວທນາທິປທານໍ ສມານາຘິກຣຓຕ຺ຕາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ສໍສຍຏ຺ຐາເນ ຂນ຺ຘາວຍວປເທນ ວຸຕ຺ໂຕ ຘມ຺ໂມ ໂກຈິ ເກນຈິ ສມຸທາຍປເທນ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ສພ຺ໂພ ສພ຺ເພນາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຣູປໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຂນ຺ຘາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິອາທິນາ ປທໂສຘນມູລຈກ຺ກວາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອວຎ຺ຈ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ຣູປາທິສທ຺ທສ຺ສ ວິເສສນຠາໂວ, ຂນ຺ຘສທ຺ທສ຺ສ ວິເສສິຕພ຺ພຠາໂວ, ວິເສສນວິເສສິຕພ຺ພານໍ ສມານາຘິກຣຓຠາໂວ ຈ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ.

ເຕເນຕ຺ຖ ສໍສໂຍ ໂຫຕິ – ກິໍ ຂນ຺ຘໂຕ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຣູປໍ ອຕ຺ຖິ, ຍໂຕ ວິນິວຕ຺ຕໍ ຣູປໍ ຂນ຺ຘວິເສສນໍ ໂຫຕິ, ສພ຺ເພວ ຂນ຺ຘາ ກິໍ ຂນ຺ຘວິເສສນຠູເຕນ ຣູເປນ ວິເສສິຕພ຺ພາຕິ, ກິໍ ປນ ຕໍ ຂນ຺ຘວິເສສນຠູຕໍ ຣູປນ຺ຕິ? ຠູຕຸປາທາຍຣູປໍ ຕສ຺ເສວ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ນິທ຺ເທເສ ‘‘ຂນ຺ຘາ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ ປທໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ກຕນ຺ຕິ. ເອວໍ ເອຕສ຺ມິໍ ສໍສຍຏ຺ຐາເນ ນ ຂນ຺ຘໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຣູປໍ ອຕ຺ຖິ, ເຕເນວ ເຈເຕນ ຣູປສທ຺ເທນ ວຸຈ຺ຈມານໍ ສຸທ຺ເຘນ ຂນ຺ຘສທ຺ເທນ ວຸຈ຺ຈເຕ, ນ ຈ ສພ຺ເພ ຂນ຺ຘາ ຂນ຺ຘວິເສສນຠູເຕນ ຣູເປນ ວິເສສິຕພ຺ພາ, ເຕເນວ ເຕ ວິຠຊິຕພ຺ພາ, ເອສ ນໂຍ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທີສຸປີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຣູປໍ ຂນ຺ໂຘ, ຂນ຺ຘາ ຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ສຸທ຺ຘຂນ຺ຘວາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ.

ຕໂຕ ‘‘ຣູປໍ ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອນຸຎ຺ຎາຍມາເນ ‘‘ນ ເກວລໍ ອຍໍ ຂນ຺ຘສທ຺ໂທ ຣູປວິເສສໂນວ, ອຖ ໂຂ ເວທນາທິວິເສສໂນ ຈາ’’ຕິ ຣູປສ຺ສ ຂນ຺ຘຠາວນິຈ຺ຉຍານນ຺ຕຣໍ ຂນ຺ຘານໍ ຣູປວິເສສນໂຍເຄ ຈ ສໍສໂຍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ນ ສພ຺ເພ ຂນ຺ຘາ ເວທນາທິວິເສສນຍຸຕ຺ຕາ, ອຖ ໂຂ ເກຈິ ເກນຈິ ວິເສສເນນ ຍຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ສຸທ຺ຘຂນ຺ຘມູລຈກ຺ກວາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ເອວໍ ເຍສໍ ອຸປ຺ປາທາທໂຍ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ເຕສໍ ຂນ຺ຘານໍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໂສຘນວເສນ ຕນ຺ນິຈ຺ຉຍຕ຺ຖໍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຈຕ຺ຕາຣິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈກ຺ການິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈກ຺ກາວຍວຠາວໂຕ ຈກ຺ການີຕິ ຍມການິ ວຸຕ຺ຕານິ ເອເກກຂນ຺ຘມູລານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຍມການິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາຕິ. ອິມິນາ ຫິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ເຖນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ. ຈຕ຺ຕາຣິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຍມການິ ຍຖາ ເອເກກຂນ຺ຘມູລການິ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຣູປໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ ເອວມາທິກໍ ມູລປທໍ ນາຠິໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຂນ຺ຘາ’’ຕິ ອິທໍ ເນມິໍ, ‘‘ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິອາທີນິ ອເຣ ກຕ຺ວາ ຈກ຺ກຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ, ນ ມຓ຺ຑລຠາເວນ ສມ຺ພຊ຺ຌນໂຕ. ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘມູລກາທີສຸປິ ຫິ ເຫຏ຺ຐິມໍ ໂສເຘຕ຺ວາວ ປາໂຐ ຄໂຕ, ນ ມຓ຺ຑລສມ຺ພນ຺ເຘນາຕິ. ເຕເນວ ຈ ກາຣເຓນາຕິ ສຸທ຺ຘຂນ຺ຘລາຠມຕ຺ຕເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ຂນ຺ຘວິເສສເນ ຣູປາທິມ຺ຫິ ສຸທ຺ຘຣູປາທິມຕ຺ຕຕາຍ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ຂນ຺ຘວິເສສນຠາວສງ຺ຂາຕໍ ຣູປາທິອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຂນ຺ຘສທ຺ເທນ ສຫ ໂຍເຊຕ຺ວາ ‘‘ຂນ຺ຘາ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປທໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຠຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ

໒໖. ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປນ຺ຕິ ‘‘ຈກ຺ຂຸໍ ໂລເກ ປິຍຣູປໍ…ເປ… ຣູປາ ໂລເກ…ເປ… ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ…ເປ… ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ໂສ…ເປ… ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊາ ເວທນາ…ເປ… ຣູປສຎ຺ຎາ…ເປ… ຣູປສຎ຺ເຈຕນາ…ເປ… ຣູປຕຓ຺ຫາ…ເປ… ຣູປວິຕກ຺ໂກ…ເປ… ຣູປວິຈາໂຣ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໔໐໐; ມ. ນິ. ໑.໑໓໓; ວິຠ. ໒໐໓) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຕຓ຺ຫາວຕ຺ຖຸຠູຕໍ ເຕຠູມກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ຍໍ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘສມຸທາຍຠູຕໍ ປິຍຣູປສາຕຣູປໍ, ຕໍ ເອກເທເສນ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປໍ ຣູປໍ ນ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ. ປິຍສຠາວຕາຍ ວາ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ປິຍຣູເປ ປວິສຕິ, ນ ຣຸປ຺ປນສຠາເວນາຕິ ‘‘ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປໍ ຣູປໍ ນ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຎ຺ຎາຍມເກ ຕາວ ທິຏ຺ຐິສຎ຺ຎາຕິ ‘‘ວິເສໂສ’’ຕິ ວຈນເສໂສ. ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐິ ເອວ ສຎ຺ຎາ ທິຏ຺ຐິສຎ຺ຎາ. ‘‘ສຍໍ ສມາທາຍ ວຕານິ ຊນ຺ຕຸ, ອຸຈ຺ຈາວຈໍ ຄຈ຺ຉຕິ ສຎ຺ຎສຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໗໙໘), ‘‘ສຎ຺ຎາວິຣຕ຺ຕສ຺ສ ນ ສນ຺ຕິ ຄນ຺ຖາ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໘໕໓) ຈ ເອວມາທີສຸ ຫິ ທິຏ຺ຐິ ຈ ‘‘ສຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ.

໒໘. ‘‘ນ ຂນ຺ຘາ ນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ເອວໍ ຂນ຺ຘສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອຠາເວ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ຈ ອຠາໂວຕິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໂສຘນມຕ຺ຕເມວ ກໂຣຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ນ ອຎ຺ຎຘມ຺ມສພ຺ຠາໂວ ເອເວຕ຺ຖ ປມາຓໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ນາຍຕນາ ນ ໂສຕາຍຕນນ຺ຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິອາທິໍ ວກ຺ຂຕີຕິ.

໓໙. ຣູປໂຕ ອຎ຺ເຎ ເວທນາທໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ເວທນາທໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເຕ ຫິ ປິຍຣູປາ ຈ ສາຕຣູປາ ຈ ນ ໂຫນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ອນາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາຕິ ຣູປໂຕ ອຎ຺ເຎ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ຣູປຎ຺ຈ ຂນ຺ເຘ ຈ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາຕິ ອິທມ຺ປິ ເອເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ນ-ສທ຺ທານໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິມຕ຺ຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ອາຍຕເນ ຈ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາ ນ ເຈວ ຈກ຺ຂຸ ນ ຈ ອາຍຕນາ’’ຕິອາທິໍ (ຍມ. ໑.ອາຍຕນຍມກ.໑໕) ວກ຺ຂຕິ. ນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ອວເສສຄ຺ຄຫເຓນ ຄຍ຺ຫມານໍ ກຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖິ. ຍທິ ສິຍາ, ຘມ຺ມາຍຕນໍ ສິຍາ. ວກ຺ຂຕິ ຫິ ‘‘ຘມ຺ໂມ ອາຍຕນນ຺ຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ (ຍມ. ໑.ອາຍຕນຍມກ.໑໖). ຕຓ຺ຫາວຕ຺ຖຸ ຈ ນ ຕໍ ສິຍາ. ຍທິ ສິຍາ, ປິຍຣູປສາຕຣູປຠາວໂຕ ຣູປໍ ສິຍາ ‘‘ຣູປໍ ຂນ຺ໂຘຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ (ຍມ. ໑.ຂນ຺ຘຍມກ.໔໐) ວຈນໂຕ ຂນ຺ໂຘ ຈາຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ອວິຊ຺ຊມາເນປິ ວິຊ຺ຊມານໍ ອຸປາທາຍ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາທິຄ຺ຄຫຓສພ຺ຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ອວເສສາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ຄຫຓໍ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ນິທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ປວຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ

໕໐-໒໐໕. ປວຕ຺ຕິວາເຣ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທິມູລການິ ປຈ຺ຉິເມເນວ ສຫ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຕີຓິ ທ຺ເວ ເອກຎ຺ຈ ຍມການິ ວຸຕ຺ຕານິ, ນ ປຸຣິເມນ. ກສ຺ມາ? ອມິສ຺ສກກາລເຠເທສຸ ວາເຣສຸ ອຕ຺ຖວິເສສາຠາວໂຕ. ປຸຣິມສ຺ສ ຫິ ປຈ຺ຉິເມນ ໂຍຊິຕຍມກເມວ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ປຸຣິເມນ ໂຍຊນາຍ ປຸຈ຺ຉານໍ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ອຕ຺ເຖ ປນ ນ ໂກຈິ ວິເສໂສຕິ. ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊເນສຸປິ ວິເສໂສ ນຕ຺ຖິ, ເຕນ ຕຖາ ໂຍຊນາ ນ ກຕາຕິ. ກາລເຠທາ ປເນຕ຺ຖ ຉ ເອວ ວຸຕ຺ຕາ. ອຕີເຕນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ, ອນາຄເຕນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ, ອນາຄເຕນາຕີໂຕຕິ ເອເຕ ປນ ຕໂຍ ຍຖາທສ຺ສິຕາ ມິສ຺ສກກາລເຠທາ ເອວ ຕໂຍ, ນ ວິສຸໍ ວິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ນ ຄຫິຕາ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຫິ ປຏິໂລມປຸຈ຺ຉາຫິ ອຕີເຕນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາທໂຍ ກາລເຠທາ ທສ຺ສິຕາ, ເຕເນວ ຈ ນເຍນ ‘‘ຍສ຺ສ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ, ຕສ຺ສ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິ ສກ຺ກາ ໂຍເຊຕຸໍ. ເຕເນວ ຫິ ມິສ຺ສກກາລເຠເທສຸ ຈ ນ ປຈ຺ຉິມປຈ຺ຉິມສ຺ສ ຂນ຺ຘສ຺ສ ປຸຣິມປຸຣິເມນ ໂຍຊນໍ ກຕ຺ວາ ຍມການິ ວຸຕ຺ຕານິ, ອມິສ຺ສກກາລເຠເທສຸ ຄຫິຕນິຍາເມນ ສຸຂຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖມ຺ປິ ປຈ຺ຉິມປຈ຺ຉິເມເນວ ໂຍເຊຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕານີຕິ.

ອິມິນາເຍວ ຈ ລກ຺ຂເຓນາຕິອາທິນາ ເຍນ ກາຣເຓນ ‘‘ປຸເຣປຎ຺ໂຫ’’ຕິ ຈ ‘‘ປຈ຺ຉາປຎ຺ໂຫ’’ຕິ ຈ ນາມໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍສ຺ສ ຫິ ສຣູປທສ຺ສເນນ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ໂຫຕິ, ໂສ ປຣິປູເຣຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພຕ຺ຖສງ຺ຄຓ຺ຫນໂຕ ປຣິປຸຓ຺ຓປຎ຺ໂຫ ນາມ. ຕໍວິສ຺ສຊ຺ຊນສ຺ສ ປນ ປຸຣິມໂກຏ຺ຐາເສນ ສທິສຕ຺ຖຕາຍ ປຸເຣປຎ຺ໂຫ, ປຈ຺ຉິມໂກຏ຺ຐາສສທິສຕ຺ຖຕາຍ ‘‘ປຈ຺ຉາປຎ຺ໂຫ’’ຕິ ຈ ນາມໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສທິສຕ຺ຖຕາ ຈ ສນ຺ນິຏ຺ຐານສໍສຍປທວິເສສໍ ອວິຈາເຣຕ຺ວາ ເອເກນ ປເທນ ສງ຺ຄຫິຕສ຺ສ ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘລາຠສາມຎ຺ຎມຕ຺ເຕນ ປຸເຣປຎ຺ເຫ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ສນ຺ນິຏ຺ຐານປທສງ຺ຄຫິຕສ຺ສ ວາ ຂນ຺ຘສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕວເສນ ປຸເຣປຎ຺ໂຫ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ.

ສນ຺ນິຏ຺ຐານຕ຺ຖສ຺ເສວ ປຏິກ຺ຂິປນໍ ປຏິກ຺ເຂໂປ, ສໍສຍຕ຺ຖນິວາຣຓໍ ປຏິເສໂຘຕິ ອຍໍ ປຏິກ຺ເຂປປຏິເສຘານໍ ວິເສໂສ. ປາຬິປທເມວ ຫຸຕ຺ວາຕິ ປຸຈ຺ຉາປາຬິຍາ ‘‘ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ຍໍ ປທໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ-ກາຣວິຣຫິຕໍ ຕເທວ ປທໍ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິນິໂຣຘປຏິເສຘສ຺ສ ປຏິເສຘນຕ຺ຖໍ ປາຬິຄຕິຍາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິນິໂຣຘານເມວ ປຏິເສຘນຕ຺ຖໍ ປຏິເສເຘນ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຈຕຸນ຺ນໍ ປຎ຺ຫານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນຎ຺ຈ ວິສ຺ສຊ຺ຊນານໍ ສຕ຺ຕວີສຕິຍາ ຐາເນສຸ ປກ຺ເຂໂປ ຕເທກເທສປກ຺ເຂປວເສນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຣິປຸຓ຺ຓປຎ຺ໂຫ ເອວ ຫິ ສຣູປທສ຺ສເນນ ຈ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ສຕ຺ຕວີສຕິຍາ ຐາເນສຸ ປກ຺ຂິປິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ກິໍ ນຸ ສກ຺ກາ ອິໂຕ ປຣນ຺ຕິ ອິໂຕ ປາຬິວວຕ຺ຖານທສ຺ສນາທິໂຕ ອຎ຺ໂຎ ກິໍ ນຸ ສກ຺ກາ ກາຕຸນ຺ຕິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍສ຺ສ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ.

‘‘ສຸທ຺ຘາວາສານໍ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ຈ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ຈ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ ເອເຕນ ສຸທ຺ຘາວາສຠູມີສຸ ເອກຠູມິຍມ຺ປິ ທຸຕິຍາ ອຸປປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີຕິ ຎາປິຕໍ ໂຫຕິ. ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ປຠຸຕິ ຫິ ຍາວ ຈຸຕິ, ຕາວ ປວຕ຺ຕກມ຺ມຊສນ຺ຕານໍ ເອກຕ຺ເຕນ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘວເສນ ອຍໍ ເທສນາ ປວຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ເນ ກຸສລາທີນຎ຺ຈ ປວຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ໂວຈ຺ຉິນ຺ເນ ຈ ອປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ ເຕເນວ ຈ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘາ ທສ຺ສິຕາ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ເອກສຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິອຸປ຺ປາທໂຕ ຍາວ ຈຸຕິນິໂຣໂຘ, ຕາວ ອຕີຕຕາ ນຕ຺ຖິ, ນ ຈ ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ຕຕ຺ຖ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ກມ຺ມຊສນ຺ຕານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພນ຺ຕິ ຂນ຺ຘທ຺ວຍມ຺ປິ ‘‘ນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ ປນ ເອຕາຍ ປາຬິຍາ ສກເລປິ ສຸທ຺ຘາວາເສ ທຸຕິຍາ ປຏິສນ຺ຘິ ນຕ຺ຖີຕິ ນ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ? ອຸທ຺ຘໍໂສຕປາຬິສພ຺ຠາວາ. ທ຺ເວປິ ຫິ ປາຬິໂຍ ສໍສນ຺ເທຕພ຺ພາຕິ.

‘‘ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕານໍ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຍສ຺ສ ຍຕ຺ຖ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ວິເສສິຕາ ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕາປິ ສນ຺ຕີຕິ ເຕ ເອວ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ເຍ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ວຊ຺ຊິຕາ, ເຕ ຕໂຕ ປຎ຺ຈໂວກາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ເຕສໍ ປຸນ ອສຎ຺ເຎ ອຸປປຕ຺ຕິປ຺ປສງ຺ໂຄ ອຕ຺ຖີຕິ ເຕ ສນ຺ຘາຍາຫ – ‘‘ປຈ຺ຉິມຠວິການໍ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ຈ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ຈ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ຍມ. ໑.ຂນ຺ຘຍມກ.໖໕). ເອຕ຺ຖ ກິໍ ປຎ຺ຈໂວກາຣາທິຠາໂວ ວິຍ ປຈ຺ຉິມຠໂວປິ ໂກຈິ ອຕ຺ຖິ, ຍຕ຺ຖ ເຕສມນຸປ຺ປຕ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕີຕິ? ນຕ຺ຖິ ປຎ຺ຈໂວກາຣາທິຠເວສ຺ເວວ ຍຕ຺ຖ ວາ ຕຕ຺ຖ ວາ ຐິຕານໍ ປຈ຺ຉິມຠວິການໍ ‘‘ຍສ຺ສ ຍຕ຺ຖ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ອິຕຣານຸປ຺ປຕ຺ຕິຠາວຎ຺ຈ ອນຸຊານນ຺ໂຕ ‘‘ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ຈ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫາຕິ.

‘‘ສຸທ຺ຘາວາເສ ປຣິນິພ຺ພນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ສປ຺ປຏິສນ຺ຘິການໍ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິການຎ຺ຈ ສຸທ຺ຘາວາສານໍ ຕໍຕໍຠູມິຍໍ ຂນ຺ຘປຣິນິພ຺ພານວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສພ຺ເພສຎ຺ຫິ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາຕິ. ຍຖາ ປນ ‘‘ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນປິ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓສມງ຺ຄິມ຺ຫິ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ເອວໍ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຈນໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ປວຕ຺ຕຕິ, ອຖ ໂຂ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິຄເຕ ອຕີເຕ ເອວ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຣິນິພ຺ພນ຺ຕານໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນສນ຺ຕານສ຺ສ ອວິຄຕຕ຺ຕາ. ອນນ຺ຕາ ໂລກຘາຕຸໂຍຕິ ໂອກາສສ຺ສ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ໂອກາສວເສນ ວຸຈ຺ຈມານານໍ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘານມ຺ປິ ປຣິຈ຺ເຉທາຠາວໂຕ ສໍກິຓ຺ຓຕາ ໂຫຕີຕິ ‘‘ຍຕ຺ຖ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຕ຺ຖ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປວຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ປຣິຎ຺ຎາວາຣວຓ຺ຓນາ

໒໐໖-໒໐໘. ປຸຄ຺ຄໂລກາສວາໂຣ ລພ຺ຠມາໂນປີຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ໂອກາສວາຣສ຺ສ ອລາເຠ ຕສ຺ສປິ ອລາເຠນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ? ນ, ຕຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລສ຺ເສວ ປຣິຎ຺ຎາວຈນໂຕ. ປຸຄ຺ຄໂລກາສວາເຣປິ ຫິ ໂອກາເສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ເສວ ປຣິຎ຺ຎາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ໂອກາສສ຺ສ. ໂອກາສວາໂຣປິ ຈ ຍທິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ‘‘ຍຕ຺ຖ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຣິຊານາຕີ’’ຕິ ໂອກາເສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ເສວ ປຣິຊານນວເສນ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ປຸຄ຺ຄໂລກາສວາຣສ຺ເສວ ລພ຺ຠມານຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ໂອກາສວາຣສ຺ສາຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ອາມນ຺ຕາ…ເປ… ສິຍາ’’ຕິ.

ເຕເນວາຕິ ປວຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓວເສນ ຕິຓ຺ຓໍ ອທ຺ຘານໍ ລາຠໂຕ ເອວ, ອຎ຺ຎຖາ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘປຣິຊານນສ຺ສ ອຠາວາ ‘‘ໂຍ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຣິຊານາຕິ, ໂສ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຣິຊານາຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ຠວິຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ຈ ກຕນ຺ຕິ. ສນ຺ນິຏ຺ຐານສໍສຍປທສງ຺ຄຫິຕານໍ ປຣິຎ຺ຎານໍ ປວຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ເອວ ລາຠໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄກ຺ຂຓສ຺ມິຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ນ ປຣິຊານາຕີຕິ ປຎ຺ເຫ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ສນ຺ຘາຍ ອາມນ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິທໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ສພ຺ພຖາ ປຣິຎ຺ຎາກິຈ຺ຈສ຺ສ ອຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຣຫາ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘໍ ນ ປຣິຊານາຕິ ໂນ ຈ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘໍ ນ ປຣິຊານິຕ຺ຖ, ອຄ຺ຄມຄ຺ຄສມງ຺ຄິຎ຺ຈ ອຣຫນ຺ຕຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາ ປຸຄ຺ຄລາ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘຎ຺ຈ ນ ປຣິຊານນ຺ຕິ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘຎ຺ຈ ນ ປຣິຊານິຕ຺ຖາ’’ຕິ ປນ ວຈເນນ ‘‘ອຄ຺ຄມຄ຺ຄສມງ຺ຄິໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ປຣິຊານາຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ, ເຕນ ຕທວເສສປຸຄ຺ຄເລ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ.

ປຣິຎ຺ຎາວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຂນ຺ຘຍມກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ອາຍຕນຍມກໍ