໑. ມາຕິກາວຓ຺ຓນາ

໑. ຘມ຺ມສງ຺ຄເຫ ຕິກທຸກວເສນ ສງ຺ຄຫິຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ວິຠງ຺ເຄ ຂນ຺ຘາທິວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕຖາສງ຺ຄຫິຕວິຠຕ຺ຕານໍ ຘາຕຸກຖາຍ ສງ຺ຄຫາສງ຺ຄຫາທິປ຺ປເຠທໍ ວຕ຺ວາ ຍາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ເຕສໍ ສຠາວໂຕ ອຸປາທາຍ ຈ ປຎ຺ຎາປນໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ປເຠທໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຉ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິອາທິນາ ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອາຣທ຺ຘາ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ຘມ຺ເມ ປຸພ຺ພາປຣິຍຠາເວນ ປວຕ຺ຕມາເນ ອສຠາວສມູຫວເສນ ອຸປາທາຍ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ, ອິຕ຺ຖີ, ປຸຣິໂສ, ເທໂວ, ມນຸສ຺ໂສ’’ຕິອາທິກາ ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ເຕສໍ ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ພາຫິຣຣູປນິພ຺ພານານໍ ສສຠາວສມູຫສສຠາວເຠທວເສນ ປຎ຺ຎາປນາ ສຠາວປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ຂນ຺ຘປຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທິກາ ປຎ຺ຈວິຘາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕາຍ ຘມ຺ມສງ຺ຄຫາທີສຸ ວິຠຕ຺ຕາ ສຠາວປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ສພ຺ພາປິ ສງ຺ຄຫິຕາ ໂຫຕິ. ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ປນ ອສຠາວປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຕາຍ ຈ ສມຍວິມຸຕ຺ຕາທິປ຺ປເຠທາຍ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານຄເຕ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາທິສຠາວຘມ຺ເມ ອຸປາທາຍ ປວຕ຺ຕິໂຕ ປຘານາຍ ‘‘ວິຫາໂຣ ມຎ຺ໂຈ’’ຕິອາທິກາ ຈ ສພ຺ພາ ອສຠາວປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ສງ຺ຄຫິຕາ ໂຫຕິ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນາມ ວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຈ. ຕາ ເອວ ຫິ ໂວມິສ຺ສາ ອິຕຣາ ຈຕສ຺ໂສຕິ. ຕສ຺ມາ ຕາສໍ ທສ຺ສເນນ ອິມສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ສພ຺ພາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ ທສ຺ສິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຂນ຺ຘາທິປຎ຺ຎຕ຺ຕີສຸ ປນ ຉສຸ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອທສ຺ສິຕປ຺ປເຠທໍ ອິເຘວ ຈ ທສ຺ສິຕປ຺ປເຠທໍ ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ອຸປາທາຍ ອິມສ຺ສ ປກຣຓສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ນາມໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຍ ຘມ຺ເມ ອິຘ ປຎ຺ຎເປຕຸກາໂມຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ວຕ຺ຖຸຠາເວນ ທສ຺ເສຕຸກາໂມຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນ ຫິ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ປຎ຺ຎາປນໍ ກໂຣຕິ, ວຕ຺ຖູຫິ ປນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ ທສ຺ເສຕີຕິ.

ຂນ຺ຘາຕິ ປຎ຺ຎາປນາຕິ ອິທໍ ຂນ຺ຘາຕິ ຣູປໍ ປຖວີຕິອາທິກາ ສພ຺ພາປິ ສາມຎ຺ຎປ຺ປເຠທປຎ຺ຎາປນາ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຎ຺ຎາປນາຕິ ເອຕສ຺ສ ປນ ທສ຺ສນາ ຐປນາຕິ ເອເຕ ທ຺ເວ ອຕ຺ຖາ, ເຕສໍ ປກາສນາ ນິກ຺ຂິປນາຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ…ເປ… ອຎ຺ຎາຕາວິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສມຍວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ອິທເມວໍນາມກໍ ອິທເມວໍນາມກນ຺ຕິ ຕໍຕໍໂກຏ຺ຐາສິກກຣຓໍ ໂພຘນເມວ ນິກ຺ຂິປນາ, ນ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພານໍ ມຎ຺ຈາທີນໍ ວິຍ ຐານສມ຺ພນ຺ຘກຣຓໍ. ໂຍ ປນາຍໍ ‘‘ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຫິ ທສ຺ເສຕິ ຈ ຐເປຕິ ຈາ’’ຕິ ກຕ຺ຕຸນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ, ໂສ ຠາວຠູຕາຍ ກຣຓຠູຕາຍ ວາ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ທິຏ຺ຐຕາຍ ຐປິຕຕາຍ ຈ ຕໍນິມິຕ຺ຕຕໍ ສນ຺ຘາຍ ກໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິອາທິນາ ວຈເນນ ປາຬິຍໍ ອນາຄຕຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປາຬິມຸຕ຺ຕເກນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ກຸສລາກຸສລສ຺ເສວາຕິ ກຸສລາກຸສລສ຺ສ ວິຍ. ວິຊ຺ຊມານສ຺ສາຕິ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ສໂຕຕິ, ຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ຠູຕສ຺ສາຕິ. ວິຊ຺ຊມານສ຺ສ ສໂຕຕິ ວາ ວິຊ຺ຊມານຠູຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕເມວຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສມ຺ຠູຕສ຺ສາ’’ຕິ. ເຕນ ອວິຊ຺ຊມານຠາວໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ຕຖາ ອວິຊ຺ຊມານສ຺ສາຕິ ຍຖາ ກຸສລາທີນິ ອກຸສລາທິສຠາວໂຕ, ຜສ຺ສາທໂຍ ຈ ເວທນາທິສຠາວໂຕ ວິນິວຕ຺ຕສຠາວານິ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕຖາ ອວິຊ຺ຊມານສ຺ສ ເຍ ຘມ຺ເມ ອຸປາທາຍ ‘‘ອິຕ຺ຖີ, ປຸຣິໂສ’’ຕິ ອຸປລທ຺ຘິ ໂຫຕິ, ເຕ ອປເນຕ຺ວາ ເຕຫິ ວິນິວຕ຺ຕສ຺ສ ອິຕ຺ຖິອາທິສຠາວສ຺ສ ອຠາວໂຕ ອສມ຺ຠູຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍໍ ປເນຕສ຺ສ ‘‘ເຕນາກາເຣນ ອວິຊ຺ຊມານສ຺ສ ອຎ຺ເຎນາກາເຣນ ວິຊ຺ຊມານສ຺ສາ’’ຕິ ອຕ຺ຖໍ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິທຸເກ ວຸຕ຺ຕເມວ. ອວິຊ຺ຊມາເນປິ ສຠາເວ ໂລກນິຣຸຕ຺ຕິໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ອນຠິນິເວເສນ ຈິຕ຺ເຕນ ‘‘ອິຕ຺ຖີ, ປຸຣິໂສ’’ຕິ ຄຫຓສພ຺ຠາວາ ‘‘ໂລກນິຣຸຕ຺ຕິມຕ຺ຕສິທ຺ຘສ຺ສາ’’ຕິ ອາຫ. ສາຠິນິເວເສນ ປນ ຈິຕ຺ເຕນ ຄຍ຺ຫມານໍ ປຎ຺ຈມສຈ຺ຈາທິກໍ ນ ສຠາວໂຕ, ນາປິ ສງ຺ເກເຕນ ສິທ຺ຘນ຺ຕິ ‘‘ສພ຺ພາກາເຣນປິ ອນຸປລພ຺ຠເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕາສຸ ອິມສ຺ມິໍ…ເປ… ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ສຣູປໂຕ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ອາຄຕຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ອຏ຺ຐກຖານຍສ຺ສ ອວິໂຣເຘນ ອາຈຣິຍວາທາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ, ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ເຈສາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ເອຕສ຺ສ ສຠາວໂຕ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພມຕ຺ຕຏ຺ເຐນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພມ຺ປິ ຫິ ສສຠາວໍ ຕຊ຺ຊປຣມຕ຺ຖນາມລາຠໂຕ ນ ປຣໂຕ ລຠິຕພ຺ພໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິນາມໍ ລຠຕິ, ນິສຠາວໍ ປນ ສຠາວາຠາວໂຕ ນ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວນ ນາມໍ ລຠຕີຕິ. ສຕ຺ໂຕຕິອາທິເກນ ນາເມນ ປຎ຺ຎປິຕພ຺ພມຕ຺ຕຏ຺ເຐນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ນາມໍ ລຠຕິ, ນິສຠາວາ ຈ ສຕ຺ຕາທໂຍ. ນ ຫິ ສສຠາວສ຺ສ ຣູປາທີຫິ ເອກຕ຺ເຕນ ອຎ຺ຎຕ຺ເຕນ ວາ ອນຸປລພ຺ຠສຠາວຕາ ອຕ຺ຖີຕິ.

ກິຣີຏໍ ມກຸຏໍ, ຕໍ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ກິຣີຏີ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຈ ອາຈຣິຍວາເທ ອນູເນນ ລກ຺ຂເຓນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສພ຺ພສໂມໂຣໂຘ ກາຕພ຺ໂພ. ທຸຕິຍໍ ຕຕິຍນ຺ຕິ ເອວໍປກາຣາ ຫິ ອຸປນິຘາປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕກປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຈ ສງ຺ຂາຕພ຺ພປ຺ປຘານຕ຺ຕາ ຉປິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ ຠຊຕີຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຕຸໍ, ອິຕຣາ ຈ ຍຖາໂຍຄໍ ຕໍ ຕໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິນ຺ຕິ. ທຸຕິຍໍ ຕຕິຍໍ ທ຺ເວ ຕີຓີຕິອາທິ ປນ ສງ຺ຂາ ນາມ ກາຈິ ນຕ຺ຖີຕິ ຕາສໍ ອຸປາທາສນ຺ຕຕິປຎ຺ຎຕ຺ຕີນໍ ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາວໍ, ອິຕຣາສຎ຺ຈ ອຸປນິຘາປຎ຺ຎຕ຺ຕີນໍ ຍຖານິທສ຺ສິຕານໍ ອວິຊ຺ຊມາເນນອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາວໍ ມຎ຺ຎມາໂນ ອາຫ ‘‘ເສສາ ອວິຊ຺ຊມານປກ຺ຂຎ຺ເຈວ ອວິຊ຺ຊມາເນນອວິຊ຺ຊມານປກ຺ຂຎ຺ຈ ຠຊນ຺ຕີ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ ຕຕິຍໍ ທ຺ເວ ຕີຓີຕິອາທີນໍ ອຸປນິຘາອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕກປຎ຺ຎຕ຺ຕີນໍ ອວິຊ຺ຊມາເນນອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາວເມວ ມຎ຺ຎຕິ. ຍຎ຺ຫິ ປຐມາທິກໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ຍສ຺ສ ເຈກາທິກສ຺ສ ອຸປນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາປີຍຕິ, ຕຎ຺ຈ ສງ຺ຂານໍ ກິຎ຺ຈິ ນຕ຺ຖີຕິ. ຕຖາ ສນ຺ຕຕິປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ຈ. ນ ຫິ ອສີຕິ ອາສີຕິໂກ ຈ ວິຊ຺ຊມາໂນຕິ.

ເອກຈ຺ຈາ ຠູມິປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ກາມາວຈຣາທິປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ກາມາວຈຣາທີ ຫິ ສຠາວຘມ຺ມາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກາໂມຕິ ປນ ໂອກາເສ ຄຫິເຕ ອວິຊ຺ຊມາເນນວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ເອສາ ຠວິຕຸໍ ອຣຫຕິ, ກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ຄຫິເຕສຸ ວິຊ຺ຊມາເນນວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຍຖາ ປນ ວຈນສງ຺ຂາຕາຍ ວຈນສມຸຏ຺ຐາປກເຈຕນາສງ຺ຂາຕາຍ ວາ ກິຣິຍາຍ ຠາຓໂກຕິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວິຊ຺ຊມາເນນອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິປກ຺ຂໍ ຠຊຕິ, ເອວໍ ກິໂສ ຖູໂລຕິ ຣູປາຍຕນສງ຺ຂາເຕນ ສຓ຺ຐາເນນ ປຸຄ຺ຄລາທີນໍ ປຎ຺ຎາປນາ ວິຊ຺ຊມາເນນອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຠວິຕຸໍ ອຣຫຕິ. ສຓ຺ຐານນ຺ຕິ ວາ ຣູປາຍຕເນ ອຄ຺ຄຫິເຕ ອວິຊ຺ຊມາເນນອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຣູປໍ ຜສ຺ໂສຕິອາທິກາ ປນ ວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຣຸປ຺ປນາທິກິຈ຺ຈວເສນ ກິຈ຺ຈປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ, ປຈ຺ຈຕ຺ຕຘມ຺ມນາມວເສນ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ ວາ ອວໂຣເຘຕພ຺ພາ. ວິຊ຺ຊມານາວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕີສຸ ຈ ວຸຕ຺ຕາສຸ ຕາສໍ ໂວມິສ຺ສຕາວເສນ ປວຕ຺ຕາ ອິຕຣາປິ ວຸຕ຺ຕາເຍວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຍມ຺ປິ ອາຈຣິຍວາໂທ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫໂກຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໒. ‘‘ຍາວຕາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ’’ຕິອາທິກສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຕ຺ຕເກນ ປຎ຺ຎາປເນນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາຕິ ຍາວຕາ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ຂນ຺ຘານໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ຂນ຺ຘານໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ເອວໍ ປາຬິໂຍຊນໍ ກຕ຺ວາ ສງ຺ເຂປປ຺ປເຠທວເສນ ອຍໍ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ຍາວຕາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ’’ຕິ, ‘‘ຂນ຺ຘານໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ຫິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ຍຕ຺ຕເກນ ປຎ຺ຎາປເນນ ສງ຺ເຂປໂຕ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາຕິ ວາ’’ຕິ ເອເຕນ ທສ຺ສິໂຕ, ‘‘ຍາວຕາ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິອາທິກສ຺ສ ປນ ‘‘ປເຠທໂຕ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິອາທິເກນາຕິ. ຕຕ຺ຖ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ປເຠທນິທສ຺ສນມຕ຺ຕເມຕໍ. ເຕນ ອວຸຕ຺ໂຕປິ ສພ຺ໂພ ສງ຺ຄຫິໂຕ ໂຫຕີຕິ ‘‘ຕຕ຺ຣາປິ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ກາມາວຈໂຣ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ປາຬິຍາ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ – ‘‘ຍາວຕາ’’ຕິ ອິທໍ ສພ຺ເພຫິ ປເທຫິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຍຕ຺ຕກາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ, ຕຕ຺ຕກາ ຂນ຺ຘານໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຍຕ຺ຕໂກ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ຕປ຺ປເຠທານຎ຺ຈ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທີນໍ ປເຠໂທ, ຕຕ຺ຕໂກ ຂນ຺ຘານໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ປເຠໂທຕິ ປກຣຓນ຺ຕເຣ ວຸຕ຺ເຕນ ວຕ຺ຖຸເຠເທນ ຂນ຺ຘປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ປເຠທໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອສ ນໂຍ ‘‘ຍາວຕາ ອາຍຕນານ’’ນ຺ຕິອາທີສຸປິ.

໗. ເອກເທເສເນວາຕິ ອຸທ຺ເທສມຕ຺ເຕເນວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ມາຕິກາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.