໔. ມຫາວຄ຺ໂຄ

໑. ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໒. ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສ ປຐເມ ອນຸປຸພ຺ພໂຕ ວິຫຣິຕພ຺ພາຕິ ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣາ. ອນຸປຏິປາຏິຍາຕິ ອນຸກ຺ກເມນ. ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພວິຫາຣາຕິ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສມງ຺ຄິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣິຕພ຺ພວິຫາຣາ.

ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒-໓. ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໓໓-໓໔. ທຸຕິເຍ ຉາຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິໂຍ ກາມານໍ ປາຕພ຺ພໂຕ ຕາສໍ ວເສນ ວຕ຺ຕນໂຕ, ຕນ຺ນິນ຺ນຕ຺ຕາ ນຕ຺ຖິ ເອເຕສຸ ຉາຕນ຺ຕິ ນິຈ຺ຉາຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິຈ຺ຉາຕານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕິເຍ ນຕ຺ຖິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ຄາວີອຸປມາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໕. ຈຕຸຕ຺ເຖ ປພ຺ພຕຈາຣິນີຕິ ປກຕິຍາ ປພ຺ພເຕ ພຫຸລຈາຣິນີ. ອເຂຕ຺ຕຎ຺ຎູຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ມຫາຏີ. ໑.໗໗) ອໂຄຈຣຎ຺ຎູ. ສມາຘິປຣິປນ຺ຕານໍ ວິໂສຘນານຠິຎ຺ຎຕາຍ ພາໂລ. ຌານສ຺ສ ປຄຸຓຠາວາປາທນເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍສ຺ສ ອຠາເວນ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ. ອຸປຣິຌານສ຺ສ ປທຏ຺ຐານຠາວານວໂພເຘນ ອເຂຕ຺ຕຎ຺ຎູ. ສພ຺ພຖາປິ ສມາປຕ຺ຕິໂກສລ຺ລາຠາເວນ ອກຸສໂລ. ສມາຘິນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ອນາເສວນາຍ ພາໂລ. ອຠາວນາຍ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ. ອພຫຸລີກາເຣນ ອເຂຕ຺ຕຎ຺ຎູ. ສມ຺ມເທວ ອນຘິຏ຺ຐານໂຕ ອກຸສໂລຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອຸຠໂຕ ຠຏ຺ໂຐຕິ ອຸຠຍໂຕ ຌານໂຕ ຠຏ຺ໂຐ. ໂສ ຫິ ອປ຺ປຄຸຓຕາຍ ນ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຕາຍ ສອຸສ຺ສາໂຫປິ ວິນາສໂຕ ອສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ຈ ຌານທ຺ວຍໂຕ ປຣິຫີໂນ.

ຄາວີອຸປມາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ຌານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໖. ປຎ຺ຈເມ ອນິຈ຺ຈໂຕຕິ ອິມິນາ ນິຈ຺ຈປ຺ປຏິກ຺ເຂປໂຕ ເຕສໍ ອນິຈ຺ຈຕມາຫ. ຕໂຕ ເອວ ອຸທຍວຍວນ຺ຕໂຕ ວິປຣິຓາມໂຕ ຕາວກາລິກໂຕ ຈ ເຕ ອນິຈ຺ຈາຕິ ໂຊຕິຕໍ ໂຫຕິ. ຍຎ຺ຫິ ນິຈ຺ຈໍ ນ ໂຫຕິ, ຕໍ ອຸທຍວຍປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຊຣາຍ ມຣເຓນ ຈາຕິ ທ຺ເວຘາ ວິປຣິຓຕໍ ອິຕ຺ຕຣກ຺ຂຓເມວ ຈ ໂຫຕິ. ທຸກ຺ຂໂຕຕິ ນ ສຸຂໂຕ. ອິມິນາ ສຸຂປ຺ປຏິກ຺ເຂປໂຕ ເຕສໍ ທຸກ຺ຂຕມາຫ. ຕໂຕ ເອວ ຈ ອຠິຓ຺ຫປ຺ປຏິປີຬນໂຕ ທຸກ຺ຂວຕ຺ຖຸໂຕ ຈ ເຕ ທຸກ຺ຂາຕິ ໂຊຕິຕໍ ໂຫຕິ. ອຸທຍວຍວນ຺ຕຕາຍ ຫິ ເຕ ອຠິຓ຺ຫປ຺ປຏິປີຬນໂຕ ນິຣນ຺ຕຣທຸກ຺ຂຕາຍ ທຸກ຺ຂສ຺ເສວ ຈ ອຘິຏ຺ຐານຠູໂຕ. ປຈ຺ຈຍຍາປນີຍຕາຍ ໂຣຄມູລຕາຍ ຈ ໂຣຄໂຕ. ທຸກ຺ຂຕາສູລໂຍຄໂຕ ກິເລສາສຸຈິປຄ຺ຆຣໂຕ ອຸປ຺ປາທຊຣາຠງ຺ເຄຫິ ອຸທ຺ຘຸມາຕປກ຺ກຠິຊ຺ຊນໂຕ ຈ ຄຓ຺ຑໂຕ. ປີຬາຊນນໂຕ ອນ຺ໂຕຕຸທນໂຕ ທຸນ຺ນີຫຣຓໂຕ ຈ ສລ຺ລໂຕ. ອວຑ຺ຒິອາວຫນໂຕ ອຆວຕ຺ຖຸໂຕ ຈ ອຆໂຕ. ອເສຣິຠາວຊນນໂຕ ອາພາຘປ຺ປຕິຏ຺ຐານຕາຍ ຈ ອາພາຘໂຕ. ອວສວຕ຺ຕນໂຕ ອວິເຘຍ຺ຍຕາຍ ຈ ປຣໂຕ. ພ຺ຍາຘິຊຣາມຣເຓຫິ ປລຸຊ຺ຊນີຍຕາຍ ປໂລກໂຕ. ສາມິນິວາສີກາຣກເວທກອຘິຏ຺ຐາຍກວິຣຫໂຕ ສຸຎ຺ຎໂຕ. ອຕ຺ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂປຏ຺ເຐນ ອນຕ຺ຕໂຕ. ຣູປາທິຘມ຺ມາປິ ຍຖາ ນ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖີຕິ ອນຕ຺ຕາ, ເອວໍ ສຍມ຺ປິ ອຕ຺ຕາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອນຕ຺ຕາ. ເຕນ ອພ຺ຍາປາຣໂຕ ນິຣີຫໂຕ ຕຸຈ຺ຉໂຕ ອນຕ຺ຕາຕິ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ.

ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍເມວ ສຸຂາວໂພຘນຕ຺ຖໍ ເອກາທສຫິ ປເທຫິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ຄຫິຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ມາ ອນິຈ຺ຈໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນ຺ໂຕສມາປຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ສມາປຕ຺ຕີນໍ ສຫຊາຕຕາຍ ສມາປຕ຺ຕີນໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຈິຕ຺ຕໍ ປຏິສໍຫຣຕີຕິ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘຉນ຺ທຣາຄາທິກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠເນນ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕໍ ປຏິສໍຫຣຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ໂມເຈຕິ ອປເນຕີ’’ຕິ. ສວນວເສນາຕິ ‘‘ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖ’’ຕິອາທິນາ ສວນວເສນ. ຖຸຕິວເສນາຕິ ຕເຖວ ໂຖມນາວເສນ ຄຸຓໂຕ ສໍກິຕ຺ຕນວເສນ. ປຣິຍຕ຺ຕິວເສນາຕິ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຣິຍາປຸຓນວເສນ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສນາຕິ ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ປຎ຺ຎາປນວເສນ. ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສເນວ ອຸປສໍຫຣຕິ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ, ‘‘ເອຕໍ ສນ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ປນ ອວຘາຣຓນິວຕ຺ຕິຕຕ຺ຖທສ຺ສນໍ. ຍຖາ ວິປສ຺ສນາ ‘‘ເອຕໍ ສນ຺ຕໍ ເອຕໍ ປຓີຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອສງ຺ຂຕາຍ ຘາຕຸຍາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປສໍຫຣຕິ, ເອວໍ ມຄ຺ໂຄ ນິພ຺ພານໍ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠິສມຍວເສນ ອຠິສເມນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠມາເນ ສພ຺ເພປິ ວິເສເສ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປສໍຫຣຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອິມິນາ ປນ ອາກາເຣນາ’’ຕິອາທິ.

ໂສ ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕຕິ ໂສ ອທນ຺ຘວິປສ຺ສໂກ ໂຍຄີ ຕຕ຺ຖ ຕາຍ ອນິຈ຺ຈາທິລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍາຣມ຺ມຓາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ຐິໂຕ. ສພ຺ພໂສຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕສມຖວິປສ຺ສນາສຸ. ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອນາຄາມີ ໂຫຕີຕິ ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ຄາວຫາສຸ ເອວ ສມຖວິປສ຺ສນາຍ ຉນ຺ທຣາຄໍ ປຫາຍ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄາວຫາສຸ ນິກນ຺ຕິໍ ປຣິຍາທາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອນາຄາມິຕາຍເມວ ສຓ຺ຐາຕິ.

ສມຕິກ຺ກນ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ສມຖວເສນ ວິປສ຺ສນາວເສນ ຈາຕິ ສພ຺ພຖາປິ ຣູປສ຺ສ ສມຕິກ຺ກນ຺ຕຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຍໍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ອເນນາຕິ ໂຍຄິນາ. ຕໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມາຕິ ອິທໍ ໂຍ ປຐມໍ ປຎ຺ຈໂວກາຣເອກໂວກາຣປຣິຍາປນ຺ເນ ຘມ຺ເມ ສມ຺ມເທວ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ເຕ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕໂຕ ອຣູປສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຣູປຘມ຺ເມ ສມ຺ມສຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອິທານິ ອຣູປໍ ສມ຺ມສຕີ’’ຕິ.

ຌານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ອານນ຺ທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໗. ຉຏ຺ເຐ ໂອກາສໍ ອວສຣໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ ເອເຕນາຕິ ໂອກາສາຘິຄໂມ, ມຄ຺ຄຜລສຸຂາຘິຄມາຍ ໂອກາສຠາວໂຕ ວາ ໂອກາໂສ, ຕສ຺ສ ອຘິຄໂມ ໂອກາສາຘິຄໂມ. ເອຕ຺ຖ ຈ ທີຆນິກາເຍເນວ (ທີ. ນິ. ໒.໒໘໘) ປນ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາຍໍ ປຐມຊ຺ຌານໍ, ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ, ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄຕິ ຕໂຍ ໂອກາສາຘິຄມາ ອາຄຕາ. ຕຕ຺ຖ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໘໘) ປຐມໍ ຌານໍ ປຎ຺ຈ ນີວຣຓານິ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ໂອກາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ‘‘ປຐໂມ ໂອກາສາຘິຄໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ປນ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ໂອກາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ທຸຕິໂຍ ໂອກາສາຘິຄໂມ. ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ສພ຺ພກິເລເສ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ໂອກາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ‘‘ຕຕິໂຍ ໂອກາສາຘິຄໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິຘ ປນ ວກ຺ຂມານານິ ຕີຓິ ອຣູປຊ຺ຌານານິ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ໂອກາສາຘິຄໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສໍເຍວ ຈ ຄຫເຓ ກາຣຓໍ ສຍເມວ ວກ຺ຂຕິ.

ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິໍ ປາປນຕ຺ຖາຍາຕິ ຣາຄາທີຫິ ມເລຫິ ອຠິຊ຺ຌາວິສມໂລຠາທີຫິ ຈ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ຕານໍ ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິປາປນຕ຺ຖາຍ ສມຕິກ຺ກມນຕ຺ຖາຍ. ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນຎ຺ຫິ ອິຘ ‘‘ສມຕິກ຺ກໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖໍ ຄມນຕ຺ຖາຍາຕິ ກາຍິກທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ເຈຕສິກໂທມນສ຺ສສ຺ສ ຈາຕິ ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາຍ, ນິໂຣຘາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຎາຍຕິ ນິຈ຺ຉເຍນ ກມຕິ ນິພ຺ພານໍ, ຕໍ ວາ ຎາຍຕິ ປຏິວິຊ຺ຌີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ຎາໂຍ, ສມຸຈ຺ເຉທຠາໂວ ອຣິຍມຄ຺ໂຄຕິ ອາຫ ‘‘ສຫວິປສ຺ສນກສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສາ’’ຕິ. ປຈ຺ຈກ຺ຂກຣຓຕ຺ຖາຍາຕິ ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂຕາຍ. ປຣປຈ຺ຈເຍນ ວິນາ ປຈ຺ຈກ຺ຂກຣຓຎ຺ຫິ ‘‘ສຈ຺ຉິກິຣິຍາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອສມ຺ຠິນ຺ນນ຺ຕິ ປິຕ຺ຕເສມ຺ຫາທີຫິ ອປລິພຸທ຺ຘໍ ອນຸປຫຕໍ.

ຣາຄານຸຄໂຕ ສມາຘິ ອຠິນໂຕ ນາມ ໂຫຕິ ອາຣມ຺ມເຓ ອຠິມຸຂາຠາເວນ ປວຕ຺ຕິຍາ, ໂທສານຸຄໂຕ ປນ ອປນໂຕ ອປຄມນວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ, ຕທຸຠຍປ຺ປຏິກ຺ເຂເປນ ‘‘ນ ຈາຠິນໂຕ ນ ຈາປນໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຣາຄວເສນາ’’ຕິອາທິ. ນ ສສງ຺ຂາຣນິຄ຺ຄຍ຺ຫວາຣິຕຄໂຕຕິ ໂລກິຍຊ຺ຌານຈິຕ຺ຕານິ ວິຍ ນ ສສງ຺ຂາເຣນ ສປ຺ປໂຍເຄນ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫານວເສນ ຈ ນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວາເຣຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ກິຎ຺ຈຣຫິ ກິເລສານໍ ຉິນ຺ນນ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ. ຕຖາຠູຕໍ ຜລສມາຘິໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ສສງ຺ຂາເຣນ…ເປ… ຉິນ຺ນນ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ.

ອານນ຺ທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ໂລກາຍຕິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໘. ສຕ຺ຕເມ ໂລກາຍຕວາທກາຕິ ອາຍຕິໍ ຫິຕໍ ໂລໂກ ນ ຍຕຕິ ນ ວິຣຸຫຕິ ເອເຕນາຕິ ໂລກາຍຕໍ, ວິຕຓ຺ຑສຕ຺ຖໍ. ຕຎ຺ຫິ ຄນ຺ຖໍ ນິສ຺ສາຍ ສຕ຺ຕາ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາຍ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ, ຕໍ ວທນ຺ຕີຕິ ໂລກາຍຕວາທກາ.

ທຬ຺ຫໍ ຖິຣໍ ຘນຸ ເອຕສ຺ສາຕິ ທຬ຺ຫຘນ຺ວາ (ອ. ນິ. ຏີ. ໒.໔.໔໕-໔໖; ສໍ. ນິ. ຏີ. ໑.໑.໑໐໗), ໂສ ເອວ ‘‘ທຬ຺ຫຘມ຺ມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຏິສຕ຺ຕຸວິຘມນຕ຺ຖໍ ຘນຸໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ຘນຸຄ຺ຄໂຫ. ໂສ ເອວ ອຸສຸໍ ສຣໍ ອສຕິ ຂິປຕີຕິ ອິສ຺ສາໂສ. ທ຺ວິສຫສ຺ສຖາມນ຺ຕິ ໂລຫາທິຠາຣໍ ວຫິຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ທ຺ວິສຫສ຺ສຖາມໍ. ເຕນາຫ ‘‘ທ຺ວິສຫສ຺ສຖາມໍ ນາມາ’’ຕິອາທິ. ທຓ຺ເຑຕິ ຘນຸທຓ຺ເຑ. ຍາວ ກຓ຺ຑປ຺ປມາຓາຕິ ທີຆໂຕ ຍຕ຺ຕກໍ ກຓ຺ຑສ຺ສ ປມາຓໍ, ຕຕ຺ຕເກ ຘນຸທຓ຺ເຑ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ອາໂຣປິເຕສຸເຍວ ຊິຍາທຓ຺ເຑສຸ ໂສ ເຈ ຠາໂຣ ປຖວິໂຕ ມຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ອິທໍ ທ຺ວິສຫສ຺ສຖາມໍ ນາມ ຘນູຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຸຄ຺ຄຫິຕສິປ຺ໂປຕິ ອຸຄ຺ຄຫິຕຘນຸສິປ຺ໂປ. ກຕຫຕ຺ໂຖຕິ ຖິຣຕຣໍ ລກ຺ເຂສຸ ອວິຣຊ຺ຌນສຣກ຺ເຂໂປ. ອີທິໂສ ປນ ຕຕ຺ຖ ວສິຠູໂຕ ກຕຫຕ຺ໂຖ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຈິຓ຺ຓວສິຠາໂວ’’ຕິ. ກຕໍ ຣາຊກຸລາທີສຸ ອຸເປຈ຺ຈ ອສນໍ ເອເຕນ ໂສ ກຕູປາສໂນຕິ ອາຫ ‘‘ຣາຊກຸລາທີສຸ ທສ຺ສິຕສິປ຺ໂປ’’ຕິ. ເອວໍ ກຕນ຺ຕິ ເອວໍ ອນ຺ໂຕສຸສິຣກຣຓາທິນາ ສລ຺ລຫຸກໍ ກຕໍ.

ໂລກາຍຕິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘-໙. ເທວາສຸຣສງ຺ຄາມສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໓໙-໔໐. ອຏ຺ຐເມ ອຠິຍິໍສູຕິ ກທາ ອຠິຍິໍສຸ? ຍທາ ພລວນ຺ໂຕ ອເຫສຸໍ, ຕທາ. ຕຕ຺ຣາຍມນຸປຸພ຺ພິກຖາ (ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໔໗; ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໑.ເວຣຎ຺ຊກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາ) – ສກ຺ໂກ ກິຣ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ມຈລຄາມເກ ມໂຆ ນາມ ມາຓໂວ ຫຸຕ຺ວາ ເຕຕ຺ຕິໍສ ປຸຣິເສ ຄເຫຕ຺ວາ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕ ວຕປທານິ ປູເຣຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ກາລງ຺ກໂຕ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕໍ ພລວກມ຺ມານຸຠາເວນ ສປຣິສໍ ເສສເທວຕາ ທສຫິ ຐາເນຫິ ອຘິຄຓ຺ຫນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອາຄນ຺ຕຸກເທວປຸຕ຺ຕາ ອາຄຕາ’’ຕິ ເນວາສິກາ ຄນ຺ຘປານໍ ສຊ຺ຊຍິໍສຸ. ສກ຺ໂກ ສກປຣິສາຍ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ ‘‘ມາຣິສາ ມາ ຄນ຺ຘປານໍ ປິວິຕ຺ຖ, ປິວນາກາຣມຕ຺ຕເມວ ທສ຺ເສຖາ’’ຕິ. ເຕ ຕຖາ ອກໍສຸ. ເນວາສິກເທວຕາ ສຸວຓ຺ຓສຣເກຫິ ອຸປນີຕໍ ຄນ຺ຘປານໍ ຍາວທຕ຺ຖໍ ປິວິຕ຺ວາ ມຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສຸວຓ຺ຓປຖວິຍໍ ປຕິຕ຺ວາ ສຍິໍສຸ. ສກ຺ໂກ ‘‘ຄຓ຺ຫຖ ປຸຕ຺ຕຫຕາຍ ປຸຕ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ປາເທສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ສິເນຣຸປາເທ ຂິປາເປສິ. ສກ຺ກສ຺ສ ປຸຎ຺ຎເຕເຊນ ຕທນຸວຕ຺ຕກາປິ ສພ຺ເພ ຕຕ຺ເຖວ ປຕິໍສຸ. ເຕ ສິເນຣຸເວມຊ຺ຌກາເລ ສຎ຺ຎໍ ລຠິຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕາ, ສຸຣໍ ນ ປິວິມ຺ຫ, ສຸຣໍ ນ ປິວິມ຺ຫາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອສຸຣາ ນາມ ຊາຕາ. ອຖ ເນສໍ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານໍ ສິເນຣຸສ຺ສ ເຫຏ຺ຐິມຕເລ ທສໂຍຊນສຫສ຺ສໍ ອສຸຣຠວນໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ສກ຺ໂກ ເຕສໍ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອນາຄມນຕ຺ຖາຍ ອາຣກ຺ຂໍ ຐເປສິ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ອນ຺ຕຣາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຍຸຊ຺ຌປຸຣານໍ,

ປຎ຺ຈວິຘາ ຐປິຕາ ອຠິຣກ຺ຂາ;

ອຸຣຄ-ກໂຣຏິ-ປຍສ຺ສ ຈ ຫາຣີ,

ມທນຍຸຕາ ຈຕຸໂຣ ຈ ມຫຕ຺ຖາ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໔໗; ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໑.໑ ເວຣຎ຺ຊກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາ);

ທ຺ເວ ນຄຣານິ ຫິ ຍຸທ຺ເຘນ ຄເຫຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ອຍຸຊ຺ຌປຸຣານິ ນາມ ຊາຕານິ ເທວນຄຣຎ຺ຈ ອສຸຣນຄຣຎ຺ຈ. ຍທາ ຫິ ອສຸຣາ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ອຖ ເທເວຫິ ປລາຍິຕ຺ວາ ເທວນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທ຺ວາເຣ ປິທຫິເຕ ອສຸຣານໍ ສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ ກິຎ຺ຈິ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ຍທາ ເທວາ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ອຖາສຸເຣຫິ ປລາຍິຕ຺ວາ ອສຸຣນຄຣສ຺ສ ທ຺ວາເຣ ປິທຫິເຕ ສກ຺ການໍ ສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ ກິຎ຺ຈິ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ອິຕິ ອິມານິ ທ຺ເວ ນຄຣານິ ອຍຸຊ຺ຌປຸຣານິ ນາມ. ເຕສໍ ອນ຺ຕຣາ ເອເຕສຸ ອຸຣຄາທີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ ສກ຺ເກນ ອາຣກ຺ຂາ ຐປິຕາ. ຕຕ຺ຖ ອຸຣຄສທ຺ເທນ ນາຄາ ຄຫິຕາ. ເຕ ຫິ ອຸທເກ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສິເນຣຸສ຺ສ ປຐມາລິນ຺ເທ ເອເຕສໍ ອາຣກ຺ຂາ. ກໂຣຏິສທ຺ເທນ ສຸປຓ຺ຓາ ຄຫິຕາ. ເຕສໍ ກິຣ ກໂຣຏິ ນາມ ປານໂຠຊນໍ, ເຕນ ຕໍ ນາມໍ ລຠິໍສຸ, ທຸຕິຍາລິນ຺ເທ ເຕສໍ ອາຣກ຺ຂາ. ປຍສ຺ສຫາຣິສທ຺ເທນ ກຸມ຺ຠຓ຺ຑາ ຄຫິຕາ, ທານວຣກ຺ຂສາ ກິຣ ເຕ, ຕຕິຍາລິນ຺ເທ ເຕສໍ ອາຣກ຺ຂາ. ມທນຍຸຕສທ຺ເທນ ຍກ຺ຂາ ຄຫິຕາ. ວິສມຈາຣິໂນ ກິຣ ເຕ ຍຸຊ຺ຌໂສຓ຺ຑາ, ຈຕຸຕ຺ຖາລິນ຺ເທ ເຕສໍ ອາຣກ຺ຂາ. ຈຕຸໂຣ ຈ ມຫຕ຺ຕາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ວຸຕ຺ຕາ, ປຎ຺ຈມາລິນ຺ເທ ເຕສໍ ອາຣກ຺ຂາ, ຕສ຺ມາ ຍທິ ອສຸຣາ ກຸປິຕາວິລຈິຕ຺ຕາ ເທວປຸຣໍ ອຸປຍນ຺ຕິ ຍຸຊ຺ຌິຕຸໍ. ຍໍ ຄິຣິໂນ ປຐມໍ ປຣິຠຓ຺ຑໍ, ຕໍ ອຸຣຄາ ປຏິພາຫຍນ຺ຕິ. ເອວໍ ເສເສສຸ ເສສາ.

ເຕ ປນ ອສຸຣາ ອາຍຸວຓ຺ຓຍສອິສ຺ສຣິຍສມ຺ປຕ຺ຕີຫິ ຕາວຕິໍສສທິສາວ, ຕສ຺ມາ ອນ຺ຕຣາ ອຕ຺ຕານໍ ອຊານິຕ຺ວາ ປາຏລິຍາ ປຸປ຺ຜິຕາຍ ‘‘ນ ອິທໍ ເທວນຄຣໍ, ຕຕ຺ຖ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ ປຸປ຺ຜຕິ, ອິຘ ປນ ຈິຕ຺ຕປາຏລີ, ຊຣສກ຺ເກນາມ຺ຫາກໍ ສຸຣໍ ປາເຍຕ຺ວາ ວຎ຺ຈິຕາ, ເທວນຄຣຎ຺ຈ ໂນ ຄຫິຕໍ, ຄຈ຺ຉາມ, ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຍຸຊ຺ຌິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສຣເຖ ອາຣຸຍ຺ຫ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕມຓິຜລການິ ຄເຫຕ຺ວາ ຍຸທ຺ຘສຊ຺ຊາ ຫຸຕ຺ວາ ອສຸຣເຠຣິໂຍ ວາເທນ຺ຕາ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຸທກໍ ທ຺ວິຘາ ເຠຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ເຕ ເທເວ ວຸຏ຺ເຐ ວມ຺ມິກມກ຺ຂິກາ ວມ຺ມິກໍ ວິຍ ສິເນຣຸໍ ອາຣຸຫິຕຸໍ ອາຣຠນ຺ຕິ. ອຖ ເນສໍ ປຐມໍ ນາເຄຫິ ສທ຺ຘິໍ ຍຸທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ຍຸທ຺ເຘ ນ ກສ຺ສຈິ ຉວິ ວາ ຈມ຺ມໍ ວາ ຉິຊ຺ຊຕິ, ນ ໂລຫິຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເກວລໍ ກຸມາຣການໍ ທາຣຸເມຓ຺ຑກຍຸທ຺ຘໍ ວິຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສນ຺ຕາສນມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ໂກຏິສຕາປິ ໂກຏິສຫສ຺ສາປິ ນາຄາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຍຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ເຕ ອສຸຣປຸຣໍເຍວ ປເວເສຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຍທາ ປນ ອສຸຣາ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ອຖ ນາຄາ ໂອສກ຺ກິຕ຺ວາ ທຸຕິເຍ ອາລິນ຺ເທ ສຸປຓ຺ເຓຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕວ ຫຸຕ຺ວາ ຍຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ເອສ ນໂຍ ສຸປຓ຺ຓາທີສຸປິ. ຍທາ ປນ ຕານິ ປຎ຺ຈປິ ຐານານິ ອສຸຣາ ມທ຺ທນ຺ຕິ, ຕທາ ເອກໂຕ ສມ຺ປິຓ຺ຑິຕານິປິ ຕານິ ປຎ຺ຈ ພລານິ ໂອສກ຺ກນ຺ຕິ. ອຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສກ຺ກສ຺ສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ. ສກ຺ໂກ ເຕສໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ທິຍຑ຺ຒໂຍຊນສຕິກໍ ເວຊຍນ຺ຕຣຖໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ສຍໍ ວາ ນິກ຺ຂມຕິ, ເອກໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວາ ເປເສຕິ. ຍທາ ເທວາ ປຸນ ອປຈ຺ຈາຄມນາຍ ອສຸເຣ ຊິນິໍສຸ, ຕທາ ສກ຺ໂກ ອສຸເຣ ປລາເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ ອາຣກ຺ຂໍ ທຕ຺ວາ ເວທິຍປາເທ ວຊິຣຫຕ຺ຖາ ອິນ຺ທປຏິມາໂຍ ຐເປສິ. ອສຸຣາ ກາເລນ ກາລໍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຏິມາໂຍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສກ຺ໂກ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ ຕໂຕວ ນິວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອິຘ ປນ ຍທາ ອສຸຣານໍ ຊໂຍ ອໂຫສິ, ເທວານໍ ປຣາຊໂຍ, ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ປຣາຊິຕາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວາ ອປຍິໍສຸເຍວ ອຸຕ຺ຕເຣນາຠິມຸຂາ, ອຠິຍິໍສຸ ອສຸຣາ’’ຕິ.

ທກ຺ຂິຓາຠິມຸຂາ ຫຸຕ຺ວາຕິ ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕາຠິມຸຂາ ຫຸຕ຺ວາ. ອສຸຣາ ກິຣ ເທເວຫິ ປຣາຊິຕາ ປລາຍນ຺ຕາ ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕາຠິມຸຂໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈກ຺ກວາຬມຫາສມຸທ຺ທປິຏ຺ຐິຍໍ ຣຊຕປຏ຺ຏວຓ຺ເຓ ວາລິກາປຸລິເນ ຍຕ຺ຖ ປຓ຺ຓກຸຏິໂຍ ມາເປຕ຺ວາ ອິສໂຍ ວສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອິສີນໍ ອສ຺ສມປເທນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ‘‘ສກ຺ໂກ ອິເມຫິ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອມ຺ເຫ ນາເສຕິ, ຄຓ຺ຫຖ ປຸຕ຺ຕຫຕາຍ ປຸຕ຺ເຕ’’ຕິ ກຸປິຕາ ອສ຺ສມປເທ ປານີຍຆຏຈງ຺ກມນປຓ຺ຓສາລາທີນິ ວິທ຺ຘໍເສນ຺ຕິ. ອິສໂຍ ອຣຎ຺ຎໂຕ ຜລາຜລໍ ອາທາຍ ອາຄຕາ ທິສ຺ວາ ປຸນ ທຸກ຺ເຂນ ປຏິປາກຕິກໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຕປິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຕເຖວ ປຣາຊິຕາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິນາເສນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ປຣາຊິຕາ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສຸຣາ ອປຍິໍສຸເຍວ ທກ຺ຂິເຓນາຠິມຸຂາ’’ຕິ. ນວມໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ເທວາສຸຣສງ຺ຄາມສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ຕປຸສ຺ສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໑. ທສເມ ປກ຺ຂນ຺ທຕີຕິ ປວິສຕິ. ປສີທຕີຕິ ປສາທໍ ອຠິຣຸຈິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ປຕິຏ຺ຐາຕິ ວິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຖາປາຠຕນ຺ຕິ ກຖາຍ ມູລໍ. ມູລຎ຺ຫິ ‘‘ປາຠຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາຫ –

‘‘ອປ຺ປເກນປິ ເມຘາວີ, ປາຠເຕນ ວິຈກ຺ຂໂຓ;

ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ ອຕ຺ຕານໍ, ອຓຸໍ ອຄ຺ຄິໍວ ສນ຺ຘມ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໔);

ເຕເນວາຫ ‘‘ກຖາປາຠຕນ຺ຕິ ກຖາມູລ’’ນ຺ຕິ. ວິຕກ຺ກຄ຺ຄຫເຓເນວ ຕໍສຫຈຣິໂຕ ວິຈາໂຣປິ ຄຫິໂຕ. ເຕເນເວຕ຺ຖ ພຫຸວຈນນິທ຺ເທໂສ ກໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ວິຕກ຺ເກສູຕິ ວິຕກ຺ກວິຈາເຣສູ’’ຕິ.

ຕປຸສ຺ສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ມຫາວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.