໑໐. ຠູມິຈາລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໐. ທສເມ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໒.໑໖໗; ສໍ. ນິ. ຏີ. ໒.໕.໘໒໒) ອຸເທນຍກ຺ຂສ຺ສ ເຈຕິຍຏ຺ຐາເນຕິ ອຸເທນສ຺ສ ນາມ ຍກ຺ຂສ຺ສ ອາຍຕນຠາເວນ ອິຏ຺ຐກາຫິ ກເຕ ມຫາຊນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕີກຕຏ຺ຐາເນ. ກຕວິຫາໂຣຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຕວິຫາໂຣ. ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ປຸຣິມໂວຫາເຣນ ‘‘ອຸເທນໍ ເຈຕິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂຄຕມກາທີສຸປີຕິ ‘‘ໂຄຕມກໍ ເຈຕິຍ’’ນ຺ຕິອາທີສຸປິ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ເຈຕິຍຏ຺ຐາເນ ກຕວິຫາຣຠາວໍ ອຕິທິສຕິ. ຕຖາ ຫິ ສຕ຺ຕມ຺ພນ຺ຕິ ກິກິສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ຘີຕໂຣ ສຕ຺ຕ ກຸມາຣິໂຍ ສໍເວຄຊາຕາ ເຄຫໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຘານໍ ປທຫິໍສຸ, ຕໍ ຐານໍ ‘‘ສຕ຺ຕມ຺ພໍ ເຈຕິຍ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ພຫຸປຸຕ຺ຕກນ຺ຕິ ຈ ພຫຸປາໂຣໂຫ ເອໂກ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ໂຂ, ຕສ຺ມິໍ ອຘິວຕ຺ຖໍ ເທວຕໍ ພຫູ ມນຸສ຺ສາ ປຸຕ຺ເຕ ປຕ຺ເຖນ຺ຕິ, ຕທຸປາທາຍ ຕໍ ຐານໍ ‘‘ພຫຸປຸຕ຺ຕກໍ ເຈຕິຍ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ສາຣນ຺ທທສ຺ສ ນາມ ຍກ຺ຂສ຺ສ ວສິຕຏ຺ຐານໍ, ຈາປາລສ຺ສ ນາມ ຍກ຺ຂສ຺ສ ວສິຕຏ຺ຐານໍ, ອິຕິ ສພ຺ພາເນເວຕານິ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທໂຕ ປຸພ຺ພເທວຕາ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເຈຕິຍໂວຫາເຣນ ໂວຫຣິຕານິ, ຠຄວໂຕ ວິຫາເຣ ກເຕປິ ຕເຖວ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ. ຣມຓີຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ເວສາລິຍາ ຕາວ ຠູມິຠາຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຸລຠປິຓ຺ຑຕາຍ ຣມຓີຍຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວິຫາຣານໍ ປນ ນຄຣໂຕ ນາຕິທູຣຕາຍ ນຈ຺ຈາສນ຺ນຕາຍ ຄມນາຄມນສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອນາກິຓ຺ຓວິຫາຣຏ຺ຐານຕາຍ ຉາຍຸທກສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປວິເວກປຕິຣູປຕາຍ ຈ ຣມຓີຍຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ວຑ຺ຒິຕາຕິ ຠາວນາປາຣິປູຣິວເສນ ປຣິພ຺ຣູຫິຕາ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຕາຕິ ຠາວນາຍ ພຫຸລີກຣເຓນ ອປຣາປຣໍ ປວຕ຺ຕິຕາ. ຍຸຕ຺ຕຍານໍ ວິຍ ກຕາຕິ ຍຖາ ຍຸຕ຺ຕມາຊຎ຺ຎຍານໍ ເຉເກນ ສາຣຖິນາ ອຘິຏ຺ຐິຕໍ ຍຖາຣຸຈິ ປວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ຍຖາຣຸຈິ ປວຕ຺ຕິຣຫຕໍ ຄມິຕາ. ປຕິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນາຕິ ອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ. ວຕ຺ຖຸ ວິຍ ກຕາຕິ ສພ຺ພໂສ ອຸປກ຺ກິເລສວິໂສຘເນນ ອິທ຺ຘິວິສຍຕາຍ ປຕິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ສຸວິໂສຘິຕປຣິສ຺ສຍວຕ຺ຖຸ ວິຍ ກຕາ. ອຘິຏ຺ຐິຕາຕິ ປຏິປກ຺ຂທູຣີຠາວໂຕ ສຸຠາວິຕຠາເວນ ຕໍຕໍອຘິຏ຺ຐານໂຍຄ຺ຍຕາຍ ຐປິຕາ. ສມນ຺ຕໂຕ ຈິຕາຕິ ສພ຺ພຠາເຄນ ຠາວນຸປຈຍໍ ຄມິຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸວຑ຺ຒິຕາ’’ຕິ. ສຸຏ຺ຐຸ ສມາຣທ຺ຘາຕິ ອິທ຺ຘິຠາວນາຍ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສມ຺ມເທວ ສໍເສວິຕາ.

ອນິຍເມນາຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈີ’’ຕິ ອນິຍມວຈເນນ. ນິຍເມຕ຺ວາຕິ ‘‘ຕຖາຄຕສ຺ສາ’’ຕິ ສຣູປທສ຺ສເນນ ນິຍເມຕ຺ວາ. ອາຍຸປ຺ປມາຓນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໔໐; ທີ. ນິ. ອຠິ. ຏີ. ໑.໔໐) ປຣມາຍຸປ຺ປມາຓໍ ວທຕິ. ກິໍ ປເນຕ຺ຖ ປຣມາຍຸ ນາມ, ກຖໍ ວາ ຕໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນປ຺ປມາຓນ຺ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ໂຍ ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຠວວິເສເສ ປຸຣິມສິທ຺ຘຠວປຕ຺ຖນູປນິສ຺ສຍວເສນ ສຣີຣາວຍວວຓ຺ຓສຓ຺ຐານປ຺ປມາຓາທິວິເສສາ ວິຍ ຕໍຕໍຄຕິນິກາຍາທີສຸ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ນິຍຕປຣິຈ຺ເຉໂທ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກກາມາວຈຣເທວຣູປາວຈຣສຕ຺ຕານໍ ສຸກ຺ກໂສຓິຕອຸຕຸໂຠຊນາທິອຸຕຸອາທິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນປຈ຺ຈຍູປຕ຺ຖມ຺ຠິໂຕ ວິປາກປ຺ປພນ຺ຘສ຺ສ ຐິຕິກາລນິຍໂມ. ໂສ ຍຖາສກໍ ຂຓມຕ຺ຕາວຏ຺ຐາຍີນມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ສຫຊາຕານໍ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ຐປນາກາຣວຸຕ຺ຕິຕາຍ ປວຕ຺ຕນການິ ຣູປາຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຍສ຺ມາ ນ ເກວລໍ ເຕສໍ ຂຓຐິຕິຍາ ເອວ ກາຣຓຠາເວນ ອນຸປາລການິ, ອຖ ໂຂ ຍາວ ຠວງ຺ຄຸປຈ຺ເຉທາ ອນຸປພນ຺ຘສ຺ສ ອວິຈ຺ເຉທເຫຕຸຠາເວນປິ, ຕສ຺ມາ ອາຍຸເຫຕຸກຕ຺ຕາ ກາຣຓູປຈາເຣນ ອາຍຸ, ອຸກ຺ກໍສປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ປຣມາຍູຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໍ ປນ ເທວານໍ ເນຣຍິການໍ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸການຎ຺ຈ ນິຍຕປຣິຈ຺ເຉທໍ. ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸການໍ ປນ ເອກນ຺ຕນິຍຕປຣິຈ຺ເຉທເມວ, ອວສິຏ຺ຐມນຸສ຺ສເປຕຕິຣຈ຺ຉານານໍ ປນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິສໍວຕ຺ຕນິກກມ຺ມພຫຸເລ ກາເລ ຕໍກມ຺ມສຫິຕສນ຺ຕານຊນິຕສຸກ຺ກໂສຓິຕປຈ຺ຈຍານໍ ຕໍມູລການຎ຺ຈ ຈນ຺ທສູຣິຍສມວິສມປຣິວຕ຺ຕນາທິຊນິຕອຸຕຸອາຫາຣາທິສມວິສມປຈ຺ຈຍານຎ຺ຈ ວເສນ ຈິຣາຈິຣກາລໂຕ ອນິຍຕປຣິຈ຺ເຉທໍ, ຕສ຺ສ ຈ ຍຖາ ປຸຣິມສິທ຺ຘຠວປຕ຺ຖນາວເສນ ຕໍຕໍຄຕິນິກາຍາທີສຸ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານາທິວິເສສນິຍໂມ ສິທ຺ໂຘ ທສ຺ສນານຸສ຺ສວາທີຫິ, ຕຖາ ອາທິໂຕ ຄຫຓສິທ຺ຘິຍາ. ເອວໍ ຕາສຸ ຕາສຸ ອຸປປຕ຺ຕີສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕສຕ຺ຕານໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສມປ຺ປມາຓຏ຺ຐິຕິກາລໍ ທສ຺ສນານຸສ຺ສເວຫິ ລຠິຕ຺ວາ ຕໍປຣມຕໍ ອຊ຺ໂຌສາຍ ປວຕ຺ຕິຕຠວປຕ຺ຖນາວເສນ ອາທິໂຕ ປຣິຈ຺ເຉທນິຍໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ມາ ປນ ກມ຺ມໍ ຕາສຸ ຕາສຸ ອຸປປຕ຺ຕີສຸ ຍຖາ ຕໍຕໍອຸປປຕ຺ຕິນິຍຕວຓ຺ຓາທິນິພ຺ພຕ຺ຕເນ ສມຕ຺ຖໍ, ເອວໍ ນິຍຕາຍຸປຣິຈ຺ເຉທາສຸ ອຸປປຕ຺ຕີສຸ ປຣິຈ຺ເຉທາຕິກ຺ກເມນ ວິປາກນິພ຺ພຕ຺ຕເນ ສມຕ຺ຖໍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ຍໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ, ຕໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ມຫາສີວຕ຺ເຖໂຣ ປນ ‘‘ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ຈຣິມຠເວ ປຏິສນ຺ຘິທາຍິໂນ ກມ຺ມສ຺ສ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍາຍຸກຕາສໍວຕ຺ຕນສມຕ຺ຖຕໍ ຫທເຍ ຐເປຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘານຎ຺ຈ ອາຍຸສງ຺ຂາຣສ຺ສ ປຣິສ຺ສຍວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຕ຺ຖຕາ ປາຬິຍໍ ອາຄຕາ ເອວາຕິ ອິມໍ ຠທ຺ທກປ຺ປເມວ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາ’’ຕິ ອໂວຈ. ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈາທີຫິ ອຠິຠຸຍ຺ຍຕີຕິ ເອເຕນ ຍຖາ ອິທ຺ຘິພເລນ ຊຣາຍ ນ ປຏິຆາໂຕ, ເອວໍ ເຕນ ມຣຓສ຺ສປິ ນ ປຏິຆາໂຕຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ອາປນ຺ນເມວາຕິ. ‘‘ກ຺ວ ສໂຣ ຂິຕ຺ໂຕ, ກ຺ວ ຈ ນິປຕິໂຕ’’ຕິ ອຎ຺ຎຖາ ວຸຏ຺ຐິເຕນປິ ເຖຣວາເທນ ອຏ຺ຐກຖາວຈນເມວ ສມຕ຺ຖິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ໂຍ ປນ ວຸຈ຺ຈຕິ…ເປ… ນິຍາມິຕ’’ນ຺ຕິ.

ໂອຬາຣິເກ ນິມິຕ຺ເຕຕິ ຖູເລ ສຎ຺ຎຸປ຺ປາທເນ. ຖູລສຎ຺ຎຸປ຺ປາທນຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ຕິຏ຺ຐຕຸ ຠຄວາ ກປ຺ປ’’ນ຺ຕິ ສກລໍ ກປ຺ປໍ ອວຏ຺ຐານຍາຈນາຍ, ຍທິທໍ ‘‘ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ, ອານນ຺ທ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ ຠາວິຕາ’’ຕິອາທິນາ ອຎ຺ຎາປເທເສນ ອຕ຺ຕໂນ ຈຕຸຣິທ຺ຘິປາທຠາວນານຸຠາເວນ ກປ຺ປໍ ອວຏ຺ຐານສມຕ຺ຖຕາວິຠາວນໍ. ໂອຠາເສຕິ ປາກຏວຈເນ. ປາກຏວຈນຎ຺ເຫຕໍ, ຍທິທໍ ປຣິຍາຍໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຸຊຸກເມວ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ປາຍວິຠາວນໍ. ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ຍຖາ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖານຕ຺ຖໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ເອວໍ ອຠິຠູຕຈິຕ຺ໂຕ. ໂສ ປນ ອຠິຠໂວ ມຫຕາ ອຸທໂກເຆນ ອປ຺ປກສ຺ສ ອຸທກສ຺ສ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓໍ ວິຍ ອໂຫສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏຈິຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຎ຺ໂຎຕິ ເຖຣໂຕ, ອຣິເຍຫິ ວາ ອຎ຺ໂຎປິ ໂຍ ໂກຈິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ປຸຖຸຊ຺ຊນຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຍຖາ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອປ຺ປຫີນວິປລ຺ລາໂສ ມາເຣນ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖານຕ຺ຖໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວໍ ເຖໂຣ ຠຄວຕາ ກຕນິມິຕ຺ໂຕຠາສໍ ສພ຺ພໂສ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂສີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ເຕນາຫ ‘‘ມາໂຣ ຫີ’’ຕິອາທິ.

ຈຕ຺ຕາໂຣ ວິປລ຺ລາສາຕິ ອສຸເຠ ‘‘ສຸຠ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາໂສ, ຈິຕ຺ຕວິປລ຺ລາໂສ, ທຸກ຺ເຂ ‘‘ສຸຂ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາໂສ, ຈິຕ຺ຕວິປລ຺ລາໂສຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວິປລ຺ລາສາ. ເຕນາຕິ ຍທິປິ ອິຕເຣ ອຏ຺ຐ ວິປລ຺ລາສາ ປຫີນາ, ຕຖາປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ວິປລ຺ລາສານໍ ອປ຺ປຫີນຠາເວນ. ອສ຺ສາຕິ ເຖຣສ຺ສ. ມທ຺ທຕີຕິ ຜຸສນມຕ຺ເຕນ ມທ຺ທນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ເຕນ ມທ຺ທິເຕ ສຕ຺ຕານໍ ມຣຓເມວ ສິຍາ. ກິໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກສ຺ມາ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ນນຸ ເອສ ອຄ຺ຄສາວກສ຺ສ ກຸຈ຺ຉິໍ ປວິຏ຺ໂຐຕິ? ສຈ຺ຈໍ ປວິຏ຺ໂຐ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ນ ວິພາຘນາຘິປ຺ປາເຍນ. ວິພາຘນາຘິປ຺ປາເຍນ ປນ ອິຘ ‘‘ກິໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຫທຍມທ຺ທນສ຺ສ ອຘິກຕຕ຺ຕາ. ນິມິຕ຺ໂຕຠາສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຕິຏ຺ຐຕຸ ຠຄວາ ກປ຺ປ’’ນ຺ຕິ ສກລກປ຺ປໍ ອວຏ຺ຐານຍາຈນາຍ ‘‘ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ, ອານນ຺ທ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ ຠາວິຕາ’’ຕິອາທິນາ ອຎ຺ຎາປເທເສນ ອຕ຺ຕໂນ ຈຕຸຣິທ຺ຘິປາທຠາວນານຸຠາເວນ ກປ຺ປໍ ອວຏ຺ຐານສມຕ຺ຖຕາວເສນ ສຎ຺ຎຸປ຺ປາທນໍ ນິມິຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ປນ ປຣິຍາຍໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຸຊຸກເມວ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ປາຍວິຠາວນໍ ໂອຠາໂສ. ຊານນ຺ໂຕເຍວາຕິ ມາເຣນ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕຠາວໍ ຊານນ຺ໂຕເຍວ. ອຕ຺ຕໂນ ອປຣາຘເຫຕຸໂຕ ສຕ຺ຕານໍ ໂສໂກ ຕນຸໂກ ໂຫຕິ, ນ ພລວາຕິ ອາຫ ‘‘ໂທສາໂຣປເນນ ໂສກຕນຸກຣຓຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. ກິໍ ປນ ເຖໂຣ ມາເຣນ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕກາເລ ປວຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຉາ ຊານາຕີຕິ? ນ ຊານາຕິ ສຠາເວນ, ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ ປນ ຊານາຕິ.

ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ, ອານນ຺ທາຕິ ຍສ຺ມາ ທິວາວິຫາຣຕ຺ຖາຍ ອິຘາຄໂຕ, ຕສ຺ມາ, ອານນ຺ທ, ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ ຍຖາຣຸຈິຕຏ຺ຐານໍ ທິວາວິຫາຣາຍ. ເຕນາຫ ‘‘ຍສ຺ສທານິ ກາລໍ ມຎ຺ຎສີ’’ຕິ. ອນຕ຺ເຖ ນິໂຍເຊນ຺ໂຕ ຄຸຓມາຣເຓນ ມາເຣຕິ, ວິຣາຄວິພນ຺ຘເນນ ວາ ຊາຕິນິມິຕ຺ຕຕາຍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຊາຕໍ ມາເຣນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ມາເຣຕີຕິ ມາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕິ ວິຍ ປາປຕາຍ ປາປິມາ. ກຓ຺ຫຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ກຓ຺ໂຫ. ວິຣາຄາທິຄຸຓານໍ ອນ຺ຕກຣຓໂຕ ອນ຺ຕໂກ. ສຕ຺ຕານໍ ອນຕ຺ຖາວຫໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ນ ມຸຎ຺ຈຕີຕິ ນມຸຈິ. ອຕ຺ຕໂນ ມາຣປາເສນ ປມຕ຺ເຕ ພນ຺ຘຕິ, ປມຕ຺ຕາ ວາ ພນ຺ຘູ ເອຕສ຺ສາຕິ ປມຕ຺ຕພນ຺ຘຸ. ສຕ຺ຕມສຕ຺ຕາຫໂຕ ປຣໍ ສຕ຺ຕ ອຫານິ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອຏ຺ຐເມ ສຕ຺ຕາເຫ’’ຕິ ນ ປນ ປລ຺ລງ຺ກສຕ຺ຕາຫາທິ ວິຍ ນິຍຕກິຈ຺ຈສ຺ສ ອຏ຺ຐມສຕ຺ຕາຫສ຺ສ ນາມ ລພ຺ຠນໂຕ. ສຕ຺ຕມສຕ຺ຕາຫສ຺ສ ຫິ ປຣໂຕ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣຘມູເລ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ສກ຺ກສ຺ສ ຈ ເທວຣຎ຺ໂຎ ປຏິຎ຺ຎາຕຘມ຺ມເທສນໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ສຕ຺ເຕ ຘມ຺ມເທສນາຍ ມມ ວິສຍໍ ສມຕິກ຺ກມາເປສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຊາຕໂທມນສ຺ໂສ ຫຸຕ຺ວາ ຐິໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ຫນ຺ທ ທານາຫໍ ນໍ ອຸປາເຍນ ປຣິນິພ຺ພາເປສ຺ສາມິ, ເອວມສ຺ສ ມໂນຣໂຖ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ຄມິສ຺ສຕິ, ມມ ຈ ມໂນຣໂຖ ອິຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ປນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ‘‘ປຣິນິພ຺ພາຕຸ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ’’ຕິອາທິນາ ປຣິນິພ຺ພານໍ ຍາຈິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຏ຺ຐເມ ສຕ຺ຕາເຫ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອຊ຺ຊາຕິ ອາຍຸສງ຺ຂາໂຣສ຺ສຊ຺ຊນທິວສໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ຠຄວາ ຈສ຺ສ ອຕິພນ຺ຘນາຘິປ຺ປາຍໍ ຊານນ຺ໂຕປິ ຕໍ ອນາວິກຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພານສ຺ສ ອກາລຠາວເມວ ປກາເສນ຺ໂຕ ຍາຈນໍ ປຏິກ຺ຂິປິ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຕາວາຫ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ມຄ຺ຄວເສນ ພ຺ຍຕ຺ຕາຕິ ສຈ຺ຈສມ຺ປຏິເວຘເວຍ຺ຍຕ຺ຕິເຍນ ພ຺ຍຕ຺ຕາ. ຕເຖວ ວິນີຕາຕິ ມຄ຺ຄວເສເນວ ກິເລສານໍ ສມຸຈ຺ເຉທວິນເຍນ ວິນີຕາ. ຕຖາ ວິສາຣທາຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄເມເນວ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິສາຣທາ, ສາຣຊ຺ຊກຣານໍ ທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາທິປາປຘມ຺ມານໍ ວິຄເມນ ວິສາຣທຠາວໍ ປຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ສ ສຸຕສ຺ສ ວເສນ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ນິສ຺ສຣຓໍ ສມ຺ຠວຕິ, ຕໍ ອິຘ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທເສນ ສຸຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເຕປິຏກວເສນາ’’ຕິ. ຕິຓ຺ຓໍ ປິຏການໍ ສມູໂຫ ເຕປິຏກໍ, ຕີຓິ ວາ ປິຏການິ ຕິປິຏກໍ, ຕິປິຏກເມວ ເຕປິຏກໍ, ຕສ຺ສ ວເສນ. ຕເມວາຕິ ຍໍ ຕໍ ເຕປິຏກໍ ໂສຕພ຺ພຠາເວນ ‘‘ສຸຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕເມວ. ຘມ຺ມນ຺ຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມໍ. ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ສຸວຓ຺ຓຠາຊເນ ປກ຺ຂິຕ຺ຕສີຫວສໍ ວິຍ ອວິນສ຺ສນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ສຸປ຺ປຄຸຓສຸປ຺ປວຕ຺ຕິຠາເວນ ຘາເຣນ຺ຕິ ຫທເຍ ຐເປນ຺ຕິ. ອິຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມວເສນ ພຫຸສ຺ສຸຕຘມ຺ມຘຣຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ປຏິເວຘຘມ຺ມວເສນປິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຣິຍຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ມຄ຺ຄຜລຘມ຺ມສ຺ສ, ນວວິຘສ຺ສປິ ວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມສ຺ສ. ອນຸຘມ຺ມຠູຕນ຺ຕິ ອຘິຄມາຍ ອນຸຣູປຘມ຺ມຠູຕໍ. ອນຸຈ຺ຉວິກປ຺ປຏິປທນ຺ຕິ ຈ ຕເມວ ວິປສ຺ສນາຘມ຺ມມາຫ, ຉພ຺ພິຘາ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ວາ. ອນຸຘມ຺ມນ຺ຕິ ຕສ຺ສາ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປຏິປທາຍ ອນຸຣູປໍ ອຠິສລ຺ເລຂິຕໍ ອປ຺ປິຉຕາທິຘມ຺ມໍ. ຈຣຓສີລາຕິ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕນສີລາ. ອນຸມຄ຺ຄຜລຘມ຺ໂມ ເອຕິສ຺ສາຕິ ວາ ອນຸຘມ຺ມາ, ວຸຏ຺ຐານຄາມິນີ ວິປສ຺ສນາ. ຕສ຺ສາ ຈຣຓສີລາ. ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິຍວາທນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ວາທໍ. ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ອາຈາຣສິກ຺ຂາປເນນ ອາຈຣິໂຍ, ຠຄວາ, ຕສ຺ສ ວາໂທ, ຈຕຸສຈ຺ຈເທສນາ.

ອາຈິກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອາທິໂຕ ກເຖສ຺ສນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕນາ ອຸຄ຺ຄຫິຕນິຍາເມນ ປເຣ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເທເສສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວາເຈສ຺ສນ຺ຕິ, ປາຬິໍ ສມ຺ມາ ປໂພເຘສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຎເປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ປຊານາເປສ຺ສນ຺ຕິ, ສງ຺ກາເສສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏ຺ຐເປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ປກາເຣຫິ ຐເປສ຺ສນ຺ຕິ, ປກາເສສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິວຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວິວຏໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ວິຠຊິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວິຠຕ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ອຸຕ຺ຕານີກຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອນຸຕ຺ຕານໍ ຄມ຺ຠີຣໍ ອຸຕ຺ຕານໍ ປາກຏໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ສຫຘມ຺ເມນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ມ-ສທ຺ໂທ ກາຣຓປຣິຍາໂຍ ‘‘ເຫຕຸມ຺ຫິ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິອາທີສຸ (ວິຠ. ໗໒໐) ວິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ສເຫຕຸເກນ ສກາຣເຓນ ວຈເນນາ’’ຕິ. ສປ຺ປາຏິຫາຣິຍນ຺ຕິ ສນິສ຺ສຣຓໍ. ຍຖາ ປຣວາທໍ ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສກວາໂທ ປຕິຏ຺ຐຫຕິ, ເອວໍ ເຫຕຸທາຫຣເຓຫິ ຍຖາຘິຄຕມຕ຺ຖໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ກເຖສ຺ສນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນິຍ຺ຍານິກໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ, ນວວິຘໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ປໂພເຘສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ປຎ຺ຎເປສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິອາທີຫິ ຉຫິ ປເທຫິ ຉ ອຕ຺ຖປທານິ ທສ຺ສິຕານິ, ອາທິໂຕ ປນ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ຉ ພ຺ຍຎ຺ຊນປທານິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ສໍວຓ຺ຓນານເຍນ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ເນຕ຺ຕິຍໍ (ເນຕ຺ຕິ. ສງ຺ຄຫວາໂຣ) ‘‘ທ຺ວາທສ ປທານິ ສຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ ຈາ’’ຕິ.

ສິກ຺ຂາຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ອຘິສີລສິກ຺ຂາທິສິກ຺ຂາຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫໍ. ສກລໍ ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ອນວເສສໍ ສຕ຺ຖຸສາສນຠູຕໍ ເສຏ຺ຐຈຣິຍໍ. ສມິທ຺ຘນ຺ຕິ ສມ຺ມເທວ ວຑ຺ຒິຕໍ. ຌານສ຺ສາທວເສນາຕິ ເຕຫິ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສມຘິຄຕຊ຺ຌານສຸຂວເສນ. ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸຬາຣປຓີຕຠາວູປຄເມນ ສພ຺ພໂສ ປຣິວຸທ຺ຘິມຸປຄຕໍ. ສພ຺ພປາລິຜຸລ຺ລໍ ວິຍ ອຠິຎ຺ຎາສມ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ອຠິຎ຺ຎາສມ຺ປທາຫິ ສາສນາຠິວຸທ຺ຘິຍາ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ. ປຕິຏ຺ຐິຕວເສນາຕິ ປຕິຏ຺ຐານວເສນ, ປຕິຏ຺ຐປ຺ປຕ຺ຕິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິເວຘວເສນ ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສ ຫິຕນ຺ຕິ ພາຫຸຊຎ຺ຎໍ. ເຕນາຫ ‘‘ມຫາຊນາຠິສມຍວເສນາ’’ຕິ. ປຸຖຸ ປຸຖຸລໍ ຠູຕໍ ຊາຕໍ, ປຸຖຸ ວາ ປຸຖຸຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຸຖຸຠູຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສພ຺ພາ…ເປ... ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ສຸຏ຺ຐຸ ປກາສິຕນ຺ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ສມ຺ມເທວ ອາທິກລ຺ຍາຓາທິຠາເວນ ປເວທິຕໍ.

ສຕິໍ ສູປຏ຺ຐິຕໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຍໍ ກາຍາທິວິຠາໂຄ ອຕ຺ຕຠາວສຎ຺ຎິໂຕ ທຸກ຺ຂຠາໂຣ ມຍາ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ວຫິໂຕ, ອິທານິ ປນ ນ ວຫິຕພ຺ໂພ, ເອຕສ຺ສ ອວຫນຕ຺ຖຎ຺ຫິ ຈິຣຕຣໍ ກາລໍ ອຣິຍມຄ຺ຄສມ຺ຠາໂຣ ສມ຺ຠໂຕ, ສ຺ວາຍໍ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ປຏິວິທ຺ໂຘ. ຍໂຕ ອິເມ ກາຍາທໂຍ ອສຸຠາທິໂຕ ສຠາວາທິໂຕ ສມ຺ມເທວ ປຣິຎ຺ຎາຕາຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ສມ຺ມາສຕິໍ ຍຕາຕຖໍ ວິສເຍ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປຏ຺ຐິຕໍ ກຕ຺ວາ. ຎາເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາວສຎ຺ຎິຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂຠາຣສ຺ສ ວຫເນ ປໂຍຊນຠູຕໍ ອຕ຺ຕຫິຕໍ ຕາວ ໂພຘິມູເລ ເອວ ປຣິສມາປິຕໍ, ປຣຫິຕໍ ປນ ພຸທ຺ຘເວເນຍ຺ຍວິນຍໍ ປຣິສມາປິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ອິທານິ ມາສຕ຺ຕເຍເນວ ປຣິສມາປນໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ, ອຫມ຺ປິ ວິສາຂາປຸຓ຺ຓມາຍໍ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມີຕິ ເອວໍ ພຸທ຺ຘຎາເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສພ຺ພຠາເຄນ ນິຈ຺ຉຍໍ ກຕ຺ວາ. ອາຍຸສງ຺ຂາຣໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊີຕິ ອາຍຸໂນ ຊີວິຕສ຺ສ ອຠິສງ຺ຂາຣກໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິຘມ຺ມໍ ນ ສມາປຊ຺ຊິສ຺ສາມີຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິ. ຕໍວິສ຺ສຊ຺ຊເນເນວ ເຕນ ອຠິສງ຺ຂຣິຍມານໍ ຊີວິຕສງ຺ຂາຣໍ ‘‘ນ ປວຕ຺ເຕສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ.

ຐານມຫນ຺ຕຕາຍປິ ປວຕ຺ຕິອາກາຣມຫນ຺ຕຕາຍປິ ມຫນ຺ໂຕ ປຖວີກມ຺ໂປ. ຕຕ຺ຖ ຐານມຫນ຺ຕຕາຍ ຠູມິຈາລສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕທາ ກິຣ…ເປ… ກມ຺ປິຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາ ປນ ຊາຠິກ຺ເຂຕ຺ຕຠູຕາ ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ເອວ, ນ ຍາ ກາຈິ. ຍາ ມຫາຠິນີຫາຣມຫາຠິຊາຕິອາທີສຸປິ ກມ຺ປິຕ຺ຖ, ຕທາປິ ຕຕ຺ຕິກາຍ ເອວ ກມ຺ປເນ ກິໍ ກາຣຓໍ? ຊາຕິກ຺ເຂຕ຺ຕຠາເວນ ຕສ຺ເສວ ອາທິໂຕ ປຣິຄ຺ຄຫສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ, ປຣິຄ຺ຄຫກຣຓໍ ຈສ຺ສ ຘມ຺ມຕາວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ຫິ ປຸຣິມພຸທ຺ຘານມ຺ປິ ຕາວຕ຺ຕກເມວ ຊາຕິກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ, ນິສ຺ສທ຺ທາ ໂຫຕິ ນິຣາກຸລາ…ເປ… ມຫາສມຸທ຺ໂທ ອາຠຸຊຕິ, ທສສຫສ຺ສີ ປກມ຺ປຕີ’’ຕິ (ພຸ. ວໍ. ໒.໘໔-໙໑) ຈ ອາທິ. ອຸທກປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຉປ຺ປກາຣປເວຘເນນ ອວີຕຣາເຄ ຠິໍເສຕີຕິ ຠິໍສໂນ, ໂສ ເອວ ຠິໍສນໂກຕິ ອາຫ ‘‘ຠຍຊນໂກ’’ຕິ. ເທວເຠຣິໂຍຕິ ເທວທຸນ຺ທຸຠິສທ຺ທສ຺ສ ປຣິຍາຍວຈນມຕ຺ຕໍ. ນ ເຈຕ຺ຖ ກາຈິ ເຠຣີ ‘‘ທຸນ຺ທຸຠີ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ, ອຖ ໂຂ ອຸປ຺ປາຕຠາເວນ ລພ຺ຠມາໂນ ອາກາສຄໂຕ ນິຄ຺ໂຆສສທ຺ໂທ. ເຕນາຫ ‘‘ເທໂວ’’ຕິອາທິ. ເທໂວຕິ ເມໂຆ. ຕສ຺ສ ຫິ ຄຊ຺ຊຠາເວນ ອາກາສສ຺ສ ວສ຺ສາຠາເວນ ສຸກ຺ຂຄຊ຺ຊິຕສຎ຺ຎິເຕ ສທ຺ເທ ນິຈ຺ຉຣນ຺ເຕ ເທວທຸນ຺ທຸຠິສມຎ຺ຎາ. ເຕນາຫ ‘‘ເທໂວ ສຸກ຺ຂຄຊ຺ຊິຕໍ ຄຊ຺ຊີ’’ຕິ.

ປີຕິເວຄວິສ຺ສຏ຺ຐນ຺ຕິ ‘‘ເອວໍ ຈິຣຕຣໍ ກາລໍ ວຫິໂຕ ອຍໍ ອຕ຺ຕຠາວສຎ຺ຎິໂຕ ທຸກ຺ຂຠາໂຣ, ອິທານິ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ນິກ຺ຂິປິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຎ຺ຊາຕໂສມນສ຺ໂສ ຠຄວາ ສຠາເວເນວ ປີຕິເວຄວິສ຺ສຏ຺ຐໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ. ເອວໍ ປນ ອຸທາເນນ຺ເຕນ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ສາຘິໂຕ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ກສ຺ມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຸລີຍຕີຕິ ຕຸລນ຺ຕິ ຕຸລ-ສທ຺ໂທ ກມ຺ມສາຘໂນຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຸລິຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປ຺ປານຸຠາວຕາຍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ. ຕຖາ ຫິ ຕໍ ປຣິໂຕ ຂຓ຺ຑິຕຠາເວນ ‘‘ປຣິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຏິປກ຺ຂວິກ຺ຂມ຺ຠນໂຕ ທີຆສນ຺ຕານຕາຍ ວິປຸລຜລຕາຍ ຈ ນ ຕຸລໍ ນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ. ເຍຫິ ກາຣເຓຫິ ປຸພ຺ເພ ອວິເສສໂຕ ມຫຄ຺ຄຕໍ ‘‘ອຕຸລ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕານິ ກາຣຓານິ ຣູປາວຈຣໂຕ ອຣູປສ຺ສ ສາຕິສຍານິ ວິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຣູປາວຈຣໍ ‘‘ອຕຸລ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອິຕຣຎ຺ຈ ‘‘ຕຸລ’’ນ຺ຕິ. ອປ຺ປວິປາກນ຺ຕິ ຕີສຸປິ ກມ຺ເມສຸ ຍໍ ຕນຸວິປາກໍ ຫີນໍ, ຕໍ ຕຸລໍ. ພຫຸວິປາກນ຺ຕິ ຍໍ ມຫາວິປາກໍ ປຓີຕໍ, ຕໍ ອຕຸລໍ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ມຊ຺ຌິມໍ, ຕໍ ຫີນໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນ຺ຕິ ທ຺ວິຘາ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ທ຺ວີສຸປິ ຠາເຄສຸ ປກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ຫີນຕ຺ຕິກວຓ຺ຓນາຍໍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑໔) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວາ ອປ຺ປພຫຸວິປາກຕໍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວເສນ ຕຸລາຕຸລຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສມ຺ຠວຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ສມ຺ຠໂວຕິ ອາຫ ‘‘ສມ຺ຠວເຫຕຸຠູຕ’’ນ຺ຕິ. ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕຣໂຕຕິ ສສນ຺ຕານຘມ຺ເມສຸ ວິປສ຺ສນາວເສນ ໂຄຈຣາເສວນາຍ ຈ ນິຣໂຕ. ສວິປາກມ຺ປິ ສມານໍ ປວຕ຺ຕິວິປາກມຕ຺ຕທາຍິກມ຺ມໍ ສວິປາກຏ຺ເຐນ ສມ຺ຠວໍ, ນ ຈ ຕໍ ກາມາທິຠວາຠິສງ຺ຂາຣກນ຺ຕິ ຕໂຕ ວິເສສນຕ຺ຖໍ ‘‘ສມ຺ຠວ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຠວສງ຺ຂາຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂອສ຺ສຊີຕິ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ອວສ຺ສຊິ. ກວຈໍ ວິຍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ປຣິໂຍນນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ອຕ຺ຕນິ ສມ຺ຠູຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕສມ຺ຠວໍ ກິເລສຎ຺ຈ ອຠິນ຺ທີຕິ ກິເລສເຠທສຫຠາວິກມ຺ໂມສ຺ສຊ຺ຊນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຕທຸຠຍສ຺ສ ກາຣຓມໂວຈ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣໂຕ ສມາຫິໂຕ’’ຕິ.

ປຐມວິກປ຺ເປ ອວສຊ຺ຊນເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອຕ຺ຖ ອວສຊ຺ຊນາກາໂຣຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕີເຣນ຺ໂຕຕິ ‘‘ອຸປ຺ປາໂທ ຠຍໍ, ອນຸປ຺ປາໂທ ເຂມ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໐) ວີມໍສນ຺ໂຕ. ‘‘ຕຸເລນ຺ໂຕ ຕີເຣນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ’’ຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ ຠວສງ຺ຂາຣສ຺ສ ອວສຊ຺ຊນາກາຣໍ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕິ. ເອວນ຺ຕິອາທິນາ ປນ ອຸທານຄາຖາວຓ຺ຓນາຍໍ ອາທິໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ນິຄມວເສນ ທສ຺ເສຕິ.

ຍນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໒.໑໗໑) ກຣເຓ, ອຘິກຣເຓ ວາ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເຍນ ສມເຍນ, ຍສ຺ມິໍ ວາ ສມເຍ’’ຕິ. ອຸກ຺ເຂປກວາຕາຕິ ອຸທກສນ຺ຘາຣກວາຕໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ເຂປກວາຕາ. ສຏ຺ຐິ…ເປ… ພຫລນ຺ຕິ ອິທໍ ຕສ຺ສ ວາຕສ຺ສ ອຸພ຺ເພຘປ຺ປມາຓເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ອາຍາມວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬປ຺ປມາຓໍ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬປ຺ປມາຓມ຺ປິ ອຸທກສນ຺ຘາຣກວາຕໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທຕິເຍວ. ອາກາເສຕິ ປຸພ຺ເພ ວາເຕນ ປຕິຏ຺ຐິຕາກາເສ. ປຸນ ວາໂຕຕິ ອຸກ຺ເຂປກວາເຕ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ວິຄເຕ ອຸທກສນ຺ຘາຣກວາໂຕ ປຸນ ອາພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຍຖາ ຕໍ ອຸທກໍ ນ ຠສ຺ສຕິ, ເອວໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠນ຺ຕໍ ອາພນ຺ຘນວິຕານວເສນ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕໂຕ ອຸທກໍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຕໂຕ ອາພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄຫຓໂຕ ເຕນ ວາເຕນ ອຸຏ຺ຐາປິຕໍ ອຸທກໍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ ອຸປຣິ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂຫຕິເຍວາຕິ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ໂຫຕິເຍວ. ພຫຸຠາເວນາຕິ ມຫາປຖວິຍາ ມຫນ຺ຕຠາເວນ. ສກລາ ຫິ ມຫາປຖວີ ຕທາ ໂອຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ ຈ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ ຈ, ຕສ຺ມາ ກມ຺ປນໍ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ.

ອິຊ຺ຌນສ຺ສາຕິ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຖສິຊ຺ຌນສ຺ສ ອນຸຠວິຕພ຺ພສ຺ສ ອິສ຺ສຣິຍສມ຺ປຕ຺ຕິອາທິກສ຺ສ. ປຣິຕ຺ຕາຕິ ປຏິລທ຺ຘມຕ຺ຕາ ນາຕິສຸຠາວິຕາ. ຕຖາ ຈ ຠາວນາ ພລວຕີ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທຸພ຺ພລາ’’ຕິ. ສຎ຺ຎາສີເສນ ຫິ ຠາວນາ ວຸຕ຺ຕາ. ອປ຺ປມາຓາຕິ ປຄຸຓາ ສຸຠາວິຕາ. ສາ ຫິ ຖິຣາ ທຬ຺ຫຕຣາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ພລວາ’’ຕິ. ‘‘ປຣິຕ຺ຕາ ປຖວີສຎ຺ຎາ, ອປ຺ປມາຓາ ອາໂປສຎ຺ຎາ’’ຕິ ເທສນາມຕ຺ຕເມຕໍ, ອາໂປສຎ຺ຎາຍ ປນ ສຸຠາວິຕາຍ ປຖວີກມ຺ໂປ ສຸເຂເນວ ອິຊ຺ຌຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສໍເວເຊນ຺ໂຕ ວາ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປມຕ຺ຕໍ ສກ຺ກໍ ເທວຣາຊານໍ, ວີມໍສນ຺ໂຕ ວາ ຕາວເທວ ສມຘິຄຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ອິທ຺ຘິພລໍ. ໂສ ກິຣາຍສ຺ມາ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໗໑) ຂຸຣຄ຺ເຄ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ເຍນ ປພ຺ພຊິຕທິວເສເຍວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ເວຊຍນ຺ໂຕ ປາສາໂທ ກມ຺ປິຕປຸພ຺ໂພ’’ຕິ. ຕໂຕ ‘‘ນຕ຺ຖິ ໂກຈີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ກມ຺ເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຠິຎ຺ຎາພເລນ ເວຊຍນ຺ຕມຕ຺ຖເກ ຐຕ຺ວາ ປາເທນ ປຫຣິຕ຺ວາ ກມ຺ເປຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ອຖ ນໍ ສກ຺ກສ຺ສ ນາຏກິຕ຺ຖິໂຍ ອາຫໍສຸ – ‘‘ປຸຕ຺ຕ ສງ຺ຆຣກ຺ຂິຕ, ຕ຺ວໍ ປູຕິຄນ຺ເຘເນວ ສີເສນ ເວຊຍນ຺ຕໍ ກມ຺ເປຕຸໍ ອິຈ຺ຉສິ, ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ຕາຕ, ປາສາໂທ, ກຖໍ ກມ຺ເປຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສີ’’ຕິ.

ສາມເຓໂຣ ‘‘ອິມາ ເທວຕາ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ເກຬິໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຫໍ ໂຂ ປນ ອາຈຣິຍໍ ນາລຕ຺ຖໍ, ກຫໍ ນຸ ໂຂ ເມ ອາຈຣິໂຍ ສາມຸທ຺ທິກມຫານາຄຕ຺ເຖໂຣ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຸທກເລຓໍ ມາເປຕ຺ວາ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ຕໂຕ ນໍ ເຖໂຣ, ‘‘ຕາຕ ສງ຺ຆຣກ຺ຂິຕ, ອສິກ຺ຂິຕ຺ວາວ ຍຸທ຺ຘໍ ປວິຏ຺ໂຐສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ນາສກ຺ຂິ, ຕາຕ, ເວຊຍນ຺ຕໍ ກມ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອາຈຣິຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ນາລຕ຺ຖນ຺ຕິ. ອຖ ນໍ ເຖໂຣ, ‘‘ຕາຕ, ຕຸມ຺ຫາທິເສ ອກມ຺ເປນ຺ເຕ ອຎ຺ໂຎ ໂກ ກມ຺ເປສ຺ສຕິ, ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພໍ ເຕ, ຕາຕ, ອຸທກປິຏ຺ເຐ ໂຄມຍຂຓ຺ຑໍ ປິລວນ຺ຕໍ, ຕາຕ, ກປລ຺ລປູວໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ອນ຺ຕນ຺ເຕນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນນ຺ຕິ ອິມິນາ ໂອປມ຺ເມນ ຊານາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ວຏ຺ຏິສ຺ສຕິ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕ຺ຕເກນາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ປາສາເທນ ປຕິຏ຺ຐິໂຕກາສໍ ອຸທກໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຍ ເວຊຍນ຺ຕາຠິມຸໂຂ ອຄມາສິ. ເທວຘີຕໂຣ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອກວາຣໍ ລຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຄໂຕ, ປຸນປິ ສາມເຓໂຣ ເອຕິ, ປຸນປິ ເອຕີ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ‘‘ມາ ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກຖຍິຕ຺ຖ, ອິທານິ ເຕນ ອາຈຣິໂຍ ລທ຺ໂຘ ຂເຓນ ປາສາທໍ ກມ຺ເປສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ສາມເຓໂຣປິ ປາທງ຺ຄຸຏ຺ເຐນ ປາສາທຖູປິກໍ ປຫຣິ, ປາສາໂທ ຈຕູຫິ ທິສາຫິ ໂອຓມຕິ. ເທວຕາ ‘‘ປຕິຏ຺ຐາຕຸໍ ເທຫິ, ຕາຕ, ປາສາທສ຺ສ, ປຕິຏ຺ຐາຕຸໍ ເທຫິ, ຕາຕ, ປາສາທສ຺ສາ’’ຕິ ວິຣວິໍສຸ. ສາມເຓໂຣ ປາສາທໍ ຍຖາຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ປາສາທມຕ຺ຖເກ ຐຕ຺ວາ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ອຊ຺ເຊວາຫໍ ປພ຺ພຊິໂຕ, ອຊ຺ຊ ປຕ຺ຕາສວກ຺ຂຍໍ;

ອຊ຺ຊ ກມ຺ເປມິ ປາສາທໍ, ອໂຫ ພຸທ຺ຘສ຺ສຸຬາຣຕາ.

‘‘ອຊ຺ເຊວາຫໍ ປພ຺ພຊິໂຕ, ອຊ຺ຊ ປຕ຺ຕາສວກ຺ຂຍໍ;

ອຊ຺ຊ ກມ຺ເປມິ ປາສາທໍ, ອໂຫ ຘມ຺ມສ຺ສຸຬາຣຕາ.

‘‘ອຊ຺ເຊວາຫໍ ປພ຺ພຊິໂຕ, ອຊ຺ຊ ປຕ຺ຕາສວກ຺ຂຍໍ;

ອຊ຺ຊ ກມ຺ເປມິ ປາສາທໍ, ອໂຫ ສງ຺ຆສ຺ສຸຬາຣຕາ’’ຕິ.

‘‘ຘມ຺ມຕາ ເອສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕຸສິຕກາຍາ ຈວິຕ຺ວາ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກມຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໘) ວຕ຺ວາ ‘‘ອຍຎ຺ຈ ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ສງ຺ກມ຺ປິ ສມ຺ປກມ຺ປິ ສມ຺ປເວຘີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໘), ຕຖາ ‘‘ຘມ຺ມຕາ ເອສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິມ຺ຫາ ນິກ຺ຂມຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໒) ວຕ຺ວາ ‘‘ອຍຎ຺ຈ ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ສງ຺ກມ຺ປິ ສມ຺ປກມ຺ປິ ສມ຺ປເວຘີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໒) ຈ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ຄພ຺ໂຠກ຺ກນ຺ຕິຍໍ ອຠິຊາຕິຎ຺ຈ ຘມ຺ມຕາວເສນ ມຫາປທາເນ ປຖວີກມ຺ປສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິຕເຣສຸປິ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ປຖວີກມ຺ໂປ ຘມ຺ມຕາວເສເນວາຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ວຸຕ຺ຕເມຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອິທານິ ເນສໍ ປຖວີກມ຺ປານໍ ກາຣຓໂຕ ປວຕ຺ຕິອາກາຣໂຕ ຈ ວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິຕິ ອິເມສູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘາຕຸໂກເປນາຕິ ອຸກ຺ເຂປກວາຕສງ຺ຂາຕາຍ ວາໂຍຘາຕຸຍາ ປໂກເປນ. ອິທ຺ຘານຸຠາເວນາຕິ ຎາຓິທ຺ຘິຍາ, ກມ຺ມວິປາກຊິທ຺ຘິຍາ ວາ ສຠາເວນ, ເຕເຊນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຎ຺ຎເຕເຊນາຕິ ປຸຎ຺ຎານຸຠາເວນ, ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຎ຺ຎພເລນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຎາຓເຕເຊນາຕິ ອນຎ຺ຎສາຘາຣເຓນ ປຏິເວຘຎາຓານຸຠາເວນ. ສາຘຸກາຣທານວເສນາຕິ ຍຖາ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓປ຺ປຏິເວຘຎາຓານຸຠາເວນ ອຠິຫຕາ ມຫາປຖວີ ອຠິສມ຺ໂພຘິຍໍ ກມ຺ປິຕ຺ຖ, ເອວໍ ອນຎ຺ຎສາຘາຣເຓນ ເທສນາຎາຓານຸຠາເວນ ອຠິຫຕາ ມຫາປຖວີ ກມ຺ປິຕ຺ຖ, ຕໍ ປນສ຺ສາ ສາຘຸກາຣທານໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ສາຘຸກາຣທານວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເຍນ ປນ ຠຄວາ ອສີຕິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນປ຺ປຏິມຓ຺ຑິຕທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓວິຈິຕ຺ຣຣູປກາໂຍ ສພ຺ພາກາຣປຣິສຸທ຺ຘສີລກ຺ຂນ຺ຘາທິຄຸຓຣຕນສມິທ຺ຘິຘມ຺ມກາໂຍ ປຸຎ຺ຎມຫຕ຺ຕຖາມມຫຕ຺ຕອິທ຺ຘິມຫຕ຺ຕຍສມຫຕ຺ຕປຎ຺ຎາມຫຕ຺ຕານໍ ປຣມຸກ຺ກໍສຄໂຕ ອສໂມ ອສມສໂມ ອປ຺ປຏິປຸຄ຺ຄໂລ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕຠາວສຎ຺ຎິຕໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ກປ຺ປໍ ວາ ກປ຺ປາວເສສໍ ວາ ຐເປຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖປິ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມປຣິຊິຄຸຈ຺ຉນາກາຣປ຺ປວຕ຺ເຕນ ຎາຓວິເສເສນ ຕິຓາຍປິ ອມຎ຺ຎມາໂນ ອາຍຸສງ຺ຂາໂຣສ຺ສຊ຺ຊນວິຘິນາ ນິຣເປກ຺ໂຂ ໂອສ຺ສຊ຺ຊິ. ຕທນຸຠາວາຠິຫຕາ ມຫາປຖວີ ອາຍຸສງ຺ຂໂຣສ຺ສຊ຺ຊເນ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ. ຕໍ ປນສ຺ສາ ກາຣຸຎ຺ຎສຠາວສຓ຺ຐິຕາ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາຣຸຎ຺ຎຠາເວນາ’’ຕິ.

ຍສ຺ມາ ຠຄວາ ປຣິນິພ຺ພານສມເຍ ຈຕຸວີສຕິໂກຏິສຕສຫສ຺ສສງ຺ຂາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສມາປຊ຺ຊິ, ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຜລສມາປຕ຺ຕິສມາປຊ຺ຊເນນ ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາເຄ ສາຕິສຍໍ ຕິກ຺ຂໍ ສູຣໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓຎ຺ຈ ປວຕ຺ເຕສິ. ‘‘ຍທຕ຺ຖຎ຺ຈ ມຍາ ເອວໍ ສຸຈິຣກາລໍ ອນຎ຺ຎສາຘາຣໂຓ ປຣມຸກ຺ກໍສຄໂຕ ຎາຓສມ຺ຠາໂຣ ສມ຺ຠໂຕ, ອນຸຕ຺ຕໂຣ ຈ ວິໂມກ຺ໂຂ ສມຘິຄໂຕ, ຕສ຺ສ ວຕ ເມ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕຜລຠູຕາ ອຈ຺ຈນ຺ຕນິຏ຺ຐາ ອນຸປາທິເສສປຣິນິພ຺ພານຘາຕຸ ອຊ຺ຊ ສມິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ຠິຍ຺ໂຍ ອຕິວິຍ ໂສມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປີຕິວິປ຺ຜາຣາທິຄຸຓວິປຸລຕຣານຸຠາໂວ ປເຣຫິ ອສາຘາຣຓຎາຓາຕິສໂຍ ອຸທປາທິ, ຍສ຺ສ ສມາປຕ຺ຕິພລສມຸປພ຺ຣູຫິຕສ຺ສ ຎາຓາຕິສຍສ຺ສ ອານຸຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທ຺ເວເມ ປິຓ຺ຑປາຕາ ສມສມຜລາ ສມສມວິປາກາ’’ຕິອາທິ (ອຸທາ. ໗໕), ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສານຸຠາເວນ ສມຠິຫຕາ ມຫາປຖວີ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ, ຕໍ ປນສ຺ສາ ຕສ຺ສໍ ເວລາຍໍ ອາໂຣທນາກາຣປ຺ປຕ຺ຕິ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອຏ຺ຐໂມ ອາໂຣທເນນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິທານິ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກມນ຺ເຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖຕິ ‘‘ສາຘຸກາຣທານວເສນາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕ ອຕ຺ໂຖ. ປຖວີເທວຕາຍ ວເສນາຕິ ເອຕ຺ຖ ສມຸທ຺ທເທວຕາ ວິຍ ມຫາປຖວິຍາ ອຘິເທວຕາ ກິຣ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕາທິເສ ກາຣເຓ ສຕິ ຕສ຺ສາ ຈິຕ຺ຕວເສນ ອຍໍ ມຫາປຖວີ ສງ຺ກມ຺ປຕິ ສມ຺ປກມ຺ປຕິ ສມ຺ປເວຘຕິ. ຍຖາ ວາຕວລາຫກເທວຕານໍ ຈິຕ຺ຕວເສນ ວາຕາ ວາຍນ຺ຕິ, ສີຕຸຓ຺ຫອພ຺ຠວສ຺ສວລາຫກເທວຕານໍ ຈິຕ຺ຕວເສນ ສີຕາທໂຍ ຠວນ຺ຕິ, ຕຖາ ຫິ ວິສາຂປຸຓ຺ຓມາຍໍ ອຠິສມ຺ໂພຘິອຕ຺ຖໍ ໂພຘິຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ໂລກນາຖສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍກຣຓຕ຺ຖໍ ອຸປຏ຺ຐິຕໍ ມາຣພລໍ ວິຘມິຕຸໍ –

‘‘ອເຈຕນາຍໍ ປຖວີ, ອວິຎ຺ຎາຍ ສຸຂໍ ທຸຂໍ;

ສາປິ ທານພລາ ມຍ຺ຫໍ, ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປກມ຺ປຖາ’’ຕິ. (ຈຣິຍາ. ໑.໑໒໔) –

ວຈນສມນນ຺ຕຣໍ ມຫາປຖວີ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສປຣິສໍ ມາຣໍ ປຣິວຕ຺ເຕສິ. ເອຕນ຺ຕິ ສາຘຸກາຣທານາທິ. ຍທິປິ ນຕ຺ຖິ ອເຈຕນຕ຺ຕາ, ຘມ຺ມຕາວເສນ ປນ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສິຍາຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ຘມ຺ມຕາ ປນ ອຕ຺ຖໂຕ ຘມ຺ມຠາໂວ, ໂສ ປຸຎ຺ຎຘມ຺ມສ຺ສ ວາ ຎາຓຘມ຺ມສ຺ສ ວາ ອານຸຠາວສຠາໂວຕິ. ຕຍິທໍ ສພ຺ພໍ ວິຈາຣິຕເມວ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ –

‘‘ອິເມ ຘມ຺ເມ ສມ຺ມສໂຕ, ສຠາວສຣສລກ຺ຂເຓ;

ຘມ຺ມເຕເຊນ ວສຸຘາ, ທສສຫສ຺ສີ ປກມ຺ປຖາ’’ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໒.໑໖໖) –

ອາທິວຈນຎ຺ຈ ສມຕ຺ຖິຕໍ ໂຫຕິ.

ອຍໍ ປນ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໔໙) ມຫາປຖວີ ອປເຣສຸປິ ອຏ຺ຐສຸ ຐາເນສຸ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ ມຫາຠິນິກ຺ຂມເນ ໂພຘິມຓ຺ຑູປສງ຺ກມເນ ປໍສຸກູລຄ຺ຄຫເຓ ປໍສຸກູລໂຘວເນ ກາຬກາຣາມສຸຕ຺ເຕ ໂຄຕມກສຸຕ຺ເຕ ເວສ຺ສນ຺ຕຣຊາຕເກ ພ຺ຣຫ຺ມຊາເລຕິ. ຕຕ຺ຖ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໂພຘິມຓ຺ຑູປສງ຺ກມເນສຸ ວີຣິຍພເລນ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ. ປໍສຸກູລຄ຺ຄຫເຓ ‘‘ທ຺ວິສຫສ຺ສທີປປຣິວາເຣ ນາມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາທີເປ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສຸສານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປໍສຸກູລໍ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນ ທຸກ຺ກຣໍ ຠຄວຕາ ກຕ’’ນ຺ຕິ ອຈ຺ຉຣິຍເວຄາຠິຫຕາ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ. ປໍສຸກູລໂຘວນເວສ຺ສນ຺ຕຣຊາຕເກສຸ ອກາລກມ຺ປເນນ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ. ກາຬກາຣາມໂຄຕມກສຸຕ຺ເຕສຸ (ອ. ນິ. ໔.໒໔; ໓.໑໒໖) ‘‘ອຫໍ ສກ຺ຂີ ຠຄວາ’’ຕິ ສກ຺ຂິຠາເວນ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ. ພ຺ຣຫ຺ມຊາເລ (ທີ. ນິ. ໑.໑໔໗) ປນ ທ຺ວາສຏ຺ຐິຍາ ທິຏ຺ຐິຄເຕສຸ ວິຊເຏຕ຺ວາ ນິຄ຺ຄຸມ຺ພໍ ກຕ຺ວາ ເທສິຍມາເນສຸ ສາຘຸກາຣທານວເສນ ອກມ຺ປິຕ຺ຖາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ນ ເກວລຎ຺ຈ ເອເຕສຸເຍວ ຐາເນສຸ ປຖວີ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ, ອຖ ໂຂ ຕີສຸ ສງ຺ຄເຫສຸປິ ມຫາມຫິນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອິມໍ ທີປໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຊຕິວເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕທິວເສປິ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ. ກລ຺ຍາຓິຍມຫາວິຫາເຣ ຈ ປິຓ຺ຑປາຕິຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ເຈຕິຍງ຺ຄຓໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ນິສີທິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ ປີຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ອາຣທ຺ຘສ຺ສ ສຸຕ຺ຕປຣິໂຍສາເນ ອຸທກປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ. ໂລຫປາສາທສ຺ສ ປາຈີນອມ຺ພລຏ຺ຐິກຏ຺ຐານໍ ນາມ ອໂຫສິ, ຕຕ຺ຖ ນິສີທິຕ຺ວາ ທີຆຠາຓກຕ຺ເຖຣາ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລສຸຕ຺ຕໍ ອາຣຠິໍສຸ. ເຕສໍ ສຊ຺ຌາຍປຣິໂຍສາເນປິ ອຸທກປຣິຍນ຺ຕເມວ ກຕ຺ວາ ປຖວີ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ.

ຍທິ ເອວໍ ‘‘ອຏ຺ຐິເມ, ອານນ຺ທ, ເຫຕູ ອຏ຺ຐ ປຈ຺ຈຍາ ມຫໂຕ ຠູມິຈາລສ຺ສ ປາຕຸຠາວາຍາ’’ຕິ ກສ຺ມາ ອຏ຺ເຐວ ເຫຕູ ວຸຕ຺ຕາຕິ? ນິຍມເຫຕຸຠາວໂຕ. ອິເມເຍວ ຫິ ອຏ຺ຐ ເຫຕູ ນິຍມນ຺ຕິ, ນາຎ຺ເຎ. ເຕ ຫິ ກທາຈິ ສມ຺ຠວນ຺ຕີຕິ ອນິຍມຠາວໂຕ ນ ຄຓິຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ນາຄເສນຕ຺ເຖເຣນ ມິລິນ຺ທປຎ຺ເຫ (ມິ. ປ. ໔.໑.໔) –

‘‘ອຏ຺ຐິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຫຕູ ອຏ຺ຐ ປຈ຺ຈຍາ ມຫໂຕ ຠູມິຈາລສ຺ສ ປາຕຸຠາວາຍາຕິ. ຍໍ ເວສ຺ສນ຺ຕເຣນ ຣຎ຺ຎາ ມຫາທາເນ ທີຍມາເນ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ມຫາປຖວີ ກມ຺ປິຕາ, ຕຎ຺ຈ ປນ ອກາລິກໍ ກທາຈຸປ຺ປຕ຺ຕິກໍ ອຏ຺ຐຫິ ເຫຕູຫິ ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອຄຓິຕໍ ອຏ຺ຐຫິ ເຫຕູຫິ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ໂລເກ ຕໂຍເຍວ ເມຆາ ຄຓີຍນ຺ຕິ ວສ຺ສິໂກ, ເຫມນ຺ຕິໂກ, ປາວຸສໂກຕິ. ຍທິ ເຕ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຎ຺ໂຎ ເມໂຆ ປວສ຺ສຕິ, ນ ໂສ ເມໂຆ ຄຓີຍຕິ ສມ຺ມເຕຫິ ເມເຆຫິ, ອກາລເມໂຆຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເວສ຺ສນ຺ຕເຣນ ຣຎ຺ຎາ ມຫາທາເນ ທີຍມາເນ ຍໍ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ມຫາປຖວີ ກມ຺ປິຕາ, ອກາລິກໍ ເອຕໍ ກທາຈຸປ຺ປຕ຺ຕິກໍ ອຏ຺ຐຫິ ເຫຕູຫິ ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕໍ, ນ ຕໍ ຄຓີຍຕິ ອຏ຺ຐຫິ ເຫຕູຫິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ຫິມວນ຺ຕາ ປພ຺ພຕາ ປຎ຺ຈ ນທິສຕານິ ສນ຺ທນ຺ຕິ, ເຕສໍ, ມຫາຣາຊ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ນທິສຕານໍ ທເສວ ນທິໂຍ ນທິຄຓນາຍ ຄຓີຍນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຄງ຺ຄາ, ຍມຸນາ, ອຈິຣວຕີ, ສຣຠູ, ມຫີ, ສິນ຺ຘຸ, ສຣສ຺ສຕີ, ເວຕ຺ຣວຕີ, ວີຕໍສາ, ຈນ຺ທຠາຄາຕິ. ອວເສສາ ນທິໂຍ ນທິຄຓນາຍ ອຄຓິຕາ. ກິໍກາຣຓາ? ນ ຕາ ນທິໂຍ ຘຸວສລິລາ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເວສ຺ສນ຺ຕເຣນ ຣຎ຺ຎາ ມຫາທາເນ ທີຍມາເນ ຍໍ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ມຫາປຖວີ ກມ຺ປິຕາ, ອກາລິກໍ ເອຕໍ ກທາຈຸປ຺ປຕ຺ຕິກໍ ອຏ຺ຐຫິ ເຫຕູຫິ ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕໍ, ນ ຕໍ ຄຓີຍຕິ ອຏ຺ຐຫິ ເຫຕູຫິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ຣຎ຺ໂຎ ສຕມ຺ປິ ທ຺ວິສຕມ຺ປິ ຕິສຕມ຺ປິ ອມຈ຺ຈາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຉເຍວ ຊນາ ອມຈ຺ຈຄຓນາຍ ຄຓີຍນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເສນາປຕິ, ປຸໂຣຫິໂຕ, ອກ຺ຂທສ຺ໂສ, ຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ, ຉຕ຺ຕຄ຺ຄາຫໂກ, ຂຄ຺ຄຄ຺ຄາຫໂກ, ເອເຕເຍວ ອມຈ຺ຈຄຓນາຍ ຄຓີຍນ຺ຕິ. ກິໍກາຣຓາ? ຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຣາຊຄຸເຓຫິ. ອວເສສາ ອຄຓິຕາ, ສພ຺ເພ ອມຈ຺ຈາຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເວສ຺ສນ຺ຕເຣນ ຣຎ຺ຎາ ມຫາທາເນ ທີຍມາເນ ຍໍ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ມຫາປຖວີ ກມ຺ປິຕາ, ອກາລິກໍ ເອຕໍ ກທາຈຸປ຺ປຕ຺ຕິກໍ ອຏ຺ຐຫິ ເຫຕູຫິ ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕໍ, ນ ຕໍ ຄຓີຍຕິ ອຏ຺ຐຫິ ເຫຕູຫີ’’ຕິ.

ຠູມິຈາລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຈາປາລວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.