໔. ສຸມນວຄ຺ໂຄ

໑. ສຸມນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໑. ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສ ປຐເມ ສຕກ຺ກກູຕິ ສຕສິຂໂຣ, ອເນກກູໂຏຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ຕສ຺ສ ມຫາເມຆຠາວທສ຺ສນໍ. ໂສ ຫິ ມຫາວສ຺ສໍ ວສ຺ສຕິ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ອຸຏ຺ຐິເຕນ ວລາຫກກູຏສເຕນ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ທສ຺ສນສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ທສ຺ສນໍ ນາມ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄ. ໂສ ຫິ ປຐມໍ ນິພ຺ພານທສ຺ສນໂຕ ‘‘ທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍທິປິ ຕໍ ໂຄຕ຺ຣຠຸ ປຐມຕຣໍ ປສ຺ສຕິ, ທິສ຺ວາ ປນ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈສ຺ສ ກິເລສປ຺ປຫານສ຺ສ ອກຣຓໂຕ ນ ຕໍ ‘‘ທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອາວຊ຺ຊນຏ຺ຐານິຍຎ຺ຫິ ຕໍ ຎາຓໍ. ມຄ຺ຄສ຺ສ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓຕາສາມຎ຺ເຎນ ເຈຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ນິພ຺ພານປ຺ປຏິວິຊ຺ຌເນນ, ຕສ຺ມາ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕເນນ ຠາວນໍ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ທສ຺ສນໍ, ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ປຣິຎ຺ຎາທິກິຈ຺ຈກຣເຓນ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມທສ຺ສນໍ ຕທຠິສມໂຍຕິ ນຕ຺ເຖຕ຺ຖ ໂຄຕ຺ຣຠຸສ຺ສ ທສ຺ສນຠາວາປຕ຺ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ສຸມນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ຈຸນ຺ທີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໒. ທຸຕິເຍ ‘‘ອຣິຍກນ຺ເຕຫິ ສີເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໕.໑໗໙) ອຣິຍກນ຺ຕານີຕິ ປຎ຺ຈສີລານິ ອາຄຕານິ. ອຣິຍກນ຺ຕານິ ຫິ ປຎ຺ຈສີລານິ ອຣິຍານໍ ກນ຺ຕານິ ປິຍານິ, ຠວນ຺ຕຣຄຕາປິ ອຣິຍາ ຕານິ ນ ວິຊຫນ຺ຕິ. ອິຘ ປນ ‘‘ຍາວຕາ, ຈຸນ຺ທ, ສີລານິ ອຣິຍກນ຺ຕານິ ສີລານິ, ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ…ເປ… ອຄ຺ເຄ ເຕ ປຣິປູຣກາຣິໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມຄ຺ຄຜລານິ ສີລານິ ອຘິປ຺ເປຕານີຕິ ອາຫ ‘‘ອຣິຍກນ຺ຕານິ ສີລານີຕິ ມຄ຺ຄຜລສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານິ ສີລານີ’’ຕິ.

ຈຸນ຺ທີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ອຸຄ຺ຄຫສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໓. ຕຕິເຍ ສພ຺ພປຐມໍ ອຸຏ຺ຐານສີລາຕິ ຣຕ຺ຕິຍາ ວິຠາຍນເວລາຍ ສາມິເກ ປຣິຊເນ ເສຍ຺ຍາຍ ອວຸຏ຺ຐິເຕ ສພ຺ພປຐມໍ ອຸຏ຺ຐານສີລາ. ສາມິກໍ ທິສ຺ວາ ນິສິນ຺ນາສນໂຕ ອຄ຺ຄິທຑ຺ຒາ ວິຍ ປຐມເມວ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕີຕິ ວາ ປຸພ຺ພຸຏ຺ຐາຍິນິໂຍ. ກິໍກາຣນ຺ຕິ ກິໍກຣຓີຍໍ, ກິໍກຣຓຠາເວນ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ປຏິສ຺ສຸຓນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕີຕິ ກິໍກາຣປ຺ປຏິສ຺ສາວິນິໂຍ. ມນາປໍເຍວ ກິຣິຍໍ ກໂຣນ຺ຕິ ສີເລນາຕິ ມນາປຈາຣິນິໂຍ. ປິຍເມວ ວທນ຺ຕິ ສີເລນາຕິ ປິຍວາທິນິໂຍ.

ຕຕ຺ຣຸປາຍາຍາຕິ ຕຕ຺ຣ ກມ຺ເມ ສາເຘຕພ຺ພອຸປາຍຠູຕາຍ ວີມໍສາຍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ອຸຓ຺ຓາກປ຺ປາສສໍວິຘາເນ’’ຕິອາທິ. ອລໍ ກາຕຸນ຺ຕິ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ. ອລໍ ສໍວິຘາຕຸນ຺ຕິ ວິຈາເຣຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ. ເຕນາຫ ‘‘ອລໍ ກາຕຸໍ ອລໍ ສໍວິຘາຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ ກາຕຸມ຺ປິ ປເຣຫິ ກາຣາເປຕຸມ຺ປີ’’ຕິອາທິ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ອຸຄ຺ຄຫສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔-໕. ສີຫເສນາປຕິສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໓໔-໓໕. ຈຕຸຕ຺ເຖ ສນ຺ທິຏ຺ຐິກນ຺ຕິ ອສມ຺ປຣາຍິກຕາຍ ສາມໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສຍໍ ອນຸຠວິຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ສທ຺ຘາມຕ຺ຕເກເນວ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ‘‘ທານໍ ນາມ ສາຘຸ ສຸນ຺ທຣໍ, ພຸທ຺ຘາທີຫິ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ປສຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ສທ຺ຘາມຕ຺ຕເກເນວ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຍໍ ທານໍ ເທຕີຕິ ຍໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ປຣສ຺ສ ເທຕິ. ຕສ຺ສ ປຕິ ຫຸຕ຺ວາຕິ ຕພ຺ພິສຍໍ ໂລຠໍ ສຸຏ຺ຐຸ ອຠິຠວນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຘິປຕິ ຫຸຕ຺ວາ ເທຕິ. ເຕນ ອນຘິຠວນີຍຕ຺ຕາ ນ ທາໂສ ນ ສຫາໂຍຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕທຸຠຍໍ ອນ຺ວຍໂຕ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂຍ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທາໂສ ຫຸຕ຺ວາ ເທຕິ ຕຓ຺ຫາທາສພ຺ຍສ຺ສ ອຸປຄຕຕ຺ຕາ. ສຫາໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ເທຕິ ຕສ຺ສ ປິຍຠາວາວິສ຺ສຊ຺ຊນໂຕ. ສາມີ ຫຸຕ຺ວາ ເທຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາທາສພ຺ຍໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ອຖ ວາ ໂຍ ທານສີລຕາຍ ທາຍໂກ ປຸຄ຺ຄໂລ, ໂສ ທາເນ ປວຕ຺ຕິເຠເທນ ທານທາໂສ, ທານສຫາໂຍ, ທານປຕີຕິ ຕິປ຺ປກາໂຣ ໂຫຕິ. ຕທສ຺ສ ຕິປ຺ປກາຣຕໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂຍ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທາຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ທານໍ, ອນ຺ນປານາທິ.

ຕຕ຺ຖ ຍໍ ອຕ຺ຕນາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ຕຓ຺ຫາຘິປນ຺ນຕາຍ ຕສ຺ສ ວເສນ ວຕ຺ຕນໂຕ ທາໂສ ວິຍ ໂຫຕິ. ຍໍ ປເຣສໍ ທີຍຕິ, ຕຕ຺ຖາປິ ອນ຺ນປານສາມຎ຺ເຎນ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທານສງ຺ຂາຕສ຺ສ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ທາໂສ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ. ສຫາໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ເທຕິ ອຕ຺ຕນາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພສ຺ສ ປເຣສໍ ທາຕພ຺ພສ຺ສ ຈ ສມສມໍ ຐປນໂຕ. ປຕິ ຫຸຕ຺ວາ ເທຕິ ສຍໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ວເສ ອວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ວຕ຺ຕາປນໂຕ. ອປໂຣ ນໂຍ – ໂຍ ອຕ຺ຕນາ ປຓີຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປເຣສໍ ນິຫີນໍ ເທຕິ, ໂສ ທານທາໂສ ນາມ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕນິຫີນຠາວາປຕ຺ຕິໂຕ. ໂຍ ຍາທິສໍ ອຕ຺ຕນາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ຕາທິສເມວ ປເຣສໍ ເທຕິ, ໂສ ທານສຫາໂຍ ນາມ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕຫີນາຘິກຠາວວິວຊ຺ຊເນນ ສທິສຠາວາປຕ຺ຕິໂຕ. ໂຍ ອຕ຺ຕນາ ນິຫີນໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປເຣສໍ ປຓີຕໍ ເທຕິ, ໂສ ທານປຕິ ນາມ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕເສຏ຺ຐຠາວາປຕ຺ຕິໂຕ.

ນິຕ຺ເຕຊຠູໂຕ ເຕຊຫານິປ຺ປຕ຺ຕິຍາ. ສຫ ພ຺ຍຕິ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ສຫພ຺ໂຍ, ສຫປວຕ຺ຕນໂກ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ສຫພ຺ຍຕາ, ສຫປວຕ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສຫຠາວໍ ເອກີຠາວໍ ຄຕາ’’ຕິ. ອສິຕສ຺ສາຕິ ວາ ອພນ຺ຘສ຺ສ, ຕຓ຺ຫາພນ຺ຘເນນ ອພນ຺ຘສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຈມໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ສີຫເສນາປຕິສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖-໗. ກາລທານສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໓໖-໓໗. ຉຏ຺ເຐ ອາຣາມໂຕຕິ ຜລາຣາມໂຕ. ປຐມຸປ຺ປນ຺ນານີຕິ ສພ຺ພປຐມໍ ສຸຊາຕານິ. ຠາສິຕຎ຺ຎູຕິ ຠິກ຺ຂູ ຆຣທ຺ວາເຣ ຐິຕາ ກິຎ຺ຈາປິ ຕຸຓ຺ຫີ ໂຫນ຺ຕິ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ‘‘ຠິກ຺ຂໍ ເທຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ ນາມ ອຣິຍາຍ ຍາຈນາຍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ອຸທ຺ຘິສ຺ສ ອຣິຍາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ເອສາ ອຣິຍານໍ ຍາຈນາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຣ ເຍ ‘‘ມຍໍ ປຈາມ, ອິເມ ນ ປຈນ຺ຕິ, ປຈມາເນ ປຕ຺ວາ ອລຠນ຺ຕາ ກຸຫິໍ ລຠິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ສໍວິຠຊນ຺ຕິ, ເຕ ຠາສິຕຎ຺ຎູ ນາມ ຎຕ຺ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ກຣຓໂຕ. ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕກາເລຕິ ທາຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕກາເລ. ອປ຺ປຏິວານຈິຕ຺ໂຕຕິ ອນິວຕ຺ຕນຈິຕ຺ໂຕ. ສຕ຺ຕມໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ກາລທານສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ສທ຺ຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໘. ອຏ຺ຐເມ ອນຸກມ຺ປນ຺ຕີຕິ ‘‘ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ສຸຂີ ໂຫນ຺ຕຸ ອເວຣາ ອພ຺ຍາປຊ຺ຊາ’’ຕິ ເອວໍ ຫິຕຜຣເຓນ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ອປິຈ ອຸປຏ຺ຐາການໍ ເຄຫໍ ອຎ຺ເຎ ສີລວນ຺ເຕ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ຄເຫຕ຺ວາ ປວິສນ຺ຕາປິ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ນາມ. ນີຈວຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ປຓິປາຕສີລໍ. ໂກຘມານຖທ຺ຘຕາຍ ຣຫິຕນ຺ຕິ ໂກຘມານວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂຍ ຖທ຺ຘຠາໂວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸທ຺ຘຸມາຕລກ຺ຂໂຓ, ເຕນ ວິຣຫິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສຣຈ຺ເຈນາຕິ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ໂສຣຈ຺ຈໍ? ໂຍ ກາຍິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ, ວາຈສິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ, ກາຍິກວາຈສິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂສຣຈ຺ຈໍ. ສພ຺ໂພປິ ສີລສໍວໂຣ ໂສຣຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ເອວມາຄເຕນ ສີລສໍວຣສງ຺ຂາເຕນ ໂສຣຕຠາເວນ. ສຂິລນ຺ຕິ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ສາຂລ຺ຍໍ? ຍາ ສາ ວາຈາ ຖທ຺ຘກາ ກກ຺ກສາ ຜຣຸສາ ກຏຸກາ ອຠິສຊ຺ຊນີ ໂກຘສາມນ຺ຕາ ອສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິກາ, ຕຖາຣູປິໍ ວາຈໍ ປຫາຍ ຍາ ສາ ວາຈາ ເນລາ ກຓ຺ຓສຸຂາ ເປມນີຍາ ຫທຍງ຺ຄມາ ໂປຣີ ພຫຸຊນກນ຺ຕາ ພຫຸຊນມນາປາ, ຕຖາຣູປິໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາ ໂຫຕິ. ຍາ ຕຕ຺ຖ ສຓ຺ຫວາຈຕາ ສຂິລວາຈຕາ ອຜຣຸສວາຈຕາ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສາຂລ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ໑໓໕໐) ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕນ ສມ຺ໂມທກມຸທຸຠາເວນ ສມນ຺ນາຄຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສຂິລນ຺ຕິ ສມ຺ໂມທກ’’ນ຺ຕິ.

ສທ຺ຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙-໑໐. ປຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໓໙-໔໐. ນວເມ ຠໂຕຕິ ໂປສິໂຕ. ຕໍ ປນ ຠຣຓໍ ຊາຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຸຂປຈ຺ຈຍູປຫຣເຓນ ທຸກ຺ຂປຈ຺ຈຍາປຫຣເຓນ ຈ ປວຕ຺ຕິຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອມ຺ເຫຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຫຕ຺ຖປາທວຑ຺ຒນາທີຫີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ມຸເຂນ ສິງ຺ຆານິກາປນຍນນຫາປນມຓ຺ຑນາທິຎ຺ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ມາຕາປິຕູນໍ ສນ຺ຕກໍ ເຂຕ຺ຕາທິໍ ອວິນາເສຕ຺ວາ ຣກ຺ຂິຕໍ ເຕສໍ ປຣມ຺ປຣາຍ ຐິຕິຍາ ກາຣຓໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕກໍ…ເປ… ກຸລວໍໂສ ຈິຣໍ ຐສ຺ສຕີ’’ຕິ. ສລາກຠຕ຺ຕາທີນິ ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ສລາກຠຕ຺ຕາທີນິ ອວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ. ຍສ຺ມາ ທາຍຊ຺ຊປ຺ປຏິລາຠສ຺ສ ໂຍຄ຺ຍຠາເວນ ວຕ຺ຕມາໂນເຍວ ທາຍສ຺ສ ປຏິປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ນ ອິຕໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ກຸລວໍສານຸຣູປາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິອາທິ. ອຕ຺ຕນາ ທາຍຊ຺ຊາຣຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ຕານໍ ທາຍຊ຺ຊາຣຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ມາຕາປິຕໂຣ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ໂອວາເທ ອວຕ຺ຕມາເນ ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ເນ ທາຣເກ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອປຸຕ຺ເຕ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຕ ທາຍຊ຺ຊາຣຫາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ໂອວາເທ ວຕ຺ຕມາເນ ປນ ກຸລສນ຺ຕກສ຺ສ ສາມິເກ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕຕິຍທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ມຕທິວສໂຕ ຕຕິຍທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ. ທສມໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ປຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຸມນວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.