(໒໐) ໕. ມຫາວຄ຺ໂຄ

໑. ໂສຕານຸຄຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໑. ປຎ຺ຈມສ຺ສ ປຐເມ ໂສຕານຸຄຕານນ຺ຕິ ປສາທໂສຕໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຕານໍ, ປຄຸຓານໍ ວາຈຸຄ຺ຄຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍຠູຕາ ຈ ປສາທໂສຕໍ ໂອທຫິຕ຺ວາ ຎາຓໂສເຕນ ສຸຏ຺ຐຸ ວວຕ຺ຖປິຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປສາທໂສຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຫິ ອຸຄ຺ຄຫິຕປຸພ຺ພວຈນໍ ຕໍ ຕໍ ປຄຸຓໍ ນິຈ຺ຉຣິຕໍ ສຸຏ຺ຐຸ ວວຕ຺ຖປິຕໍ ນ ໂຫຕິ. ‘‘ອສຸກໍ ສຸຕ຺ຕໍ ວາ ຊາຕກໍ ວາ ກເຖຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສຊ຺ຌາຍິຕ຺ວາ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ສມນຸຄ຺ຄາຫິຕ຺ວາ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຕໍ ຕໍ ປຄຸຓໍ ຠວງ຺ຄໂສຕສທິສໍ ໂຫຕິ ‘‘ອສຸກໍ ສຸຕ຺ຕໍ ວາ ຊາຕກໍ ວາ ກເຖຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຕເມວ ກເຖຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຎາຓໂສເຕນ ວວຕ຺ຖປິຕານ’’ນ຺ຕິ. ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄາທີນິ ຕີຓິ ລິງ຺ຄານິ. ນາມາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປທານິ. ປຐມາທໂຍ ສຕ຺ຕ ວິຠຕ຺ຕິໂຍ.

ວຬຎ຺ເຊຕີຕິ ປາຬິໍ ອນຸສນ຺ຘິໍ ປຸພ຺ພາປຣວເສນ ວາຈຸຄ຺ຄຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຘາເຣຕິ. ວຈສາ ປຣິຈິຕາຕິ ສຸຕ຺ຕທສກວຄ຺ຄທສກປຓ຺ຓາສທສກວເສນ ວາຈາຍ ສຊ຺ຌາຍິຕາ, ‘‘ທສສຸຕ຺ຕານິ ຄຕານິ, ທສວຄ຺ຄານິ ຄຕານີ’’ຕິອາທິນາ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ວາຈາຍ ສຊ຺ຌາຍິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຄ຺ຄາທິວເສນ ຫິ ອິຘ ວຈສາ ປຣິຈໂຍ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ນ ປນ ສຸຕ຺ເຕກເທສສ຺ສ ສຸຕ຺ຕມຕ຺ຕສ຺ສ ວຈສາ ປຣິຈໂຍ. ມນສາ ອນຸ ອນຸ ເປກ຺ຂິຕາ ຠາຄໂສ ນິຊ຺ຌາຍິຕາ ວິທິຕາ ມນຸສານຸເປກ຺ຂິຕາ. ຍສ຺ສ ວາຈາຍ ສຊ຺ຌາຍິຕໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ມນສາ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປາກຏໍ ໂຫຕິ, ມຫາທີປໍ ຊາເລຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ຣູປຄຕໍ ວິຍ ວິຠູຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາຕິ ນິຊ຺ຊຏໍ ນິຄ຺ຄຸມ຺ພໍ ກຕ຺ວາ ສຸຏ຺ຐຸ ຍາຖາວໂຕ ປຏິວິທ຺ຘາ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ໂສຕານຸຄຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ຐານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໒. ທຸຕິເຍ ສໍວາເສນາຕິ ສຫວາເສນ. ສີລໍ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ອຍໍ ສຸສີໂລ ວາ ທຸສ຺ສີໂລ ວາ’’ຕິ ສຫ ວສນ຺ເຕນ ອຸປສງ຺ກມນ຺ເຕນ ຊານິຕພ຺ໂພ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ, ນ ອິຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ຕຎ຺ຈ ສີລໍ ທີເຆນ ກາເລນ ເວທິຕພ຺ພໍ, ນ ອິຕ຺ຕເຣນ. ທ຺ວີຫຕີຫຎ຺ຫິ ສໍຍຕາກາໂຣ ຈ ສໍວຸຕິນ຺ທ຺ຣິຍາກາໂຣ ຈ ນ ສກ຺ກາ ທສ຺ເສຕຸໍ. ມນສິ ກໂຣຕາຕິ ຕມ຺ປິ ‘‘ສີລມສ຺ສ ປຣິຄ຺ຄເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ ມນສິກໂຣນ຺ເຕນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ເຕເນວ ສກ຺ກາ ຊານິຕຸໍ, ນ ອິຕເຣນ. ປຎ຺ຎວຕາຕິ ຕມ຺ປິ ສປ຺ປຎ຺ເຎເນວ ປຓ຺ຑິເຕນ. ພາໂລ ຫິ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕປິ ຊານິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ.

ສໍໂວຫາເຣນາຕິ ອປຣາປຣໍ ກຖເນນ.

‘‘ໂຍ ຫິ ໂກຈິ ມນຸສ຺ເສສຸ, ໂວຫາຣໍ ອຸປຊີວຕິ;

ເອວໍ ວາເສຏ຺ຐ ຊານາຫິ, ວາຓິໂຊ ໂສ ນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ. (ມ. ນິ. ໒.໔໕໗; ສຸ. ນິ. ໖໑໙) –

ເອຕ຺ຖ ຫິ ພ຺ຍວຫາໂຣ ນາມ. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣິຍໂວຫາຣາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອນຣິຍໂວຫາຣາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໑໓) ເອຕ຺ຖ ເຈຕນາ. ‘‘ສງ຺ຂາ ສມຎ຺ຎາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ໂວຫາໂຣ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໓໑໓-໑໓໑໕; ມຫານິ. ໗໓) ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ‘‘ໂວຫາຣມຕ຺ເຕນ ໂສ ໂວຫເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໕) ເອຕ຺ຖ ກຖາໂວຫາໂຣ. ອິຘາປິ ເອໂສວ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຫິ ສມ຺ມຸຂາກຖາ ປຣມ຺ມຸຂາກຖາຍ ນ ສເມຕິ ປຣມ຺ມຸຂາກຖາ ສມ຺ມຸຂາກຖາຍ. ຕຖາ ປຸຣິມກຖາ ປຈ຺ຉິມກຖາຍ, ປຈ຺ຉິມກຖາ ຈ ປຸຣິມກຖາຍ. ໂສ ກຖເນເນວ ສກ຺ກາ ຊານິຕຸໍ ‘‘ອສຸຈິ ເອໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ. ສຸຈິສີລສ຺ສ ປນ ປຸຣິມໍ ປຈ຺ຉິເມນ, ປຈ຺ຉິມຎ຺ຈ ປຸຣິເມນ ສເມຕິ. ສມ຺ມຸຂາກຖິຕໍ ປຣມ຺ມຸຂາກຖິເຕນ ສເມຕິ, ປຣມ຺ມຸຂາກຖິຕຎ຺ຈ ສມ຺ມຸຂາກຖິເຕນ, ຕສ຺ມາ ກຖເນນ ສກ຺ກາ ສຸຈິຠາໂວ ຊານິຕຸນ຺ຕິ ປກາເສນ຺ໂຕ ເອວມາຫ.

ຖາໂມຕິ ຎາຓຖາໂມ. ຍສ຺ສ ຫິ ຎາຓຖາໂມ ນຕ຺ຖິ, ໂສ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ອຸປທ຺ທເວສຸ ຄເຫຕພ຺ພໍ ຄຫຓໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກິຈ຺ຈໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ອທ຺ວາຣກຆຣໍ ປວິຏ຺ໂຐ ວິຍ ຈຣຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອາປທາສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ຖາໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ສາກຈ຺ຉາຍາຕິ ສໍກຖາຍ. ທຸປ຺ປຎ຺ຎສ຺ສ ຫິ ກຖາ ອຸທເກ ເຄຓ຺ຑຸ ວິຍ ອຸປ຺ປິລວຕິ. ປຎ຺ຎວໂຕ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ປຏິຠານໍ ອນນ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸທກວິປ຺ຜນ຺ທິເຕເນວ ຫິ ມຈ຺ໂຉ ຂຸທ຺ທໂກ ວາ ມຫນ຺ໂຕ ວາຕິ ຎາຍຕິ.

ຎາຕິວິນາໂສຕິ ໂຈຣໂຣຄຠຍາທີຫິ ຎາຕີນໍ ວິນາໂສ. ໂຠຄານໍ ພ຺ຍສນໍ ໂຠຄພ຺ຍສນໍ, ຣາຊໂຈຣາທິວເສນ ໂຠຄວິນາໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ທຸຕິຍປເທປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ. ປຎ຺ຫຸມ຺ມຄ຺ໂຄຕິ ປຎ຺ຫຄເວສນໍ, ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວີມໍສນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕປ຺ປກນ຺ຕິ ອຕິຕ຺ຕິກຣຏ຺ເຐນ ອຕປ຺ປກໍ ສາທຸຣສໂຠຊນໍ ວິຍ. ສຓ຺ຫນ຺ຕິ ສຸຂຸມສຠາວໍ.

ຐານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຠທ຺ທິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໓. ຕຕິເຍ ກຣຓສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣໍ ກິຣິຍໍ ກຣຓຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ຕໍ ລກ຺ຂຓໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ກຣຓຸຕ຺ຕຣິຍລກ຺ຂໂຓ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ຠທ຺ທິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ສາມຸຄິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປາຣິສຸທ຺ຘິຍາ ປຘານຠູຕານິ ວາ ອງ຺ຄານິ ປາຣິສຸທ຺ຘິປຘານິຍງ຺ຄານິ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ສາມຸຄິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ວປ຺ປສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໕. ປຎ຺ຈເມ ປິຫິຕຕ຺ຕາຕິ ອກຸສລສ຺ສ ປເວສນທ຺ວາຣໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ຐິຕຕ຺ຕາ. ກາເຍນ ສໍວຣິຕພ຺ພຎ຺ຫິ ອປິຫິເຕນ ທ຺ວາເຣນ ປວຕ຺ຕນກໍ ປາປຘມ຺ມໍ ສໍວຣິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ກາເຍນ ສໍວຸໂຕ ນາມ. ຂຍວິຣາເຄນາຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕຂຍສງ຺ຂາເຕນ ວິຣຊ຺ຊເນນ, ອນຸປ຺ປາທນິໂຣເຘນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິໍ ວິຊ຺ຊາ ປຸພ຺ເພ ອຸປ຺ປນ຺ນາຕິ? ອຸຠຍເມຕໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ປຫານາຠິສມຍຠາວນາຠິສມຍານໍ ອຠິນ຺ນກາລຕ຺ຕາ ປທີປຸຊ຺ຊລເນນ ອນ຺ຘກາຣໍ ວິຍ ວິຊ຺ຊຸປ຺ປາເທນ ອວິຊ຺ຊາ ນິຣຸທ຺ຘາວ ໂຫຕິ, ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ວາ ເຫຕຸຜລຕ຺ຕມຸປຈາຣວເສນ. ຍຖາ ຫິ ປທີປຸຊ຺ຊລນເຫຕຸໂກ ອນ຺ຘກາຣວິຄໂມ, ເອວໍ ວິຊ຺ຊຸປ຺ປາທເຫຕຸໂກ ອວິຊ຺ຊານິໂຣໂຘ. ເຫຕຸຜລຘມ຺ມາ ຈ ສມານກາລາປິ ປຸພ຺ພາປຣກາລາ ວິຍ ໂວຫຣີຍນ຺ຕິ ຍຖາ ‘‘ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຣູເປ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໐໐; ໓.໔໒໑, ໔໒໕, ໔໒໖; ສໍ. ນິ. ໒.໔໓-໔໔; ໒.໔.໖໐; ກຖາ. ໔໖໕, ໔໖໗) ປຈ຺ຈຍາທານຸປ຺ປຊ຺ຊນກິຣິຍາ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ຈ ວິຫນນໂຕ ວິຆາໂຕ, ທຸກ຺ຂໍ. ປຣິທຫນໂຕ ປຣິຬາໂຫ.

ນິຈ຺ຈວິຫາຣາຕິ ສພ຺ພທາ ປວຕ຺ຕນກວິຫາຣາ. ຐເປຕ຺ວາ ຫິ ສມາປຕ຺ຕິເວລໍ ຠວງ຺ຄເວລຎ຺ຈ ຂີຓາສວາ ອິມິນາ ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາວິຫາເຣນ ສພ຺ພກາລໍ ວິຫຣນ຺ຕິ. ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ. ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາຕິ ຫິ ນິສ຺ສຍໂວຫາເຣນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສສມ຺ຠາຣກຖາ ເຫສາ ຍຖາ ‘‘ຘນຸນາ ວິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ນິສ຺ສຍສີເສນ ນິສ຺ສິຕສ຺ສ ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຣາຄວເສນ ນ ໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ໂຫຕີຕິ ເຄຫສິຕເປມວເສນປິ ຊວນກ຺ຂເຓ ໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ນ ໂຫຕິ ມຄ຺ເຄນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ, ນ ໂທມນສ຺ສຊາໂຕ ປສາທຎ຺ຎຖຕ຺ຕວເສນປິ. ອຸເປກ຺ຂໂກ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣຕີຕິ ອສມເປກ຺ຂເນນ ໂມຫໍ ອນຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ ຎາຓຸເປກ຺ຂາວເສເນວ ອຸເປກ຺ຂໂກ ວິຫຣຕິ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ. ຂີຓາສໂວ ຫິ ອິຏ຺ເຐປິ ອນິຏ຺ເຐປິ ມຊ຺ຌຕ຺ເຕປິ ອາຣມ຺ມເຓ ໂຍ ອສມເປກ຺ຂເນນ ສມສມາ ອໂຍນິໂສຄຫເຓ ອຂີຓາສວານໍ ໂມໂຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ອນຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ ມຄ຺ເຄເນວ ຕສ຺ສ ສມຸຄ຺ຆາຕິຕຕ຺ຕາ ຎາຓຸເປກ຺ຂາວເສເນວ ອຸເປກ຺ຂໂກ ວິຫຣຕິ, ອຍຎ຺ຈສ຺ສ ປຏິປຕ຺ຕິ ສຕິເວປຸລ຺ລປຕ຺ຕິຍາ ປຎ຺ຎາເວປຸລ຺ລປຕ຺ຕິຍາ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎປຣິຄ຺ຄຫິຕາຍາ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອຸເປກ຺ຂໂກ ວິຫຣຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາ ກຖິຕາ. ‘‘ສມ຺ປຊາໂນ’’ຕິ ວຈນໂຕ ປນ ຈຕ຺ຕາຣິ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕານິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ ເຕຫິ ວິນາ ສມ຺ປຊານຕາຍ ອສມ຺ຠວໂຕ. ‘‘ສຕຕວິຫາຣາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອຏ຺ຐປິ ມຫາກິຣິຍຈິຕ຺ຕານິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ ຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍຣຫິຕກາເລປິ ປວຕ຺ຕິໂຊຕນໂຕ. ‘‘ອຣຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອທຸສ຺ສນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຫສິຕຸປ຺ປາທໂວຏ຺ຐພ຺ພເນຫິ ສທ຺ຘິໍ ທສ ຈິຕ຺ຕານິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ອຣຊ຺ຊນາທຸສ຺ສນວເສນ ປວຕ຺ຕິ ຫິ ເຕສມ຺ປິ ສາຘາຣຓາຕິ. ນນຸ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ອຸເປກ຺ຂໂກ ວິຫຣຕີ’’ຕິ ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາວເສນ ອິເມສໍ ສຕຕວິຫາຣານໍ ອາຄຕຕ຺ຕາ ໂສມນສ຺ສໍ ກຖໍ ລພ຺ຠຕີຕິ? ອາເສວນໂຕຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ຂີຓາສໂວ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ເຐປິ ອາຣມ຺ມເຓ ມຊ຺ຌຕ຺ເຕ ວິຍ ພຫຸລໍ ອຸເປກ຺ຂໂກ ວິຫຣຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສຸທ຺ຘປ຺ປກຕິຠາວາວິຊຫນໂຕ, ກທາຈິ ປນ ຕຖາ ເຈໂຕຠິສງ຺ຂາຣຠາເວ ຍໍ ຕໍ ສຠາວໂຕ ອິຏ຺ຐໍ ອາຣມ຺ມຓໍ, ຕສ຺ສ ຍາຖາວໂຕ ສຠາວຄ຺ຄຫຓວເສນປິ ອຣຫໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕເຕວ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ປຸພ຺ພາເສວນວເສນ.

ກາໂຍຕິ (ສໍ. ນິ. ຏີ. ໒.໒.໕໑) ປຎ຺ຈທ຺ວາຣກາໂຍ, ໂສ ອນ຺ໂຕ ອວສານໍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ກາຍນ຺ຕິກາ, ຕໍ ກາຍນ຺ຕິກໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ຍາວ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣກາໂຍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕາວ ປວຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຊີວິຕນ຺ຕິກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ມໂນທ຺ວາຣິກເວທນາໂຕ ປຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຐມໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕໂຕ ເອວ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘມຕ຺ຖໍ ສຣູເປເນວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມໂນທ຺ວາຣິກເວທນາ ປຐມໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທານິ ຕເມວ ສງ຺ເຂເປນ ວຸຕ຺ຕໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ສາ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຍາວ ເຕຕ຺ຕິໍສວສ຺ສານິ ປຐມວໂຍ. ປຎ຺ຎາສວສ຺ສກາເລຕິ ປຐມວຍໂຕ ຍາວ ປຎ຺ຎາສວສ຺ສກາລາ, ຕາວ. ຐິຕາ ໂຫຕີຕິ ວຑ຺ຒິຫານິໂຍ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ສມຣູເປເນວ ຐິຕາ ໂຫຕິ. ມນ຺ທາຕິ ມຸທຸກາ ອຕິຂິຓາ. ຕທາຕິ ອສີຕິນວຸຕິວສ຺ສກາເລ ວທນ຺ເຕປິ ຕຖາຈິຣປຣິຈິເຕປີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຠຄ຺ຄາຕິ ເຕໂຊຠຄ຺ເຄນ ຠຄ຺ຄາ ທຸພ຺ພຓ຺ຓາ. ຫທຍໂກຏິໍເຍວາຕິ ຈກ຺ຂາທິວຕ຺ຖູສຸ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເຕສໍ ອາທິອນ຺ຕໂກຏິຠູຕໍ ຫທຍວຕ຺ຖຸໍເຍວ. ຕາວາຕິ ຍາວ ເວທນາ ວຕ຺ຕຕິ, ຕາວ.

ວາປິຍາຕິ ມຫາຕຬາເກນ. ປຎ຺ຈອຸທກມຄ຺ຄສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ປຎ຺ຈຫິ ອຸທກສ຺ສ ປວິສນນິກ຺ຂມນມຄ຺ເຄຫິ ຍຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ຕໂຕ ວິສ຺ສນ຺ທມານໍ ສພ຺ພໂສ ປຸຓ຺ຓຕ຺ຕາ. ປຐມໍ ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕຕິອາທິ ອຸປມາສໍສນ຺ທນໍ. ອິມໍ ເວທນໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ອິມໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ປຣິໂຍສານປ຺ປຕ຺ຕໍ ມໂນທ຺ວາຣິກເວທນໍ ສນ຺ຘາຍ.

ກາຍສ຺ສ ເຠທາຕິ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ວິນາສນໂຕ. ປຣໂຕ ອຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ປຣໂລກວເສນ ອຄນ຺ຕ຺ວາ. ເວທນານໍ ສີຕິຠາໂວ ນາມ ສງ຺ຂາຣທຣຖປຣິຬາຫາຠາໂວ. ໂສ ປນາຍໍ ສພ຺ພໂສ ອປ຺ປວຕ຺ຕິວເສເນວາຕິ ອາຫ ‘‘ອປ຺ປວຕ຺ຕນຘມ຺ມານິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ.

ອຕ຺ຕຠາວໍ ນາເສຕຸກາມສ຺ສ ທຬ຺ຫໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສໍເວຄຎາຓໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ກຸທາໂລ ວິຍ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ. ຕໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕຊ຺ຌານສມາຘິໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປິຏກໍ ວິຍ ສມາຘີ’’ຕິ. ຕນ຺ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພວິປສ຺ສນາຣມ຺ຠຎາຓໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຂນິຕ຺ຕິ ວິຍ ວິປສ຺ສນາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ວປ຺ປສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ສາຬ຺ຫສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໖. ຉຏ຺ເຐ ກາຍທຬ຺ຫິພຫຸລຕໍ ຕປຕີຕິ ຕໂປ, ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ວີຣິຍໍ. ເຕນ ກາຍທຬ຺ຫິພຫຸລຕານິມິຕ຺ຕສ຺ສ ປາປສ຺ສ ຊິຄຸຈ຺ຉນໍ ວິຣຊ຺ຊນໍ ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາຕິ ອາຫ ‘‘ທຸກ຺ກຣກາຣິກສງ຺ຂາເຕນາ’’ຕິອາທິ. ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉວາທາຕິອາທີສຸ ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉໍ ວທນ຺ຕິ, ມນສາປິ ຕເມວ ສາຣໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕິ, ກາເຍນປິ ຕເມວ ອລ຺ລີນາ ນານປ຺ປກາຣໍ ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາຣາຕິ ອປຣິສຸທ຺ເຘນ ປາຓາຕິປາຕາທິນາ ກາຍສມາຈາເຣນ ສມນ຺ນາຄຕາ. ອປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາຣາຕິ ອປຣິສຸທ຺ເຘນ ມຸສາວາທາທິນາ ວຈີສມາຈາເຣນ ສມນ຺ນາຄຕາ. ອປຣິສຸທ຺ຘມໂນສມາຈາຣາຕິ ອປຣິສຸທ຺ເຘນ ອຠິຊ຺ຌາທິນາ ມໂນສມາຈາເຣນ ສມນ຺ນາຄຕາ. ກາມໍ ອກຸສລກາຍສມາຈາຣວຈີສມາຈາຣປ຺ປວຕ຺ຕິກາເລປິ ອຠິຊ຺ຌາທໂຍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິເຍວ, ຕທາ ປນ ເຕ ເຈຕນາປກ຺ຂິກາ ວາ ອພ຺ໂພຫາຣິກາ ວາຕິ, ມໂນສມາຈາຣວາເຣ ເອວ ອຠິຊ຺ຌາທິວເສນ ໂຍຊນາ ກຕາ. ອຖ ວາ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ປວຕ຺ຕານໍ ປາຓາຕິປາຕາທີນໍ ວຈີສມາຈາຣາທິຠາວາຠາໂວ ວິຍ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ປວຕ຺ຕານມ຺ປິ ອຠິຊ຺ຌາທີນໍ ກາຍສມາຈາຣາທິຠາໂວ ອສິທ຺ໂຘ, ມໂນສມາຈາຣຠາໂວ ເອວ ປນ ສິທ຺ໂຘຕິ ກຕ຺ວາ ມໂນສມາຈາຣວາເຣ ເອວ ອຠິຊ຺ຌາທໂຍ ອຸທ຺ຘຏາ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ທ຺ວາເຣ ຈຣນ຺ຕິ ກມ຺ມານິ, ນ ທ຺ວາຣາ ທ຺ວາຣຈາຣິໂນ;

ຕສ຺ມາ ທ຺ວາເຣຫິ ກມ຺ມານິ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວວຕ຺ຖິຕາ’’ຕິ. (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑ ກາມາວຈຣກຸສລທ຺ວາຣກຖາ);

ອປຣິສຸທ຺ຘາຊີວາຕິ ອປຣິສຸທ຺ເຘນ ເວຊ຺ຊກມ຺ມທູຕກມ຺ມວຑ຺ຒິໂຍຄາທິນາ ເອກວີສຕິອເນສນາເຠເທນ ອາຊີເວນ ສມນ຺ນາຄຕາ. ອິທຎ຺ຈ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕານໍເຍວ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ເຍປິ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ ປນ ວຈນໂຕ ພາຫິຣກວເສນ ຄຫຏ຺ຐວເສນ ຈ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຄຫຏ຺ຐານມ຺ປິ ຫິ ຊາຕິຘມ຺ມກຸລຘມ຺ມເທສຘມ຺ມວິໂລມນວເສນ ອຎ຺ຎຖາປິ ມິຈ຺ຉາຊີໂວ ລພ຺ຠເຕວ.

ຎາຓທສ຺ສນາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຎາຓທສ຺ສນນ຺ຕິ ມຄ຺ຄຎາຓມ຺ປິ ວຸຈ຺ຈຕິ ຜລຎາຓມ຺ປິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓມ຺ປິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓມ຺ປິ ວິປສ຺ສນາຎາຓມ຺ປິ. ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖໍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໕໗) ຫິ ເອຕ຺ຖ ມຄ຺ຄຎາຓໍ ‘‘ຎາຓທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຍມຎ຺ໂຎ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ໂມ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ ອຘິຄໂຕ ຜາສຸວິຫາໂຣ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໓໒໘) ເອຕ຺ຖ ຜລຎາຓໍ. ‘‘ຠຄວໂຕປິ ໂຂ ຎາຓໍ ອຸທປາທິ ສຕ຺ຕາຫກາລກໂຕ ອາຬາໂຣ ກາລາໂມ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໐) ເອຕ຺ຖ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ. ‘‘ຎາຓຎ຺ຈ ປນ ເມ ທສ຺ສນໍ ອຸທປາທິ, ອກຸປ຺ປາ ເມ ວິມຸຕ຺ຕິ, ອຍມນ຺ຕິມາ ຊາຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑; ມຫາວ. ໑໖; ປຏິ. ມ. ໒.໓໐) ເອຕ຺ຖ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ. ‘‘ຎາຓທສ຺ສນາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນີຫຣຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໓໔-໒໓໕) ເອຕ຺ຖ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ. ອິຘ ປນ ຎາຓທສ຺ສນາຍາຕິ ມຄ຺ຄຎາຓໍ ‘‘ຎາຓທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ມຄ຺ຄຎາຓສງ຺ຂາຕາຍ ທສ຺ສນາຍາ’’ຕິ. ອວິຣາຘິຕໍ ວິຊ຺ຌຕີຕິ ອວິຣາຘິຕໍ ກຕ຺ວາ ວິຊ຺ຌຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ສາຬ຺ຫສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ມລ຺ລິກາເທວີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໗. ສຕ຺ຕເມ ອປ຺ເປສກ຺ຂາຕິ ອປ຺ປານຸຠາວາ. ສາ ປນ ອປ຺ເປສກ຺ຂຕາ ອາຘິປເຕຍ຺ຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຣິວາຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ອຠາເວນ ປາກຏາ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຣິວາຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອປ຺ປປຣິວາຣາ’’ຕິ ອາຫ. ອິສ຺ສຣາຕິ ອາຘິປເຕຍ຺ຍສໍວຕ຺ຕນກມ຺ມພເລນ ອີສນສີລາ. ສາ ປນສ຺ສາ ອິສ຺ສຣຕາ ວິຠວສມ຺ປຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍາ ປາກຏາ ຊາຕາຕິ ອຑ຺ຒຕາປຣິຍາຍຠາເວນ ວທນ຺ໂຕ ‘‘ອຑ຺ຒາຕິ ອິສ຺ສຣາ’’ຕິ ອາຫ. ມຫນ຺ຕໍ ຘນເມຕິສ຺ສາ ຠູມິຄຕຎ຺ເຈວ ວຬຎ຺ຊນກຎ຺ຈາຕິ ມຫທ຺ຘນາ. ອິຘ ປນ ວຬຎ຺ຊນເກເນວ ຘເນນ ມຫທ຺ຘນຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວຬຎ຺ຊນກຘເນນ ມຫທ຺ຘນາ’’ຕິ ອາຫ. ອີສຕີຕິ ອີສາ, ອຠິຠູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຫຕີ ອີສາ ມເຫສາ, ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕມເຫສຕາຍ ປນ ປເຣຫິ ມເຫໂສຕິ ອກ຺ຂາຕພ຺ພຕາຍ ມເຫສກ຺ຂາ. ຍສ຺ມາ ປນ ໂສ ມເຫສກ຺ຂາຠາໂວ ອາຘິປເຕຍ຺ຍປຣິວາຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ມຫາປຣິວາຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສຓ຺ຐານປາຣິປູຣິຍາ ອຘິກໍ ຣູປມສ຺ສາຕິ ອຠິຣູປາ. ສຓ຺ຐານປາຣິປູຣິຍາຕິ ຈ ຫຕ຺ຖປາທາທິສຣີຣາວຍວານໍ ສຸສຓ຺ຐິຕຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວຍວປາຣິປູຣິຍາ ຫິ ສມຸທາຍປາຣິປູຣິສິທ຺ຘິ. ຣູປນ຺ຕິ ຈ ສຣີຣໍ ‘‘ຣູປວນ຺ເຕວ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ທສ຺ສນຍຸຕ຺ຕາຕິ ສຸຣູປຠາເວນ ປສ຺ສິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕາ, ທິສ຺ສມານາ ຈກ຺ຂູນິ ປິຍາຍຕີຕິ ອຎ຺ຎກິຈ຺ຈວິກ຺ເຂປໍ ຫິຕ຺ວາປິ ທຏ຺ຐພ຺ພາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ທິສ຺ສມານາວ ໂສມນສ຺ສວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕີຕິ ປາສາທິກາ. ເຕນາຫ ‘‘ທສ຺ສເນນ ປາສາທິກາ’’ຕິ. ໂປກ຺ຂຣຕາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ສຸນ຺ທຣຠາໂວ, ວຓ຺ຓສ຺ສ ໂປກ຺ຂຣຕາ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາ, ຕາຍ ວຓ຺ຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂປຣາຓາ ປນ ໂປກ຺ຂຣນ຺ຕິ ສຣີຣໍ ວທນ຺ຕິ, ວຓ຺ຓໍ ວຓ຺ຓເມວ. ເຕສໍ ມເຕນ ວຓ຺ຓຎ຺ຈ ໂປກ຺ຂຣຎ຺ຈ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣານິ, ເຕສໍ ຠາໂວ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາ. ອິຕິ ປຣມາຍ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍາຕິ ອຸຕ຺ຕມປຣິສຸທ຺ເຘນ ວຓ຺ເຓນ ເຈວ ສຣີຣສຓ຺ຐານສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕເນວາຫ ‘‘ວຓ຺ເຓນ ເຈວ ສຣີຣສຓ຺ຐາເນນ ຈາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ວຓ຺ເຓນາຕິ ວຓ຺ຓຘາຕຸຍາ. ສຣີຣໍ ນາມ ສນ຺ນິເວສວິສິຏ຺ໂຐ ກຣຈຣຓຄີວາສີສາທິອວຍວສມຸທາໂຍ, ໂສ ຈ ສຓ຺ຐານມຸເຂນ ຄຍ຺ຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສຣີຣສຓ຺ຐາເນນາ’’ຕິ.

ອຠິສຊ຺ຊຕີຕິ ກຸຊ຺ຌນວເສເນວ ກຸຏິລກຓ຺ຏໂກ ວິຍ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ສມຸຏ຺ຐາເນ ມກຣທນ຺ໂຕ ວິຍ ລຄຕິ. ຍຎ຺ຫິ ໂກຘສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠູເຕ ອາຣມ຺ມເຓ ອຸປນາຫສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ກຸຊ຺ຌນວເສນ ອຠິສຊ຺ຊນໍ, ຕໍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ, ນ ລຸພ຺ຠນວເສນ. ກຸປ຺ປຕີຕິອາທີສຸ ປຸພ຺ພຸປ຺ປຕ຺ຕິ ໂກໂປ, ຕໂຕ ພລວຕໂຣ ພ຺ຍາປາໂທ ລທ຺ຘາເສວນຕາຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຍາປຊ຺ຊນໂຕ. ສາຕິສຍໍ ລທ຺ຘາເສວນຕາຍ ຕໂຕ ພ຺ຍາປາທໂຕປິ ພລວຕຣາ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກຠາເວນ ຖາມປ຺ປຕ຺ຕິ ປຕິຕ຺ຖິຍນາ. ອນ຺ນໍ ປານນ຺ຕິອາທີສຸ ອທີຍໂຕ ອນ຺ນໍ, ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍຎ຺ຈ. ປາຕພ຺ຍໂຕ ປານໍ, ຍໍກິຎ຺ຈິ ປານໍ. ວສິຕພ຺ພໂຕ ອຈ຺ຉາເທຕພ຺ພໂຕ ວຕ຺ຖໍ, ນິວາສນປາວຸຣຓໍ. ຍນ຺ຕິ ເຕນາຕິ ຍານໍ, ຉຕ຺ຕຸປາຫນວຍ຺ຫສິວິກາທິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຄມນປຈ຺ຈຍໍ. ຉຕ຺ຕມ຺ປິ ຫິ ວສ຺ສາຕປທຸກ຺ຂນິວາຣເຓນ ມຄ຺ຄຄມນສາຘນນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ຍານ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ມາລນ຺ຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ສຸມນມາລາທິປຸປ຺ຜໍ. ຄນ຺ຘນ຺ຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຈນ຺ທນາທິວິເລປນໍ.

ມລ຺ລິກາເທວີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ອຕ຺ຕນ຺ຕປສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໘. ອຏ຺ຐເມ ອາຫິໂຕ ອຫໍມາໂນ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຕຠາໂວ. ອິຘ ປນ ໂຍ ປໂຣ ນ ໂຫຕິ, ໂສ ອຕ຺ຕາ, ຕໍ ອຕ຺ຕານໍ. ປຣນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ. ທິຏ຺ເຐຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠູເຕ. ຘມ຺ເມຕິ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘຘມ຺ເມ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ອຕ຺ຕາ ຠວຕິ, ອຕ຺ຕສຎ຺ຎາທິຏ຺ຐິ ຠວຕີຕິ ອຕ຺ຕຠາວສມຎ຺ຎາ. ເຕນາຫ ‘‘ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມຕິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ’’ຕິ. ຉາຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຕຓ຺ຫາ ຊິຆຈ຺ຉາເຫຕຸຕາຍ. ອນ຺ໂຕ ຕາປນກິເລສານນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ທຣຖປຣິຬາຫຊນເນນ ສນ຺ຕາປນກິເລສານໍ.

ປເຣສໍ ຫນນຆາຕນາທິນາ ໂຣທາປນໂຕ ລຸທ຺ໂທ. ຕຖາ ວິຆາຕກຠາເວນ ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ວິທາລນໂຕ ທາຣຸໂຓ. ຖທ຺ຘຫທໂຍ ກກ຺ຂໂຬ. ພນ຺ຘນາຄາເຣ ນິຍຸຕ຺ໂຕ ພນ຺ຘນາຄາຣິໂກ.

ຂຕ຺ຕິຍາຠິເສເກນາຕິ ຂຕ຺ຕິຍານໍ ກາຕພ຺ພອຠິເສເກນ. ສນ຺ຖາຄາຣນ຺ຕິ ສນ຺ຖາຣວເສນ ກຕໍ ອຄາຣໍ ຍຎ຺ຎາຄາຣໍ. ສປ຺ປິເຕເລນາຕິ ສປ຺ປິມິສ຺ເສນ ເຕເລນ. ຍມກສ຺ເນເຫນ ຫິ ເອສາ ຕທາ ກາຍໍ ອພ຺ຠຎ຺ຊຕິ. ວຈ຺ຉຠາວໍ ຕຣິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ວຈ຺ຉຕໂຣ. ປຣິກ຺ເຂປກຣຓຕ຺ຖາຍາຕິ ນວມາລາຫິ ສທ຺ຘິໍ ທພ຺ເຠຫິ ເວທິຍາ ປຣິກ຺ຂິປນຕ຺ຖາຍ. ຍຎ຺ຎຠູມິຍນ຺ຕິ ອວເສສຍຎ຺ຎຏ຺ຐາເນ.

ທູຣສມຸສ຺ສາຣິຕມານສ຺ເສວ ສາສເນ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິ ສມ຺ຠວຕິ, ນ ມານຊາຕິກສ຺ສາຕິ ອາຫ ‘‘ນິຫຕມານຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອຸສ຺ສນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ພຫຸຠາວໂຕ. ໂຠຄາໂຣຄ຺ຍາທິວຕ຺ຖຸກາ ມທາ ສຸປ຺ປຫິຍາ ໂຫນ຺ຕິ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອວຏ຺ຐານໂຕ, ນ ຕຖາ ກຸລວິຊ຺ຊາມທາຕິ ຂຕ຺ຕິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸລານໍ ປພ຺ພຊິຕານມ຺ປິ ຊາຕິວິຊ຺ຊາ ນິສ຺ສາຍ ມານຊປ຺ປນໍ ທຸປ຺ປຊຫນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຫິ…ເປ… ມານໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ວິຊາຕິຕາຍາຕິ ນິຫີນຊາຕິຕາຍ. ປຕິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີຕິ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ສີລໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ສີລວເສນ ຫິ ສາສເນ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ປຕິຏ຺ຐາຕຸນ຺ຕິ ວາ ສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວເຘນ ໂລກຸຕ຺ຕຣາຍ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປຕິຏ຺ຐາຕຸໍ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຫິ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ນາ ສຸຊາຕາເຍວ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ທຸຊ຺ຊາຕາ.

ປຣິສຸທ຺ຘນ຺ຕິ ຣາຄາທີນໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ປຫານທີປນໂຕ ນິຣຸປກ຺ກິເລສຕາຍ ສພ຺ພໂສ ວິສຸທ຺ຘໍ. ສທ຺ຘໍ ປຏິລຠຕີຕິ ໂປຖຸຊ຺ຊນິກສທ຺ຘາວເສນ ສທ຺ທຫຕິ. ວິຎ຺ຎຸຊາຕິການຎ຺ຫິ ຘມ຺ມສມ຺ປຕ຺ຕິຄ຺ຄຫຓປຸພ຺ພິກາ ສທ຺ຘາສິທ຺ຘິ ຘມ຺ມປ຺ປມາຓຘມ຺ມປ຺ປສນ຺ນຠາວໂຕ. ຊາຍມ຺ປຕິກາຕິ ຆຣຓິປຕິກາ. ກາມໍ ‘‘ຊາຍມ຺ປຕິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຆຣສາມິກຆຣສາມິນິວເສນ ທ຺ວິນ຺ນໍເຍວ ຄຫຓໍ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ຍສ຺ສ ປນ ປຸຣິສສ຺ສ ອເນກາ ປຊາປຕິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ກິໍ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອກາຍປິ ສໍວາໂສ ສມ຺ພາໂຘຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ທ຺ເວ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣາຄາທິນາ ສກິຎ຺ຈນຏ຺ເຐນ, ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸອາທິນາ ສປລິໂພຘຏ຺ເຐນ ຣາຄຣຊາທີນໍ ອາຄມນປຖຕາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນຏ຺ຐານຕາ ເອວາຕິ ທ຺ເວປິ ວຓ຺ຓນາ ເອກຕ຺ຖາ, ພ຺ຍຎ຺ຊນເມວ ນານໍ. ອລຄ຺ຄນຏ຺ເຐນາຕິ ອສຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ອປ຺ປຏິພທ຺ຘຠາເວນ. ເອວໍ ອກຸສລກຸສລປ຺ປວຕ຺ຕີນໍ ຐານຠາເວນ ຆຣາວາສປພ຺ພຊ຺ຊານໍ ສມ຺ພາຘພ຺ໂຠກາສຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ກຸສລປ຺ປວຕ຺ຕິຍາເຍວ ອຏ຺ຐານຏ຺ຐານຠາເວນ ເຕສໍ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສງ຺ເຂປກຖາຕິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ປທຸທ຺ຘາຣໍ ອກຕ຺ວາ ສງ຺ເຂປໂຕ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ. ເອກມ຺ປິ ທິວສນ຺ຕິ ເອກທິວສມຕ຺ຕມ຺ປິ. ອຂຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາຕິ ທຸກ຺ກຏມຕ຺ຕສ຺ສປິ ອນາປຊ຺ຊເນນ ອຂຓ຺ຑິຕໍ ກຕ຺ວາ. ກິເລສມເລນ ອມລິນນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາສໍກິເລສາທິວເສນ ອສໍກິລິຏ຺ຐໍ ກຕ຺ວາ. ປຣິທຫິຕ຺ວາຕິ ນິວາເສຕ຺ວາ ເຈວ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຈ. ອຄາຣວາໂສ ອຄາຣໍ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ, ຕສ຺ສ ວຑ຺ຒິອາວຫໍ ອຄາຣສ຺ສ ຫິຕໍ.

ໂຠຄກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ໂຠຄຣາສິ ໂຠຄສມຸທາໂຍ. ອາພນ຺ຘນຏ຺ເຐນາຕິ ປຸຕ຺ໂຕ ນຕ຺ຕາຕິອາທິນາ ເປມວເສນ ສປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ພນ຺ຘນຏ຺ເຐນ. ອມ຺ຫາກເມເຕຕິ ຎາຍນ຺ຕີຕິ ຎາຕີ, ປິຕາມຫປິຕຸປຸຕ຺ຕາທິວເສນ ປຣິວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ປຣິວຏ຺ໂຏ. ສາມຎ຺ຎວາຈີປິ ສິກ຺ຂາ-ສທ຺ໂທ ອາຊີວສທ຺ທສນ຺ນິຘານໂຕ ອຸປຣິວຸຈ຺ຈມານວິເສສາເປກ຺ຂາຍ ຈ ວິເສສນິວິຏ຺ໂຐວ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍາ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຘິສີລສງ຺ຂາຕາ ສິກ຺ຂາ’’ຕິ. ສິກ຺ຂິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ສິກ຺ຂາ, ສຫ ອາຊີວນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສາຊີໂວ. ສິກ຺ຂນຠາເວນາຕິ ສິກ຺ຂາຍ ສາຊີເວ ຈ ສິກ຺ຂນຠາເວນ. ສິກ຺ຂໍ ປຣິປູເຣນ຺ໂຕຕິ ສີລສໍວຣໍ ປຣິປູເຣນ຺ໂຕ. ສາຊີວຎ຺ຈ ອວີຕິກ຺ກມນ຺ໂຕຕິ ‘‘ນາມກາໂຍ, ປທກາໂຍ, ນິຣຸຕ຺ຕິກາໂຍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນກາໂຍ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໓໙) ວຸຕ຺ຕໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ຠຄວໂຕ ຈ ວຈນໍ ອວີຕິກ຺ກມນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທເມວ ຈ ‘‘ສິກ຺ຂນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ສາຊີວານໍ ອວີຕິກ຺ກໂມ ສິກ຺ຂາປາຣິປູຣິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ. ຕໂຕ ຫິ ຍາວ ມຄ຺ຄາ ສິກ຺ຂາປາຣິປູຣີ ໂຫຕີຕິ.

ອນຸປ຺ປທາຕາຕິ ອນຸພລປ຺ປທາຕາ, ອນຸວຕ຺ຕນວເສນ ວາ ປທາຕາ. ກສ຺ສ ປນ ອນຸວຕ຺ຕນໍ ປທານຎ຺ຈາຕິ? ‘‘ສຫິຕານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສນ຺ຘານສ຺ສາຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສນ຺ຘານານຸປ຺ປທາຕາ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ອນຸວຕ຺ຕນວເສນ ສນ຺ຘານສ຺ສ ປທານໍ ອາຘານໍ ອາຣກ຺ຂນໍ ວາ ທຬ຺ຫກຣຓໍ ໂຫຕິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທ຺ເວ ຊເນ ສມຄ຺ເຄ ທິສ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ອາຣມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອາຣາໂມ, ຣມິຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ອາ-ກາເຣນ ວິນາປິ ອຍມຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມຄ຺ຄຣາໂມຕິປິ ປາຬິ, ອຍເມວຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຖາຕິ –

‘‘ເນລງ຺ໂຄ ເສຕປຈ຺ຉາໂທ, ເອກາໂຣ ວຕ຺ຕຕີ ຣໂຖ;

ອນີຆໍ ປສ຺ສ ອາຍນ຺ຕໍ, ຉິນ຺ນໂສຕໍ ອພນ຺ຘນ’’ນ຺ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໔.໓໔໗; ອຸທາ. ໖໕; ເປຏໂກ. ໒໕) –

ອິມິສ຺ສາ ຄາຖາຍ. ສີລຎ຺ເຫຕ຺ຖ ເນລງ຺ຄນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ຈິຕ຺ໂຕ ຄຫປຕິ, ເນລງ຺ຄນ຺ຕິ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສີລານເມຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໔໗). ສຸກຸມາຣາຕິ ອປ຺ຜຣຸສຕາຍ ມຸທຸກາ. ປຸຣສ຺ສ ເອສາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຣ-ສທ຺ໂທ ຕນ຺ນິວາສິວາຈໂກ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ – ‘‘ຄາໂມ ອາຄໂຕ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ນຄຣວາສີນ’’ນ຺ຕິ. ມນໍ ອປ຺ປາຍຕິ ວຑ຺ເຒຕີຕິ ມນາໂປ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕວຸຑ຺ຒິກຣາ’’ຕິ.

ກາລວາທີຕິອາທິ ສມ຺ຜປ຺ປລາປາ ປຏິວິຣຕສ຺ສ ປຏິປຕ຺ຕິທສ຺ສນໍ. ອຕ຺ຖສໍຫິຕາປິ ຫິ ວາຈາ ອຍຸຕ຺ຕກາລປ຺ປໂຍເຄນ ອຕ຺ຖາວຫາ ນ ສິຍາຕິ ອນຕ຺ຖວິຎ຺ຎາປນວາຈໍ ອນຸໂລເມຕິ, ຕສ຺ມາ ສມ຺ຜປ຺ປລາປໍ ປຊຫນ຺ເຕນ ອກາລວາທິຕາ ປຣິຫຣິຕພ຺ພາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາລວາທີ’’ຕິ. ກາເລນ ວທນ຺ເຕນປິ ອຸຠຍານຕ຺ຖສາຘນໂຕ ອຠູຕໍ ປຣິວຊ຺ເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຠູຕວາທີ’’ຕິ. ຠູຕຎ຺ຈ ວທນ຺ເຕນ ຍໍ ອິຘໂລກປຣໂລກຫິຕສມ຺ປາທກໍ, ຕເທວ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຕ຺ຖວາທີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ເຕນປິ ໂລກິຍຘມ຺ມສນ຺ນິສ຺ສິຕເມວ ອວຕ຺ວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຘມ຺ມວາທີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຈ ອຕ຺ໂຖ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມສນ຺ນິສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວິນຍວາທີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຎ຺ຈນ຺ນຎ຺ຫິ ສໍວຣວິນຍານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນຎ຺ຈ ປຫານວິນຍານໍ ວເສນ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ອຕ຺ໂຖ ນິພ຺ພານາຘິຄມນເຫຕຸຠາວໂຕ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມສນ຺ນິສ຺ສິໂຕ ໂຫຕີຕິ. ເອວໍ ຄຸຓວິເສສຍຸຕ຺ໂຕວ ອຕ຺ໂຖ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ເທສນາໂກສລ຺ເລ ສຕິ ໂສຠຕິ, ກິຈ຺ຈກໂຣ ຈ ໂຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນິຘານວຕິໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທານິ ຕໍ ເທສນາໂກສລ຺ລໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ກາເລນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ປຸຈ຺ຉາທິວເສນ ຫິ ໂອຕິຓ຺ຓວາຈາວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ເອກໍສາທິພ຺ຍາກຣຓວິຠາຄໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຐປນາເຫຕູທາຫຣຓສນ຺ທສ຺ສນາທິໍ ຕໍຕໍກາລານຸຣູປໍ ວິຠາເວນ຺ຕິຍາ ປຣິມິຕປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຣູປາຍ ວິປຸລຕຣຄມ຺ຠີໂຣທາຣປຣມຕ຺ຖວິຕ຺ຖາຣສງ຺ຄາຫິກາຍ ກຖາຍ ຎາຓພລານຸຣູປໍ ປເຣ ຍາຖາວໂຕ ຘມ຺ເມ ປຕິຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ ‘‘ເທສນາກຸສໂລ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເອວໍ ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕ ມູລສິກ຺ຂາປທານິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ອຠິຊ຺ຌາທິປ຺ປຫານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣຊາຄຣິຍານຸໂຍເຄຫິ ວິຠາເວຕຸໍ ຕມ຺ປິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອາຈາຣສີລສ຺ເສວ ວິຠຊນວເສນ ປາຬິ ປວຕ຺ຕາຕິ ຕທຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ພີຊຄາມຠູຕຄາມສມາຣມ຺ຠາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ພີຊານໍ ຄາໂມ ສມູໂຫ ພີຊຄາໂມ. ຠູຕານໍ ຊາຕານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ ຣຸກ຺ຂຄຈ຺ຉລຕາທີນໍ ສມູໂຫ ຠູຕຄາໂມ. ນນຸ ຈ ຣຸກ຺ຂາທໂຍ ຈິຕ຺ຕຣຫິຕຕາຍ ນ ຊີວາ, ຈິຕ຺ຕຣຫິຕຕາ ຈ ປຣິປ຺ຜນ຺ທາຠາວໂຕ ຉິນ຺ເນ ວິຣຸຫນໂຕ ວິສທິສຊາຕິຠາວໂຕ ຈຕຸໂຍນິອປຣິຍາປນ຺ນໂຕ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ, ວຸທ຺ຘິ ປນ ປວາຬສິລາລວຓານມ຺ປິ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ນ ເຕສໍ ຊີວຠາເວ ກາຣຓໍ, ວິສຍຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ ເນສໍ ປຣິກປ຺ປນາມຕ຺ຕໍ ສຸປນໍ ວິຍ ຈິຎ຺ຈາທີນໍ, ຕຖາ ໂທຫຬາທໂຍ, ອຖ ກສ຺ມາ ພີຊຄາມຠູຕຄາມສມາຣມ຺ຠາ ປຏິວິຣຕິ ອິຈ຺ຉິຕາຕິ? ສມຓສາຣຸປ຺ປໂຕ ຕນ຺ນິວາສິສຕ຺ຕານຸຣກ຺ຂຓໂຕ ຈ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ຊີວສຎ຺ຎິໂນ ຫິ ໂມຆປຸຣິສ ມນຸສ຺ສາ ຣຸກ຺ຂສ຺ມິ’’ນ຺ຕິອາທິ (ປາຈິ. ໘໙).

ມູລເມວ ພີຊໍ ມູລພີຊໍ, ມູລໍ ພີຊໍ ເອຕສ຺ສາຕິປິ ມູລພີຊໍ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຜຬຸພີຊນ຺ຕິ ປພ຺ພພີຊໍ. ປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣສມວາເຍ ສທິສຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິເສສກາຣຓຠາວໂຕ ວິຣຸຫນສມຕ຺ເຖ ສາຣຜເລ ນິຣຸຬ຺ໂຫ ພີຊ-ສທ຺ໂທ ຕທຕ຺ຖສໍສິທ຺ຘິຍາ ມູລາທີສຸປິ ເກສຸຈິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ມູລາທິໂຕ ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ເອເກນ ພີຊ-ສທ຺ເທນ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ພີຊພີຊ’’ນ຺ຕິ ‘‘ຣູປຣູປໍ, ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໒໗) ຈ ຍຖາ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ພີຊຄາມຠູຕຄາມໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ພີຊຄາໂມ ເອວ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ? ນ ໂຂ ປເນຕໍ ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ນນຸ ອໂວຈຸມ຺ຫາ ‘‘ມູລເມວ ພີຊໍ ມູລພີຊໍ, ມູລໍ ພີຊໍ ເອຕສ຺ສາຕິປິ ມູລພີຊ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິເມນ ພີຊຄາໂມ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ, ທຸຕິເຍນ ຠູຕຄາໂມ. ທຸວິໂຘເປສ ມູລພີຊຎ຺ຈ ມູລພີຊຎ຺ຈ ມູລພີຊນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎນິທ຺ເທເສນ, ເອກເສສນເຍນ ວາ ອຸທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕເນວາຫ ‘‘ປຎ຺ຈວິຘສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ນີລຕິຓຣຸກ຺ຂາທິກສ຺ສາຕິ ອລ຺ລຕິຓສ຺ສ ເຈວ ອລ຺ລຣຸກ຺ຂາທິກສ຺ສ ຈ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ໂອສຘິຄຈ຺ຉລຕາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ.

ເອກໍ ຠຕ຺ຕໍ ເອກຠຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ເອກຠຕ຺ຕິໂກ. ໂສ ປນ ຣຕ຺ຕິໂຠຊເນນປິ ສິຍາຕິ ຕນ຺ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ອາຫ ‘‘ຣຕ຺ຕູປຣໂຕ’’ຕິ. ເອວມ຺ປິ ອປຣຓ຺ຫໂຠຊີປິ ສິຍາ ເອກຠຕ຺ຕິໂກຕິ ຕນ຺ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ວິຣໂຕ ວິກາລໂຠຊນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກາ ອຍໍ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ອຣິຍານໍ ອາຈິຓ຺ຓສມາຈິຓ຺ໂຓ ໂຠຊນສ຺ສ ກາໂລ ນາມ, ຕທຎ຺ໂຎ ວິກາໂລ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ທຸຕິຍປເທນ ຣຕ຺ຕິໂຠຊນສ຺ສ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ຍາວ ສູຣິຍຕ຺ຖງ຺ຄມນາ ໂຠຊນໍ ວິກາລໂຠຊນໍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ທາຣຸມາສໂກຕິ ເຍ ໂວຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອິຕິ-ສທ຺ເທນ ເອວໍປກາເຣ ທສ຺ເສຕິ. ອຎ຺ເຎຫິ ຄາຫາປເນ ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕສາທິຍເນ ຈ ປຏິຄ຺ຄຫຓຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠຕີຕິ ‘‘ເນວ ຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ອຸຄ຺ຄຫາເປຕິ, ນ ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ສາທິຍຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ຕິວິຘໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ກາເຍນ, ວາຈາຍ, ມນສາຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາເຍນ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ, ວາຈາຍ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ອຸຄ຺ຄຫາປນໍ, ມນສາ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ສາທິຍນນ຺ຕິ ຕິວິຘມ຺ປິ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ເອກຊ຺ຌໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຏິຄ຺ຄຫຓາຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເນວ ຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິອາທິ. ເອສ ນໂຍ ອາມກຘຎ຺ຎປຏິຄ຺ຄຫຓາຕິອາທີສຸປິ. ນີວາຣາທິອຸປຘຎ຺ຎສ຺ສ ສາລິອາທິມູລຘຎ຺ຎນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຕ຺ຕວິຘສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ວສານິ ເຠສຊ຺ຊານິ ອຈ຺ຉວສໍ, ມຈ຺ຉວສໍ, ສຸສຸກາວສໍ, ສູກຣວສໍ, ຄທ຺ຣຠວສ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໖໒) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິທໍ ໂອທິສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ນາມ. ຕສ຺ສ ປນ ‘‘ກາເລ ປຏິຄ຺ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໖໒) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ວຏ຺ຏຕິ ສຕິ ປຈ຺ຈເຍຕິ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ໂອທິສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕາ’’ຕິ.

ສາຣຸປ຺ເປນ ວຎ຺ຈນໍ ຣູປກູຏໍ, ປຕິຣູເປນ ວຎ຺ຈນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອງ຺ເຄນ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣາວຍເວນ ວຎ຺ຈນໍ ອງ຺ຄກູຏໍ. ຄຓ຺ຫນວເສນ ວຎ຺ຈນໍ ຄຫຓກູຏໍ. ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ວຎ຺ຈນໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນກູຏໍ. ອກ຺ກມຕີຕິ ນິປ຺ປີເຬຕິ, ປຸພ຺ພຠາເຄ ອກ຺ກມຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຫທຍນ຺ຕິ ນາຬິອາທິມານຠາຊນານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ. ເຕລາທີນໍ ນາຬິອາທີຫິ ມິນນກາເລ ອຸສ຺ສາປິຕາ ສິຂາເຍວ ສິຂາເຠໂທ, ຕສ຺ສາ ຫາປນໍ. ເກຈີຕິ ສາຣສມາສາຈຣິຍາ ອຸຕ຺ຕຣວິຫາຣວາສິໂນ ຈ.

ວໂຘຕິ ມຸຏ຺ຐິປ຺ປຫາຣກສາຕາຬນາທີຫິ ຫິໍສນໍ, ວິເຫຐນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິເຫຐນຕ຺ໂຖປິ ຫິ ວຘ-ສທ຺ໂທ ທິສ຺ສຕິ ‘‘ອຕ຺ຕານໍ ວຘິຕ຺ວາ ວຘິຕ຺ວາ ໂຣທຕີ’’ຕິອາທີສຸ. ຍຖາ ຫິ ອປຏິຄ຺ຄຫຠາວສາມຎ຺ເຎ ສຕິປິ ປພ຺ພຊິເຕຫິ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸວິເສສຠາວສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອິຕ຺ຖິກຸມາຣິທາສິທາສາທໂຍ ວິຠາເຄນ ວຸຕ຺ຕາ, ເອວໍ ປຣສ຺ສຫຣຓຠາວໂຕ ອທິນ຺ນາທານຠາວສາມຎ຺ເຎ ສຕິປິ ຕຸລາກູຏາທໂຍ ອທິນ຺ນາທານວິເສສຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວິຠາເຄນ ວຸຕ຺ຕາ. ນ ເອວໍ ປາຓາຕິປາຕປຣິຍາຍສ຺ສ ວຘສ຺ສ ປຸນ ຄຫເຓ ປໂຍຊນໍ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ສຍໍກາໂຣ, ອິຘ ປຣໍກາໂຣຕິ ຈ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ‘‘ກາຍວຈິປ຺ປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາ ຉປ຺ປໂຍຄາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໑໐) ວຈນໂຕ, ຕສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຕ຺ໂຕ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ວໂຘຕິ ມາຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕມ຺ປິ ໂປຖນເມວ ສນ຺ຘາຍາຕິ ຈ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ ມາຣຓສທ຺ທສ຺ສ ວິຫິໍສເນປິ ທິສ຺ສນໂຕ.

ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕານໍ ຍຖາກ຺ກມໍ ກາຍກຸຈ຺ຉິປຣິຫຣຓມຕ຺ຕໂຊຕນາຍໍ ອວິເສສໂຕ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ປຣິກ຺ຂາຣານໍ ຕປ຺ປໂຍຊນຕາ ສມ຺ຠວຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຕ ສພ຺ເພປີ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອເຕປີຕິ ນວປຣິກ຺ຂາຣິກາທໂຍປິ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ ຈ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ຈ. ນ ຫິ ຕຕ຺ຕເກນ ມຫິຈ຺ຉຕາ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕີຕິ.

ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ສຸຂໍ ວິຫຣຕິ, ຕໂຕ ເອວ ສຸຂວິຫາຣຏ຺ຐານຠູຕາ ຈຕສ຺ໂສ ທິສາ ອສ຺ສ ສນ຺ຕີຕິ ຈາຕຸທ຺ທິໂສ. ຕຕ຺ຖ ຈາຍໍ ສຕ຺ເຕ ວາ ສງ຺ຂາເຣ ວາ ຠເຍນ ນປ຺ປຏິຫຎ຺ຎຕີຕິ ອປ຺ປຏິໂຆ. ທ຺ວາທສວິຘສ຺ສ ສນ຺ໂຕສສ຺ສ ວເສນ ສນ຺ຕຸສ຺ສນໂຕ ສນ຺ຕຸສ຺ສມາໂນ. ອິຕຣີຕເຣນາຕິ ອຸຈ຺ຈາວເຈນ ປຣິສ຺ສຍານໍ ພາຫິຣານໍ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທີນໍ, ອພ຺ຠນ຺ຕຣານຎ຺ຈ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທີນໍ ກາຍຈິຕ຺ຕູປທ຺ທວານໍ ອຠິຠວນໂຕ ປຣິສ຺ສຍານໍ ສຫິຕາ. ພນ຺ຘນຠາວກຣຠຍາຠາເວນ ອຈ຺ຉມ຺ຠິ. ເອໂກ ອສຫາໂຍ. ຕໂຕ ເອວ ຂຄ຺ຄມິຄສິງ຺ຄສທິສຕາຍ ຂຄ຺ຄວິສາຓກປ຺ໂປ ຈເຣຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຉິນ຺ນປກ຺ໂຂ, ອສຎ຺ຊາຕປກ຺ໂຂ ວາ ສກຸໂຓ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ປກ຺ຂິ-ສທ຺ເທນ ວິເສເສຕ຺ວາ ສກຸໂຓ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ປກ຺ຂຍຸຕ຺ໂຕ ສກຸໂຓ’’ຕິ. ຍສ຺ສ ສນ຺ນິຘິກາຣປຣິໂຠໂຄ ກິຎ຺ຈິ ຐເປຕພ຺ພໍ ສາເປກ຺ຂາຐປນຎ຺ຈ ນຕ຺ຖິ, ຕາທິໂສ ອຍໍ ຠິກ຺ຂູຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຣິຍນ຺ຕິ ອເປນ຺ຕິ ຕໂຕ ໂທສາ, ເຕຫິ ວາ ອາຣກາຕິ ອຣິໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ອຣິເຍນາຕິ ນິທ຺ໂທເສນາ’’ຕິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນິ. ນິທ຺ໂທສສຸຂນ຺ຕິ ນິຣາມິສສຸຂໍ ກິເລສວຊ຺ຊຣຫິຕຕ຺ຕາ.

ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ສີລສໍວເຣ ປຕິຏ຺ຐິຕສ຺ເສວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ ຕທຘິຏ຺ຐານໂຕ ຕສ຺ສ ຈ ປຣິປາລກຠາວໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂສ ອິມິນາ ອຣິເຍນ ສີລກ຺ຂນ຺ເຘນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ. ເສສປເທສູຕິ ‘‘ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິປເທສຸ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີຕິ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສນິມິຕ຺ຕໍ ວາ ສຸຠນິມິຕ຺ຕາທິກໍ ວາ ກິເລສວຕ຺ຖຸຠູຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ທິຏ຺ຐມຕ຺ເຕເຍວ ສຓ຺ຐາຕິ. ນານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີຕິ ກິເລສານໍ ອນຸ ອນຸ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ປາກຏຠາວກຣຓໂຕ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິລທ຺ຘໂວຫາຣໍ ຫຕ຺ຖປາທສິຕຫສິຕກຖິຕວິໂລກິຕາທິເຠທໍ ອາກາຣໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຍໍ ຕຕ຺ຖ ຠູຕໍ, ຕເທວ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນນ຺ຕິອາທິມ຺ຫິ ຍໍກາຣຓາ ຍສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາສໍວຣສ຺ສ ເຫຕຸ ເອຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ສຕິກວາເຏນ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ອປິຫິຕຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣໍ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕໍ ເອເຕ ອຠິຊ຺ຌາທໂຍ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ ອນຸປ຺ປພນ຺ເຘຍ຺ຍຸໍ. ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ປຏິປຊ຺ຊຕີຕິ ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ສຕິກວາເຏນ ປິທຫນຕ຺ຖາຍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ໂຕເຍວ ຈ ‘‘ຣກ຺ຂຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອວມິທໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ຣູປາທີສຸ ກິເລສານຸພນ຺ຘນິມິຕ຺ຕາທິຄ຺ຄາຫປຣິວຊ຺ຊນລກ຺ຂຓໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣໍ ສີລໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄສໍວຓ຺ຓນາສຸ (ວິສຸທ຺ຘິ. ມຫາຏີ. ໑.໑໓) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກິເລເສຫິ ອນວສິຕ຺ຕສຸຂນ຺ຕິອາທີສຸ ຣູປາທີສຸ ນິມິຕ຺ຕາທິຄ຺ຄາຫປຣິວຊ຺ຊນລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສ຺ສ ກິເລເສຫິ ອນວສິຕ຺ຕສຸຂຕາ ອວິກິຓ຺ຓສຸຂຕາ ຈສ຺ສ ວຸຕ຺ຕາ.

ອຠິກ຺ກມນໍ ອຠິກ຺ກນ຺ໂຕ, ປຸຣໂຕ ຄມນໍ. ປຏິກ຺ກມນໍ ປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ, ປຈ຺ຈາຄມນໍ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ຈຕູສຸ ອິຣິຍາປເຖສຸ ລພ຺ຠຕິ. ຄມເນ ຕາວ ປຸຣໂຕ ກາຍໍ ອຠິຫຣນ຺ໂຕ ອຠິກ຺ກມຕິ ນາມ, ປຏິນິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ປຏິກ຺ກມຕິ ນາມ. ຐາເນປິ ຐິຕໂກວ ກາຍໍ ປຸຣໂຕ ໂອຓມນ຺ໂຕ ອຠິກ຺ກມຕິ ນາມ, ປຈ຺ຉໂຕ ອປນາເມນ຺ໂຕ ປຏິກ຺ກມຕິ ນາມ. ນິສຊ຺ຊາຍປິ ນິສິນ຺ນໂກວ ອາສນສ຺ສ ປຸຣິມອງ຺ຄາຠິມຸໂຂ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອຠິກ຺ກມຕິ ນາມ, ປຈ຺ຉິມໍ ອງ຺ຄປ຺ປເທສໍ ປຈ຺ຈາສໍສຣນ຺ໂຕ ປຏິກ຺ກມຕິ ນາມ. ນິປຊ຺ຊາຍປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ສາຕ຺ຖກສມ຺ປຊຎ຺ຎນ຺ຕິອາທີສຸ ສມນ຺ຕໂຕ ປກາເຣຫິ, ປກຏ຺ຐໍ ວາ ສວິເສສໍ ຊານາຕີຕິ ສມ຺ປຊາໂນ, ສມ຺ປຊານສ຺ສ ຠາໂວ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ, ຕຖາປວຕ຺ຕໍ ຎາຓໍ. ຘມ຺ມໂຕ ວຑ຺ຒິສງ຺ຂາເຕນ ສຫ ອຕ຺ເຖນ ວຕ຺ຕຕີຕິ ສາຕ຺ຖກໍ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕາທິສາຕ຺ຖກສ຺ສ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ສາຕ຺ຖກສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ສປ຺ປາຍສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປກາຣາວຫສ຺ສ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ສປ຺ປາຍສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ອຠິກ຺ກມາທີສຸ ຠິກ຺ຂາຈາຣໂຄຈເຣ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ປວຕ຺ເຕສຸ ອວິຊຫິຕກມ຺ມຏ຺ຐານສງ຺ຂາເຕ ໂຄຈເຣ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ໂຄຈຣສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ອຠິກ຺ກມາທີສຸ ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນເມວ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ຕຕ຺ຖ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໑໔; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໐໙) ອຠິກ຺ກມນຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຈິຕ຺ຕວເສເນວ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິນ຺ນຸ ເມ ເອຕ຺ຖ ຄເຕນ ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖິ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອຕ຺ຖານຕ຺ຖໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຖປຣິຄ຺ຄຫຓໍ ສາຕ຺ຖກສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ຕຕ຺ຖ ຈ ອຕ຺ໂຖຕິ ເຈຕິຍທສ຺ສນໂພຘິທສ຺ສນສງ຺ຆທສ຺ສນເຖຣທສ຺ສນອສຸຠທສ຺ສນາທິວເສນ ຘມ຺ມໂຕ ວຑ຺ຒິ. ເຈຕິຍໍ ວາ ໂພຘິໍ ວາ ທິສ຺ວາປິ ຫິ ພຸທ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ, ສງ຺ຆທສ຺ສເນນ ສງ຺ຆາຣມ຺ມຓໍ ປີຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕເທວ ຂຍວຍໂຕ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ. ເຖເຣ ທິສ຺ວາ ເຕສໍ ໂອວາເທ ປຕິຏ຺ຐາຍ ອສຸຠໍ ທິສ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຐມຊ຺ຌານໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕເທວ ຂຍວຍໂຕ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕສ຺ມາ ເອເຕສໍ ທສ຺ສນໍ ‘‘ສາຕ຺ຖກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອາມິສໂຕປິ ວຑ຺ຒິ ອຕ຺ໂຖເຍວ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານຸຄ຺ຄຫາຍ ປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ຕສ຺ມິໍ ປນ ຄມເນ ສປ຺ປາຍາສປ຺ປາຍໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສປ຺ປາຍປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ສປ຺ປາຍສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເຈຕິຍທສ຺ສນໍ ຕາວ ສາຕ຺ຖໍ. ສເຈ ປນ ເຈຕິຍສ຺ສ ມຫາປູຊາຍ ທສທ຺ວາທສໂຍຊນນ຺ຕເຣ ປຣິສາ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ວິຠວານຸຣູປໍ ອິຕ຺ຖິໂຍປິ ປຸຣິສາປິ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມຣູປການິ ວິຍ ສຎ຺ຈຣນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣ ຈສ຺ສ ອິຏ຺ເຐ ອາຣມ຺ມເຓ ໂລໂຠ, ອນິຏ຺ເຐ ປຏິໂຆ, ອສມເປກ຺ຂເນ ໂມໂຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ກາຍສໍສຄ຺ຄາປຕ຺ຕິໍ ວາ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຊີວິຕພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານໍ ວາ ອນ຺ຕຣາໂຍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຕໍ ຐານໍ ອສປ຺ປາຍໍ ໂຫຕິ, ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣອນ຺ຕຣາຍາຠາເວ ສປ຺ປາຍໍ. ໂພຘິທສ຺ສເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສງ຺ຆທສ຺ສນມ຺ປິ ສາຕ຺ຖໍ. ສເຈ ປນ ອນ຺ໂຕຄາເມ ມຫາມຓ຺ຑປໍ ກາເຣຕ຺ວາ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ມນຸສ຺ເສສຸ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣເນວ ຊນສນ຺ນິປາໂຕ ເຈວ ອນ຺ຕຣາໂຍ ຈ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຕໍ ຐານໍ ອສປ຺ປາຍໍ, ອນ຺ຕຣາຍາຠາເວ ສປ຺ປາຍໍ. ມຫາປຣິສາປຣິວາຣານໍ ເຖຣານໍ ທສ຺ສເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອສຸຠທສ຺ສນມ຺ປິ ສາຕ຺ຖໍ ມຄ຺ຄຜລາຘິຄມເຫຕຸຠາວໂຕ. ທນ຺ຕກຏ຺ຐຕ຺ຖາຍ ສາມເຓຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຕທຫຣຠິກ຺ຂຸໂນ ວຕ຺ຖຸເປຕ຺ຖ ກເຖຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ສາຕ຺ຖມ຺ປິ ປເນຕໍ ປຸຣິສສ຺ສ ມາຕຸຄາມາສຸຠໍ ອສປ຺ປາຍໍ, ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຈ ປຸຣິສາສຸຠໍ. ສຠາຄເມວ ສປ຺ປາຍນ຺ຕິ ເອວໍ ສປ຺ປາຍປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ສປ຺ປາຍສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ນາມ.

ເອວໍ ປຣິຄ຺ຄຫິຕສາຕ຺ຖກສປ຺ປາຍສ຺ສ ປນ ອຏ຺ຐຕິໍສາຍ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕຣຸຈິຍໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານສງ຺ຂາຕໍ ໂຄຈຣໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຈາຣໂຄຈເຣ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ຄມນໍ ໂຄຈຣສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ນາມ.

ອຠິກ຺ກມາທີສຸ ປນ ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນໍ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ຕໍ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ອຠິກ຺ກມນ຺ໂຕ ວາ ປຏິກ຺ກມນ຺ໂຕ ວາ ຍຖາ ອນ຺ຘປຸຖຸຊ຺ຊນາ ອຠິກ຺ກມາທີສຸ ‘‘ອຕ຺ຕາ ອຠິກ຺ກມຕິ, ອຕ຺ຕນາ ອຠິກ຺ກໂມ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ’’ຕິ ວາ, ‘‘ອຫໍ ອຠິກ຺ກມາມິ, ມຍາ ອຠິກ຺ກໂມ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ’’ຕິ ວາ ສມ຺ມຸຍ຺ຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ອຠິກ຺ກມາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນ ເຕເນວ ຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ວາໂຍຘາຕຸ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ຊນຍມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອິຕິ ຈິຕ຺ຕກິຣິຍວາໂຍຘາຕຸວິປ຺ຜາຣວເສນ ອຍໍ ກາຍສມ຺ມໂຕ ອຏ຺ຐິສງ຺ຆາໂຏ ອຠິກ຺ກມຕິ, ຕສ຺ເສວໍ ອຠິກ຺ກມໂຕ ເອເກກປທຸທ຺ຘຣເຓ ປຖວີຘາຕຸ, ອາໂປຘາຕູຕິ ທ຺ເວ ຘາຕຸໂຍ ໂອມຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ ມນ຺ທາ, ອິຕຣາ ທ຺ເວ ອຘິມຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ ພລວຕິໂຍ. ຕຖາ ອຕິຫຣຓວີຕິຫຣເຓສຸ. ໂວສ຺ສຊ຺ຊເນ ເຕໂຊຘາຕຸ, ວາໂຍຘາຕູຕິ ທ຺ເວ ຘາຕຸໂຍ ໂອມຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ ມນ຺ທາ, ອິຕຣາ ທ຺ເວ ອຘິມຕ຺ຕາ ພລວຕິໂຍ. ຕຖາ ສນ຺ນິກ຺ເຂປນສນ຺ນິຣຸມ຺ຠເນສຸ. ຕຕ຺ຖ ອຸທ຺ຘຣເຓ ປວຕ຺ຕາ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ອຕິຫຣຓໍ ນ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ຕຖາ ອຕິຫຣເຓ ປວຕ຺ຕາ ວີຕິຫຣຓໍ, ວີຕິຫຣເຓ ປວຕ຺ຕາ ໂວສ຺ສຊ຺ຊນໍ, ໂວສ຺ສຊ຺ຊເນ ປວຕ຺ຕາ ສນ຺ນິກ຺ເຂປນໍ, ສນ຺ນິກ຺ເຂປເນ ປວຕ຺ຕາ ສນ຺ນິຣຸມ຺ຠນໍ ນ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ປພ຺ພປພ຺ພໍ ສນ຺ນິສນ຺ຘິ ໂອຘິໂອຘິ ຫຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ຕກປາເລ ປກ຺ຂິຕ຺ຕຕິລໍ ວິຍ ປຏປຏາຍນ຺ຕາ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂກ ເອໂກ ອຠິກ຺ກມຕິ, ກສ຺ສ ວາ ເອກສ຺ສ ອຠິກ຺ກມນໍ? ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຫິ ຘາຕູນໍເຍວ ຄມນໍ, ຘາຕູນໍ ຐານໍ, ຘາຕູນໍ ນິສຊ຺ຊນໍ, ຘາຕູນໍ ສຍນໍ. ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ໂກຏ຺ຐາເສ ສທ຺ຘິໍ ຣູເປນ –

‘‘ອຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເຕ ຈິຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ;

ອວີຈິມນຸສມ຺ພນ຺ໂຘ, ນທີໂສໂຕວ ວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໑໔; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໐໙; ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໕.໓໖໘);

ເອວໍ ອຠິກ຺ກມາທີສຸ ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນໍ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ນາມາຕິ. ປຈ຺ຈຍສມ຺ປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍປາຣິປູຣິໍ. ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ສີລສໍວໂຣ, ສນ຺ໂຕໂສ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ, ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎນ຺ຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣຎ຺ຎວາສສ຺ສ ສມ຺ຠາຣາ. ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ‘‘ອສຸກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຣຎ຺ເຎ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕານໍ ວິຍ ວນຈຣການໍ ວິຍ ຈ ນິວາສມຕ຺ຕເມວ, ນ ອຣຎ຺ຎວາສານຸຈ຺ຉວິກາ ກາຈິ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອປວາທວເສນ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ, ອາຣຎ຺ຎເກຫິ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານຄເຕຫິ ວນຈຣກວິສຠາຄຊເນຫິ ວິປ຺ປຏິປຕ຺ຕິວເສນ ວຕ຺ຖພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເຠຣວສທ຺ທໍ ສາເວນ຺ຕິ, ຕາວຕາ ອປລາຍນ຺ຕານໍ ຫຕ຺ເຖຫິ ສີສໍ…ເປ… ກໂຣນ຺ຕິ. ກາຬກສທິສຕ຺ຕາ ກາຬກໍ, ວີຕິກ຺ກມສງ຺ຂາຕໍ ຖຸລ຺ລວຊ຺ຊໍ. ຕິລກສທິສຕ຺ຕາ ຕິລກໍ, ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ກສງ຺ຂາຕໍ ອຓຸມຕ຺ຕວຊ຺ຊໍ. ຕນ຺ຕິ ປີຕິໍ. ວິຠູຕຠາເວນ ອຸປຏ຺ຐານໂຕ ຂຍໂຕ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ.

ວິວິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຊນວິວິຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ຕໍ ປນ ຊນສທ຺ທນິຄ຺ໂຆສາຠາເວນ ເວທິຕພ຺ພໍ ສທ຺ທກຓ຺ຏກຕ຺ຕາ ຌານສ຺ສາຕິ ອາຫ ‘‘ອປ຺ປສທ຺ທໍ ອປ຺ປນິຄ຺ໂຆສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ເອຕເທວາຕິ ນິສ຺ສທ຺ທຕໍເຍວ. ວິຫາໂຣ ປາກາຣປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ສກໂລ ອາວາໂສ. ອຑ຺ຒໂຍໂຄ ທີຆປາສາໂທ, ‘‘ຄຣຸຬສຓ຺ຐານປາສາໂທ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ປາສາໂທ ຈຕຸຣສ຺ສປາສາໂທ. ຫມ຺ມິຍໍ ມຸຓ຺ຑຈ຺ຉທນປາສາໂທ. ອຏ຺ໂຏ ປຏິຣາຊູນໍ ປຏິພາຫນໂຍຄ຺ໂຄ ຈຕຸປ຺ປຎ຺ຈຠູມໂກ ປຕິສ຺ສຍວິເສໂສ. ມາໂຬ ເອກກູຏສງ຺ຄຫິໂຕ ອເນກໂກຓວນ຺ໂຕ ປຕິສ຺ສຍວິເສໂສ. ອປໂຣ ນໂຍ – ວິຫາໂຣ ນາມ ທີຆມຸຂປາສາໂທ. ອຑ຺ຒໂຍໂຄ ເອກປສ຺ສຈ຺ຉທນກເສນາສນໍ. ຕສ຺ສ ກິຣ ເອກປສ຺ເສ ຠິຕ຺ຕິ ອຸຈ຺ຈຕຣາ ໂຫຕິ, ອິຕຣປສ຺ເສ ນີຈາ. ເອເຕນ ຕໍ ເອກປສ຺ສຈ຺ຉທນກໍ ໂຫຕິ. ປາສາໂທ ນາມ ອາຍຕຈຕຸຣສ຺ສປາສາໂທ. ຫມ຺ມິຍໍ ມຸຓ຺ຑຈ຺ຉທນໍ ຈນ຺ທິກງ຺ຄຓຍຸຕ຺ຕໍ. ຄຸຫາ ນາມ ເກວລາ ປພ຺ພຕຄຸຫາ. ເລຓໍ ທ຺ວາຣພທ຺ຘໍ ປພ຺ຠາຣໍ. ມຓ຺ຑໂປຕິ ສາຂາມຓ຺ຑໂປ. ອາວສຖຠູຕໍ ເສນາສນໍ ວິຫຣິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ວິຫາຣເສນາສນໍ. ມສາຣກາທິ ມຎ຺ຈປີຐໍ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພຠິສິ ອຸປຘານຎ຺ຈ ມຎ຺ຈປີຐສມ຺ພນ຺ຘໂຕ ມຎ຺ຈປີຐເສນາສນໍ. ຈິມິລິກາທິ ຠູມິຍໍ ສນ຺ຖຣິຕພ຺ພຕາຍ ສນ຺ຖຕເສນາສນໍ. ອຠິສງ຺ຂຕາຠາວໂຕ ເກວລໍ ສຍນສ຺ສ ນິສຊ຺ຊາຍ ຈ ໂອກາສຠູຕໍ ຣຸກ຺ຂມູລາທິ ປຏິກ຺ກມິຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ ໂອກາສເສນາສນໍ. ເສນາສນຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕເມວາຕິ ‘‘ວິວິຕ຺ຕໍ ເສນາສນ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ເສນາສນຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕເມວ ສາມຎ຺ຎໂຊຕນາຠາວໂຕ.

ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ‘‘ອຣຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອິມສ຺ສ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ວເສນ ອາຄຕນ຺ຕິ ອິທໍ ວິນເຍ ຕຖາ ອາຄຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຠິຘມ຺ເມປິ (ວິຠ. ໕໒໙) ປນ ‘‘ອຣຎ຺ຎນ຺ຕິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຫິ ອິນ຺ທຂິລາ ສພ຺ພເມຕໍ ອຣຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ອາຄຕເມວ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ຍໍ ນ ຄາມປ຺ປເທສນ຺ໂຕຄຘໍ, ຕໍ ອຣຎ຺ຎນ຺ຕິ ນິປ຺ປຣິຍາຍວເສນ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘຸຕງ຺ຄນິທ຺ເທເສ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໓໑) ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຣຸກ຺ຂມູລນ຺ຕິ ຣຸກ຺ຂສມີປໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ຍາວຕາ ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ກາເລ ສມນ຺ຕາ ຉາຍາ ຜຣຕິ, ນິວາເຕ ປຓ຺ຓານິ ປຕນ຺ຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ຣຸກ຺ຂມູລ’’ນ຺ຕິ. ເສລ-ສທ຺ໂທ ອວິເສສໂຕ ປພ຺ພຕປຣິຍາໂຍຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປພ຺ພຕນ຺ຕິ ເສລ’’ນ຺ຕິ, ນ ສິລາມຍເມວ. ປໍສຸມຍາທິໂກ ຫິ ຕິວິໂຘປິ ປພ຺ພໂຕ ເອວາຕິ. ວິວຣນ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປພ຺ພຕານໍ ມິໂຖ ອາສນ຺ນຕເຣ ຐິຕານໍ ໂອວຣກາທິສທິສໍ ວິວຣໍ. ເອກສ຺ມິໍເຍວ ວາ ປພ຺ພເຕ. ອຸມງ຺ຄສທິສນ຺ຕິ ສຸທຸງ຺ຄາສທິສໍ. ມນຸສ຺ສານໍ ອນຸປຈາຣຏ຺ຐານນ຺ຕິ ປກຕິສຎ຺ຈາຣວເສນ ມນຸສ຺ເສຫິ ນ ສຎ຺ຈຣິຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ວນປຕ຺ຖນ຺ຕິ ວນສຓ຺ຑານເມຕໍ ເສນາສນານໍ ອຘິວຈນໍ. ວນປຕ຺ຖນ຺ຕິ ຠິໍສນການເມຕໍ. ວນປຕ຺ຖນ຺ຕິ ສໂລມຫໍສານເມຕໍ. ວນປຕ຺ຖນ຺ຕິ ປຣິຍນ຺ຕານເມຕໍ. ວນປຕ຺ຖນ຺ຕິ ນ ມນຸສ຺ສູປຈາຣານເມຕໍ ເສນາສນານໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໕໓໑) ອິມໍ ປາຬິປ຺ປເທສໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຈ຺ຉນ຺ນນ຺ຕິ ເກນຈິ ຉທເນນ ອນ຺ຕມໂສ ຣຸກ຺ຂສາຂາຍປິ ນ ຉາທິຕໍ. ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາຕິ ນີຫຣິຕ຺ວາ. ປພ຺ຠາຣເລຓສທິເສຕິ ປພ຺ຠາຣສທິເສ, ເລຓສທິເສ ວາ.

ປິຓ຺ຑປາຕປຣິເຍສນໍ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນາຕິ ອາຫ ‘‘ປິຓ຺ຑປາຕປຣິເຍສນໂຕ ປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ’’ຕິ. ປລ຺ລງ຺ກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິ-ສທ຺ໂທ ສມນ຺ຕໂຕຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ, ຕສ຺ມາ ວາໂມຣຸໍ ທກ຺ຂິໂຓຣຸຎ຺ຈ ສມໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຸໂຠ ປາເທ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມ຺ພນ຺ເຘ ກຕ຺ວາ ນິສຊ຺ຊາ ປລ຺ລງ຺ກນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສມນ຺ຕໂຕ ອູຣຸພທ຺ຘາສນ’’ນ຺ຕິ. ອູຣູນໍ ພນ຺ຘນວເສນ ນິສຊ຺ຊາ ປລ຺ລງ຺ກໍ. ອາຠຸຊິຕ຺ວາຕິ ຈ ຍຖາ ປລ຺ລງ຺ກວເສນ ນິສຊ຺ຊາ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອຸໂຠ ປາເທ ອາຠຸຊິເຕ ສມິຎ຺ຊິເຕ ກຕ຺ວາ. ຕໍ ປນ ອຸຠິນ຺ນໍ ປາທານໍ ຕຖາສມ຺ພນ຺ຘຕາກຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ພນ຺ຘິຕ຺ວາ’’ຕິ. ເຫຏ຺ຐິມກາຍສ຺ສ ອນຸຊຸກໍ ຐປນໍ ນິສຊ຺ຊາວຈເນເນວ ໂພຘິຕນ຺ຕິ ອຸຊຸໍ ກາຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຍ-ສທ຺ໂທ ອຸປຣິມກາຍວິສໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປຣິມສຣີຣໍ ອຸຊຸກໍ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ. ຕໍ ປນ ອຸຊຸກໍ ຐປນໍ ສຣູປໂຕ ປໂຍຊນໂຕ ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຏ຺ຐາຣສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ປຓມນ຺ຕີຕິ ນ ໂອຓມນ຺ຕິ. ນ ປຣິປຕຕີຕິ ນ ວິຄຈ຺ຉຕິ ວີຖິໍ ນ ລງ຺ເຆຕິ, ຕໂຕ ເອວ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສສສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວຸທ຺ຘິໍ ຜາຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ປຣິມຸຂນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິ-ສທ຺ໂທ ອຠິ-ສທ຺ເທນ ສມານຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານາຠິມຸຂ’’ນ຺ຕິ, ພຫິທ຺ຘາ ປຸຖຸຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໂຕ ນິວາເຣຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍເຍວ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມີປຕ຺ໂຖ ວາ ປຣິ-ສທ຺ໂທຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມຸຂສມີເປ ວາ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ອາຫ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍຖາ ‘‘ວິວິຕ຺ຕໍ ເສນາສນໍ ຠຊຕີ’’ຕິອາທິນາ ຠາວນານຸຣູປໍ ເສນາສນໍ ທສ຺ສິຕໍ, ເອວໍ ນິສີທຕີຕິ ອິມິນາ ອລີນານຸທ຺ຘຈ຺ຈປກ຺ຂິໂຍ ສນ຺ໂຕ ອິຣິຍາປໂຖ ທສ຺ສິໂຕ. ‘‘ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ນິສຊ຺ຊາຍ ທຬ຺ຫຠາໂວ. ‘‘ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ອາຣມ຺ມຓປຣິຄ຺ຄຫູປາໂຍ.

ປຣີຕິ ປຣິຄ຺ຄຫຏ຺ໂຐ ‘‘ປຣິຓາຍິກາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໑໖, ໒໐) ວິຍ. ມຸຂນ຺ຕິ ນິຍ຺ຍານຏ຺ໂຐ ‘‘ສຸຎ຺ຎຕວິໂມກ຺ຂມຸຂ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ປຏິປກ຺ຂໂຕ ນິຄ຺ຄມນຏ຺ໂຐ ຫິ ນິຍ຺ຍານຏ຺ໂຐ, ຕສ຺ມາ ປຣິຄ຺ຄຫິຕນິຍ຺ຍານໍ ສຕິນ຺ຕິ ສພ຺ພຖາ ຄຫິຕາສມ຺ໂມສໍ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕສມ຺ໂມສໍ ສຕິໍ ກຕ຺ວາ, ປຣມສຕິເນປກ຺ກໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຠິຊ຺ຌາຍຕິ ຄິຊ຺ຌຕິ ອຠິກງ຺ຂຕິ ເອຕາຍາຕິ ອຠິຊ຺ຌາ, ໂລໂຠ. ລຸຊ຺ຊນຏ຺ເຐນາຕິ ຠິຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ, ຂເຓ ຂເຓ ຠິຊ຺ຊນຏ຺ເຐນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນາຕິ ເອຕ຺ຖ ວິກ຺ຂມ຺ຠນໍ ອນຸປ຺ປາທນໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໍ ປຏິປກ຺ເຂນ ສຸປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ. ປຫີນຕ຺ຕາຕິ ຈ ປຫີນສທິສຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ຌານສ຺ສ ອນຘິຄຕຕ຺ຕາ. ຕຖາປິ ນຍິທໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຍ ສຠາວໂຕ ວິຄຕາຠິຊ຺ຌໍ, ອຖ ໂຂ ຠາວນາວເສນ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສທິເສນາ’’ຕິ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ຍຖາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ສຠາເວນ ວິຄຕາຠິຊ຺ຌໍ ອພ຺ຍາປນ຺ນຎ຺ຈ ນ ຠາວນາຍ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຕ຺ຕາ, ນ ເອວມິທໍ. ອິທໍ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ ຠາວນາຍ ປຣິໂສຘິຕຕ຺ຕາ ອພ຺ຍາປນ຺ນໍ ວິຄຕຖິນມິທ຺ຘໍ ອນຸທ຺ຘຕໍ ນິພ຺ພິຈິກິຈ຺ຉຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຣິມປກຕິນ຺ຕິ ປຣິສຸທ຺ຘປຓ຺ຑຣສຠາວໍ. ‘‘ຍາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອກລ຺ຍຕາ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໑໑໖໒; ວິຠ. ໕໔໖) ຖິນສ຺ສ, ‘‘ຍາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ກາຍສ຺ສ ອກລ຺ຍຕາ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໑໑໖໓; ວິຠ. ໕໔໖) ຈ ມິທ຺ຘສ຺ສ ອຠິຘມ຺ເມ ນິທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຖິນໍ ຈິຕ຺ຕເຄລຎ຺ຎໍ, ມິທ຺ຘໍ ເຈຕສິກເຄລຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສຕິປິ ຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອວິປ຺ປໂຍເຄ ຈິຕ຺ຕກາຍລຫຸຕາທີນໍ ວິຍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ຍຖາກ຺ກມໍ ຕໍຕໍວິເສສສ຺ສ ຍາ ເຕສໍ ອກລ຺ຍຕາທີນໍ ວິເສສປຈ຺ຈຍຕາ, ອຍເມເຕສໍ ສຠາໂວຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອາໂລກສຎ຺ຎີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕິສຍຕ຺ຕວິສິຏ຺ຐອຕ຺ຖິອຕ຺ຖາວໂພຘໂກຍມີກາໂຣຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຣຕ຺ຕິມ຺ປິ…ເປ… ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ. ອິທໍ ອຸຠຍນ຺ຕິ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎມາຫ.

ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ປຊຫິຕ຺ວາ. ກຖມິທໍ ກຖມິທນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕິຍາ ກຖໍກຖາ, ວິຈິກິຈ຺ຉາ, ສາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ກຖໍກຖີ, ນ ກຖໍກຖີຕິ ອກຖໍກຖີ, ນິພ຺ພິຈິກິຈ຺ໂຉ. ລກ຺ຂຓາທິເຠທໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຈ຺ຈຍປຣິຫານປ຺ປຫາຍກາທີນມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕປິ ຫິ ປເຠທໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ພາຕິ. ອຸຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປາເຕນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸຈ຺ຉິນ຺ທນໍ ປາຕນຎ຺ຈ ຕາສໍ ປຎ຺ຎານໍ ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ອປ຺ປທານເມວ. ອິຕິ ມຫຄ຺ຄຕານຸຕ຺ຕຣປຎ຺ຎານໍ ເອກຈ຺ຈາຍ ຈ ປຣິຕ຺ຕປຎ຺ຎາຍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠູຕາ ນີວຣຓຘມ຺ມາ ອິຕຣາຍ ຈ ສມຕ຺ຖຕໍ ວິຫນນ຺ຕິເຍວາຕິ ‘‘ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣຓາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອປ຺ເປນ຺ໂຕຕິ ນິຄເມນ຺ໂຕ.

ອຕ຺ຕນ຺ຕປສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙-໑໐. ຕຓ຺ຫາສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໑໙໙-໒໐໐. ນວເມ ຕໂຍ ຠເວ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສ຺ສ ອຸປາທາຍ ອຏ຺ຐາຣສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕໍ ຕໍ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາສຠູຕໍ ຊາລເມຕິສ຺ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ຊາລິນີ. ເຕນາຫ ‘‘ຕໂຍ ວາ ຠເວ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຠເວ, ອາຣມ຺ມເຓ ວາ. ອປິຈາຕິອາທິນາ ນິທ຺ເທສນເຍນ ວິສຕ຺ຕິກາປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ນິທ຺ເທສປາຬິຍາ ເອກເທສໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ວິສມູລາ’’ຕິອາທິນາ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ນິທ຺ເທສປາຬິ (ມຫານິ. ໓; ຈູຬນິ. ເມຕ຺ຕຄູມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທໂສ ໒໒, ຂຄ຺ຄວິສາຓສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທໂສ ໑໒໔) –

‘‘ວິສຕ຺ຕິກາຕິ ເກນຏ຺ເຐນ ວິສຕ຺ຕິກາ? ວິສຕາຕິ ວິສຕ຺ຕິກາ, ວິສຏາຕິ ວິສຕ຺ຕິກາ, ວິສາລາຕິ ວິສຕ຺ຕິກາ, ວິສກ຺ກຕີຕິ ວິສຕ຺ຕິກາ, ວິສໍຫຣຕີຕິ ວິສຕ຺ຕິກາ, ວິສໍວາທິກາຕິ ວິສຕ຺ຕິກາ, ວິສມູລາຕິ ວິສຕ຺ຕິກາ, ວິສຜລາຕິ ວິສຕ຺ຕິກາ. ວິສປຣິໂຠຄາຕິ ວິສຕ຺ຕິກາ. ວິສາລາ ວາ ປນ ສາ ຕຓ຺ຫາ ຣູເປ ສທ຺ເທ ຄນ຺ເຘ ຣເສ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພ ກຸເລ ຄເຓ ອາວາເສ ລາເຠ ຍເສ ປສໍສາຍ ສຸເຂ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາເຣ ກາມຘາຕຸຍາ ຣູປຘາຕຸຍາ ອຣູປຘາຕຸຍາ ກາມຠເວ ຣູປຠເວ ອຣູປຠເວ ສຎ຺ຎິຠເວ ອສຎ຺ຎິຠເວ ເນວສຎ຺ຎິນາສຎ຺ຎິຠເວ ເອກໂວກາຣຠເວ ຈຕຸໂວກາຣຠເວ ປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວ ອຕີເຕ ອນາຄເຕ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ທິຏ຺ຐສຸຕມຸຕວິຎ຺ຎາຕພ຺ເພສຸ ວິສຏາ ວິຕ຺ຖຕາຕິ ວິສຕ຺ຕິກາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ (ມຫານິ. ອຏ຺ຐ. ໓; ສໍ. ນິ. ຏີ. ໑.໑.໑ ໂອຆຕຣຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ) ວິສຕາຕິ ວິຕ຺ຖຕາ ຣູປາທີສຸ ເຕຠູມກຘມ຺ມພ຺ຍາປນວເສນ. ວິສຏາຕິ ປຸຣິມວຈນເມວ ຕ-ກາຣສ຺ສ ຏ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິສາລາຕິ ວິປຸລາ. ວິສກ຺ກຕີຕິ ປຣິສຫຕິ. ຣຕ຺ໂຕ ຫິ ຣາຄວຕ຺ຖຸນາ ປເຣນ ຕາຬິຍມາໂນປິ ສຫຕິ, ວິປ຺ຜນ຺ທນໍ ວາ ‘‘ວິສກ຺ກນ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ວິສໍຫຣຕີຕິ ຕຖາ ຕຖາ ກາເມສຸ ອານິສໍສໍ ທສ຺ເສນ຺ຕີ ວິວິເຘຫິ ອາກາເຣຫິ ເນກ຺ຂມ຺ມາຠິມຸຂປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ສໍຫຣຕິ ສໍຂິປຕິ. ວິສໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ, ຕໍ ຫຣຕິ ອຸປເນຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນິຈ຺ຈາທິໍ ນິຈ຺ຈາທິໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ ວິສໍວາທິກາ ໂຫຕິ. ທຸກ຺ຂນິພ຺ພຕ຺ຕກສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ເຫຕຸຠາວໂຕ ວິສມູລາ, ວິສໍ ວາ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂາທິຠູຕາ ເວທນາ ມູລໍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ວິສມູລາ. ທຸກ຺ຂສມຸທຍຕ຺ຕາ ວິສໍ ຜລໍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ວິສຜລາ. ຕຓ຺ຫາຍ ຣູປາທິກສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຣິໂຠໂຄ ໂຫຕິ, ນ ອມຕສ຺ສາຕິ ສາ ວິສປຣິໂຠຄາ ວຸຕ຺ຕາ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ນິຣຸຕ຺ຕິວເສນ ປທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ. ໂຍ ປເນຕ຺ຖ ປຘາໂນ ອຕ຺ໂຖ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຸນ ‘‘ວິສຏາ ວາ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕນ຺ຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໒.໙໕ ອປສາທນາວຓ຺ຓນາ; ສໍ. ນິ. ຏີ. ໒.໒.໖໐) ວຕ຺ຖວິນນຕ຺ຖໍ ຕນ຺ຕວາເຍຫິ ທຓ຺ຑເກ ອາສຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປສາຣິຕສຸຕ຺ຕວຏ຺ຏິ ‘‘ຕນີຍຕີ’’ຕິ ກຕ຺ວາ, ຕໍ ປນ ສຸຕ຺ຕໍ ສນ຺ຕານາກຸລຕາຍ ນິທສ຺ສນຠາເວນ ອາກຸລເມວ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕນ຺ຕໍ ວິຍ ອາກຸລຊາໂຕ’’ຕິ. ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ນາມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມາເນຕຸນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ສມໍ ກຕ຺ວາ ອາເນຕຸໍ, ອວິສມໍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕນ຺ຕເມວ ວາ ອາກຸລໍ ຕນ຺ຕາກຸລໍ, ຕນ຺ຕາກຸລໍ ວິຍ ຊາໂຕ ຠູໂຕຕິ ຕນ຺ຕາກຸລກຊາໂຕ. ວິນນໂຕ ຄຸລາຕິ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄວເສນ ລທ຺ຘນາມສ຺ສ ຕນ຺ຕວາຍສ຺ສ ຄຸຓ຺ຐິກໍ ນາມ ອາກຸລຠາເວນ ອຄ຺ຄໂຕ ວາ ມູລໂຕ ວາ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ ຂລິພທ຺ຘຕນ຺ຕສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຄຸລາຄຸຓ຺ຐິກໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເປສກາຣກຎ຺ຊິຍສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ສກຸຓິກາຕິ ປຏປທສກຸຓິກາ. ສາ ຫິ ຣຸກ຺ຂສາຂາສຸ ໂອລມ຺ພນກຸຏວາ ໂຫຕິ. ຕຎ຺ຫິ ສາ ກຸຏວໍ ຕໂຕ ຕໂຕ ຕິຓຫີຣາທິເກ ອາເນຕ຺ວາ ຕຖາ ວິນຕິ, ຍຖາ ເຕ ເປສກາຣກຎ຺ຊິຍສຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ອຄ຺ເຄນ ວາ ອຄ຺ຄໍ, ມູເລນ ວາ ມູລໍ ສມາເນຕຸໍ ວິເວເຈຕຸໍ ວາ ນ ສກ຺ກາ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ‘‘ຄຸລາຄຸຓ຺ຐິກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ກຎ຺ຊິຍສຸຕ຺ຕໍ ກຸລາວກຎ຺ຈ. ປຸຣິມນເຍເນວາຕິ ‘‘ເອວເມວ ສຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ. ກາມໍ ມຸຎ຺ຊປພ຺ພຊຕິຓານິ ຍຖາຊາຕານິປິ ທີຆຠາເວນ ປຕິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎຏ຺ຐາເນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິນນ຺ຘິຕ຺ວາ ອາກຸລພ຺ຍາກຸລານິ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ຕານິ ປນ ນ ຕຖາ ທຸພ຺ພິເວຈິຍານິ ຍຖາ ຣຊ຺ຊຸຠູຕານີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຕານີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ອປາຍາຕິ ອວຑ຺ຒິກາ, ສຸເຂນ, ສຸຂເຫຕຸນາ ວາ ວິຣຫິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຄຕິຠາວໂຕຕິ ອາປາຍິກສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠາວໂຕ. ສຸຂສມຸສ຺ສຍໂຕຕິ ອພ຺ຠຸທຍໂຕ. ວິນິປຕິຕຕ຺ຕາຕິ ວິຣູປໍ ນິປາຕຕ຺ຕາ, ຍຖາ ເຕນຕ຺ຕຠາເວນ ສຸຂສມຸສ຺ສໂຍ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ນິປຕິຕຕ຺ຕາ. ອິຕໂຣຕິ ສໍສາໂຣ. ນນຸ ‘‘ອປາຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ໂຕປິ ສໍສາໂຣ ເອວາຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ນິຣຍາທີນໍ ປນ ອຘິມຕ຺ຕທຸກ຺ຂຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອປາຍາທິຄ຺ຄຫຓໍ. ໂຄພລີພທ຺ທຎາເຍນາຍມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຂນ຺ຘານຎ຺ຈ ປຏິປາຏີຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ເຫຕຸຜລຠາເວນ ອປຣາປຣປ຺ປວຕ຺ຕິ. ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ນໍ ວຕ຺ຕມານາຕິ ອວິຈ຺ເຉເທນ ວຕ຺ຕມານາ. ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປີຕິ ຕໍ ‘‘ອປາຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພໍ ອປາຍທຸກ຺ຂຎ຺ຈ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂຎ຺ຈ. ມຫາສມຸທ຺ເທ ວາຕກ຺ຂິຕ຺ຕາ ນາວາ ວິຍາຕິ ອິທໍ ປຣິພ຺ຠມນຏ຺ຐານສ຺ສ ມຫນ຺ຕທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ປຣິພ຺ຠມນສ຺ສ ອນວຏ຺ຐິຕຕາທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ ອຸປມາ. ຍນ຺ເຕ ຍຸຕ຺ຕໂຄໂຓ ວິຍາຕິ ອິທໍ ປນ ອວສີຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ທຸປ຺ປໂມກ຺ຂຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

‘‘ສມູຫຄ຺ຄາໂຫຕິ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐີນໍ ສາຘາຣຓຄ຺ຄາໂຫ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ‘‘ອິຕ຺ຖໍ ເອວໍ ອຎ຺ຎຖາ’’ຕິ ປນ ວິເສສໍ ອກຕ຺ວາ ຄຫຓໍ ສມູຫຄ຺ຄາໂຫຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ວິເສສໍ ອກຕ຺ວາຕິ ຈ ອນຸປນິຘານໍ ສມໂຕ ອສມໂຕ ຈ ອຸປນິຘານນ຺ຕິ ອິມໍ ວິຠາຄໍ ອກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕ຺ຖນ຺ຕິ ຫິ ອນຸປນິຘານໍ ກຖິຕໍ. ເອວໍ ອຎ຺ຎຖາຕິ ປນ ສມໂຕ ອສມໂຕ ຈ ອຸປນິຘານໍ. ອຎ຺ຎໍ ອາກາຣນ຺ຕິ ປຣສນ຺ຕານຄຕໍ ອາກາຣໍ.

ອຕ຺ຖີຕິ ສທາ ສໍວິຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສີທຕີຕິ ນສ຺ສຕິ. ສໍສຍປຣິວິຕກ຺ກວເສນາຕິ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ສິຍໍ, ນ ສິຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປຣິວິຕກ຺ກວເສນ. ປຕ຺ຖນາກປ຺ປນວເສນາຕິ ‘‘ອປິ ນາມ ສາຘຸ ປນາຫໍ ສິຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປຕ຺ຖນາຍ ກປ຺ປນວເສນ. ສຸທ຺ຘສີສາຕິ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐີນໍ ສາຘາຣຓາ ສີສາ. ‘‘ອິຕ຺ຖໍ ເອວໍ ອຎ຺ຎຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິເສສສ຺ສ ອນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ‘‘ສຸທ຺ຘສີສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐິສີເສຫິ ທິຏ຺ຐິຍາ ຄຫິຕາຍ ຕທວິນາຠາວິນີ ຕຓ຺ຫາ ທສ຺ສິຕາ, ຈຕູຫິ ສີເສຫິ ທ຺ວາທສຫິ ຈ ສີສມູລເກຫິ ມານທິຏ຺ຐີຫິ ອຍເມວ ຕຓ຺ຫາ ທສ຺ສິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ເອວເມເຕ…ເປ… ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕຘມ຺ມາ ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ. ນນຸ ຈ ມານທິຏ຺ຐິຄ຺ຄາໂຫປິ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ, ຍໂຕ ‘‘ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິວເສນ ສມູຫຄ຺ຄາໂຫ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ກຖໍ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານີຕິ ອິທໍ ວຈນໍ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ທິຏ຺ຐິມາເນສຸປິ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານີຕິ ວຈນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິປ຺ປໂຍຄີນໍ ທິຏ຺ຐິມານານໍ ຕຓ຺ຫາຍ ອວິປ຺ປໂຍຄານໍ ຕໍມູລກຕ຺ຕາ ຕປ຺ປຘານຕາຍ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ທສມໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ຕຓ຺ຫາສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ມຫາວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຈຕຸຕ຺ຖປຓ຺ຓາສກໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

໕. ປຎ຺ຈມປຓ຺ຓາສກໍ