໑-໔. ອາກງ຺ຂສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໗໑-໗໔. ຕຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ສີລສ຺ສ ອນວເສສສມາທາເນນ ອຂຓ຺ຑາທິຠາວາປຕ຺ຕິຍາ ຈ ປຣິປຸຓ຺ຓສີລາ. ສມາທານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອວິຈ຺ຉິນ຺ທນໂຕ ສີລສມງ຺ຄິໂນ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ກິຣາຕິ (ອ. ນິ. ໒.໓໗) ກິຣ-ສທ຺ໂທ ອຣຸຈິສູຈນຕ຺ໂຖ. ເຕເນຕ຺ຖ ອາຈຣິຍວາທສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ອຣຸຈ຺ຈນຠາວໍ ທີເປຕິ. ສມ຺ປນ຺ນສີລາຕິ ອນາມຏ຺ຐວິເສສໍ ສາມຎ຺ຎໂຕ ສີລສງ຺ເຂເປນ ຄຫິຕໍ. ຕຎ຺ຈ ຈຕຸພ຺ພິຘນ຺ຕິ ອາຈຣິຍຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີເລ. ເຊຏ຺ຐກສີລນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໔໑໒) ປຘານສີລໍ. ອຸຠຍຕ຺ຖາຕິ ອຸທ຺ເທສນິທ຺ເທເສ. ອິຘ ນິທ຺ເທເສ ວິຍ ອຸທ຺ເທເສປິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ສມ຺ປນ຺ນສີລາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສີລຄ຺ຄຫຓຎ຺ຫິ ປາຬິຍໍ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣວເສນ ອາຄຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣເຍວາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອວຘາຣເຓນ ອິຕເຣສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ເອກເທເສນ ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ໂຕຄຘຕໍ ທີເປຕິ. ຕຖາ ຫິ ອໂນໂລກິໂຍໂລກເນ ອາຊີວເຫຕຸ ຉສິກ຺ຂາປທວີຕິກ຺ກເມ ຄິລານປຈ຺ຈຍສ຺ສ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕປຣິໂຠເຄ ຈ ອາປຕ຺ຕິ ວິຫິຕາຕິ. ຕີຓີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສີລາທີນິ. ສີລນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ນາມ ອຕ຺ຖີຕິ ສີລປຣິຍາເຍນ ເຕສໍ ກຕ຺ຖຈິ ສຸຕ຺ເຕ ຄຫິຕຏ຺ຐານໍ ນາມ ກິໍ ອຕ຺ຖິ ຍຖາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣຕິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສມ຺ມຸຂຕ຺ຕາ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕວ ອຸປຈາເຣນ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິຍ ວທຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອນນຸຊານນ຺ໂຕ’’ຕິ. ຉທ຺ວາຣຣກ຺ຂາມຕ຺ຕກເມວາຕິ ຕສ຺ສ ສລ຺ລຫຸກຠາວມາຫ ຈິຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐານມຕ຺ເຕນ ປຏິປາກຕິກຠາວາປຕ຺ຕິໂຕ. ອິຕເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປຕ຺ຕິມຕ຺ຕກນ຺ຕິ ຜເລນ ເຫຕຸໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຸປ຺ປາທນເຫຕຸກາ ຫິ ປຈ຺ຈຍານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ອິທມຕ຺ຖນ຺ຕິ ອິທໍ ປໂຍຊນໍ ອິມສ຺ສ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ປຣິຠຸຎ຺ຊເນຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນິປ຺ປຣິຍາເຍນາຕິ ອິມິນາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣາທີນິ ຕີຓິ ປຘານສ຺ສ ສີລສ຺ສ ປຣິວາຣວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ປຣິຍາຍສີລານິ ນາມາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອິທານິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສ຺ເສວ ປຘານຠາວໍ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ອນ຺ວຍໂຕ ຈ ອຸປມາຍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ໂສຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ. ເສສານີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣາທີນິ. ຕສ຺ເສ ວາຕິ ‘‘ສມ຺ປນ຺ນສີລາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ສີລໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ເສວ. ສມ຺ປນ຺ນປາຕິໂມກ຺ຂາຕິ ເອຕ຺ຖ ປາຕິໂມກ຺ຂຄ຺ຄຫເຓນ ເວວຈນໍ ວຕ຺ວາ ຕໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ…ເປ… ອາທິມາຫ. ຍຖາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ‘‘ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ສີລວາ ໂຫຕີ’’ຕິ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາຍ ເທສນາຍ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ສີລໍ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໐໘) ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ. ກສ຺ມາ ອາຣທ຺ຘນ຺ຕິ ເທສນາຍ ກາຣຓປຸຈ຺ຉາ. ສີລານິສໍສທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ປໂຍຊນນິທ຺ເທໂສ. ‘‘ສີລານິສໍສທສ຺ສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ຫິ ເອຕ຺ຖ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ຍໍ ສີລານິສໍສສ຺ສ ອທສ຺ສນໍ, ຕໍ ອິມິສ຺ສາ ເທສນາຍ ກາຣຓນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ອາຣທ຺ຘນ຺ຕິ? ເວເນຍ຺ຍານໍ ສີລານິສໍສສ຺ສ ອທສ຺ສນໂຕຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ອາປນ຺ໂນ ເອວ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສເຈປີ’’ຕິອາທິ. ສີລານິສໍສທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ປນ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ເຕສ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອານິສໍໂສຕິ ອຸທໂຍ. ‘‘ສີລວາ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໓.໓໑໖; ອ. ນິ. ໕.໒໑໓; ມຫາວ. ໒໘໕) ປນ ວິປາກຜລມ຺ປິ ‘‘ອານິສໍໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂກ ວິເສໂສຕິ ໂກ ຜລວິເສໂສ. ກາ ວຑ຺ຒີຕິ ໂກ ອພ຺ຠຸທໂຍ. ວິຊ຺ຊມາໂນປິ ຄຸໂຓ ຍາຖາວໂຕ ວິຠາວິໂຕ ເອວ ອຠິຣຸຈິໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ນ ອວິຠາວິໂຕ, ຕສ຺ມາ ເອກນ຺ຕໂຕ ອານິສໍສກິຕ຺ຕນໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພເມວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປ຺ເປວ ນາມາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ປິໂຍຕິ ປິຍາຍິຕພ຺ໂພ. ປິຍສ຺ສ ນາມ ທສ຺ສນໍ ເອກນ຺ຕໂຕ ອຠິນນ຺ທິຕພ຺ພໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປິຍຈກ຺ຂູຫິ ສມ຺ປສ຺ສິຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ປີຕິສມຸຏ຺ຐານປ຺ປສນ຺ນໂສມ຺ມຣູປປຣິຄ຺ຄຫຎ຺ຫິ ຈກ຺ຂຸ ‘‘ປິຍຈກ຺ຂູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕສນ຺ຕິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ. ມນວຑ຺ຒນໂກຕິ ປີຕິມນສ຺ສ ປຣິພ຺ຣູຫນໂຕ ອຸປຣູປຣິ ປີຕິຈິຕ຺ຕສ຺ເສວ ອຸປ຺ປາທນໂກ. ຄຣຸຏ຺ຐານິໂຍຕິ ຄຣຸກຣຓສ຺ສ ຐານຠູໂຕ. ຊານໍ ຊານາຕີຕິ ຎາເຓນ ຊານິຕພ຺ພໍ ຊານາຕິ. ຍຖາ ວາ ອຎ຺ເຎ ອຊານນ຺ຕາປິ ຊານນ຺ຕາ ວິຍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ນ ເອວມຍໍ, ອຍໍ ປນ ຊານນ຺ໂຕ ເອວ ຊານາຕິ. ປສ຺ສໍ ປສ຺ສຕີຕິ ທສ຺ສນຠູເຕນ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ ປສ຺ສຕິ, ປສ຺ສນ຺ໂຕ ເອວ ວາ ປສ຺ສຕິ. ເອວໍ ສມ຺ຠາວນີໂຍຕິ ເອວໍ ວິຎ຺ຎຸຕາຍ ປຓ຺ຑິຕຠາເວນ ສມ຺ຠາເວຕພ຺ໂພ. ສີເລສ຺ເວວສ຺ສ ປຣິປູຣກາຣີຕິ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣີ ເອວ ຠເວຍ຺ຍາຕິ. ເອວໍ ອຸຕ຺ຕຣປທາວຘາຣຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຫິ ອິມິນາ ປເທນ ອຸປຣິສິກ຺ຂາທ຺ວຍໍ ອນິວຕ຺ຕິຕເມວ ໂຫຕິ. ຍຖາ ປນ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣີ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໍ ຜເລນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປສ຺ສນາຘິຏ຺ຐານສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິກຕາຍ ຫິ ອິຘ ສີລສ຺ສ ປາຣິປູຣີ, ນ ເກວລໍ ອຂຓ຺ຑາທິຠາວມຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ຍານິ ໂຂ ປນ ຕານິ ອຂຓ຺ຑານິ…ເປ… ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິການີ’’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອຸປຣິສິກ຺ຂາທ຺ວຍໍ ສີລສ຺ສ ສມ຺ຠາຣຠາເວນ ຄຫິຕນ຺ຕິ ສີລສ຺ເສເວຕ຺ຖ ປຘານຄ຺ຄຫຓໍ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ສີລານຸຣກ຺ຂກາ ຫິ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາສງ຺ຂາຣປຣິຄ຺ຄຫາ. ອນູເນນາຕິ ອຂຓ຺ຑາທິຠາເວນ, ກສ຺ສຈິ ວາ ອຫາປເນນ ອຸປປນ຺ເນນ. ອາກາເຣນາຕິ ກຣເຓນ ສມ຺ປາທເນນ.

ອຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ວາ ອຕ຺ຕໂນຕິ ວາ ເອກໍ ເອກຕ຺ຖໍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນເມວ ນານໍ. ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ເຈຕໍ, ‘‘ສມຖ’’ນ຺ຕິ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ‘‘ອນູ’’ຕິ ອິມິນາ ອຸປສຄ຺ເຄນ ໂຍເຄ ສິທ຺ຘນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕສມເຖ ຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕສມເຖຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສມາຘາເນ. ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອວິຍຸຕ຺ໂຕ ປສຸໂຕ. ໂຍ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ຌານຠາວນາຍ ອນນຸຍຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕໍ ພຫິ ນີຫຣຕິ ນາມ. ໂຍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາ ສງ຺ໂກຈໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ໂສ ຕໍ ວິນາເສຕິ ນາມ. ໂຍ ປນ ອີທິໂສ ອຫຸຕ຺ວາ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ໂສ ອນິຣາກຕຊ຺ຌາໂນຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ພຫິ ອນີຫຏຊ຺ຌາໂນ’’ຕິອາທິມາຫ. ນີຫຣຓວິນາສຕ຺ຖຎ຺ຫິ ອິທໍ ນິຣາກຣຓໍ ນາມ. ‘‘ຖມ຺ຠໍ ນິຣໍກຕ຺ວາ ນິວາຕວຸຕ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ສຸ. ນິ. ໓໒໘) ຈສ຺ສ ປໂຍໂຄ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ສຕ຺ຕວິຘາຍ ອນຸປສ຺ສນາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ, ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາ, ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາ, ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາ, ວິຣາຄານຸປສ຺ສນາ, ນິໂຣຘານຸປສ຺ສນາ, ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສນາຕິ ອິມາ ສຕ຺ຕວິຘາ ອນຸປສ຺ສນາ. ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຕຕ຺ຖ ລທ຺ຘກາຍວິເວກຕາຍ ສມຖວິປສ຺ສນາວເສນ ຈິຕ຺ຕວິເວກໍ ປຣິພ຺ຣູເຫນ຺ໂຕ ຍຖານຸສິຏ຺ຐປຏິປຕ຺ຕິຍາ ໂລກໍ ສາສນຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ວິເສສາຘິຄມຏ຺ຐານຠູຕໍ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຎ຺ຈ ອຸປໂສຠຍມາໂນ ຄຸຓວິເສສາຘິຏ຺ຐານຠາວາປາທເນນ ວິຎ຺ຎູນໍ ອຕ຺ຖໂຕ ຕໍ ພ຺ຣູເຫນ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ພ຺ຣູເຫຕາ ສຸຎ຺ຎາຄາຣານ’’ນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິ. ເອກຠູມກາທິປາສາເທ ກຸຣຸມາໂນປິ ປນ ເນວ ສຸຎ຺ຎາຄາຣານໍ ພ຺ຣູເຫຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ອຣຎ຺ຎຣຸກ຺ຂມູລາທິ ສພ຺ພໍ ປຘານານຸໂຍຄກ຺ຂມໍ ເສນາສນໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຍຖາ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕເທສນາ ປຐມໍ ຕຓ຺ຫາວເສນ ອາຣທ຺ຘາປິ ຕຓ຺ຫາປທຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ມານທິຏ຺ຐີນໍ ມານທິຏ຺ຐິໂຍ ໂອສຣິຕ຺ວາ ກເມນ ປປຎ຺ຈຕ຺ຕຍເທສນາ ຊາຕາ, ເອວມຍໍ ເທສນາ ປຐມໍ ອຘິສີລສິກ຺ຂາວເສນ ອາຣທ຺ຘາປິ ສີລປທຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ສມຖວິປສ຺ສນານໍ ສມຖວິປສ຺ສນາໂຍ ໂອສຣິຕ຺ວາ ກເມນ ສິກ຺ຂາຕ຺ຕຍເທສນາ ຊາຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ສີເລສ຺ເວວສ຺ສ ປຣິປູຣກາຣີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ອຘິສີລສິກ຺ຂາ ວຸຕ຺ຕາ, ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ເຈໂຕສມຖມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ອນິຣາກຕຊ຺ຌາໂນ’’ຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ອຘິຈິຕ຺ຕສິກ຺ຂາ, ‘‘ວິປສ຺ສນາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ອຘິປຎ຺ຎາສິກ຺ຂາ. ‘‘ພ຺ຣູເຫຕາ ສຸຎ຺ຎາຄາຣານ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປນ ສມຖວເສນ ສຸຎ຺ຎາຄາຣວຑ຺ຒເນ ອຘິຈິຕ຺ຕສິກ຺ຂາ, ວິປສ຺ສນາວເສນ ອຘິປຎ຺ຎາສິກ຺ຂາຕິ ເອວໍ ທ຺ເວປິ ສິກ຺ຂາ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ເຈໂຕສມຖມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ອນິຣາກຕຊ຺ຌາໂນ’’ຕິ ອິເມຫິ ປເທຫິ ສີລານຸຣກ຺ຂິກາ ເອວ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ກຖິຕາ, ‘‘ວິປສ຺ສນາຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ປເທນ ສີລານຸຣກ຺ຂິໂກ ສງ຺ຂາຣປຣິຄ຺ຄໂຫ.

ກຖໍ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ສີລມນຸຣກ຺ຂຕິ? ຍສ຺ສ ຫິ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ນຕ຺ຖິ, ໂສ ພ຺ຍາຘິມ຺ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ວິຫຎ຺ຎຕິ, ໂສ ພ຺ຍາຘິວິຫໂຕ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ສີລໍ ວິນາເສຕ຺ວາປິ ພ຺ຍາຘິວູປສມໍ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ຕໍ ພ຺ຍາຘິທຸກ຺ຂໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ສມາປນ຺ນກ຺ຂເຓ ທຸກ຺ຂໍ ທູຣຄຕໍ ໂຫຕິ, ພລວຕຣໍ ສຸຂມຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ສີລມນຸຣກ຺ຂຕິ. ກຖໍ ສງ຺ຂາຣປຣິຄ຺ຄໂຫ ສີລມນຸຣກ຺ຂຕິ? ຍສ຺ສ ຫິ ສງ຺ຂາຣປຣິຄ຺ຄໂຫ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ‘‘ມມ ຣູປໍ ມມ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕຠາເວ ພລວມມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ໂສ ຕຖາຣູເປສຸ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂພ຺ຍາຘິຠຍາທີສຸ ສມ຺ປຕ຺ເຕສຸ ສີລໍ ນາເສຕ຺ວາປິ ອຕ຺ຕຠາວໍ ໂປເສຕາ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ສງ຺ຂາຣປຣິຄ຺ຄໂຫ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາເວ ພລວມມຕ຺ຕໍ ວາ ສິເນໂຫ ວາ ນ ໂຫຕິ, ໂສ ຕຖາຣູເປສຸ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂພ຺ຍາຘິຠຍາທີສຸ ສມ຺ປຕ຺ເຕສຸ ສເຈປິສ຺ສ ອນ຺ຕານິ ພຫິ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ສເຈປິ ອຸສ຺ສຸສ຺ສຕິ ວິສຸສ຺ສຕິ, ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິໂກ ວາ ໂຫຕິ ສຕຘາປິ ສຫສ຺ສຘາປິ, ເນວ ສີລໍ ວິນາເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຕຠາວໍ ໂປເສຕາ ໂຫຕິ. ເອວໍ ສງ຺ຂາຣປຣິຄ຺ຄໂຫ ສີລໍ ອນຸຣກ຺ຂຕິ.

‘‘ພ຺ຣູເຫຕາ ສຸຎ຺ຎາຄາຣານ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປນ ຕສ຺ເສວ ອຸຠຍສ຺ສ ພ຺ຣູຫນາ ວຑ຺ຒນາ ສາຕຈ຺ຈກິຣິຍາ ທສ຺ສິຕາ. ເອວໍ ຠຄວາ ຍສ຺ມາ ‘‘ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ປິໂຍ ຈສ຺ສໍ…ເປ… ຠາວນີໂຍ ຈາ’’ຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ເມ ອາກງ຺ຂນ຺ເຕນ ນຕ຺ຖຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ກາຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ສີລາທິຄຸຓສມນ຺ນາຄເຕເນວ ຠວິຕພ຺ພໍ. ອີທິໂສ ຫິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ ມນາໂປ ຄຣຸ ຠາວນີໂຍ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຫຕໍ –

‘‘ສີລທສ຺ສນສມ຺ປນ຺ນໍ, ຘມ຺ມຏ຺ຐໍ ສຈ຺ຈເວທິນໍ;

ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມ ກຸພ຺ພານໍ, ຕໍ ຊໂນ ກຸຣຸເຕ ປິຍ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໒໑໗);

ຕສ຺ມາ ‘‘ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ປິໂຍ ຈສ຺ສໍ…ເປ… ສີເລສ຺ເວວສ຺ສ ປຣິປູຣກາຣີ…ເປ… ສຸຎ຺ຎາຄາຣານ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ຍສ຺ມາ ປຈ຺ຈຍລາຠາທິໍ ປຕ຺ຖຍນ຺ເຕນປິ ອິທເມວ ກຣຓີຍໍ, ນ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ລາຠີ ອສ຺ສ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ລາຠີ ອສ຺ສນ຺ຕິ ລາຠາສາຍ ສໍວຣສີລປຣິປູຣຓໍ ປາຬິຍໍ ອາຄຕໍ. ກິມີທິສໍ ຠຄວາ ອນຸຊານາຕີຕິ? ນ ຠຄວາ ສຠາເວນ ອີທິສໍ ອນຸຊານາຕິ, ມຫາກາຣຸຓິກຕາຍ ປນ ປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສເຍນ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ຠຄວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຆາເສສນໍ ຉິນ຺ນກໂຖ, ນ ວາຈໍ ປຍຸຕ຺ຕໍ ຠເຓຕິ ຉິນ຺ນກໂຖ ມູໂຄ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ໂອຠາສປຣິກຖານິມິຕ຺ຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິປຍຸຕ຺ຕໍ ຆາເສສນໍ ວາຈໍ ນ ຠເຓ, ນ ກເຖຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສຍວເສນາຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ເຍສໍ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຣໂສ ສຠາວຠູໂຕ ອານິສໍໂສ ຣສານິສໍໂສ.

ປຈ຺ຈຍທານກາຣາຕິ ຈີວຣາທິປຈ຺ຈຍທານວເສນ ປວຕ຺ຕກາຣາ. ມຫປ຺ຜລາ ມຫານິສໍສາຕິ ອຸຠຍເມຕໍ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນເມວ ນານໍ. ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຄຫປຕໂຍ, ອານິສໍສາ’’ຕິອາທີສຸ (ມຫາວ. ໒໘໕) ຫິ ອານິສໍສສທ຺ໂທ ຜລປຣິຍາໂຍປິ ໂຫຕິ. ມຫນ຺ຕໍ ວາ ໂລກິຍສຸຂໍ ຜລນ຺ຕິ ປສວນ຺ຕີຕິ ມຫປ຺ຜລາ, ມຫໂຕ ໂລກຸຕ຺ຕຣສຸຂສ຺ສ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ມຫານິສໍສາ. ເຕນາຫ ‘‘ໂລກິຍສຸເຂນ ຜລຠູເຕນາ’’ຕິອາທິ.

ເປຈ຺ຈຠວໍ ຄຕາຕິ ເປຕູປປຕ຺ຕິວເສນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍ ອຸປຄຕາ. ເຕ ປນ ຍສ຺ມາ ອິຘ ກຕກາລກິຣິຍາ ກາເລນ ກຕຊີວິຕຸປຈ຺ເຉທາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາລກຕາ’’ຕິ. ສສ຺ສຸສສຸຣາ ຈ ຕປ຺ປກ຺ຂິກາ ຈ ສສ຺ສຸສສຸຣປກ຺ຂິກາ. ເຕ ຎາຕິໂຍນິສມ຺ພນ຺ເຘນ ອາວາຫວິວາຫສມ຺ພນ຺ຘວເສນ ສມ຺ພທ຺ຘາ ຎາຕີ. ສາໂລຫິຕາຕິ ໂຍນິສມ຺ພນ຺ຘວເສນ. ເອກໂລຫິຕພທ຺ຘາຕິ ເອເກນ ສມາເນນ ໂລຫິຕສມ຺ພນ຺ເຘນ ສມ຺ພທ຺ຘາ. ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕຕິ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕໂກ. ກາລກໂຕ ປິຕາ ວາ ມາຕາ ວາ ເປຕໂຍນິຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ອຘິກາຣໂຕ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫານິສໍສເມວ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ສ ຕຖາສີລສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕາຕິ ມທ຺ທິຕາ. ນ ຈ ມໍ ອຣຕິ ສເຫຍ຺ຍາຕິ ມໍ ຈ ອຣຕິ ນ ອຠິຠເວຍ຺ຍ ນ ມທ຺ເທຍ຺ຍ ນ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖເຣຍ຺ຍ. ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ຊາຕໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ. ສີລາທິຄຸຓຍຸຕ຺ໂຕ ຫິ ອຣຕິຎ຺ຈ ຣຕິຎ຺ຈ ສຫຕິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຕິ, ມທ຺ທິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕສ຺ມາ ອີທິສມຕ຺ຕານໍ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນປິ ສີລາທິຄຸຓຍຸຕ຺ເຕເນວ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາໂສ ຠາຍຕີຕິ ຠຍໍ, ອາຣມ຺ມຓໍ ຠາຍຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ຠຍໍ. ຕໍ ທຸວິຘມ຺ປິ ຠຍໍ ເຠຣວຎ຺ຈ ສຫຕິ ອຠິຠວຕີຕິ ຠຍເຠຣວສໂຫ. ສີລາທິຄຸຓຍຸຕ຺ໂຕ ຫິ ຠຍເຠຣວໍ ສຫຕິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຕິ, ມທ຺ທິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ ອຣິຍໂກຏິຍວາສີ ມຫາທຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ.

ເຖໂຣ ກິຣ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ໂນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປາສາທິກໍ ອຣຎ຺ຎໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິເຘວຊ຺ຊ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ຣຸກ຺ຂເທວຕາຍ ທາຣກາ ເຖຣສ຺ສ ສີລເຕເຊນ ສກຠາເວນ ສຓ຺ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ວິສ຺ສຣມກໍສຸ. ເທວຕາປິ ສກລຣຸກ຺ຂໍ ຈາເລສິ. ເຖໂຣ ອຈໂລວ ນິສີທິ. ສາ ເທວຕາ ຘູມາຍິ ປຊ຺ຊລິ. ເນວ ສກ຺ຂິ ເຖຣໍ ຈາເລຕຸໍ. ຕໂຕ ອຸປາສກວຓ຺ເຓນາຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ‘‘ໂກ ເອໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ເຂ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ’’ຕິ ອໂວຈ. ຕ຺ວໍ ເອເຕ ວິກາເຣ ອກາສີຕິ. ອາມ, ຠນ຺ເຕຕິ. ‘‘ກສ຺ມາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕາ ອາຫ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ, ຠນ຺ເຕ, ສີລເຕເຊນ ທາຣກາ ສກຠາເວນ ສຓ຺ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ວິສ຺ສຣມກໍສຸ, ສາຫໍ ຕຸມ຺ເຫ ປລາເປຕຸໍ ເອວມກາສິ’’ນ຺ຕິ. ເຖໂຣ ອາຫ ‘‘ອຖ ກສ຺ມາ ‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ມາ ວສຖ, ມຍ຺ຫໍ ອຜາສຸກ’ນ຺ຕິ ປຏິກຈ຺ເຈວ ນາວຈາສິ, ອິທານິ ປນ ມາ ມໍ ກິຎ຺ຈິ ອວຈ, ‘ອຣິຍໂກຏິຍມຫາທຕ຺ໂຕ ອມນຸສ຺ສຠເຍນ ຄໂຕ’ຕິ ວຈນໂຕ ລຊ຺ຊາມິ, ເຕນາຫໍ ອິເຘວ ວສິສ຺ສໍ, ຕ຺ວໍ ປນ ອຊ຺ເຊກທິວສໍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ວສາຫີ’’ຕິ. ເອວໍ ສີລາທິຄຸຓຍຸຕ຺ໂຕ ຠຍເຠຣວສໂຫ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອີທິສມຕ຺ຕານໍ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນປິ ສີລາທິຄຸຓຍຸຕ຺ເຕເນວ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ທຸຕິຍາທີນິ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖານິ.

ອາກງ຺ຂສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.