໑໐. ທຸຕິຍໂກສລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໐. ທສເມ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍຸຊ຺ຌຕິ ເອຕາຍາຕິ ອຸຍ຺ໂຍຘິກາ, ສຕ຺ຖປ຺ປຫາເຣຫິ ຍຸຊ຺ຌິຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍຸຊ຺ຌນໍ ວາ ອຸຍ຺ໂຍຘິໂກ, ສຕ຺ຖປ຺ປຫາໂຣ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຸທ຺ຘໂຕ ນິວຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຸປສ຺ສຸຕິວເສນ ຍຸຊ຺ຌິຕພ຺ພາກາຣໍ ຎຕ຺ວາຕິ ເຊຕວເນ ກິຣ ທຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ຘນຸຄ຺ຄຫຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣຕິ ທ຺ເວ ມຫລ຺ລກຕ຺ເຖຣາ ວິຫາຣປຈ຺ຈນ຺ເຕ ປຓ຺ຓສາລາຍ ວສນ຺ຕິ. ເຕສຸ ຘນຸຄ຺ຄຫຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ປຈ຺ຉິມຍາເມ ປພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ນິສິນ຺ໂນ ທຕ຺ຕຕ຺ເຖຣໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເຕ ມໂຫທໂຣ ໂກສໂລ ຠຸຕ຺ຕຠຕ຺ຕເມວ ປູຕິໍ ກໂຣຕິ, ຍຸທ຺ຘວິຈາຣຓໍ ປນ ກິຎ຺ຈິ ນ ຊານາຕິ, ປຣາຊິໂຕຕ຺ເວວ ວທາເປຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ‘‘ກິໍ ປນ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຍຸທ຺ໂຘ ນາມ ປທຸມພ຺ຍູໂຫ ຈກ຺ກພ຺ຍູໂຫ ສກຏພ຺ຍູໂຫຕິ ຕໂຍ ພ຺ຍູຫາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ຄຓ຺ຫິຕຸກາເມນ ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ປພ຺ພຕກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ທ຺ວີສຸ ປພ຺ພຕຠິຕ຺ຕີສຸ ມນຸສ຺ເສ ຐເປຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ທຸພ຺ພລໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປພ຺ພຕນ຺ຕຣໍ ປວິຏ຺ຐຠາວໍ ຊານິຕ຺ວາ ປວິຏ຺ຐມຄ຺ຄໍ ຣຸນ຺ຘິຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຈ ປຈ຺ຉໂຕ ຈ ອຸໂຠສຸ ປພ຺ພຕຠິຕ຺ຕີສຸ ວຄ຺ຄິຕ຺ວາ ນທິຕ຺ວາ ຊາລປກ຺ຂິຕ຺ຕມຈ຺ຉໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ສກ຺ກາ ຄເຫຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ‘‘ຠິກ຺ຂູນໍ ກຖາສລ຺ລາປໍ ສຸຓາຖາ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ເປສິຕຈຣປຸຣິສາ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ສງ຺ຄາມເຠຣິໍ ປຫຣາເປຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສກຏພ຺ຍູຫໍ ກຕ຺ວາ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ຊີວຄ຺ຄາຫໍ ຄຓ຺ຫິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸປສ຺ສຸຕິວເສ…ເປ... ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ຄຓ຺ຫີ’’ຕິ.

ໂທຓປາກນ຺ຕິ ໂທຓຕຓ຺ຑຸລານໍ ປກ຺ກຠຕ຺ຕໍ. ໂທຓນ຺ຕິ ຈຕຸນາຬິການເມຕມຘິວຈນໍ. ມນຸຊສ຺ສາຕິ ສຕ຺ຕສ຺ສ. ຕນຸກສ຺ສາຕິ ຕນຸກາ ອປ຺ປິກາ ອສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ, ຠຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ວິສຠາຄເວທນາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ສຓິກນ຺ຕິ ມນ຺ທໍ ມຸທຸກໍ, ອປຣິສ຺ສຍເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊີຣຕີຕິ ປຣິຠຸຕ຺ຕາຫາໂຣ ປຈ຺ຈຕິ. ອາຍຸ ປາລຍນ຺ຕິ ນິໂຣໂຄ ອເວທໂນ ຊີວິຕໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ. ອຖ ວາ ສຓິກໍ ຊີຣຕີຕິ ໂສ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຣິມິຕາຫາຣຕາຍ ສຓິກໍ ຈິເຣນ ຊີຣຕິ ຊຣໍ ປາປຸຓາຕິ ຊີວິຕໍ ປາລຍນ຺ໂຕ.

ອິມໍ ໂອວາທໍ ອທາສີຕິ ເອກສ຺ມິໍ ກິຣ (ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໐໓ ປເສນທິໂກສລວຕ຺ຖຸ) ສມເຍ ຣາຊາ ຕຓ຺ຑຸລໂທຓສ຺ສ ໂອທນໍ ຕທຸປິເຍນ ສູປພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາໂສ ຠຕ຺ຕສມ຺ມທໍ ອວິໂນເທຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກິລນ຺ຕຣູໂປ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕຕິ, ນິທ຺ທາຍ ອຠິຠຸຍ຺ຍມາໂນປິ ລຫຸກໍ ນິປຊ຺ຊິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ອາຫ ‘‘ກິໍ, ມຫາຣາຊ, ອວິສ຺ສມິຕ຺ວາວ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ. ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຸຕ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເມ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ໂຫຕີຕິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ, ‘‘ມຫາຣາຊ, ອຕິພຫຸໂຠຊີນໍ ເອຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ –

‘‘ມິທ຺ຘີ ຍທາ ໂຫຕິ ມຫຄ຺ຆໂສ ຈ,

ນິທ຺ທາຍິຕາ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕສາຍີ;

ມຫາວຣາໂຫວ ນິວາປປຸຏ຺ໂຐ,

ປຸນປ຺ປຸນໍ ຄພ຺ຠມຸເປຕິ ມນ຺ໂທ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໒໕; ເນຕ຺ຕິ. ໒໖, ໙໐) –

ອິມາຍ ຄາຖາຍ ໂອວທິຕ຺ວາ, ‘‘ມຫາຣາຊ, ໂຠຊນໍ ນາມ ມຕ຺ຕາຍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ມຕ຺ຕໂຠຊິໂນ ຫິ ສຸຂໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອຸຕ຺ຕຣິປິ ປຸນ ໂອວທນ຺ໂຕ ‘‘ມນຸຊສ຺ສ ສທາ ສຕີມໂຕ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໔) ອິມໍ ຄາຖມາຫ.

ຣາຊາ ປນ ຄາຖໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ສມີເປ ຐິຕໍ ປນ ຠາຄິເນຍ຺ຍໍ ສຸທສ຺ສນໍ ນາມ ມາຓວໍ ‘‘ອິມໍ ຄາຖໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫ ຕາຕາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕໍ ຄາຖໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ກໂຣມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຸຈ຺ຉິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ອາຫ, ‘‘ມາຓວ, ອິມໍ ຄາຖໍ ນໂຏ ວິຍ ປຕ຺ຕປຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ມາ ອວຈ, ຣຎ຺ໂຎ ປາຕຣາສໍ ຠຸຎ຺ຊນຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ປຐມປິຓ຺ຑາທີສຸປິ ອວຕ຺ວາ ອວສາເນ ປິຓ຺ເຑ ຄຫິເຕ ວເທຍ຺ຍາສິ, ຣາຊາ ສຸຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕປິຓ຺ຑໍ ຉຑ຺ເຑສ຺ສຕິ. ອຖ ຣຎ຺ໂຎ ຫຕ຺ເຖສຸ ໂຘເຕສຸ ປາຕິໍ ອປເນຕ຺ວາ ສິຕ຺ຖານິ ຄເຓຕ຺ວາ ຕທຸປິຍໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ຎຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ຕາວຕເກ ຕຓ຺ຑຸເລ ຫາເຣຍ຺ຍາສິ. ປາຕຣາເສ ຈ ວຕ຺ວາ ສາຍມາເສ ມາ ວເທຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ຕໍ ທິວສໍ ຣຎ຺ໂຎ ປາຕຣາສໍ ຠຸຕ຺ວາ ຄຕຕ຺ຕາ ສາຍມາເສ ຠຄວໂຕ ອນຸສິຏ຺ຐິນິຍາເມນ ຄາຖໍ ອຠາສິ. ຣາຊາ ທສພລສ຺ສ ວຈນໍ ສຣິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕປິຓ຺ຑໍ ປາຕິຍໍເຍວ ຉຑ຺ເຑສິ. ຣຎ຺ໂຎ ຫຕ຺ເຖສຸ ໂຘເຕສຸ ປາຕິໍ ອປເນຕ຺ວາ ສິຕ຺ຖານິ ຄເຓຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ຕຕ຺ຕເກ ຕຓ຺ຑຸເລ ຫຣິໍສຸ, ໂສປິ ມາຓໂວ ທິວເສ ທິວເສ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ທສພລສ຺ສ ວິສ຺ສາສິໂກ ອໂຫສິ. ອຖ ນໍ ເອກທິວສໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ຣາຊາ ກິຕ຺ຕກໍ ຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ? ໂສ ‘‘ນາຬິໂກທນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ວຏ຺ຏິສ຺ສຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ປຸຣິສຠາໂຄ ເອສ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄາຖໍ ມາ ວທີຕິ. ຣາຊາ ຕເຖວ ສຓ຺ຐາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນາຬິໂກທນປຣມຕາຍ ສຓ຺ຐາສີ’’ຕິ. ຣຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາຍ ວຑ຺ຒິຕໍ ສີລໍ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ວຑ຺ຒິຕສີໂລ. ອໂປຖຸຊ຺ຊນິເກຫິ ສີເລຫີຕິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີເລຫິ ສີລໍ ອຣິຍໍ ສຸທ຺ຘໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຣິຍສີໂລ’’ຕິ. ຕເທກໍ ອນວຊ຺ຊຏ຺ເຐນ ກຸສລໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກຸສລສີໂລ’’ຕິ.

ທຸຕິຍໂກສລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ມຫາວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.