໑໖. ເອກຘມ຺ມປາຬິ

(໑໖) ໓. ເອກຘມ຺ມປາຬິ-ຕຕິຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໓໐໘. ຕຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ອຍາຖາວທິຏ຺ຐິໂກຕິ ອນິຈ຺ຈາທິຠາເວສຸ ຘມ຺ເມສຸ ນິຈ຺ຈາຕິອາທິນາ ອຸປ຺ປນ຺ນທິຏ຺ຐິໂກ. ເຕນາຫ – ‘‘ຕາເຍວ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ວິປຣີຕທສ຺ສໂນ’’ຕິ ສທ຺ຘມ຺ມາຕິ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ໂຕ ປສຕ຺ໂຖ ສຸນ຺ທໂຣ ຘມ຺ໂມ, ໂຍ ມນຸສ຺ສຘມ຺ໂມຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໂຕ ຫິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ ປຣໍ ວຸຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ, ນ ອຣິຍຘມ຺ມໂຕ. ເຕນາຫ – ‘‘ທສກຸສລກມ຺ມປຖຘມ຺ມໂຕ’’ຕິ. ເອວຣູປາຕິ ອິມິນາ ປາຖິກປຸຕ຺ຕາທິເກ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

໓໐໙. ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂພຘິສຕ຺ໂຕຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາຄີ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປູຣິຕປາຣມິກາ ປຈ຺ເຈກໂພຘິສຕ຺ຕາ ເອກຈ຺ຈສາວກໂພຘິສຕ຺ຕາ ຈ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ.

໓໑໐. ປຣມາຕິ ມຫາສາວຊ຺ຊຠາເວນ ປຣມາ, ອຸກ຺ກໍສຄຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕສນ຺ຕິ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມານໍ. ປຣິຈ຺ເຉໂທຕິ ວິປາກວເສນ ປຣິໂຍສານໍ. ວຏ຺ຏສ຺ສ ມູລໍ, ຕໂຕ ຕໍສມງ຺ຄີປຸຄ຺ຄໂລ ວຏ຺ຏສ຺ສ ຂາຓູຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ຕາຍາ’’ຕິອາທິ. ຕຎ຺ເຈ ຄາຫໍ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ຕສ຺ສ ປຸນປິ ຕພ຺ຠາວາວຫຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຠວໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ, ນ ປນ ສພ຺ພໂສ ວຸຏ຺ຐານສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ຍາທິເສ ຫິ ປຈ຺ຈເຍ ປຏິຈ຺ຈ ອຍໍ ຕໍ ທສ຺ສນໍ ໂອກ຺ກນ຺ໂຕ ປຸນ ກທາຈິ ຕປ຺ປຏິປກ຺ເຂ ປຈ຺ຈເຍ ປຏິຈ຺ຈ ຕໂຕ ສີສຸກ຺ຂິປນມສ຺ສ ນ ໂຫຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອກຸສລຎ຺ຫິ ນາເມຕໍ ອພລໍ ທຸພ຺ພລໍ, ນ ກຸສລໍ ວິຍ ມຫາພລໍ. ອຎ຺ຎຖາ ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາໂມ ວິຍ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍາໂມປິ ອຈ຺ຈນ຺ຕິໂກ ສິຍາ, ນ ຈ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍາໂມ ອຈ຺ຈນ຺ຕິໂກ. ເຕເນວ ປປຎ຺ຈສູທນິຍໍ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໐໐) –

‘‘ກິໍ ປເນສ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ນິຍໂຕ ໂຫຕິ, ອຸທາຫຸ ອຎ຺ຎສ຺ມິມ຺ປີຕິ? ເອກສ຺ມິໍເຍວ ນິຍໂຕ, ອາເສວນວເສນ ຠວນ຺ຕເຣປິ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ໂຣເຈຕິ ເອວາ’’ຕິ –

ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕເຍວ ຈ ສຸມງ຺ຄລວິລາສິນິຍມ຺ປິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໗໐-໑໗໒) ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ເຍ ວາ ປນ ເຕສໍ ລທ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ທິວາຏ຺ຐາເນ ນິສິນ຺ນາ ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ວີມໍສນ຺ຕິ, ເຕສໍ ‘ກໂຣໂຕ ນ ກຣີຍຕິ ປາປໍ, ນຕ຺ຖິ ເຫຕຸ, ນຕ຺ຖິ ປຈ຺ຈໂຍ, ມໂຕ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີ’ຕິ ຕສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ມິຈ຺ຉາສຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ, ຊວນານິ ຊວນ຺ຕິ. ປຐມຊວເນ ສເຕກິຈ຺ຉາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ທຸຕິຍາທີສຸ. ສຕ຺ຕເມ ພຸທ຺ຘານມ຺ປິ ອເຕກິຈ຺ຉາ ອນິວຕ຺ຕິໂນ ອຣິຏ຺ຐກຓ຺ຏກສທິສາ, ຕຕ຺ຖ ໂກຈິ ເອກໍ ທສ຺ສນໍ ໂອກ຺ກມຕິ, ໂກຈິ ທ຺ເວ, ໂກຈິ ຕີຓິປິ, ເອກສ຺ມິໍ ໂອກ຺ກນ຺ເຕປິ ທ຺ວີສຸ ຕີສຸ ໂອກ຺ກນ຺ເຕສຸປິ ນິຍຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກວ ໂຫຕິ. ປຕ຺ໂຕ ສຄ຺ຄມຄ຺ຄາວຣຓຎ຺ເຈວ ໂມກ຺ຂມຄ຺ຄາວຣຓຎ຺ຈ, ອຠພ຺ໂພ ຕສ຺ສຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ສຄ຺ຄມ຺ປິ ຄນ຺ຕຸໍ, ປເຄວ ໂມກ຺ຂໍ, ວຏ຺ຏຂາຓຸ ນາເມສ ສຕ຺ໂຕ ປຖວິໂຄປໂກ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ເອວຣູປສ຺ສ ຠວໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ.

ປິຏ຺ຐິຈກ຺ກວາເຬຕິ ຌາຍມານຈກ຺ກວາຬສ຺ສ ປຣໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ໂອກາເສ. ຍໍ ຌາຍມານານໍ ອຊ຺ຌາຍມານານຎ຺ຈ ຈກ຺ກວາຬານມນ຺ຕຣໍ, ຍຕ຺ຖ ໂລກນ຺ຕຣິກນິຣຍສມຎ຺ຎາ, ຕາທິເສ ເອກສ຺ມິໍ ໂອກາເສ. ປຈ຺ຈຕິເຍວາຕິ ຈກ຺ກວາເຬ ຌາຍມາເນ ອຊ຺ຌາຍມາເນປິ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມພເລນ ປຈ຺ຈຕິເຍວ.

໓໑໑. ຈຕຸຕ຺ເຖ ‘‘ມາ ຂລີ’’ຕິ ວຈນໍ ອຸປາທາຍ ເອວໍລທ຺ຘນາໂມຕິ ຕໍ ກິຣ ສກທ຺ທມາຍ ຠູມິຍາ ເຕລຆຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ, ‘‘ຕາຕ, ມາ ຂລີ’’ຕິ ສາມິໂກ ອາຫ. ໂສ ປມາເທນ ຂລິຕ຺ວາ ປຕິຕ຺ວາ ສາມິກສ຺ສ ຠເຍນ ປລາຍິຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ. ສາມິໂກ ອຸປຘາວິຕ຺ວາ ສາຏກກຓ຺ເຓ ອຄ຺ຄເຫສິ. ໂສ ສາຏກໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອເຈລໂກ ຫຸຕ຺ວາ ປລາໂຕ ປຓ຺ເຓນ ວາ ຕິເຓນ ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕຸມ຺ປິ ອຊານນ຺ໂຕ ຊາຕຣູເປເນວ ເອກໍ ຄາມໍ ປາວິສິ. ມນຸສ຺ສາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ສມໂຓ ອຣຫາ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ, ນຕ຺ຖິ ອິມິນາ ສທິໂສ’’ຕິ ປູວຠຕ຺ຕາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສາຏກໍ ອນິວຕ຺ຖຠາເວນ ອິທໍ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສາຏກໍ ລຠິຕ຺ວາປິ ນ ນິວາເສສິ, ຕເທວ ຈ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຎ຺ເຎປິ ອຎ຺ເຎປີຕິ ປຎ຺ຈສຕາ ມນຸສ຺ສາ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ມາ ຂລີຕິ ວຈນໍ ອຸປາທາຍ ເອວໍລທ຺ຘນາໂມ ຕິຕ຺ຖກໂຣ’’ຕິ.

ສມາຄຕຏ຺ຐາເນຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ນທີນໍ ອຸທກປ຺ປວາຫສ຺ສ ສນ຺ນິປາຕຏ຺ຐາເນ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຸທການນ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຸທກປ຺ປວາຫານໍ. ຍຖາວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ມຈ຺ຉຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ຂິປິຕພ຺ພໂຕ ຂິປ຺ປໍ, ກຸມິນໍ, ຕເທວ ອິຘ ຂິປ຺ປນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ກຸມິນ’’ນ຺ຕິ. ອຸຈ຺ຉູຫີຕິ ອຸທກອຸຈ຺ຉູຫິ. ຕຸຈ຺ຉປຸຣິໂສ ອຣິຍຘມ຺ມາຠາວໂຕ. ຌານມຕ຺ຕມ຺ປິ ຫິ ຕສ຺ສ ນຕ຺ເຖວ, ກຸໂຕ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ. ມນຸສ຺ສຂິປ຺ປໍ ມຎ຺ເຎຕິ ມນຸສ຺ສາ ປຕິຕ຺ວາ ພ຺ຍສນປ຺ປຕ຺ຕິອຕ຺ຖໍ ໂອຏ຺ຏິຕໍ ກຸມິນໍ ວິຍ. ເຕນາຫ – ‘‘ມຫາຊນສ຺ສາ’’ຕິອາທິ.

໓໑໒. ປຎ຺ຈມາທີສຸ ພາຫິຣກສາສນນ຺ຕິ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕໍ – ຕສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສປິ ອນິຍ຺ຍານິກຕ຺ຕາ ສຕ຺ຖຸປຏິຎ຺ຎສ຺ສປິ ອສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາວໂຕ. ເຕນາຫ – ‘‘ຕຕ຺ຖ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຄໂຓຕິ ສາວກຄໂຓ. ຕຖາຠາວາຍາຕິ ອາຈຣິເຍນ ວຸຕ຺ຕາກາຣຕາຍ ສມງ຺ຄິຠາວຕ຺ຖໍ. ຊງ຺ຆສຕນ຺ຕິ ພຫູ ອເນເກ ສຕ຺ເຕ. ສມກເມວ ອກຸສລໍ ປາປຸຓາຕີຕິ ເຕສໍ ສພ຺ເພສໍ ເອກຊ຺ຌໍ ສມາທປເນປິ ເຕສໍ ອກຸສເລນ ສມກເມວ ອກຸສລໍ ປາປຸຓາຕິ ເອກຊ຺ຌໍ ພຫູນໍ ສມາທປເນປິ ຕຖາ ອຸສ຺ສຫນສ຺ສ ພລວຠາວໂຕ. ວິສຸໍ ວິສຸໍ ສມາທປເນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ຍຖາ ຫິ ຘມ຺ມຈຣິຍາຍໍ ສມກເມວາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ, ເອວໍ ອຘມ຺ມຈຣິຍາຍໍ ອກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາຕິ.

໓໑໓. ສຸຏ຺ຐຸ ອກ຺ຂາເຕຕິ ເອກນ຺ຕໂຕ ນິຍ຺ຍານິກຠາເວນ ອກ຺ຂາເຕ. ສຕ຺ຖາ ຈ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ໂຫຕີຕິ ອສພ຺ພຎ຺ຎຸໂນ ນິຍ຺ຍານິກຠາເວນ ກເຖຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ. ຘມ຺ໂມ ຈ ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘປ຺ປເວທິຕຕ຺ຕາ. ຄໂຓ ຈ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ສຕ຺ຖາຣາ ສຸວິນີຕຕ຺ຕາ. ສມາທປໂກ ຫີຕິອາທິ ສຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ນິທສ຺ສນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໓໑໔. ປມາຓໍ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ອຍໍ ເອຕ຺ຕເກນ ຍາເປຕິ, ອິມສ຺ສ ເອຕ຺ຕກໍ ທາຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປມາຓໍ ຊານິຕພ຺ພໍ. ອຕິເຣເກ…ເປ… ນິພ຺ພານສມ຺ປຕ຺ຕິ ວາ ນຕ຺ຖິ ທຸຣກ຺ຂາຕຕ຺ຕາ ຘມ຺ມສ຺ສ. ຕສ຺ສາຕິ ປຏິຄ຺ຄາຫກສ຺ສ. ອປ຺ປິຈ຺ຉປຏິປທາ ນາມ ນຕ຺ຖິ ທຸຣກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໓໑໕. ທາຍກສ຺ສ ວໂສ ນາມ ອຸຬາຣຸຬາຣຕາເຠໂທ ອຊ຺ຌາສໂຍ. ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ປນ ໂຖກພຫຸຕາວ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ວໂສ ນາມ. ອຕ຺ຕໂນ ຖາໂມຕິ ຍາປນປ຺ປມາຓໍ. ຍທິ ຫີຕິອາທິ ‘‘ກຖ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິວຣຓໍ. ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສາຕິ ອນຸປ຺ປນ຺ໂນ ອສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ຈກ຺ຂຸຠູໂຕ ໂຫຕີຕິ ມຫາຊນສ຺ສ ຈກ຺ຂຸ ວິຍ ໂຫຕິ. ສາສນໍ ຈິຣຏ຺ຐິຕິຕໍ ກໂຣຕີຕິ ອນຸປ຺ປນ຺ນລາຠຸປ຺ປາທເນນ ມຫາຊນສ຺ສ ປສາທຸປ຺ປາທເນນ ຈ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ກໂຣຕິ.

ກຸຏຸມ຺ພຣິຍວິຫາເຣຕິ ກຸຏຸມ຺ພຣິຍຄາມສນ຺ນິສ຺ສິຕວິຫາເຣ. ຠຸຎ຺ຊນຕ຺ຖາຍາຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ເຄເຫ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນຕ຺ຖາຍ. ຄເຫຕ຺ວາ ຄມນຕ຺ຖາຍາຕິ ເຄຫໂຕ ພຫິ ຄເຫຕ຺ວາ ຄມນຕ຺ຖາຍ. ຘຸຣຠຕ຺ຕານີຕິ ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕານິ. ຈູຬຸປຏ຺ຐາກນ຺ຕິ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣໍ. ວີມໍສິຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຕໍ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ວີມໍສິຕ຺ວາ. ມຫາຊໂນ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ຠວິຕຸໍ ມຎ຺ຎຕີຕິ ມຫາຊໂນ ສຍໍ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ຠວິຕຸໍ ມຎ຺ຎຕິ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິໍ ອາປຊ຺ຊເນນ. ມຫາຊນສ຺ສາຕິ ພຫຸຊນສ຺ສ. ອວຕ຺ຖຣິຕ຺ວາຕິ ວິຕ຺ຖາຣິກໍ ກຕ຺ວາ.

໓໑໖. ປຎ຺ຈາຕປຕປ຺ປນໍ ຈຕູສຸ ປສ຺ເສສຸ ອຄ຺ຄິສນ຺ຕາປສ຺ສ ອຸປຣິ ສູຣິຍສນ຺ຕາປສ຺ສ ຈ ຕປ຺ປນໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ຄິມ຺ຫກາເລ. ຉິນ຺ນປ຺ປປາຕປພ຺ພຕສິຂຣໂຕ ປຕນໍ ມຣຸປ຺ປປາຕປຕນໍ. ປຸພ຺ພຓ຺ຫາທີສຸ ອາທິຈ຺ຈາຠິມຸຂາວຏ຺ຏນໍ ອາທິຈ຺ຈານຸປຣິວຕ຺ຕນໍ.

໓໑໗. ອຍມ຺ປີຕິ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ກຸສີໂຕປິ. ສາມຎ຺ຎນ຺ຕິ ຕປຈຣຓໍ. ທຸປ຺ປຣາມຏ຺ຐນ຺ຕິ ມິຈ຺ຉາຈຣິຕໍ ສໍກິລິຏ຺ຐໍ. ນິຣຍາຍຸປກຑ຺ຒຕີຕິ ນິຣຍທຸກ຺ຂາຍ ນໍ ກຑ຺ຒຕິ.

໓໑໘. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣຕິ ປຎ຺ຈາຕປຕປ຺ປນາທິເກ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣ.

໓໑໙. ເອວນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຍ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາທວ຺ຫຍສຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ. ເຕນ ສມຓຘມ຺ມກຣຓສຸຂຎ຺ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

໓໒໐. ນວກນິປາເຕຕິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣນິກາເຍ ວກ຺ຂມານໍ ນວກນິປາຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ນວ ປຸຄ຺ຄລາຕິ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣມໂກລໍໂກລາທໂຍ ນວ ປຸຄ຺ຄລາ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕາວສິຏ຺ເຐສຸ ສພ຺ເພສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ.

ຕຕິຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.