໑໖. ເອກຘມ຺ມປາຬິ

(໑໖) ໑. ເອກຘມ຺ມປາຬິ-ປຐມວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໒໙໖. ເອກຘມ຺ມປາຬິວຓ຺ຓນາຍໍ ອິຘ ຘມ຺ມ-ສທ຺ໂທ ສຠາວຕ຺ໂຖ ‘‘ກຸສລາ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍາຕິ ອາຫ – ‘‘ເອກສຠາໂວ’’ຕິ. ເອກນ຺ເຕນາຕິ ເອກໍເສນ, ອວສ຺ສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຏ຺ເຏຕິ ສໍສາຣວຏ຺ເຏ. ນິພ຺ພິນ຺ທນຕ຺ຖາຍາຕິ ອນຠິຣມນຕ຺ຖາຍ. ວິຣຊ຺ຊນຕ຺ຖາຍາຕິ ອຣຊ຺ຊນຕ຺ຖາຍ. ວິຣຊ຺ຊນາຍາຕິ ປລຸຊ຺ຊນາຍ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ວິຄມາຍາ’’ຕິ. ຣາຄາທີນໍ ນິໂຣຘາຍາຕິ ມຄ຺ຄຎາເຓນ ຣາຄາທີນໍ ນິໂຣຘນຕ຺ຖາຍ. ມຄ຺ຄຎາເຓນ ນິໂຣຘນໍ ນາມ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຣຓນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຣຓຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ຍຖາ ຂາທນີຍສ຺ສ ມຸເຂ ກຕ຺ວາ ຂາທນໍ ນາມ ຍາວເທວ ອຊ຺ໂຌຫຣຓຕ຺ຖໍ, ເອວໍ ຣາຄາທີນໍ ນິໂຣຘນໍ ວຏ຺ຏນິໂຣຘນຕ຺ຖເມວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ວຏ຺ຏສ຺ເສວ ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ກິເລເສສຸ ຂີເຓສຸ ອິຕຣໍ ວຏ຺ຏທ຺ວຍມ຺ປິ ຂີຓເມວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ມູລເມວ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ອຸປສມາຍາຕິ ກິເລສວູປສມນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ອາຫ. ສງ຺ຂຕຘມ຺ມານໍ ອຠິຊານນໍ ນາມ ຕຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍາໂຣປນມຸເຂເນວາຕິ ອາຫ – ‘‘ອນິຈ຺ຈາທິ…ເປ… ອຠິຊານນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ສມ຺ພຸຊ຺ຌິຕພ຺ພານິ ນາມ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຎຍ຺ຍສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ພຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຍິທໍ ພຸຊ຺ຌນໍ ຍສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ວເສນ ອິຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ – ‘‘ໂພຘິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປ຺ປຈ຺ຈຍນິພ຺ພານສ຺ສາຕິ ອມຕຘາຕຸຍາ.

ອຸສ຺ສາຫຊນນຕ຺ຖນ຺ຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ອຠິຣຸຈິອຸປ຺ປາທນາຍ. ວິສກຓ຺ຏໂກຕິ ຄຸຬສ຺ສ ວາຓິຊສມຎ຺ຎາ. ‘‘ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ເທເສ ເທສຠາສາ’’ຕິ ເກຈິ. ອຸຈ຺ຉຸຣໂສ ສມປາກປກ຺ໂກ ຈຸຓ຺ຓາທີຫິ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑີກໂຕ ຄຸໂຬ, ອປິຓ຺ຑີກໂຕ ຜາຓິຕໍ. ປາກວິເສເສນ ຂຓ຺ຑຂຓ຺ຑເສທິໂຕ ຂຓ຺ໂຑ, ມລາຠາວໍ ອາປນ຺ໂນ ສກ຺ກຣາ.

ສຣຕີຕິ ສຕິ. ອນຸ ອນຸ ສຣຕີຕິ ອນຸສ຺ສຕິ, ອນຸ ອນຸຣູປາ ສຕີຕິປິ ອນຸສ຺ສຕິ. ທຸວິຘໍ ໂຫຕີຕິ ປໂຍຊນວເສນ ທຸວິຘໍ ໂຫຕິ. ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຫໍສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ປສາທນີຍວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປສາທຸປ຺ປາທເນນ ຠາວນາຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິໂຕສນຕ຺ຖໍ. ວິປສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາສຸຂຕ຺ຖໍ. ອຸປຈາຣສມາຘິນາ ຫິ ຈິຕ຺ເຕ ສມາຫິເຕ ວິປສ຺ສນາສຸເຂນ ອິຊ຺ຌຕິ. ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທຕິ ຠາວນາວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ. ອຸປຫຎ຺ຎຕິ ປຕິຫຎ຺ຎຕິ ປຏິກູລຕ຺ຕາ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ. ຕໂຕ ເອວ ອຸກ຺ກຓ຺ຐຕິ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຣິຎ຺ຈຕິ, ນິຣສ຺ສາໂທ ໂຫຕິ ຠາວນສ຺ສາທສ຺ສ ອລພ຺ຠນໂຕ. ປສີທຕິ ພຸທ຺ຘຄຸຓານໍ ປສາທນີຍຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຈ ກງ຺ຂາທິເຈໂຕຂິລາຠາເວນ ວິນີວຣໂຓ ໂຫຕິ. ທເມຕ຺ວາຕິ ນີວຣຓນິຣາກຣເຓນ ນິພ຺ພິເສວນໍ ກຕ຺ວາ. ເອວໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕຣານຸຍຸຎ຺ຊເນນ ຈິຕ຺ຕປຣິທມນສ຺ສ ອຸປມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ‘‘ກຖ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ໂກ ອຍໍ…ເປ… ອນຸສ຺ສຣີຕິ ໂກ ອຍໍ ມມ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຐຕ຺ວາ ອນຸສ຺ສຣິ. ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕຕິ ພາຫິຣກປຣິກປ຺ປິຕສ຺ສ ອນຸສ຺ສຣກສ຺ສ ສພ຺ພໂສ ອຠາວທສ຺ສນເມຕໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ນ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈີ’’ຕິ. ທິສ຺ວາຕິ ປຣິເຍສນນເຍນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ຈິຕ຺ຕເມວ ອນຸສ຺ສຣີຕິ ທິສ຺ວາ ສພ຺ພມ຺ເປຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ຫທຍວຕ຺ຖຸອາທິປ຺ປເຠທໍ ສພ຺ພມ຺ປິ. ອິທຎ຺ຈ ຣູປໍ ປຸຣິມຎ຺ຈ ອຣູປນ຺ຕິ ອິທໍ ຣຸປ຺ປນສຠາວຕ຺ຕາ ຣູປໍ, ປຸຣິມໍ ອຕໍສຠາວຕ຺ຕາ ອຣູປນ຺ຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ຣູປາຣູປໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ. ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາຕິ ໂຍຊນາ. ສມ຺ຠາວິກາຕິ ສມຸຏ຺ຐາປິກາ. ຕສ຺ສາຕິ ສມຸທຍສຈ຺ຈສ຺ສ. ນິໂຣໂຘຕິ ນິໂຣຘນິມິຕ຺ຕໍ. ອປ຺ປນາວາໂຣຕິ ຍຖາຣທ຺ຘາຍ ເທສນາຍ ນິຄມນວາໂຣ.

໒໙໗. ເອເສວ ນໂຍຕິ ອິມິນາ ຍ຺ວາຍໍ ‘‘ຕໍ ປເນຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອຕ຺ຖນໂຍ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິຍໍ ວິຠາວິໂຕຕິ ອຕິທິສຕິ, ສ຺ວາຍໍ ອຕິເທໂສ ປໂຍຊນວເສນ ນວສຸປິ ອນຸສ຺ສຕີສຸ ສາຘາຣຓວເສນ ວຸຕ຺ໂຕປິ ອານາປານສ຺ສຕິອາທີສຸ ຕີສຸ ວິປສ຺ສນຕ຺ຖາເນວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອິມິນາ ອປວາເທນ ນິວຕ຺ຕິໂຕຕິ ຕາສໍ ເອກປ຺ປໂຍຊນຕາວ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຘມ຺ເມ ອນຸສ຺ສຕິ ຘມ຺ມານຸສ຺ສຕີຕິ ສມາສປທວິຠາຄທສ຺ສນມ຺ປິ ວຈນຕ຺ຖທສ຺ສນປກ຺ຂິກເມວາຕິ ອາຫ – ‘‘ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຈນຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ຘມ຺ມໍ ອາຣພ຺ຠາຕິ ຫິ ຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸສ຺ສຕິຍາ ວິສຍຠາວທສ຺ສນເມຕໍ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ສີລໍ ອາຣພ຺ຠາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ ອາຣພ຺ຠ. ຈາຄໍ ອາຣພ຺ຠາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈາຄຄຸຓໍ ອາຣພ຺ຠ. ເທວຕາ ອາຣພ຺ຠາຕິ ເອຕ຺ຖ ເທວຕາຄຸຓສທິສຕາຍ ອຕ຺ຕໂນ ສທ຺ຘາສີລສຸຕຈາຄປຎ຺ຎາສຸ ເທວຕາສມຎ຺ຎາ. ຠວຕິ ຫິ ຕໍສທິເສປິ ຕພ຺ໂພຫາໂຣ ຍຖາ ‘‘ຕານິ ໂອສຘານິ, ເອສ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຈ. ເຕນາຫ – ‘‘ເທວຕາ ສກ຺ຂິຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເທວຕາ ສກ຺ຂິຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາຕິ ‘‘ຍຖາຣູປາຍ ສທ຺ຘາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ ຕາ ເທວຕາ ອິໂຕ ຈຸຕາ ຕຕ຺ຖ ອຸປປນ຺ນາ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຕຖາຣູປາ ສທ຺ຘາ ສໍວິຊ຺ຊຕິ. ຍຖາຣູເປນ ສີເລນ, ຍຖາຣູເປນ ສຸເຕນ, ຍຖາຣູເປນ ຈາເຄນ, ຍຖາຣູປາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ ຕາ ເທວຕາ ອິໂຕ ຈຸຕາ ຕຕ຺ຖ ອຸປປນ຺ນາ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຕຖາຣູປາ ປຎ຺ຎາ ສໍວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເອວໍ ເທວຕາ ສກ຺ຂິຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ. ອສ຺ສາສປສ຺ສາສນິມິຕ຺ຕໍ ນາມ ຕຕ຺ຖ ລທ຺ຘພ຺ພປ຺ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕໍ. ຄຕາຕິ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ອຸປຄຕາ ປວຕ຺ຕາ.

ອຸປສມ຺ມຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອຸປສໂມ, ນິພ຺ພານໍ. ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ເອຕ຺ຖ ອຸປສມ຺ມຕິ ວຏ຺ຏຕ຺ຕຍນ຺ຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕູປສໂມ, ນິພ຺ພານເມວ. ຂິໂຓຕິ ເຂເປຕິ ກິເລເສຕິ ຂໂຍ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄ. ເຕ ເອວ ອຸປສເມຕີຕິ ອຸປສໂມ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ເອວ. ຂໂຍ ຈ ໂສ ອຸປສໂມ ຈາຕິ ຂຍູປສໂມ. ຕຕ຺ຣຈາຍໍ ອຸປສໂມ ຘມ຺ໂມ ເອວາຕິ ຘມ຺ມານຸສ຺ສຕິຍາ ອຸປສມານຸສ຺ສຕິ ເອກສງ຺ຄໂຫຕິ? ສຈ຺ຈໍ ເອກສງ຺ຄໂຫ ຘມ຺ມຠາວສາມຎ຺ເຎ ອຘິປ຺ເປເຕ, ສງ຺ຂຕຘມ຺ມໂຕ ປນ ອສງ຺ຂຕຘມ຺ໂມ ສາຕິສໂຍ ອຸຬາຣຕມປຓີຕຕມຠາວໂຕຕິ ທີເປຕຸໍ ວິສຸໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມເມວ ຫິ ວິເສສໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຄວາ – ‘‘ຘມ຺ມານຸສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາປິ ອຸປສມານຸສ຺ສຕິໍ ອໂວຈ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕສ຺ສ ສວິເສສໍ ສນ຺ຕປຓີຕຠາເວນ ອຸປຏ຺ຐານໂຕ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອິຘ ຂຍູປສມຄ຺ຄຫຓມ຺ປິ ສມຕ຺ຖິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍເຖວ ຫິ ສມາເນປິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມຠາເວ ‘‘ຍາວຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສງ຺ຂຕາ ວາ ອສງ຺ຂຕາ ວາ, ວິຣາໂຄ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕີ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ອິຕິວຸ. ໙໐) ມຄ຺ຄຜລຘມ຺ເມຫິ ນິພ຺ພານຘມ຺ໂມ ສາຕິສໂຍ, ເອວໍ ຜລຘມ຺ມໂຕ ມຄ຺ຄຘມ຺ໂມ ກິເລສປ຺ປຫາເນນ ອຈ຺ຉຣິຍຘມ຺ມຠາວໂຕ, ຕສ຺ມາ ອຈ຺ຈນ຺ຕູປສເມນ ສທ຺ຘິໍ ຂຍູປສໂມປິ ຄຫິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວິປສ຺ສນຕ຺ຖາເນວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ‘‘ເອກນ຺ຕນິພ຺ພິທາຍາຕິອາທິວຈນໂຕ’’ຕິ ເກຈິ, ຕໍ ອກາຣຓໍ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິອາທີສຸປິ ຕຖາ ເທສນາຍ ອາຄຕຕ຺ຕາ. ຍຖາ ປນ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິອາທີນິ ກມ຺ມຏ຺ຐານານິ ວິປສ຺ສນຕ຺ຖານິ ໂຫນ຺ຕິ, ນິມິຕ຺ຕສມ຺ປຫໍສນຕ຺ຖານິປິ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ເອວເມຕານິ, ເອຕານິ ປນ ວິປສ຺ສນຕ຺ຖາເນວາຕິ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຐມວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໖. ເອກຘມ຺ມປາຬິ

(໑໖) ໒. ເອກຘມ຺ມປາຬິ-ທຸຕິຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໒໙໘. ມິຈ຺ຉາ ປສ຺ສຕິ ຕາຍ, ສຍໍ ວາ ມິຈ຺ຉາ ປສ຺ສຕິ, ມິຈ຺ຉາທສ຺ສນເມວ ວາ ຕນ຺ຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວິປຣີຕທສ຺ສນໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ທ຺ວາສຏ຺ຐິວິຘາຍາ’’ຕິອາທິ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ເອຕສ຺ສາຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ. ຕສ຺ສ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກສ຺ສ.

໒໙໙. ສມ຺ມາ ປສ຺ສຕິ ຕາຍ, ສຍໍ ວາ ສມ຺ມາ ປສ຺ສຕິ, ສມ຺ມາທສ຺ສນມຕ຺ຕເມວ ວາ ຕນ຺ຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ປຎ຺ຈວິຘາຍາຕິ ກມ຺ມສ຺ສກຕາຌານວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜລວເສນ ປຎ຺ຈວິຘາຍ. ຕຕ຺ຖ ຌານຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທປຣິຍາປນ຺ນໍ ຎາຓໍ ຌານສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ວິປສ຺ສນາສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ.

໓໐໒. ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ‘‘ນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປວຕ຺ໂຕ ອນຸປາຍມນສິກາໂຣ.

໓໐໓. ‘‘ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປວຕ຺ໂຕ ອຸປາຍມນສິກາໂຣ. ຍາວ ນິຍາໂມກ຺ກມນາຕິ ຍາວ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍາໂມກ຺ກມນາ. ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍາໂມກ຺ກມນນໂຍ ປນ ສາມຎ຺ຎຜລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ ຕຏ຺ຏີກາຍ ຈ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໓໐໔. ອຍໍ ຕິວິຘາ ສຄ຺ຄາວຣຓາ ເຈວ ໂຫຕີຕິ ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ມຫາສາວຊ຺ຊຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຄ຺ຄາວຣຓາຍ ໂຫນ຺ຕິຍາ ມຄ຺ຄວິພນ຺ຘກຠາເວ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ມຄ຺ຄາວຣຓາ ຈາ’’ຕິ. ‘‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’’ຕິອາທິກາ ທສວຕ຺ຖຸກາ ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ. ມຄ຺ຄາວຣຓາວ ໂຫຕິ ວິປຣີຕທສ຺ສນຠາວໂຕ, ນ ສຄ຺ຄາວຣຓາ ອກມ຺ມປຖປຕ຺ຕິໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິທໍ ປນ ວິຘານໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ວິປຣີຕທສ຺ສນຎ຺ຈ ນ ມຄ຺ຄາວຣຓຎ຺ຈາຕິ ວິຣຸທ຺ຘເມຕໍ ອຸທ຺ຘມ຺ມຠາວໂຕ. ຕຖາ ຫິ ສຕິ ອປ຺ປຫີນາຍ ເອວ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິຍາ ມຄ຺ຄາຘິຄເມນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິຘານໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ. ‘‘ນ ສຄ຺ຄາວຣຓາ’’ຕິ ສຄ຺ຄູປປຕ຺ຕິຍາ ອວິພນ຺ຘກຕ຺ຕໍ ວທນ຺ເຕຫິ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຄ຺ຄາວຫຕາປິ ນາມ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ວາທໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ເຕນ ‘‘ທິຏ຺ຐິ ນາມ ສຄ຺ຄໍ ອຸປເນຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ? ເອກນ຺ຕຄຣຸຕຣສາວຊ຺ຊຠາວໂຕ. ເຕນາຫ – ‘‘ເອກນ຺ຕໍ ນິຣຍສ຺ມິໍເຍວ ນິມຸຊ຺ຊາເປຕີ’’ຕິອາທິ.

໓໐໕. ວຏ຺ຏໍ ວິທ຺ຘໍເສຕີຕິ ມຄ຺ຄສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ກິເລສວຏ຺ຏໍ ກມ຺ມວຏ຺ຏຎ຺ຈ ວິທ຺ຘໍເສຕິ. ວິປາກວຏ຺ຏໍ ກາ ນຸ ວິທ຺ຘໍເສຕິ ນາມ. ເອວໍ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ກາຣເຓນ ວິທ຺ຘສ຺ຕຠວໍ ຜລສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ປຏິພາຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອວສຣທານໂຕ. ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາເປຕຸໍ ສເຈ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວເມຕໍ ວິປສ຺ສນາຍ ປຏິສນ຺ຘິອນາກຑ຺ຒນໍ ກຸສລໍ ອນວຊ຺ຊໍ. ສຕ຺ຕ ຠເວ ເທຕີຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕາ ວິປສ຺ສນາສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສຕ຺ຕ ຠເວ ເທຕິ. ເອວມຍນ຺ຕິ ປຎ຺ຈວິຘມ຺ປິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ກຖິຕາ’’ຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນຕ຺ເຖຕິ ‘‘ນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎໍ ເອກຘມ຺ມມ຺ປິ ສມນຸປສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕ ຄຕິມຄ຺ຄສງ຺ຂາເຕ ອຕ຺ເຖ. ‘‘ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ໂລກິກາ ຠວນິປ຺ຜາທິກາວ ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໐໖. ຍຖາທິຏ຺ຐີຕິ ອຕ຺ຖພ຺ຍາປນິຈ຺ຉາຍໍ ຍຖາ-ສທ຺ໂທ, ເຕນ ອຸຕ຺ຕຣປທຕ຺ຖປ຺ປຘາໂນ ສມາໂສຕິ ອາຫ – ‘‘ຍາ ຍາ ທິຏ຺ຐີ’’ຕິ. ຕສ຺ສາ ຕສ຺ສາ ອນຸຣູປນ຺ຕິ ຕໍຕໍທິຏ຺ຐິອນຸຣູປນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອນວເສສໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ. ສມາທິນ຺ນນ຺ຕິ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສາເນສຸ ສມໍ ເອກສທິສໍ ກຕ຺ວາ ອາທິນ຺ນໍ ຄຫິຕໍ ອນິສ຺ສຏ຺ຐໍ. ຕເທຕນ຺ຕິ ຍເທຕໍ ‘‘ຍຎ຺ເຈວ ກາຍກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕເທຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ. ຍຖາທິຏ຺ຐິຍໍ ຐິຕກາຍກມ຺ມນ຺ຕິ ຍາ ປນ ທິຏ຺ຐິ ‘‘ນຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປາປ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປວຕ຺ຕາ, ຕສ຺ສໍ ທິຏ຺ຐິຍໍ ຐິຕກສ຺ສ ຐິຕມຕ຺ຕສ຺ສ ອນິສ຺ສຏ຺ຐສ຺ສ ຕໍທິຏ຺ຐິກສ຺ສ ກາຍກມ຺ມໍ. ທິຏ຺ຐິສຫຊາຕໍ ກາຍກມ຺ມນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ຍຖາທິຏ຺ຐິກສ຺ສ ປເຣສໍ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາທິນາ ວິຎ຺ຎາປນກາເລ ຕາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຫຊາຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ. ນ ເຈຕ຺ຖ ວຈີກມ຺ມາສງ຺ກາ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພາ ປາຓຆາຕາທີນໍເຍວ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ທິຏ຺ຐານຸໂລມິກໍ ກາຍກມ຺ມນ຺ຕິ ຍຖາ ປເຣສໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ທິຏ຺ຐິຍາ ອນຸໂລມິກໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ສມາທິນ຺ນໍ ຄຫິຕໍ ປຣາມຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິອາທິ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ອິມິນາ ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ຐິຕວຈີກມ຺ມໍ, ທິຏ຺ຐິສຫຊາຕໍ ວຈີກມ຺ມໍ, ທິຏ຺ຐານຸໂລມິກໍ ວຈີກມ຺ມນ຺ຕິ ຕິວິຘໍ ໂຫຕີຕິ ເອວມາທິ ອຕິທິສຕິ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກສ຺ສາຕິ ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕາຍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກສ຺ສ. ‘‘ຍາຍ ກາຍຈິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກສ຺ສ ສໂຕ’’ຕິ ອປເຣ.

ທິຏ຺ຐິສຫຊາຕາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຫຊາຕາ ເຈຕນາ. ເອສ ນໂຍ ເສສປເທສຸປິ. ປຕ຺ຖນາຕິ ‘‘ອິທໍ ນາມ ກເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາປຕ຺ຖນາ. ເຈຕນາປຕ຺ຖນານໍ ວເສນາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕທິຏ຺ຐິຄຕນິສ຺ສິຕເຈຕສິກນິກາມນານໍ ວເສນ. ຈິຕ຺ຕຏ຺ຐປນາຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຓິທຫນາ. ຜສ຺ສາທໂຍຕິ ເຈຕນາທິຏ຺ຐິຕຓ຺ຫາທິວິນິມຸຕ຺ຕາ ຜສ຺ສາທິຘມ຺ມາ. ຍສ຺ມາ ທິຏ຺ຐິ ປາປິກາ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສພ຺ເພ ເຕ ຘມ຺ມາ ອນິຏ຺ຐາຍ…ເປ… ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ປຸຣິມສ຺ເສວາຕິ ຕິຕ຺ຕກປທສ຺ເສວ. ຕິຕ຺ຕກໍ ກຏຸກນ຺ຕິ ຈ ອຸຠຍໍ ອິຘ ອນິຏ຺ຐປຣິຍາຍໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ‘‘ປຈ຺ຉາ ເຕ ກຏຸກໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ.

ອມ຺ໂພຍນ຺ຕິ ອມ຺ໂພ ອຍໍ. ຕເມວ ປູຊນ຺ຕິ ຕເມວ ປຸພ຺ເພ ລທ຺ຘປຣິສິຎ຺ຈນທານາທິປູຊໍ. ນິເວສເຣຕິ ປວິສິໍສຸ. ອສາຕສນ຺ນິວາເສນາຕິ ອມຘຸຣນິມ຺ພມູລສໍສຄ຺ເຄນ.

ຕໍ ປນ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ…ເປ… ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສພ຺ພາປິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ເອກນ຺ຕສາວຊ຺ຊຕ຺ຕາ ອນິຏ຺ຐາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນນ຺ຕຣສຸຕ຺ເຕຕິ ທສມສຸຕ຺ເຕ. ໂຍເຊຕ຺ວາ ເວທິຕພ຺ພານີຕິ ນວມສຸຕ຺ເຕ ວິຍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ເວທິຕພ຺ພານິ. ຈິຕ຺ຕຏ຺ຐປນາວ ປຕ຺ຖນາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຓິຘິ ຈາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ທຸຕິຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໖. ເອກຘມ຺ມປາຬິ

(໑໖) ໓. ເອກຘມ຺ມປາຬິ-ຕຕິຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໓໐໘. ຕຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ອຍາຖາວທິຏ຺ຐິໂກຕິ ອນິຈ຺ຈາທິຠາເວສຸ ຘມ຺ເມສຸ ນິຈ຺ຈາຕິອາທິນາ ອຸປ຺ປນ຺ນທິຏ຺ຐິໂກ. ເຕນາຫ – ‘‘ຕາເຍວ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ວິປຣີຕທສ຺ສໂນ’’ຕິ ສທ຺ຘມ຺ມາຕິ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ໂຕ ປສຕ຺ໂຖ ສຸນ຺ທໂຣ ຘມ຺ໂມ, ໂຍ ມນຸສ຺ສຘມ຺ໂມຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໂຕ ຫິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ ປຣໍ ວຸຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ, ນ ອຣິຍຘມ຺ມໂຕ. ເຕນາຫ – ‘‘ທສກຸສລກມ຺ມປຖຘມ຺ມໂຕ’’ຕິ. ເອວຣູປາຕິ ອິມິນາ ປາຖິກປຸຕ຺ຕາທິເກ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

໓໐໙. ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂພຘິສຕ຺ໂຕຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາຄີ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປູຣິຕປາຣມິກາ ປຈ຺ເຈກໂພຘິສຕ຺ຕາ ເອກຈ຺ຈສາວກໂພຘິສຕ຺ຕາ ຈ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ.

໓໑໐. ປຣມາຕິ ມຫາສາວຊ຺ຊຠາເວນ ປຣມາ, ອຸກ຺ກໍສຄຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕສນ຺ຕິ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມານໍ. ປຣິຈ຺ເຉໂທຕິ ວິປາກວເສນ ປຣິໂຍສານໍ. ວຏ຺ຏສ຺ສ ມູລໍ, ຕໂຕ ຕໍສມງ຺ຄີປຸຄ຺ຄໂລ ວຏ຺ຏສ຺ສ ຂາຓູຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ຕາຍາ’’ຕິອາທິ. ຕຎ຺ເຈ ຄາຫໍ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ຕສ຺ສ ປຸນປິ ຕພ຺ຠາວາວຫຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຠວໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ, ນ ປນ ສພ຺ພໂສ ວຸຏ຺ຐານສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ຍາທິເສ ຫິ ປຈ຺ຈເຍ ປຏິຈ຺ຈ ອຍໍ ຕໍ ທສ຺ສນໍ ໂອກ຺ກນ຺ໂຕ ປຸນ ກທາຈິ ຕປ຺ປຏິປກ຺ເຂ ປຈ຺ຈເຍ ປຏິຈ຺ຈ ຕໂຕ ສີສຸກ຺ຂິປນມສ຺ສ ນ ໂຫຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອກຸສລຎ຺ຫິ ນາເມຕໍ ອພລໍ ທຸພ຺ພລໍ, ນ ກຸສລໍ ວິຍ ມຫາພລໍ. ອຎ຺ຎຖາ ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາໂມ ວິຍ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍາໂມປິ ອຈ຺ຈນ຺ຕິໂກ ສິຍາ, ນ ຈ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍາໂມ ອຈ຺ຈນ຺ຕິໂກ. ເຕເນວ ປປຎ຺ຈສູທນິຍໍ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໐໐) –

‘‘ກິໍ ປເນສ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ນິຍໂຕ ໂຫຕິ, ອຸທາຫຸ ອຎ຺ຎສ຺ມິມ຺ປີຕິ? ເອກສ຺ມິໍເຍວ ນິຍໂຕ, ອາເສວນວເສນ ຠວນ຺ຕເຣປິ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ໂຣເຈຕິ ເອວາ’’ຕິ –

ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕເຍວ ຈ ສຸມງ຺ຄລວິລາສິນິຍມ຺ປິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໗໐-໑໗໒) ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ເຍ ວາ ປນ ເຕສໍ ລທ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ທິວາຏ຺ຐາເນ ນິສິນ຺ນາ ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ວີມໍສນ຺ຕິ, ເຕສໍ ‘ກໂຣໂຕ ນ ກຣີຍຕິ ປາປໍ, ນຕ຺ຖິ ເຫຕຸ, ນຕ຺ຖິ ປຈ຺ຈໂຍ, ມໂຕ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີ’ຕິ ຕສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ມິຈ຺ຉາສຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ, ຊວນານິ ຊວນ຺ຕິ. ປຐມຊວເນ ສເຕກິຈ຺ຉາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ທຸຕິຍາທີສຸ. ສຕ຺ຕເມ ພຸທ຺ຘານມ຺ປິ ອເຕກິຈ຺ຉາ ອນິວຕ຺ຕິໂນ ອຣິຏ຺ຐກຓ຺ຏກສທິສາ, ຕຕ຺ຖ ໂກຈິ ເອກໍ ທສ຺ສນໍ ໂອກ຺ກມຕິ, ໂກຈິ ທ຺ເວ, ໂກຈິ ຕີຓິປິ, ເອກສ຺ມິໍ ໂອກ຺ກນ຺ເຕປິ ທ຺ວີສຸ ຕີສຸ ໂອກ຺ກນ຺ເຕສຸປິ ນິຍຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກວ ໂຫຕິ. ປຕ຺ໂຕ ສຄ຺ຄມຄ຺ຄາວຣຓຎ຺ເຈວ ໂມກ຺ຂມຄ຺ຄາວຣຓຎ຺ຈ, ອຠພ຺ໂພ ຕສ຺ສຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ສຄ຺ຄມ຺ປິ ຄນ຺ຕຸໍ, ປເຄວ ໂມກ຺ຂໍ, ວຏ຺ຏຂາຓຸ ນາເມສ ສຕ຺ໂຕ ປຖວິໂຄປໂກ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ເອວຣູປສ຺ສ ຠວໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ.

ປິຏ຺ຐິຈກ຺ກວາເຬຕິ ຌາຍມານຈກ຺ກວາຬສ຺ສ ປຣໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ໂອກາເສ. ຍໍ ຌາຍມານານໍ ອຊ຺ຌາຍມານານຎ຺ຈ ຈກ຺ກວາຬານມນ຺ຕຣໍ, ຍຕ຺ຖ ໂລກນ຺ຕຣິກນິຣຍສມຎ຺ຎາ, ຕາທິເສ ເອກສ຺ມິໍ ໂອກາເສ. ປຈ຺ຈຕິເຍວາຕິ ຈກ຺ກວາເຬ ຌາຍມາເນ ອຊ຺ຌາຍມາເນປິ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມພເລນ ປຈ຺ຈຕິເຍວ.

໓໑໑. ຈຕຸຕ຺ເຖ ‘‘ມາ ຂລີ’’ຕິ ວຈນໍ ອຸປາທາຍ ເອວໍລທ຺ຘນາໂມຕິ ຕໍ ກິຣ ສກທ຺ທມາຍ ຠູມິຍາ ເຕລຆຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ, ‘‘ຕາຕ, ມາ ຂລີ’’ຕິ ສາມິໂກ ອາຫ. ໂສ ປມາເທນ ຂລິຕ຺ວາ ປຕິຕ຺ວາ ສາມິກສ຺ສ ຠເຍນ ປລາຍິຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ. ສາມິໂກ ອຸປຘາວິຕ຺ວາ ສາຏກກຓ຺ເຓ ອຄ຺ຄເຫສິ. ໂສ ສາຏກໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອເຈລໂກ ຫຸຕ຺ວາ ປລາໂຕ ປຓ຺ເຓນ ວາ ຕິເຓນ ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕຸມ຺ປິ ອຊານນ຺ໂຕ ຊາຕຣູເປເນວ ເອກໍ ຄາມໍ ປາວິສິ. ມນຸສ຺ສາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ສມໂຓ ອຣຫາ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ, ນຕ຺ຖິ ອິມິນາ ສທິໂສ’’ຕິ ປູວຠຕ຺ຕາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສາຏກໍ ອນິວຕ຺ຖຠາເວນ ອິທໍ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສາຏກໍ ລຠິຕ຺ວາປິ ນ ນິວາເສສິ, ຕເທວ ຈ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຎ຺ເຎປິ ອຎ຺ເຎປີຕິ ປຎ຺ຈສຕາ ມນຸສ຺ສາ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ມາ ຂລີຕິ ວຈນໍ ອຸປາທາຍ ເອວໍລທ຺ຘນາໂມ ຕິຕ຺ຖກໂຣ’’ຕິ.

ສມາຄຕຏ຺ຐາເນຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ນທີນໍ ອຸທກປ຺ປວາຫສ຺ສ ສນ຺ນິປາຕຏ຺ຐາເນ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຸທການນ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຸທກປ຺ປວາຫານໍ. ຍຖາວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ມຈ຺ຉຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ຂິປິຕພ຺ພໂຕ ຂິປ຺ປໍ, ກຸມິນໍ, ຕເທວ ອິຘ ຂິປ຺ປນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ກຸມິນ’’ນ຺ຕິ. ອຸຈ຺ຉູຫີຕິ ອຸທກອຸຈ຺ຉູຫິ. ຕຸຈ຺ຉປຸຣິໂສ ອຣິຍຘມ຺ມາຠາວໂຕ. ຌານມຕ຺ຕມ຺ປິ ຫິ ຕສ຺ສ ນຕ຺ເຖວ, ກຸໂຕ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ. ມນຸສ຺ສຂິປ຺ປໍ ມຎ຺ເຎຕິ ມນຸສ຺ສາ ປຕິຕ຺ວາ ພ຺ຍສນປ຺ປຕ຺ຕິອຕ຺ຖໍ ໂອຏ຺ຏິຕໍ ກຸມິນໍ ວິຍ. ເຕນາຫ – ‘‘ມຫາຊນສ຺ສາ’’ຕິອາທິ.

໓໑໒. ປຎ຺ຈມາທີສຸ ພາຫິຣກສາສນນ຺ຕິ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕໍ – ຕສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສປິ ອນິຍ຺ຍານິກຕ຺ຕາ ສຕ຺ຖຸປຏິຎ຺ຎສ຺ສປິ ອສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາວໂຕ. ເຕນາຫ – ‘‘ຕຕ຺ຖ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຄໂຓຕິ ສາວກຄໂຓ. ຕຖາຠາວາຍາຕິ ອາຈຣິເຍນ ວຸຕ຺ຕາກາຣຕາຍ ສມງ຺ຄິຠາວຕ຺ຖໍ. ຊງ຺ຆສຕນ຺ຕິ ພຫູ ອເນເກ ສຕ຺ເຕ. ສມກເມວ ອກຸສລໍ ປາປຸຓາຕີຕິ ເຕສໍ ສພ຺ເພສໍ ເອກຊ຺ຌໍ ສມາທປເນປິ ເຕສໍ ອກຸສເລນ ສມກເມວ ອກຸສລໍ ປາປຸຓາຕິ ເອກຊ຺ຌໍ ພຫູນໍ ສມາທປເນປິ ຕຖາ ອຸສ຺ສຫນສ຺ສ ພລວຠາວໂຕ. ວິສຸໍ ວິສຸໍ ສມາທປເນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ຍຖາ ຫິ ຘມ຺ມຈຣິຍາຍໍ ສມກເມວາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ, ເອວໍ ອຘມ຺ມຈຣິຍາຍໍ ອກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາຕິ.

໓໑໓. ສຸຏ຺ຐຸ ອກ຺ຂາເຕຕິ ເອກນ຺ຕໂຕ ນິຍ຺ຍານິກຠາເວນ ອກ຺ຂາເຕ. ສຕ຺ຖາ ຈ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ໂຫຕີຕິ ອສພ຺ພຎ຺ຎຸໂນ ນິຍ຺ຍານິກຠາເວນ ກເຖຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ. ຘມ຺ໂມ ຈ ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘປ຺ປເວທິຕຕ຺ຕາ. ຄໂຓ ຈ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ສຕ຺ຖາຣາ ສຸວິນີຕຕ຺ຕາ. ສມາທປໂກ ຫີຕິອາທິ ສຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ນິທສ຺ສນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໓໑໔. ປມາຓໍ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ອຍໍ ເອຕ຺ຕເກນ ຍາເປຕິ, ອິມສ຺ສ ເອຕ຺ຕກໍ ທາຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປມາຓໍ ຊານິຕພ຺ພໍ. ອຕິເຣເກ…ເປ… ນິພ຺ພານສມ຺ປຕ຺ຕິ ວາ ນຕ຺ຖິ ທຸຣກ຺ຂາຕຕ຺ຕາ ຘມ຺ມສ຺ສ. ຕສ຺ສາຕິ ປຏິຄ຺ຄາຫກສ຺ສ. ອປ຺ປິຈ຺ຉປຏິປທາ ນາມ ນຕ຺ຖິ ທຸຣກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໓໑໕. ທາຍກສ຺ສ ວໂສ ນາມ ອຸຬາຣຸຬາຣຕາເຠໂທ ອຊ຺ຌາສໂຍ. ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ປນ ໂຖກພຫຸຕາວ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ວໂສ ນາມ. ອຕ຺ຕໂນ ຖາໂມຕິ ຍາປນປ຺ປມາຓໍ. ຍທິ ຫີຕິອາທິ ‘‘ກຖ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິວຣຓໍ. ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສາຕິ ອນຸປ຺ປນ຺ໂນ ອສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ຈກ຺ຂຸຠູໂຕ ໂຫຕີຕິ ມຫາຊນສ຺ສ ຈກ຺ຂຸ ວິຍ ໂຫຕິ. ສາສນໍ ຈິຣຏ຺ຐິຕິຕໍ ກໂຣຕີຕິ ອນຸປ຺ປນ຺ນລາຠຸປ຺ປາທເນນ ມຫາຊນສ຺ສ ປສາທຸປ຺ປາທເນນ ຈ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ກໂຣຕິ.

ກຸຏຸມ຺ພຣິຍວິຫາເຣຕິ ກຸຏຸມ຺ພຣິຍຄາມສນ຺ນິສ຺ສິຕວິຫາເຣ. ຠຸຎ຺ຊນຕ຺ຖາຍາຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ເຄເຫ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນຕ຺ຖາຍ. ຄເຫຕ຺ວາ ຄມນຕ຺ຖາຍາຕິ ເຄຫໂຕ ພຫິ ຄເຫຕ຺ວາ ຄມນຕ຺ຖາຍ. ຘຸຣຠຕ຺ຕານີຕິ ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕານິ. ຈູຬຸປຏ຺ຐາກນ຺ຕິ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣໍ. ວີມໍສິຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຕໍ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ວີມໍສິຕ຺ວາ. ມຫາຊໂນ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ຠວິຕຸໍ ມຎ຺ຎຕີຕິ ມຫາຊໂນ ສຍໍ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ຠວິຕຸໍ ມຎ຺ຎຕິ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິໍ ອາປຊ຺ຊເນນ. ມຫາຊນສ຺ສາຕິ ພຫຸຊນສ຺ສ. ອວຕ຺ຖຣິຕ຺ວາຕິ ວິຕ຺ຖາຣິກໍ ກຕ຺ວາ.

໓໑໖. ປຎ຺ຈາຕປຕປ຺ປນໍ ຈຕູສຸ ປສ຺ເສສຸ ອຄ຺ຄິສນ຺ຕາປສ຺ສ ອຸປຣິ ສູຣິຍສນ຺ຕາປສ຺ສ ຈ ຕປ຺ປນໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ຄິມ຺ຫກາເລ. ຉິນ຺ນປ຺ປປາຕປພ຺ພຕສິຂຣໂຕ ປຕນໍ ມຣຸປ຺ປປາຕປຕນໍ. ປຸພ຺ພຓ຺ຫາທີສຸ ອາທິຈ຺ຈາຠິມຸຂາວຏ຺ຏນໍ ອາທິຈ຺ຈານຸປຣິວຕ຺ຕນໍ.

໓໑໗. ອຍມ຺ປີຕິ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ກຸສີໂຕປິ. ສາມຎ຺ຎນ຺ຕິ ຕປຈຣຓໍ. ທຸປ຺ປຣາມຏ຺ຐນ຺ຕິ ມິຈ຺ຉາຈຣິຕໍ ສໍກິລິຏ຺ຐໍ. ນິຣຍາຍຸປກຑ຺ຒຕີຕິ ນິຣຍທຸກ຺ຂາຍ ນໍ ກຑ຺ຒຕິ.

໓໑໘. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣຕິ ປຎ຺ຈາຕປຕປ຺ປນາທິເກ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣ.

໓໑໙. ເອວນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຍ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາທວ຺ຫຍສຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ. ເຕນ ສມຓຘມ຺ມກຣຓສຸຂຎ຺ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

໓໒໐. ນວກນິປາເຕຕິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣນິກາເຍ ວກ຺ຂມານໍ ນວກນິປາຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ນວ ປຸຄ຺ຄລາຕິ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣມໂກລໍໂກລາທໂຍ ນວ ປຸຄ຺ຄລາ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕາວສິຏ຺ເຐສຸ ສພ຺ເພສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ.

ຕຕິຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໖. ເອກຘມ຺ມປາຬິ

(໑໖) ໔. ເອກຘມ຺ມປາຬິ-ຈຕຸຕ຺ຖວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໓໒໒. ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສ ປຐເມ ສຎ຺ຎາຓຠູຕາຕິ ອຸປລກ຺ຂຓຠູຕາ. ປຎ຺ຈທສໂຍຊນາວຏ຺ຏກ຺ຂນ຺ຘາຕິ ປຎ຺ຈທສໂຍຊນກ຺ຂນ຺ຘປຣິກ຺ເຂປາ. ຍຖາ ຈາຕິ ຈ-ສທ຺ເທນ ກທມ຺ພຣຸກ຺ຂາທີນໍ ກປ຺ປຏ຺ຐາຍິຠາວໍ ວິຍ ໂຍຊນສຕຸພ຺ເພຘາທິຠາວໍ ສມຸຈ຺ຈິໂນຕິ, ນ ປນ ຊມ຺ພຸຍາ ຊມ຺ພຸທີປສ຺ສ ວິຍ ເຕຫິ ອປຣໂຄຍານາທີນໍ ສຎ຺ຎາຓຠາວໍ. ຣາມເຓຍ຺ຍກນ຺ຕິ ຣມຓີຍຠາວໍ. ເສສປເທສູຕິ ວນຣາມເຓຍ຺ຍກາທິປເທສຸ. ອຸຄ຺ຄຕໍ ກູລໍ ອຸສ຺ສິຕຠາໂວ ເອຕສ຺ສາຕິ ອຸກ຺ກູລໍ, ວິຄຕໍ ອປຄຕໍ ກູລໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ວິກູລນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ອຸນ຺ນຕຏ຺ຐານໍ ນິນ຺ນຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ຈ. ນນ຺ທິຍາວຏ຺ຏມຈ຺ຉປິຏ຺ເຐເນວາຕິ ກຸຊ຺ຊກກຸລິສກມຈ຺ຉສງ຺ຆາຕປິຏ຺ເຐເນວ.

໓໒໓. ທຸຕິຍາທີສຸ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອປາຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ມນຸສ຺ເສຫີຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ, ນ ເທວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ມນຸສ຺ເສຫີຕິ ຫີນາຍ ຊາຕິຍາ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ອຸປາທາຍຸປາທາຍາປິ ມຊ຺ຌິມເທໂສ ລພ຺ຠຕິ, ຍຕ຺ຖ ຄຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຸປາສການໍ ອຸປາສິການໍ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ກມ຺ມວາທິກິຣິຍວາທິວິຎ຺ຎຸຊາຕິການໍ, ໂຍ ປຕິຣູປເທໂສຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ສກໂລປິ ຫີ’’ຕິອາທິ.

໓໒໔. ເອຬາຕິ ໂທໂສ. ເຕນາຫ – ‘‘ນິທ຺ໂທສມຸຂາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

໓໒໖. ຕຖາຄຕສ຺ສ ຄຸເຓ ຊານິຕ຺ວາ ຈກ຺ຂຸນາປິ ທສ຺ສນໍ ທສ຺ສນເມວ, ອຊານິຕ຺ວາ ປນ ທສ຺ສນໍ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕານມ຺ປິ ໂຫຕິເຍວາຕິ ອາຫ – ‘‘ເຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຄຸເຓ ຊານິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ.

໓໒໗. ປກາເສຕ຺ວາ ກຖິຕນ຺ຕິ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ກຖິຕໍ.

໓໒໘. ສຸຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອສມ຺ໂມໂສ ຘາຣຓນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ນ ປມ຺ມຸສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ.

໓໒໙. ອຕ຺ຖານຕ຺ຖໍ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ‘‘ອຍໍ ອິມິສ຺ສາ ປາຬິຍາ ອຕ຺ໂຖ, ອຍໍ ນ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອຕ຺ຖານຕ຺ຖໍ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ຕິ. ອນຕ຺ຖປຣິຫາເຣນ ຫິ ອຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓໍ ຍຖາ ອຘມ຺ມປຣິວຊ຺ຊເນນ ຘມ຺ມປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ.

໓໓໐. ອນຸໂລມປຏິປທນ຺ຕິ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອນຸໂລມິກໍ ປຏິປທໍ.

໓໓໑. ສໍເວຄຊນເກສຸ ກາຣເຓສູຕິ ສໍເວຄຊນເກສຸ ຊາຕິອາທີສຸ ກາຣເຓສຸ. ສໍເວຊນີເຍສຸ ຐາເນສຸ ສໂຫຕ຺ຕປ຺ປຎາຓໍ ສໍເວໂຄ.

໓໓໒. ອຸປາເຍນາຕິ ເຍນ ອຸປາເຍນ ວຏ຺ຏູປຈ຺ເຉໂທ, ເຕນ ອຸປາເຍນ. ປຘານວີຣິຍໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ສມ຺ມປ຺ປຘານສງ຺ຂາຕໍ ວີຣິຍໍ ກໂຣນ຺ຕິ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ.

໓໓໓. ວວສ຺ສຊີຍນ຺ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສງ຺ຂາຣາຕິ ວວສ຺ສຄ຺ໂຄ, ອສງ຺ຂຕາ ຘາຕູຕິ ອາຫ – ‘‘ວວສ຺ສຄ຺ໂຄ ວຸຈ຺ຈຕິ ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ.

໓໓໔. ອຸຕ຺ຕມນ຺ນານນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ. ອຸຕ຺ຕມຣສານນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມານໍ ຣສານໍ. ອຸຎ຺ຉາຈາເຣນາຕິ ອຸຎ຺ຉາຈຣິຍາຍ ກສ຺ສຈິ ອປຣິຄ຺ຄຫຠູຕສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ອຍາຈິຕ຺ວາ ຄຫຓໍ ອຸຎ຺ຉາຈາໂຣ. ເອຕ຺ຖ ຈາຕິອາທິນາ ອນ຺ນາທີນໍ ອຄ຺ຄຠາໂວ ນາມ ມນາປປຣໂມ ອິຈ຺ຉິຕກ຺ຂຓລາໂຠ, ນ ເຕສໍ ລາຠິຕາມຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຏິລຠນ຺ຕີຕິ ເທນ຺ຕິ ປຓີຕຠາເວນ. ຠຕ຺ຕສ຺ສ ເອກປາຕີຕິ ເອກປາຕິປູຣໍ ຠຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ກິໍ ນາມາຕິ ‘‘ອິທໍ ອນ຺ນຄ຺ຄຣສຄ຺ຄໍ ນາມ ໂຫຕິ, ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອຸຎ຺ເຉນ ກປາລາຠເຕນາຕິ ມິສ຺ສກຠຕ຺ເຕນ. ຍາເປນ຺ເຕຕິ ຍາປນສີເສນ ຍາປນເຫຕຸໍ ຠຕ຺ຕໍ ວທຕິ. ອຸປາທາຍ ອຄ຺ຄຣສໍ ນາມາຕິ ຕໍ ຕໍ ອຸປາທາຍຸປາທາຍ ອນ຺ນຄ຺ຄຣສຄ຺ຄໍ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຈກ຺ກວຕ຺ຕິອາຫາຣໂຕ ຫິ ຈາຕຸມຫາຣາຊິການໍ ອາຫາໂຣ ອຄ຺ໂຄຕິ ເອວໍ ຍາວ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕິເທວາ ເນຕພ຺ພໍ.

໓໓໕. ອຕ຺ຖຣໂສ ນາມ ຈຕ຺ຕາຣິ ສາມຎ຺ຎຜລານິ ‘‘ອຣິຍມຄ຺ຄານໍ ຜລຠູໂຕ ຣໂສ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ຘມ຺ມຣໂສ ນາມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄາ ‘‘ສາມຎ຺ຎຜລສ຺ສ ເຫຕຸຠູໂຕ ຣໂສ’’ຕິ ກຕ຺ວາ ວິມຸຕ຺ຕິຣໂສ ນາມ ອມຕໍ ນິພ຺ພານໍ ‘‘ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖ’’ຕິ ກຕ຺ວາ.

ຈຕຸຕ຺ຖວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຊມ຺ພຸທີປເປຍ຺ຍາໂລ ນິຏ຺ຐິໂຕ.