(໑໖) ໑. ເອກຘມ຺ມປາຬິ-ປຐມວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໒໙໖. ເອກຘມ຺ມປາຬິວຓ຺ຓນາຍໍ ອິຘ ຘມ຺ມ-ສທ຺ໂທ ສຠາວຕ຺ໂຖ ‘‘ກຸສລາ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍາຕິ ອາຫ – ‘‘ເອກສຠາໂວ’’ຕິ. ເອກນ຺ເຕນາຕິ ເອກໍເສນ, ອວສ຺ສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຏ຺ເຏຕິ ສໍສາຣວຏ຺ເຏ. ນິພ຺ພິນ຺ທນຕ຺ຖາຍາຕິ ອນຠິຣມນຕ຺ຖາຍ. ວິຣຊ຺ຊນຕ຺ຖາຍາຕິ ອຣຊ຺ຊນຕ຺ຖາຍ. ວິຣຊ຺ຊນາຍາຕິ ປລຸຊ຺ຊນາຍ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ວິຄມາຍາ’’ຕິ. ຣາຄາທີນໍ ນິໂຣຘາຍາຕິ ມຄ຺ຄຎາເຓນ ຣາຄາທີນໍ ນິໂຣຘນຕ຺ຖາຍ. ມຄ຺ຄຎາເຓນ ນິໂຣຘນໍ ນາມ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຣຓນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຣຓຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ຍຖາ ຂາທນີຍສ຺ສ ມຸເຂ ກຕ຺ວາ ຂາທນໍ ນາມ ຍາວເທວ ອຊ຺ໂຌຫຣຓຕ຺ຖໍ, ເອວໍ ຣາຄາທີນໍ ນິໂຣຘນໍ ວຏ຺ຏນິໂຣຘນຕ຺ຖເມວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ວຏ຺ຏສ຺ເສວ ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ກິເລເສສຸ ຂີເຓສຸ ອິຕຣໍ ວຏ຺ຏທ຺ວຍມ຺ປິ ຂີຓເມວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ມູລເມວ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ອຸປສມາຍາຕິ ກິເລສວູປສມນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ອາຫ. ສງ຺ຂຕຘມ຺ມານໍ ອຠິຊານນໍ ນາມ ຕຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍາໂຣປນມຸເຂເນວາຕິ ອາຫ – ‘‘ອນິຈ຺ຈາທິ…ເປ… ອຠິຊານນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ສມ຺ພຸຊ຺ຌິຕພ຺ພານິ ນາມ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຎຍ຺ຍສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ພຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຍິທໍ ພຸຊ຺ຌນໍ ຍສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ວເສນ ອິຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ – ‘‘ໂພຘິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປ຺ປຈ຺ຈຍນິພ຺ພານສ຺ສາຕິ ອມຕຘາຕຸຍາ.

ອຸສ຺ສາຫຊນນຕ຺ຖນ຺ຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ອຠິຣຸຈິອຸປ຺ປາທນາຍ. ວິສກຓ຺ຏໂກຕິ ຄຸຬສ຺ສ ວາຓິຊສມຎ຺ຎາ. ‘‘ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ເທເສ ເທສຠາສາ’’ຕິ ເກຈິ. ອຸຈ຺ຉຸຣໂສ ສມປາກປກ຺ໂກ ຈຸຓ຺ຓາທີຫິ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑີກໂຕ ຄຸໂຬ, ອປິຓ຺ຑີກໂຕ ຜາຓິຕໍ. ປາກວິເສເສນ ຂຓ຺ຑຂຓ຺ຑເສທິໂຕ ຂຓ຺ໂຑ, ມລາຠາວໍ ອາປນ຺ໂນ ສກ຺ກຣາ.

ສຣຕີຕິ ສຕິ. ອນຸ ອນຸ ສຣຕີຕິ ອນຸສ຺ສຕິ, ອນຸ ອນຸຣູປາ ສຕີຕິປິ ອນຸສ຺ສຕິ. ທຸວິຘໍ ໂຫຕີຕິ ປໂຍຊນວເສນ ທຸວິຘໍ ໂຫຕິ. ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຫໍສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ປສາທນີຍວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປສາທຸປ຺ປາທເນນ ຠາວນາຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິໂຕສນຕ຺ຖໍ. ວິປສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາສຸຂຕ຺ຖໍ. ອຸປຈາຣສມາຘິນາ ຫິ ຈິຕ຺ເຕ ສມາຫິເຕ ວິປສ຺ສນາສຸເຂນ ອິຊ຺ຌຕິ. ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທຕິ ຠາວນາວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ. ອຸປຫຎ຺ຎຕິ ປຕິຫຎ຺ຎຕິ ປຏິກູລຕ຺ຕາ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ. ຕໂຕ ເອວ ອຸກ຺ກຓ຺ຐຕິ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຣິຎ຺ຈຕິ, ນິຣສ຺ສາໂທ ໂຫຕິ ຠາວນສ຺ສາທສ຺ສ ອລພ຺ຠນໂຕ. ປສີທຕິ ພຸທ຺ຘຄຸຓານໍ ປສາທນີຍຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຈ ກງ຺ຂາທິເຈໂຕຂິລາຠາເວນ ວິນີວຣໂຓ ໂຫຕິ. ທເມຕ຺ວາຕິ ນີວຣຓນິຣາກຣເຓນ ນິພ຺ພິເສວນໍ ກຕ຺ວາ. ເອວໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕຣານຸຍຸຎ຺ຊເນນ ຈິຕ຺ຕປຣິທມນສ຺ສ ອຸປມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ‘‘ກຖ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ໂກ ອຍໍ…ເປ… ອນຸສ຺ສຣີຕິ ໂກ ອຍໍ ມມ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຐຕ຺ວາ ອນຸສ຺ສຣິ. ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕຕິ ພາຫິຣກປຣິກປ຺ປິຕສ຺ສ ອນຸສ຺ສຣກສ຺ສ ສພ຺ພໂສ ອຠາວທສ຺ສນເມຕໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ນ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈີ’’ຕິ. ທິສ຺ວາຕິ ປຣິເຍສນນເຍນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ຈິຕ຺ຕເມວ ອນຸສ຺ສຣີຕິ ທິສ຺ວາ ສພ຺ພມ຺ເປຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ຫທຍວຕ຺ຖຸອາທິປ຺ປເຠທໍ ສພ຺ພມ຺ປິ. ອິທຎ຺ຈ ຣູປໍ ປຸຣິມຎ຺ຈ ອຣູປນ຺ຕິ ອິທໍ ຣຸປ຺ປນສຠາວຕ຺ຕາ ຣູປໍ, ປຸຣິມໍ ອຕໍສຠາວຕ຺ຕາ ອຣູປນ຺ຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ຣູປາຣູປໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ. ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາຕິ ໂຍຊນາ. ສມ຺ຠາວິກາຕິ ສມຸຏ຺ຐາປິກາ. ຕສ຺ສາຕິ ສມຸທຍສຈ຺ຈສ຺ສ. ນິໂຣໂຘຕິ ນິໂຣຘນິມິຕ຺ຕໍ. ອປ຺ປນາວາໂຣຕິ ຍຖາຣທ຺ຘາຍ ເທສນາຍ ນິຄມນວາໂຣ.

໒໙໗. ເອເສວ ນໂຍຕິ ອິມິນາ ຍ຺ວາຍໍ ‘‘ຕໍ ປເນຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອຕ຺ຖນໂຍ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິຍໍ ວິຠາວິໂຕຕິ ອຕິທິສຕິ, ສ຺ວາຍໍ ອຕິເທໂສ ປໂຍຊນວເສນ ນວສຸປິ ອນຸສ຺ສຕີສຸ ສາຘາຣຓວເສນ ວຸຕ຺ໂຕປິ ອານາປານສ຺ສຕິອາທີສຸ ຕີສຸ ວິປສ຺ສນຕ຺ຖາເນວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອິມິນາ ອປວາເທນ ນິວຕ຺ຕິໂຕຕິ ຕາສໍ ເອກປ຺ປໂຍຊນຕາວ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຘມ຺ເມ ອນຸສ຺ສຕິ ຘມ຺ມານຸສ຺ສຕີຕິ ສມາສປທວິຠາຄທສ຺ສນມ຺ປິ ວຈນຕ຺ຖທສ຺ສນປກ຺ຂິກເມວາຕິ ອາຫ – ‘‘ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຈນຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ຘມ຺ມໍ ອາຣພ຺ຠາຕິ ຫິ ຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸສ຺ສຕິຍາ ວິສຍຠາວທສ຺ສນເມຕໍ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ສີລໍ ອາຣພ຺ຠາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ ອາຣພ຺ຠ. ຈາຄໍ ອາຣພ຺ຠາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈາຄຄຸຓໍ ອາຣພ຺ຠ. ເທວຕາ ອາຣພ຺ຠາຕິ ເອຕ຺ຖ ເທວຕາຄຸຓສທິສຕາຍ ອຕ຺ຕໂນ ສທ຺ຘາສີລສຸຕຈາຄປຎ຺ຎາສຸ ເທວຕາສມຎ຺ຎາ. ຠວຕິ ຫິ ຕໍສທິເສປິ ຕພ຺ໂພຫາໂຣ ຍຖາ ‘‘ຕານິ ໂອສຘານິ, ເອສ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຈ. ເຕນາຫ – ‘‘ເທວຕາ ສກ຺ຂິຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເທວຕາ ສກ຺ຂິຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາຕິ ‘‘ຍຖາຣູປາຍ ສທ຺ຘາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ ຕາ ເທວຕາ ອິໂຕ ຈຸຕາ ຕຕ຺ຖ ອຸປປນ຺ນາ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຕຖາຣູປາ ສທ຺ຘາ ສໍວິຊ຺ຊຕິ. ຍຖາຣູເປນ ສີເລນ, ຍຖາຣູເປນ ສຸເຕນ, ຍຖາຣູເປນ ຈາເຄນ, ຍຖາຣູປາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ ຕາ ເທວຕາ ອິໂຕ ຈຸຕາ ຕຕ຺ຖ ອຸປປນ຺ນາ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຕຖາຣູປາ ປຎ຺ຎາ ສໍວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເອວໍ ເທວຕາ ສກ຺ຂິຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ. ອສ຺ສາສປສ຺ສາສນິມິຕ຺ຕໍ ນາມ ຕຕ຺ຖ ລທ຺ຘພ຺ພປ຺ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕໍ. ຄຕາຕິ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ອຸປຄຕາ ປວຕ຺ຕາ.

ອຸປສມ຺ມຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອຸປສໂມ, ນິພ຺ພານໍ. ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ເອຕ຺ຖ ອຸປສມ຺ມຕິ ວຏ຺ຏຕ຺ຕຍນ຺ຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕູປສໂມ, ນິພ຺ພານເມວ. ຂິໂຓຕິ ເຂເປຕິ ກິເລເສຕິ ຂໂຍ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄ. ເຕ ເອວ ອຸປສເມຕີຕິ ອຸປສໂມ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ເອວ. ຂໂຍ ຈ ໂສ ອຸປສໂມ ຈາຕິ ຂຍູປສໂມ. ຕຕ຺ຣຈາຍໍ ອຸປສໂມ ຘມ຺ໂມ ເອວາຕິ ຘມ຺ມານຸສ຺ສຕິຍາ ອຸປສມານຸສ຺ສຕິ ເອກສງ຺ຄໂຫຕິ? ສຈ຺ຈໍ ເອກສງ຺ຄໂຫ ຘມ຺ມຠາວສາມຎ຺ເຎ ອຘິປ຺ເປເຕ, ສງ຺ຂຕຘມ຺ມໂຕ ປນ ອສງ຺ຂຕຘມ຺ໂມ ສາຕິສໂຍ ອຸຬາຣຕມປຓີຕຕມຠາວໂຕຕິ ທີເປຕຸໍ ວິສຸໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມເມວ ຫິ ວິເສສໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຄວາ – ‘‘ຘມ຺ມານຸສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາປິ ອຸປສມານຸສ຺ສຕິໍ ອໂວຈ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕສ຺ສ ສວິເສສໍ ສນ຺ຕປຓີຕຠາເວນ ອຸປຏ຺ຐານໂຕ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອິຘ ຂຍູປສມຄ຺ຄຫຓມ຺ປິ ສມຕ຺ຖິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍເຖວ ຫິ ສມາເນປິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມຠາເວ ‘‘ຍາວຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສງ຺ຂຕາ ວາ ອສງ຺ຂຕາ ວາ, ວິຣາໂຄ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕີ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ອິຕິວຸ. ໙໐) ມຄ຺ຄຜລຘມ຺ເມຫິ ນິພ຺ພານຘມ຺ໂມ ສາຕິສໂຍ, ເອວໍ ຜລຘມ຺ມໂຕ ມຄ຺ຄຘມ຺ໂມ ກິເລສປ຺ປຫາເນນ ອຈ຺ຉຣິຍຘມ຺ມຠາວໂຕ, ຕສ຺ມາ ອຈ຺ຈນ຺ຕູປສເມນ ສທ຺ຘິໍ ຂຍູປສໂມປິ ຄຫິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວິປສ຺ສນຕ຺ຖາເນວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ‘‘ເອກນ຺ຕນິພ຺ພິທາຍາຕິອາທິວຈນໂຕ’’ຕິ ເກຈິ, ຕໍ ອກາຣຓໍ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິອາທີສຸປິ ຕຖາ ເທສນາຍ ອາຄຕຕ຺ຕາ. ຍຖາ ປນ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິອາທີນິ ກມ຺ມຏ຺ຐານານິ ວິປສ຺ສນຕ຺ຖານິ ໂຫນ຺ຕິ, ນິມິຕ຺ຕສມ຺ປຫໍສນຕ຺ຖານິປິ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ເອວເມຕານິ, ເອຕານິ ປນ ວິປສ຺ສນຕ຺ຖາເນວາຕິ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຐມວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.