(໑໕) ໒. ອຏ຺ຐານປາຬິ-ທຸຕິຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໒໗໘. ວິວາທຸປຈ຺ເຉທໂຕຕິ ວິວາທຸປຈ຺ເຉທກາຣຓາ. ທ຺ວີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ໂຍ ວິວາໂທ ຠເວຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ອນຸປ຺ປາໂທເຍເວຕ຺ຖ ວິວາທຸປຈ຺ເຉໂທ. ເອກສ຺ມິໍ ທີເປຕິອາທິນາ ທີປນ຺ຕເຣປິ ເອກຊ຺ຌໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ປເຄວ ເອກທີເປຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂສປິ ປຣິຫາເຍຖາຕິ ຈກ຺ກວາຬສ຺ສ ປເທເສ ເອວ ປວຕ຺ຕິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ປຣິຫາເຍຍ຺ຍ.

໒໗໙-໒໘໐. ມນຸສ຺ສຕ຺ຕນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສຠາໂວ ຕສ຺ເສວ ປພ຺ພຊ຺ຊາທິຄຸຓານໍ ໂຍຄ຺ຄຠາວໂຕ. ລິງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ປຸຣິສຠາໂວ. ເຫຕູຕິ ມໂນວຈີປຓິຘານປຸພ຺ພິກາ ເຫຕຸສມ຺ປທາ. ສຕ຺ຖາຣທສ຺ສນນ຺ຕິ ສຕ຺ຖຸສມ຺ມຸຂີຠາໂວ. ປພ຺ພຊ຺ຊາຕິ ກມ຺ມກິຣິຍວາທີສຸ ຕາປເສສຸ, ຠິກ຺ຂູສຸ ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ. ຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ອຠິຎ຺ຎາທິຄຸຓສມ຺ປທາ. ອຘິກາໂຣຕິ ພຸທ຺ເຘ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອຘິໂກ ກາໂຣ, ສວິເສສາ ອຸປກາຣກິຣິຍາ ອຘິໂກ ສກ຺ກາໂຣຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຉນ຺ໂທວ ຉນ຺ທຕາ, ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ສາຕິສໂຍ ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາກຸສລຈ຺ຉນ຺ໂທ. ອຏ຺ຐຘມ຺ມສໂມຘານາຕິ ເອເຕສໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ຘມ຺ມານໍ ສມາໂຍເຄນ. ອຠິນີຫາໂຣຕິ ກາຍປຓິຘານໍ. ສມິຊ຺ຌຕີຕິ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ປຣມຕ຺ຖທີປນິຍາ ຈຣິຍາປິຏກວຓ຺ຓນາຍ (ຈຣິຍາ. ອຏ຺ຐ. ປກິຓ຺ຓກກຖາ) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສພ຺ພາກາຣປຣິປູຣເມວາຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓລກ຺ຂຓຕາຍ ສຕ຺ຕຸຕ຺ຕມາທີຫິ ສພ຺ພາກາເຣນ ສມ຺ປນ຺ນເມວ. ນ ຫິ ອິຕ຺ຖິຍາ ໂກໂສຫິຕວຕ຺ຖຄຸຍ຺ຫຕາທິ ສມ຺ຠວຕິ. ທຸຕິຍປກຕິ ຈ ນາມ ປຐມປກຕິໂຕ ນິຫີນາ ເອວ. ເຕເນວາຫ – ອນນ຺ຕຣວາເຣ ‘‘ຍສ຺ມາ’’ຕິອາທິ.

໒໘໑. ອິຘ ປຸຣິສສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕນໂຕຕິ ອິມສ຺ມິໍ ມນຸສ຺ສໂລເກ ປຸຣິສຠູຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ພ຺ຣຫ຺ມຕ຺ຕຠາເວນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນໂຕ. ເຕນ ອສຕິປິ ປຸຣິສລິງ຺ເຄ ປຸຣິສາກາຣາ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕໍເຍວ ຈ ປຸຣິສາກາຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ ‘‘ຍໍ ປຸຣິໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຕ຺ຕໍ ກາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ສມາເນປີ’’ຕິອາທິ. ຍທິ ເອວໍ ອິຕ຺ຖິໂຍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ.

໒໙໐-໒໙໕. ‘‘ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິປາຬິຍາ ກມ຺ມນິຍາໂມ ນາມ ກຖິໂຕ. ສມຎ຺ຊນໍ ສມງ຺ໂຄ, ສມນ຺ນາຄໂມ, ໂສ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສມງ຺ຄີ, ສມນ຺ນາຄໂຕ, ສມຎ຺ຊນສີໂລ ວາ ສມງ຺ຄີ, ປຸພ຺ພຠາເຄ ອຸປກຣຓສມຸທາຍໂຕ ປຠຸຕິ ອາຍູຫນວເສນ ອາຍູຫນສມງ຺ຄີຕາ, ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກເຈຕນາວເສນ ເຈຕນາສມງ຺ຄິຕາ. ເຈຕນາສນ຺ຕຕິວເສນ ວາ ອາຍູຫນສມງ຺ຄິຕາ, ຕໍຕໍເຈຕນາກ຺ຂຓວເສນ ເຈຕນາສມງ຺ຄີຕາ. ກຕູປຈິຕສ຺ສ ອວິປກ຺ກວິປາກສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວເສນ ກມ຺ມສມງ຺ຄິຕາ. ກມ຺ເມ ປນ ວິປຈ຺ຈິຕຸໍ ອາຣທ຺ເຘ ວິປາກປ຺ປວຕ຺ຕິວເສນ ວິປາກສມງ຺ຄິຕາ. ກມ຺ມາທີນໍ ອຸປຏ຺ຐານກາລວເສນ ອຸປຏ຺ຐານສມງ຺ຄິຕາ. ກຸສລາກຸສລກມ຺ມາຍູຫນກ຺ຂເຓຕິ ກຸສລກມ຺ມສ຺ສ ອກຸສລກມ຺ມສ຺ສ ຈ ສມີຫນກ຺ຂເຓ. ຕຖາຕິ ອິມິນາ ກຸສລາກຸສລກມ຺ມປທໍ ອາກຑ຺ຒຕິ. ຍຖາ ກຕໍ ກມ຺ມໍ ຜລທານສມຕ຺ຖໍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ກຕໍ ອຸປຈິຕໍ. ວິປາກາຣຫນ຺ຕິ ທຸຕິຍຠວາທີສຸ ວິປຈ຺ຈນາຣຫໍ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ອຸປປຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕໍ ກາຣຓນ຺ຕິ ອຸປປຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕໍ, ກມ຺ມໍ, ກມ຺ມນິມິຕ຺ຕໍ, ຄຕິນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ຄຕິນິມິຕ຺ຕວເສເນວ ໂຍຊນາ ທສ຺ສິຕາ. ກມ຺ມກມ຺ມນິມິຕ຺ຕານມ຺ປິ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຍຖາຣຫໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ຍານິສ຺ສ ຕານິ ປຸພ຺ເພ ກຕານິ ກມ຺ມານິ, ຕານິສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂອລມ຺ພນ຺ຕິ ອຊ຺ໂຌລມ຺ພນ຺ຕິ ອຠິລມ຺ພນ຺ຕິ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໔໘) ວຈນໂຕ ສາຍນ຺ເຫ ມຫນ຺ຕານໍ ປພ຺ພຕກູຏານໍ ຉາຍາ ວິຍ ອາສນ຺ນມຣຓສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ເຕ ສຸປິເນ ວິຍ ວິປຈ຺ຈິຕຸໍ ກໂຕກາສໍ ກມ຺ມໍ, ຕສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄຕິນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປຕິຏ຺ຐເຕວ. ຈລຕີຕິ ປຣິວຕ຺ຕຕິ. ເອເກນ ຫິ ກມ຺ມຸນາ ຕຊ຺ເຊ ນິມິຕ຺ເຕ ອຸປຏ຺ຐິເຕ ປຈ຺ຈຍວິເສສວເສນ ຕໂຕ ອຎ຺ເຎນ ກມ຺ມຸນາ ຕທຎ຺ຎສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ປຣິວຕ຺ຕນໍ. ເສສາ ນິຈ຺ຈລາ ອວເສສາ ຈຕຸພ຺ພິຘາປິ ສມງ຺ຄິຕາ ນິຈ຺ຈລາ ອປຣິວຕ຺ຕນໂຕ.

ສຸນຂວາຊິໂກຕິ ສຸນເຂຫິ ມິຄວາຊວເສນ ວຊນສີໂລ, ສຸນຂລຸທ຺ທໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕລສນ຺ຖຣຓປູຊນ຺ຕິ ຠູມິຕລສ຺ສ ປຸປ຺ເຜຫິ ສນ຺ຖຣຓປູຊໍ. ອາຍູຫນເຈຕນາ ກມ຺ມສມງ຺ຄິຕາວເສນາຕິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ອປຣາປຣໍ ອາຍູຫເນນ ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກເຈຕນາຍ ຕສ຺ເສວ ປກປ຺ປເນ ກມ຺ມກ຺ຂຍກຣຎາເຓນ ອເຂປິຕຕ຺ຕາ ຍຖູປຈິຕກມ຺ມຸນາ ຈ ສມງ຺ຄິຠາວສ຺ສ ວເສນ.

ກມ຺ມນ຺ຕິ ອກຸສລກມ຺ມໍ. ຕສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓຕິ ອາຍູຫນກ຺ຂເຓເຍວ. ຕສ຺ສາຕິ ກມ຺ມສມງ຺ຄິໂນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສຄ຺ໂຄ ວາຣິໂຕ, ຕຎ຺ເຈ ກມ຺ມໍ ວິປາກວາຣໍ ລເຠຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສຄ຺ໂຄ ວາຣິໂຕຕິ ຈ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ. ມນຸສ຺ສໂລໂກປິສ຺ສ ວາຣິໂຕວາຕິ. ອປເຣ ປນ ປຸຣິເມຫິ ວິປາກາວຣຓສ຺ສ ອນຸທ຺ຘຏຕ຺ຕາ ‘‘ຕສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓ’’ຕິ ຈ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕໍ ໂທສໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ ‘‘ອາຍູຫິຕກມ຺ມໍ ນາມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຍທາ ກມ຺ມໍ ວິປາກວາຣໍ ລຠຕີຕິ ອິທໍ ກໂຕກາສສ຺ສ ອປ຺ປຏິພາຫິຍຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ຠຄວາ ຕຕິຍປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ (ປາຣາ. ໑໖໒ ອາທໂຍ) ປຏິສລ຺ລີຍິ, ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ‘‘ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕສມງ຺ຄີ’’ຕິ ອາຄຕຕ຺ຕາ ວິປາກູປຏ຺ຐານສມງ຺ຄິຕາ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ.

(ທຸຕິຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.)

ອຏ຺ຐານປາຬິວຓ຺ຓນາຍໍ ອນຸຕ຺ຕານຕ຺ຖທີປນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.