໑໔. ເອຕທຄ຺ຄວຄ຺ໂຄ

(໑໔) ໗. ສຕ຺ຕມເອຕທຄ຺ຄວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

ສຸຊາຕາວຕ຺ຖຸ

໒໕໘. ອຸປາສິກາປາຬິສໍວຓ຺ຓນາຍ ປຐມໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ວິສາຂາວຕ຺ຖຸ

໒໕໙. ທຸຕິເຍ ມຫາລຕາປສາຘນສ຺ສາຕິ ມຫາລຕາປິຬນ຺ຘນສ຺ສ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ປິຬນ຺ຘເນ ຈຕສ຺ໂສ ວຊິຣນາຬິໂຍ ອຸປໂຍຄໍ ອຄມໍສຸ. ມຸຕ຺ຕານໍ ເອກາທສ ນາຬິໂຍ, ປວາຬສ຺ສ ທ຺ວາວີສຕິ ນາຬິໂຍ, ປທຸມຣາຄມຓີນໍ ເຕຕ຺ຕິໍສ ນາຬິໂຍ. ອິຕິ ເອເຕຫິ ຈ ອຎ຺ເຎຫິ ຈ ອິນ຺ທນີລາທີຫິ ນີລປີຕໂລຫິໂຕທາຕມຎ຺ຊິຏ຺ຐສາມກພຣວຓ຺ຓວເສນ ສຕ຺ຕວຓ຺ເຓຫິ ວຣຣຕເນຫິ ນິຏ຺ຐານໍ ອຄມາສິ, ຕໍ ສີເສ ປຏິມຸກ຺ກໍ ຍາວ ປາທປິຏ຺ຐິຍາ ຠສ຺ສຕິ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຫຕ຺ຖີນໍ ພລໍ ຘາຣຍມານາວ ນໍ ອິຕ຺ຖີ ຘາເຣຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ອນ຺ໂຕອຄ຺ຄິ ພຫິ ນ ນີຫຣິຕພ຺ໂພຕິອາທີນໍ ອຕ຺ໂຖ ອຸປຣິ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ຂຸຊ຺ຊຸຕ຺ຕຣາ-ສາມາວຕີວຕ຺ຖຸ

໒໖໐-໒໖໑. ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ເຖສຸ ປາຍາສສ຺ສາຕິ ພຫລຕຣສ຺ສ ປາຍາສສ຺ສ. ຕໍ ປາຍາສໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ເຕສູຕິ ຕໍ ພຫລຕຣໍ ຄຣຸສິນິທ຺ຘໍ ປາຍາສໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ເຕສຸ. ຊີຣາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕຕິ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ອປ຺ປາຫາຣຕາຍ ມນ຺ທຄຫຓິກຕ຺ຕາ ຊີຣາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ. ວາຬມິຄຏ຺ຐາເນຕິ ວາຬມິເຄຫິ ອຘິຏ຺ຐິຕຏ຺ຐາເນ. ອນຸວິຊ຺ຊນ຺ໂຕຕິ ວິຈາເຣນ຺ໂຕ. ສາລາຕິ ນຬກາຣສາລາ. ມຸຘາ ນ ກຣິສ຺ສຕີຕິ ມູລ຺ຍໍ ວິນາ ນ ກຣິສ຺ສຕິ. ອາລິມ຺ເປສີຕິ ອຄ຺ຄິໍ ອທາສິ, ອຄ຺ຄິໍ ຊາເລສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເປກ຺ຂາຕິ ອາຄເມຫິ. ອຸປຘິສມ຺ປທາຕິ ສຣີຣສມ຺ປຕ຺ຕິ. ວຏຣຸກ຺ຂໍ ປຕ຺ວາຕິ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ຂໍ ປຕ຺ວາ. ສຸວຓ຺ຓກຏເກຕິ ສຸວຓ຺ຓວລເຍ. ອພ຺ຠຸໍ ເມຕິ ເມ ອວຑ຺ຒີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ໂຕ ອໂສເຘຕ຺ວາຕິ ປຓ຺ຓສາລາຍ ອນ຺ໂຕ ກສ຺ສຈິ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ວາ ນຕ຺ຖິຠາວໍ ວາ ອນຸປຘາເຣຕ຺ວາ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ອຸຕ຺ຕຣານນ຺ທມາຕາວຕ຺ຖຸ

໒໖໒. ປຎ຺ຈເມ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາຕິ ອິມິນາ ຍຖາ ວິເສສາຘິຄມສ຺ສ ສຕິປິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນປຈ຺ຈຍສມວາເຍ ອວສ຺ສໍ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປທາ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ, ເອວໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍຠາເວນ ວິປຈ຺ຈນກສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສປິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສມວາໂຍ ວິຍ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປທາປິ ສວິເສສາ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຖາ ຫິ ອຸກ຺ກໍສຄຕສປ຺ປຸຣິສູປນິສ຺ສຍໂຍນິໂສມນສິກາເຣສຸ ລພ຺ຠມາເນສຸປິ ອຸປນິສ຺ສຍຣຫິຕສ຺ສ ວິເສສາຘິຄໂມ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊເຕວາຕິ. ກປ຺ປິຍໍ ກຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ກປ຺ປິຍໍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ກຕ຺ວາ. ປຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐເປຍ຺ຍາຕິ ອາຫາຣໍ ທານມຸເຂ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຕີຫິ ເຈຕນາຫີຕິ ປຸພ຺ພຠາຄມຸຎ຺ຈອນຸໂມທນາເຈຕນາຫິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ປຸພ຺ເພວ ທານາ ສຸມໂນ, ທທໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາທເຍ;

ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ, ເອສາ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ສມ຺ປທາ’’ຕິ. (ອ. ນິ. ໖.໓໗; ເປ. ວ. ໓໐໕);

ຕວ ມນໍ ສນ຺ຘາເຣຫີຕິ ‘‘ອຊ຺ຊ ຠຕ຺ຕໍ ຈິຣາຍິຕ’’ນ຺ຕິ ໂກຘໂຕ ຕວ ຈິຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາເຣຫິ, ມາ ກຸຊ຺ຌີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອໂລກິໂຕໂລກິຕຏ຺ຐານໍ…ເປ… ສມ຺ປຣິກິຓ຺ຓໍ ວິຍ ອໂຫສີຕິ ເຕນ ກສິຕຏ຺ຐານໍ ສພ຺ພໍ ສຸວຓ຺ຓຠາວາປຕ຺ຕິຍາ ມຫາໂກສາຕກິປຸປ຺ເຜຫິ ສຎ຺ຉນ຺ນໍ ວິຍ ອໂຫສິ. ຕາທິເສຕິ ຕຍາ ສທິເສ. ນ ໂກເປມີຕິ ນ ວິນາເສມິ, ຊາຕິຍາ ນ ຫີເຬມິ. ປູຊໍ ກໂຣຕີຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປູຊໍ ກໂຣຕິ. ອນ຺ຕຣວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ເຄຫງ຺ຄຓໍ. ໂຠຕິ ສມ຺ໂພຘເນ ນິປາໂຕ. ເຊຕິ ອວຎ຺ຎາລປນໍ. ສຍໍ ອຣິຍສາວິກາຠາວໂຕ ສຕ຺ຖຸວເສນ ‘‘ສປິຕິກາ ຘີຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸຂາ ຘມ຺ມສ຺ສວເນນ ຕສ຺ສາ ວິເສສາຘິຄມໍ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕີ ‘‘ທສພເລ ຂມນ຺ເຕເຍວ ຂມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ກທຣິຍນ຺ຕິ ຖທ຺ຘມຈ຺ຉຣິໍ.

ສຸປ຺ປວາສາວຕ຺ຖຸ

໒໖໓. ຉຏ຺ເຐ ປຓີຕທາຍິການນ຺ຕິ ປຓີຕຣສວຕ຺ຖູນໍ ທາຍິການໍ. ອາຍຸໂນ ຐິຕິເຫຕຸໍ ໂຠຊນໍ ເທນ຺ຕີ ອາຍຸໍ ເທຕິ ນາມ. ເອສ ນໂຍ ວຓ຺ຓໍ ເທຕີຕິອາທີສຸ. ເຕນາຫ – ‘‘ປຎ຺ຈ ຐານານີ’’ຕິ. ກມ຺ມສຣິກ຺ຂກຎ຺ເຈຕໍ ຜລນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອາຍຸໍ ໂຂ ປນ ທຕ຺ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ທຕ຺ວາຕິ ທານເຫຕຸ. ຠາຄິນີຕິ ຠາຄວຕີ ລທ຺ຘຸໍ ຠພ຺ພາ.

ສຸປ຺ປິຍາວຕ຺ຖຸ

໒໖໔. ສຕ຺ຕເມ ອູຣຸມໍສໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ທາສິຍາ ອທາສີຕິ ອາຄຕຜລາ ວິຎ຺ຎາຕສາສນາ ອຣິຍສາວິກາ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣທຸກ຺ຂໍ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂຣຄວູປສມເມວ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕີ ອຕ຺ຕໂນ ອູຣຸມໍສໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ທາສິຍາ ອທາສິ. ສຕ຺ຖາປິ ຕສ຺ສາ ຕຖາປວຕ຺ຕໍ ອຊ຺ຌາສຍສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມມ ສມ຺ມຸຂີຠາວູປຄມເນເນວສ຺ສາ ວໂຓ ຣຸຫິຕ຺ວາ ສຎ຺ຉວິ ຊາຍຕິ, ຜາສຸຠາໂວ ໂຫຕີ’’ຕິ ຈ ທິສ຺ວາ ‘‘ປກ຺ໂກສຖ ນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ສາ ຈິນ຺ເຕສີຕິ ‘‘ສພ຺ພໂລກສ຺ສ ຫິຕານຸກມ຺ປໂກ ສຕ຺ຖາ ນ ມໍ ທຸກ຺ຂາເປຕຸໍ ປກ຺ໂກສຕິ, ອຕ຺ເຖຕ຺ຖ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ອຕ຺ຕນາ ກຕກາຣຓໍ ສພ຺ພໍ ກເຖສີຕິ ພຸທ຺ຘານຸຠາວວິຠາວນຕ຺ຖໍ ກເຖສິ, ນ ອຕ຺ຕໂນ ທຬ຺ຫຊ຺ຌາສຍຕາຍ ວິຠາວນຕ຺ຖໍ. ຄິລານຸປຏ຺ຐາກີນໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ ອຄຓິຕຕ຺ຕທຸກ຺ຂາ ຄິລານານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເຄລຎ຺ຎວູປສມເນ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ຕາຕິ ຄິລານຸປຏ຺ຐາກີນໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ກາຕິຍານີວຕ຺ຖຸ

໒໖໕. ອຏ຺ຐເມ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສນ຺ນານນ຺ຕິ ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸເຓ ຍາຖາວໂຕ ຎຕ຺ວາ ປສນ຺ນານໍ, ໂສ ປນສ຺ສ ປສາໂທ ມຄ຺ເຄນາຄຕຕ຺ຕາ ເກນຈິ ອກມ຺ປນີໂຍ. ອຘິຄເຕນາຕິ ມຄ຺ຄາຘິຄເມເນວ ອຘິຄເຕນ. ‘‘ອວິຄເຕນາ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ‘‘ກທາຈິ ອວິຄຈ຺ຉນ຺ເຕນາ’’ຕິ. ໂສ ອປ຺ປຘໍສິໂຍ ຈ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຘິຄເຕນ ອຈລປ຺ປສາເທນາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາຍສກ຺ຂິໍ ກຕ຺ວາຕິ ປມຸຂໍ ກຕ຺ວາ, ວຈນຕ຺ຖໂຕ ປນ ນາມກາເຍນ ເທສນາຍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນວເສນ ສກ຺ຂິຠູຕໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸມ຺ມຄ຺ຄໍ ຂນິຕ຺ວາຕິ ຆຣສນ຺ຘິຈ຺ເຉທເນນ ອນ຺ໂຕປວິສນມຄ຺ຄໍ ຂນິຕ຺ວາ. ທຸລ຺ລຠສ຺ສວນນ຺ຕິ ທຸລ຺ລຠສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ. ມຫາປຖວີ ປວິສິຕພ຺ພາ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອວີຈິປ຺ປເວສນໍ ວທຕິ.

ນກຸລມາຕາວຕ຺ຖຸ

໒໖໖. ນວເມ ວິສ຺ສາສກຖເນເນວ ນກຸລມາຕາ ນກຸລປິຕາ ຈ ສຕ຺ຖຸວິສ຺ສາສິກາ ນາມ ຊາຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ວິສ຺ສາສິການນ຺ຕິ ວິສ຺ສາສກຖໍ ກເຖນ຺ຕີນໍ ອຸປາສິການ’’ນ຺ຕິ. ຄຫປຕານີຕິ ເຄຫສາມິນີ. ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ອຸປາສກປາຬິຍໍ ນກຸລປິຕຸກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ກາຬີກຸຣຣຆຣິກາວຕ຺ຖຸ

໒໖໗. ທສເມ ອນຸສ຺ສເວເນວາຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ຣູປທສ຺ສເນນ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸຂາ ຘມ຺ມສ຺ສວເນນ ຈ ວິນາ ເກວລໍ ອນຸສ຺ສວເນເນວ ປຣສ຺ສ ວຈນໍ ອນຸຄຕສ຺ສວເນເນວ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ປສາເທນ. ອນຸສ຺ສວິກປ຺ປສາທນ຺ຕິ ອນຸສ຺ສວໂຕ ອາຄຕປ຺ປສາທໍ.

(ສຕ຺ຕມເອຕທຄ຺ຄວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.)

ອຸປາສິກາປາຬິສໍວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.

ນິຏ຺ຐິຕາ ຈ ມໂນຣຖປູຣຓິຍາ

ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣນິກາຍ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ເອຕທຄ຺ຄວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາຍ ອນຸຕ຺ຕານຕ຺ຖທີປນາ.