໑໘. ອຏ຺ຐາຣສໂມ ປຣິຈ຺ເຉໂທ

ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໑໗໐-໒. ອິທານິ ຍສ຺ມາ ເອວໍ ອຠິຎ຺ຎາວເສນ ອຘິຄຕານິສໍສາຍ ຖິຣຕຣາຍ ສມາຘິຠາວນາຍ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຎ຺ຎາ ຠາເວຕພ຺ພາ ໂຫຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ສາ ສພ຺ພາກາເຣນ ຖິຣຕຣາ ສິຂປ຺ປຕ຺ຕາ ຈ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສາ ຠາວນານຍວິຠາວນຕ຺ຖມາຣຠນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສມາຘິໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ກາ ປຎ຺ຎາຕິ ສຣູປປຸຈ຺ຉາ. ໂກ ຈຕ຺ໂຖຕິ ອິມິສ຺ສາ ໂກ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຎາຕິ ປທໍ ກໍ ອຠິເຘຍ຺ຍຕ຺ຖໍ ນິສ຺ສາຍ ວຕ຺ຕຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໑໑໗໓-໔. ປຎ຺ຎາ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຕິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕເມວ ປຎ຺ຎໍ ທສ຺ເສຕິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປນ ພຫຸວິໂຘ ປຎ຺ຎາປເຠໂທ ໂຫຕິ. ປຸຎ຺ຎຈິຕ຺ຕສມາຍຸຕາຕິ ກຸສລຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸຎ຺ຎ-ຄ຺ຄຫເຓນ ທຸວິຘມ຺ປິ ອພ຺ຍາກຕໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ, ຕຖາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ສໍກິລິຏ຺ຐາ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕໍ ມິຈ຺ຉາວາທໍ ປຏິເສເຘຕິ. ວິປສ຺ສນາ-ຄ຺ຄຫເຓນ ກມ຺ມສ຺ສກຕາທິວສປ຺ປວຕ຺ຕໍ ເສສກຸສລປຎ຺ຎໍ. ຊານນາ ວາ ປກາຣໂຕຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກິມິທໍ ປກາຣໂຕ ຊານນໍ ນາມາ’’ຕິ ອນຸໂຍຄໍ ມນສິ ນິຘາຍ ສຎ຺ຊານນວິຊານນາກາຣວິສິຏ຺ຐໍ ນານປ຺ປກາຣໂຕ ຊານນນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຎ຺ຎາວິຎ຺ຎາຓປຎ຺ຎານໍ, ໂກ ວິເສໂສ ກິມນ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉໍ ກຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນມາຫ ‘‘ສຎ຺ຎາວິຎ຺ຎາຓປຎ຺ຎານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ. ຊານນຕ຺ເຕ ສເມປິ ຈາຕິ ວິສຍວິຊານນາກາເຣ ສມາເນປິ.

໑໑໗໕. ສຎ຺ຊານນມຕ຺ຕໍວາຕິ ‘‘ນີລປີຕ’’ນ຺ຕິອາທິກໍ ອາຣມ຺ມເຓ ວິຊ຺ຊມານໍ, ອວິຊ຺ຊມານໍ ວາ ສຎ຺ຎານິມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຊານນໍ. ຕຖາ ເຫສາ ປຸນ ສຎ຺ຊານນປຈ຺ຈຍກຣຓຣສາ. ມຕ຺ຕ-ສທ຺ເທນ ວິເສສນິວຕ຺ຕິອຕ຺ເຖນ ວິຊານນປ຺ປຊານນາກາເຣ ນິວຕ຺ເຕຕິ, ເອວ-ກາເຣນ ກທາຈິປິ ອິມິສ຺ສາ ເຕ ວິເສສາ ນ ສນ຺ຕິເຍວາຕິ ອວຘາເຣຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ລກ຺ຂຓປ຺ປຏິເວຘ’’ນ຺ຕິອາທິ. ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂມນຕ຺ຕາ’’ຕິ ລກ຺ຂຓປຏິເວຘໍ ກາຕຸໍ ເນວ ສກ຺ໂກຕິ, ວິຎ຺ຎາຓກິຈ຺ຈມ຺ປິ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ສຎ຺ຎາ ກຸໂຕ ປຎ຺ຎາກິຈ຺ຈໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ລກ຺ຂຓປຏິເວຘໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມຄ຺ຄໍ ປາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ.

໑໑໗໖. ວິຎ຺ຎາຓໍ ປນ ອາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕມານໍ ນ ຕຕ຺ຖ ສຎ຺ຎາ ວິຍ ນີລປີຕາທິກສ຺ສ ສຎ຺ຊານນວເສເນວ ປວຕ຺ຕຕິ, ອຖ ໂຂ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ອນິຈ຺ຈຕາທິວິເສສໍ, ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ຕາທິສໍ ວິເສສໍ ຊານນ຺ຕເມວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ກຖໍ ປນ ວິຎ຺ຎາຓໍ ລກ຺ຂຓປຏິເວຘໍ ກໂຣຕີຕິ? ປຎ຺ຎາຍ ທສ຺ສິຕມຄ຺ເຄນ. ລກ຺ຂຓາຣມ຺ມຓິກວິປສ຺ສນາຍ ຫິ ອເນກວາຣໍ ລກ຺ຂຓານິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມານາຍ ປຄຸຓຠາວໂຕ ປຣິຈຍວເສນ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນປິ ວິປສ຺ສນາ ສມ຺ຠວຕິ, ຍຖາ ຕໍ ປຄຸຓສ຺ສ ຄນ຺ຖສ຺ສ ສຊ຺ຌາຍເນ ຎາຍາຄຕາປິ ວາຣາ ນ ວິຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ລກ຺ຂຓໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸນ຺ຕິ ຈ ລກ຺ຂຓານໍ ອາຣມ຺ມຓກຣຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປຏິວິຊ຺ຌນໍ.

໑໑໗໗. ອຸສ຺ສກ຺ກິຕ຺ວາຕິ ໒໒໐ ອຸທຍພ຺ພຍາທິຎາຓປຏິປາຏິຍາ ອາຣຠິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ປາເປຕຸເມວ ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ ອສມ຺ໂພຘສຠາວຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕນຍນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາເຓ ວຸຕ຺ຕນຍໍ. ສາ ຫິ ອາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ຊານາຕິ, ລກ຺ຂຓຎ຺ຈ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ປນ ອນຎ຺ຎສາຘາຣເຓນ ອານຸຠາເວນ ມຄ຺ຄໍ ປາເປຕຸຎ຺ຈ ສກ຺ໂກຕິ. ພາລຄາມິກເຫຣຎ຺ຎິການໍ ກຫາປຓຊານນມິວ ຈ ເນສໍ ອາຣມ຺ມຓຊານນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ຫິ ເຫຣຎ຺ຎິກຜລເກ ຐປິຕໍ ກຫາປຓຣາສິໍ ເອໂກ ອສຎ຺ຊາຕໂວຫາຣພຸທ຺ຘິ ພາລທາຣໂກ, ເອໂກ ຄາມິກປຸຣິໂສ, ເອໂກ ເຫຣຎ຺ຎິໂກຕິ ຕີສຸ ຊເນສຸ ປສ຺ສມາເນສຸ ພາລທາຣໂກ ກຫາປຓານໍ ຈິຕ຺ຕວິຈິຕ຺ຕທີຆຣສ຺ສຈຕຸຣສ຺ສປຣິມຓ຺ຑລຠາວມຕ຺ຕເມວ ຊານາຕິ, ‘‘ອິທໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸປໂຠຄປຣິໂຠຄາວຫໍ ຣຕນສມ຺ມຕ’’ນ຺ຕິ ນ ຊານາຕິ. ຄາມິກປຸຣິໂສ ຕທຸຠຍໍ ຊານາຕິ, ‘‘ອຍໍ ເຉໂກ ມຫາສາໂຣ, ອຍໍ ກູໂຏ, ອຍໍ ອຑ຺ຒສາໂຣ, ອຍໍ ປາທສາໂຣ’’ຕິອາທິກໍ ປນ ວິຠາຄໍ ນ ຊານາຕິ. ເຫຣຎ຺ຎິໂກ ສພ຺ເພປິ ເຕ ປກາເຣ ຊານາຕິ, ຊານນ຺ໂຕ ຈ ໂອໂລເກຕ຺ວາປິ ຊານາຕິ, ອາໂກຏິຕສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາປິ ຊານາຕິ, ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາປິ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາປິ ຫຕ຺ເຖນ ຘາຣຍິຕ຺ວາປິ ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ຄາເມ ວາ ນິຄເມ ວາ ນຄເຣ ວາ ປພ຺ພເຕ ວາ ນທີຕີເຣ ວາ ກໂຕ’’ຕິປິ ‘‘ອສຸກອາຈຣິເຍນ ກໂຕ’’ຕິປິ ຊານາຕິ. ຕຕ຺ຖ ສຎ຺ຎາ ອສຎ຺ຊາຕໂວຫາຣພຸທ຺ຘິໂນ ພາລທາຣກສ຺ສ ກຫາປຓທສ຺ສນໍ ວິຍ ວິຠາຄໍ ອກຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑວເສເນວ ອາຣມ຺ມຓໍ ຄຓ຺ຫາຕິ ນີລາທິວເສນ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານາກາຣຄ຺ຄຫຓໂຕ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ຄາມິກປຸຣິສສ຺ສ ກຫາປຓທສ຺ສນມິວ ເອກຈ຺ຈວິເສສຄ຺ຄຫຓສມຕ຺ຖຕາຍ, ປຎ຺ຎາ ອນວເສສຄ຺ຄຫຓສມຕ຺ຖຕາຍ ເຫຣຎ຺ຎິກສ຺ສ ກຫາປຓທສ຺ສນມິວ ທຏ຺ຐພ຺ພາຕິ.

໑໑໗໘-໘໐. ສຠາວປຏິເວຘນນ຺ຕິ ສໂກ ຠາໂວ, ສມາໂນ ວາ ຠາໂວ ສຠາໂວ, ຕສ຺ສ ປຏິເວຘນໍ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາວເສນ ສຠາວສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓປຏິເວຘນໍ. ຆຏປຏາທິປຏິຈ຺ຉາທກສ຺ສ ພາຫິຣນ຺ຘກາຣສ຺ສ ທີປາໂລໂກ ວິຍ ຍຖາວຸຕ຺ຕຘມ຺ມສຠາວປຏິຈ຺ຉາທກສ຺ສ ວິທ຺ຘໍສນຣສາ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນເຍວ ຫິ ຎາຓາໂລໂກ ຫທຍນ຺ຘກາຣໍ ວິຘເມນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສມ຺ໂມຫນນ຺ຘກາຣສ຺ສ, ວິທ຺ຘໍສນຣສາ ມຕາ’’ຕິ. ຕໂຕເຍວ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນາກາເຣນ ປຈ຺ຈຸປຕິຏ຺ຐຕິ, ກາຣຓຠູຕາ ວາ ສຍໍ ຜລຠູຕໍ ອສມ຺ໂມຫໍ ປຈ຺ຈຸປຕິຏ຺ຐາເປຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອສມ຺ໂມຫປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ’’ຕິ. ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ສມາຘິ ຕສ຺ສາ ປທຏ຺ຐານໍ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ສມາຫິໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໕; ໔.໙໙; ໕.໑໐໗໑; ອ. ນິ. ໑໑.໒) ສຸຕ຺ຕປທນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສມາຘາສນ຺ນກາຣຓາ’’ຕິ.

໑໑໘໑-໒. ຘມ຺ມສຠາວປຏິເວໂຘ ນາມ ປຎ຺ຎາຍ ອາເວຓິໂກ ສຠາໂວ, ນ ເຕນສ຺ສາ ໂກຈິ ວິຠາໂຄ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ລກ຺ຂເຓເນກຘາ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ລຸຊ຺ຊນປລຸຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ໂລໂກ ວຸຈ຺ຈຕິ ວຏ຺ຏໍ, ຕປ຺ປຣິຍາປນ຺ນຕາຍ ໂລເກ ນິຍຸຕ຺ຕາ, ຕຕ຺ຖ ວາ ວິທິຕາຕິ ໂລກິກາ. ຕຕ຺ຖ ອປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ອໂລກິກາ. ກຕມາ ປເນຕ຺ຖ ໂລກິຍາ, ກຕມາ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ໂລກິເຍນາ’’ຕິອາທິ. ໂລກິຍກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທສຸ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ໂລກິເຍນ ມຄ຺ເຄນ ຍຸຕ຺ຕາ. ວິເສສໂຕ ປນ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິອາທິວິສຸທ຺ຘິຈຕຸກ຺ກສງ຺ຄຫິຕມຄ຺ຄສໍຍຸຕ຺ຕາ ສມຸທາເຍ ປວຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາ ຕເທກເທເສສຸປິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ມຄ຺ຄ-ຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ, ປຈ຺ເຈກມ຺ປິ ວາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທີນໍ ມຄ຺ຄສມຎ຺ຎາຕິ ກຕ຺ວາ. ໂລກໂຕ ອຸຕ຺ຕຣາ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ຓາຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ. ໂລກຸຕ຺ຕຣາປິ ຫິ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຠາເວຕພ຺ພາ, ວິປສ຺ສນາປຣິໂຍສາເນ ລພ຺ຠເຕວາຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣ-ຄ຺ຄຫຓໍ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ໂລກຸຕ຺ຕເຣນາ’’ຕິອາທິ. ສຸຕມຍາທິໂຕຕິອາທິຄ຺ຄຫເຓນ ຠາວນາມຍໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

໑໑໘໓-໕. ອຕ຺ຕໂນວ ຈິນ຺ຕາຍາຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອນວຊ຺ຊສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສາຘເນ ປໂຣປເທເສນ ວິນາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປາຍຈິນ຺ຕາວເສເນວ. ຠູຣິປຎ຺ເຎນາຕິ ມຫາປຎ຺ເຎນ, ປຕ຺ຖຏຕາຍ ປຖວີສມານປຎ຺ເຎນ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣໂຕ ປນ ສຸຕ຺ວານາຕິ ປຣໂຕ ອຸປເທສໍ ສຸຕ຺ວາ. ສຸເຕເນວ ຈ ນິປ຺ຜນ຺ນາຕິ ອນ຺ໂຕຄຕເຫຕ຺ວຕ຺ຖມິທໍ ວິເສສນໍ, ສຸເຕເນວ ນິປ຺ຜນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ນິປ຺ຜນ຺ນຕ຺ຕາ ສຸເຕນ ວາ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ. ຍຖາ ວາປິ ຕຖາ ວາຕິ ປຣໂຕ ສຸຕ຺ວາ ວາ ອສຸຕ຺ວາ ວາ. ອປ຺ປນາປຕ຺ຕາຕິ ອິທໍ ສິຂາປຕ຺ຕໍ ຠາວນາມຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ອປ຺ປນາປຕ຺ຕາວ ຠາວນາມຍາຕິ. ຕິສ຺ໂສປິ ປເນຕາ ປຎ຺ຎາ ປາຬິວເສນ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພາ –

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ຈິນ຺ຕາມຍາ ປຎ຺ຎາ? ໂຍຄວິຫິເຕສຸ ວາ ກມ຺ມາຍຕເນສຸ ໂຍຄວິຫິເຕສຸ ວາ ສິປ຺ປາຍຕເນສຸ ໂຍຄວິຫິເຕສຸ ວາ ວິຊ຺ຊາຐາເນສຸ ກມ຺ມສ຺ສກຕໍ ວາ ສຈ຺ຈານຸໂລມິກໍ ວາ ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວາ, ເວທນາ, ສຎ຺ຎາ, ສງ຺ຂາຣາ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວາ, ຍໍ ເອວຣູປໍ ອນຸໂລມິກໍ ຂນ຺ຕິໍ ທິຏ຺ຐິໍ ຣຸຈິໍ ມຸທິໍ ເປກ຺ຂໍ ຘມ຺ມນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິໍ ປຣໂຕ ອສຸຕ຺ວາ ປຏິລຠຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຈິນ຺ຕາມຍາ ປຎ຺ຎາ. ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ສຸຕມຍາ ປຎ຺ຎາ…ເປ… ສຸຕ຺ວາ ປຏິລຠຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສຸຕມຍາ ປຎ຺ຎາ. ສພ຺ພາປິ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ປຎ຺ຎາ ຠາວນາມຍາ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ (ວິຠ. ໗໖໘).

ເອຕ຺ຖ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ກມ຺ມາຍຕນາທິວເສນ ຈິນ຺ຕາມຍສຸຕມຍປຎ຺ຎາ ມຫຄ຺ຄຕໂລກຸຕ຺ຕຣວເສນ ຠາວນາມຍປຎ຺ຎາ ຈ ວຸຕ຺ຕາ, ອິຘ ປນ ອນ຺ຕິມຠວິການໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ໂພຘິສຕ຺ຕານເມວ ລພ຺ຠມານາ ຈິນ຺ຕາມຍຠູຕາ ສຈ຺ຈານຸໂລມິກາ ປຎ຺ຎາ, ປູຣິຕປາຣມີນໍ ອວເສສມຫາປຎ຺ຎານໍ ລພ຺ຠມານາ ສຸຕມຍາ ສຈ຺ຈານຸໂລມິກາ ປຎ຺ຎາ, ໂລກຸຕ຺ຕຣປ຺ປນາປຕ຺ຕາປິ ຠາວນາມຍປຎ຺ຎາວ ອຘິປ຺ເປຕາ.

໑໑໘໖. ປຏິສມ຺ຠິທາຈຕຸກ຺ກສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຖຘມ຺ມນິຣຸຕ຺ຕິປຏິຠານສງ຺ຂາຕສ຺ສ ປຏິສມ຺ຠິທາຈຕຸກ຺ກສ຺ສ ວເສນ. ນນຸ ເຈຕ຺ຖ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາ ອຘິປ຺ເປຕາ, ກສ຺ມາ ປຏິສມ຺ຠິທາ ອາຫຏາຕິ? ວິປສ຺ສການໍ ຎາຓປາຏວຕ຺ຖໍ ປຎ຺ຎາປ຺ປເຠເທ ນິທ຺ທິສິຍມາເນ ປຏິສມ຺ຠິທາປຎ຺ຎາປິ ວຕ຺ຕຸກາມຕາຍ, ປຏິສມ຺ຠິທາປຎ຺ຎາຍ ວາ ວິປສ຺ສນາຜລຠູຕຕ຺ຕາ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣປຎ຺ຎາຘິກາເຣ ວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣປຎ຺ຎາຍ ສຫ ປາປຸຓິຕພ຺ພໍ ປຏິສມ຺ຠິທາປຎ຺ຎມ຺ປິ ວຕ຺ຕຸກາມຕາຍ ອິເຘວ ວຸຕ຺ຕາຕິ. ອຕ຺ຖຘມ຺ມນິຣຸຕ຺ຕີສຸ ຎາຓນ຺ຕິ ‘‘ອຕ຺ເຖ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ, ຘມ຺ເມ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ, ຕຕ຺ຣ ຘມ຺ມນິຣຸຕ຺ຕາຠິລາເປ ຎາຓໍ ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິ (ວິຠ. ໗໑໘) ເອວມາຄຕໍ ອຕ຺ຖາທີສຸ ຕີສຸ ປເຠທຄຕໍ ຎາຓຕ຺ຕຍໍ. ຕີສຸປີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ຕີສຸປິ ປຏິສມ຺ຠິທາຎາເຓສຸ ໂຄຈຣກິຈ຺ຈລກ຺ຂຓຣສປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານປທຏ຺ຐານຠູມິອາທິວເສນ ເຕ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ອິມານິ ຎາຓານິ ອິທມຕ຺ຖໂຊຕການີຕິ ເອວໍ ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ, ປຣິຕ຺ຕມຫຄ຺ຄຕອປ຺ປມາຓວເສນ ວາ ຕີສຸ ຎາເຓສຸ ຎາຓໍ. ປຏິສມ຺ຠິທາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ຫິ ປຏິຠານປຏິສມ຺ຠິທາ ໂຫຕິ. ເຕເນວ ຈ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍປາຬິຍໍ ‘‘ຎາເຓສຸ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ, ອຏ຺ຐກຖາຍ ຈ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖກຎາຓໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ຎາຓໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ປເຠທຄຕໍ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໗໑໘) ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ມຫຄ຺ຄຕປຏິສມ຺ຠິທາຎາຓສ຺ສ ອຠາເວປິ ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ, ຕິສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາ ສິຍາ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ, ສິຍາ ມຫຄ຺ຄຕາຣມ຺ມຓາ, ສິຍາ ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓາຕິ ປຏິຠານປຏິສມ຺ຠິທາຍ ມຫຄ຺ຄຕາຣມ຺ມຓຕາປິ ປຎ຺ຫາປຸຈ຺ຉກປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕາ.

ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີເຍ ປນ –

‘‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ກາມາວຈຣໍ ກຸສລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕໍ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ວາ…ເປ… ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ ວາ, ຍໍ ຍໍ ວາ ປນາຣພ຺ຠ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຜສ຺ໂສ ໂຫຕິ…ເປ… ອວິກ຺ເຂໂປ ໂຫຕິ. ເຍ ວາ ປນ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຎ຺ເຎປິ ອຕ຺ຖິ ອຣູປິໂນ ຘມ຺ມາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ. ເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ. ເຕສໍ ວິປາເກ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ. ຍາຍ ນິຣຸຕ຺ຕິຍາ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຣ ຘມ຺ມນິຣຸຕ຺ຕາຠິລາເປ ຎາຓໍ ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາ. ເຍນ ຎາເຓນ ຕານິ ຎາຓານິ ຊານາຕິ ‘ອິມານິ ຎາຓານິ ອິທມຕ຺ຖໂຊຕການີ’ຕິ, ເຕສຸ ຎາເຓສຸ ຎາຓໍ ປຏິຠານປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິ (ວິຠ. ໗໒໕) –

ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກ຺ກເມນ ເທສນາຍ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສາວເສໂສ ປາໂຐ ກໂຕ. ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສງ຺ຄຫິເຕ ອຕ຺ເຖ ອເສເສຕ຺ວາ ເທສນາ ຫິ ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີເຍ ປວຕ຺ຕາ, ນ ສພ຺ພເຎຍ຺ເຍຕິ ຍຖາທສ຺ສິຕວິສຍວຈນວເສນ ‘‘ເຍນ ຎາເຓນ ຕານິ ຎາຓານິ ຊານາຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຕໍ ອຎ຺ຎາຣມ຺ມຓຕໍ ປຏິເສເຘຕິ ເທສນາຍ ອຕປ຺ປຣຠາວໂຕ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພາເນ, ອນາຄເຕປິ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ ສິຍາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ອຕີຕາຣມ຺ມຓາຕິປິ ອນາຄຕາຣມ຺ມຓາຕິປິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓາຕິປີຕິ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາຍ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຕ຺ໂຖຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ເຫຕຸຜລສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເຫຕຸຜລຎ຺ຫິ ຍສ຺ມາ ເຫຕຸອນຸສາເຣນ ອຣີຍຕິ ອຘິຄມີຍຕິ ສມ຺ປາປຸຓີຍຕິ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ໂຖຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຘມ຺ໂມຕິປິ ສງ຺ເຂປໂຕ ປຈ຺ຈຍສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ໂສ ຫິ ຍສ຺ມາ ຕໍ ຕໍ ທຫຕິ ປວຕ຺ເຕຕິ, ສມ຺ປາປຸຓິຕຸໍ ວາ ຘາເຣຕິ, ຕສ຺ມາ ຘມ຺ໂມຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນິຣຸຕ຺ຕີຕິ ສຕ຺ຕານໍ ມູລຠາສາຠູຕາ ມາຄຘິກຠາສາ, ຍາຍ ພຸທ຺ຘານໍ ເທສນາ ໂຫຕິ. ປຏິຠານນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕໍ ຎາຓຕ຺ຕຍເມວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ອຠິຘມ຺ເມ ‘‘ທຸກ຺ເຂ ຎາຓໍ…ເປ… ຕສ຺ສ ວິປາເກ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິອາທິ.

໑໑໘໗. ຍສ຺ມາ ປນາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖວ, ປເຠທວເສນ ຈ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ປາກໂຏ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປເຠທໂຕວ ອຕ຺ຖາທິເກ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ເຫຕາທິປຈ຺ຈຍໂຕ ສມຸປ຺ປນ຺ນໍ. ຕໍ ປນ ‘‘ອິທໍ ອິໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ເຫຕຸອນຸສາເຣນ ວິຎ຺ຎາຍມານເມວ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ຕຖາ ກຸສລາກຸສລຜລຠູຕາ ວິປາກາ ອພ຺ຍາປາຣສນ຺ຕິວເສນ ວິຎ຺ຎາຍມານາ, ເສສາ ອພ຺ຍາປາຣຠູຕາ ກິຣິຍາ ຘມ຺ມາ ອວິປາກສນ຺ຕິວເສນ, ອສງ຺ຂຕໍ ນິສ຺ສຣຓຠູໂຕ ນິໂຣໂຘ ນິພ຺ພຸຕິສນ຺ຕິວເສນ, ພຸທ຺ຘວຈນຕ຺ຖຠູໂຕ ຂນ຺ຘາທິປຣມຕ຺ຖຘມ຺ໂມ ອິມາຍ ອຍໍ ທີປິໂຕຕິ ເອວໍ ປາຬິອນຸສາເຣນ ວິຎ຺ຎາຍມາໂນວ ອຕ຺ຖສມຎ຺ຎໍ ລຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເຫຕຸຜລໍ, ຠາສິຕຕ຺ໂຖ ຈ ສກສກເຫຕຸປຏິພທ຺ໂຘ, ຠາສິຕປຏິພທ຺ໂຘ ຈ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ປຣິຍາຍໂຕ, ເສສໍ ສກສກຠາວວເສເນວ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕວ ອຕ຺ໂຖ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ປຣິຍາຍຕ຺ໂຖ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ, ນິປ຺ປຣິຍາຍຕ຺ໂຖ ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວເສນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຠາສິຕນ຺ຕິ ປາຬິຘມ຺ມມາຫ. ເສສໍ ອຕ຺ຖປຎ຺ຈເກສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຍຖາຣຫໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ນິພ຺ພານໍ ປຕ຺ຕພ຺ໂພ ອຕ຺ໂຖ, ຠາສິຕຕ຺ໂຖ ຎາເປຕພ຺ໂພ ອຕ຺ໂຖ, ອິຕໂຣ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕພ຺ໂພ ອຕ຺ໂຖຕິ ຕິວິໂຘ ໂຫຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຄ຺ໂຄ ສມ຺ປາປໂກ ເຫຕຸ, ຠາສິຕໍ ຎາປໂກ ເຫຕຸ, ອິຕຣໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕໂກ ເຫຕູຕິ ເອວໍ ຕິວິໂຘ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກິຣິຍາຘມ຺ມານຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອວິປາກຕາຍ ຘມ຺ມຠາໂວ ນ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍທິ ເອວໍ ວິປາກາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຖຠາໂວ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ? ນ, ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາວໂຕ. ເອວໍ ສຕິ ກຸສລາກຸສລານມ຺ປິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕິ? ນາຍໍ ໂທໂສ ອປ຺ປຏິສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ວິປາກສ຺ສ ປນ ປຘານເຫຕຸຕາຍ ປາກຏຠາວໂຕ ຘມ຺ມຠາໂວ ເອວ ເຕສໍ ວຸຕ຺ໂຕ, ກິຣິຍານໍ ປຈ຺ຈຍຠາວາ ຘມ຺ມຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ເຈ? ນາຍໍ ໂທໂສ ອປ຺ປຏິສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ກມ຺ມຜລສມ຺ພນ຺ຘສ຺ສ ປນ ເຫຕຸຠາວາຠາວໂຕ ຘມ຺ມຠາໂວ ນ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ. ອປິຈ ‘‘ອຍໍ ອິມສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ, ອຍໍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ເອວໍ ເຠທມກຕ຺ວາ ເກວລໍ ກຸສລາກຸສເລ ວິປາກກິຣິຍຘມ຺ເມ ຈ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເຕສໍ ອຕ຺ຖຘມ຺ມຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໑໑໘໙. ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕີຕິ ອວິປຣີຕນິຣຸຕ຺ຕິ, ອວິປຣີຕນິຣຸຕ຺ຕີຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ໂພຘເນ ສພ຺ພກາລໍ ປຏິນິຍຕສມ຺ພນ຺ໂຘ ອພ຺ຍຠິຈາຣໂວຫາໂຣ ມາຄຘຠາສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສາ ຫິ ສພ຺ພກາລໍ ປຏິນິຍຕສມ຺ພນ຺ໂຘ, ອິຕຣາ ຠາສາ ປນ ກາລນ຺ຕເຣນ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອຕ຺ຖໂຕ ປເນສາ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ອາຈຣິຍາ. ຍຖາຫຸ –

‘‘ນິຣຸຕ຺ຕິ ມາຄຘາ ຠາສາ, ອຕ຺ຖໂຕ ນາມສມ຺ມຸຕີ’’ຕິ.

ອປເຣ ປນ – ຍທິ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິສຠາວາ, ເອວໍ ສຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອຠິລປິຕພ຺ພາ, ນ ວຈນນ຺ຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ, ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ‘‘ຕຕ຺ຣ ຘມ຺ມນິຣຸຕ຺ຕາຠິລາເປ ຎາຓໍ ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິ ອິທໍ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ອຠິລປິຕພ຺ໂພຕິ ອຠິລາໂປ. ນ ຫິ ວຈນໂຕ ອຎ຺ຎໍ ອຠິລປິຕພ຺ພໍ ອຸຈ຺ຈາເຣຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖິ, ອຖ ຜສ຺ສາທິວຈເນຫິ ໂພເຘຕພ຺ພໍ ອຠິລປິຕພ຺ພໍ, ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ອຕ຺ຖຘມ຺ມານມ຺ປິ ໂພເຘຕພ຺ພຕ຺ຕາ ເຕສມ຺ປິ ນິຣຸຕ຺ຕິຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອປິຈ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຜສ຺ໂສຕິ ຈ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິ, ຜສ຺ສາ ຜສ຺ສນ຺ຕິ ນ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໗໑໘) ວຈນໂຕ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວິກາຣສຫິໂຕ ສທ຺ໂທ ນິຣຸຕ຺ຕີຕິ ທສ຺ສິຕເມວ, ‘‘ຕໍ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິສທ຺ທໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕາຠິລາເປ ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາ, ເອວມຍໍ ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາ ສທ຺ທາຣມ຺ມຓາ ນາມ ຊາຕາ, ນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິອາຣມ຺ມຓາ’’ຕິ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໗໑໘) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນິຣຸຕ຺ຕິສທ຺ທາຣມ຺ມຓາຍ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓວີຖິຍາ ປຣໂຕ ມໂນທ຺ວາເຣ ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາ ປວຕ຺ຕຕິ, ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ’’ຕິ ວຈນໍ ອຸປປນ຺ນໍ ໂຫຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ອາຈຣິຍໂຊຕິປາລຕ຺ເຖຣາທໂຍ ປນາຫຸ – ‘‘ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓາ’’ຕິ ວຈນໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ສທ຺ທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຊານນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມເຓ ອຎ຺ຎໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຍຖາ ປນ ທິພ຺ພໂສຕຎາຓໍ ມນຸສ຺ສາທິສທ຺ທເຠທນິຈ຺ຉຍສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ຕໍຕໍສທ຺ທວິຠາວກໍ, ເອວໍ ສຠາວາສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິນິຈ຺ຉຍສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິສທ຺ທາຣມ຺ມຓໍ ຕໍວິຠາວກໍ ຎາຓໍ ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາຕິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ນ ໂກຈິ ປາຬິວິໂຣໂຘ, ຕໍ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິສທ຺ທໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຈ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສທ຺ທາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສາຕິ ນ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ຕມ຺ປິ ຫິ ຎາຓໍ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິໍ ວິຠາເວນ຺ຕເມວ ຕໍຕໍສທ຺ທປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓານນ຺ຕຣໍ ຕໍຕໍປເຠທນິຈ຺ຉຍສ຺ສ ເຫຕຸຠາວໂຕ ນິຣຸຕ຺ຕິໍ ຠິນ຺ທນ຺ຕໍ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຈ ປເຠທຄຕມ຺ປິ ໂຫຕີຕິ.

໑໑໙໐. ຕິວິຘນ຺ຕິ ອິທໍ ເຫຏ຺ຐາ ວິຠາວິຕນຍເມວາຕິ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕຕິ ອິມານິ ຎາຓານິ ອິທມຕ຺ຖໂຊຕການີຕິ ອສມ຺ໂມຫວເສນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ. ນນຸ ຈ ຕີຓິ ຎາຓານິປິ ອຕ຺ຖຘມ຺ມສຠາວໍ ນາຕິວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ຎາເຓສຸ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ, ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ ຈ ໂຫຕິ, ກສ຺ມາ ປນ ‘‘ເຕສຸ…ເປ… ມຕ’’ນ຺ຕິ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ສາຣມ຺ມເຓສຸ ຕີສຸ ຎາເຓສຸ ປວຕ຺ຕຎາຓສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ຍຎ຺ຫິ ຎາຓາຣມ຺ມຓໍ ຎາຓໍ ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ອສມ຺ໂມຫວເສນ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕເມວ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕໍ ອິຘ ປຏິຠານປຏິສມ຺ຠິທາ ນາມ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິມານິ ຎາຓານິ ອິທມຕ຺ຖໂຊຕການີ’’ຕິ. ຎາຓມຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ ປນ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາເຍວ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ອຍໍ ປຏິສມ຺ຠິທາ ສາຣມ຺ມເຓສຸ ຎາເຓສຸ ປວຕ຺ຕຕິ, ອາຣມ຺ມຓານໍ ປນ ປເຠທໍ ເຫຏ຺ຐາ ຎາຓຕ຺ຕຍເມວ ວິຠາເວຕິ. ຍຖາ ກິໍ? ຍຖາ ຘມ຺ມເທສນາຍ ອສມຕ຺ໂຖ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ກິຎ຺ຈາປິ ຘມ຺ມກຖິເກນ ກເຖຕພ຺ພໍ ຘມ຺ມໍ ຊານາຕິ, ເທສນາ ປນ ຘມ຺ມກຖິກສ຺ເສວ ວິສໂຍຕິ, ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອິມາສຸ ປນ ປຈ຺ຉິມານໍ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ເສຂາເສຂມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ອສມ຺ໂມຫວເສນ ປຏິເວໂຘ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາຍ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນປິ. ຕຖາ ຫິ ສາ ມຄ຺ຄຜລສຠາວາປິ ໂຫຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ສາ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາ, ເສສາ ຕິສ຺ໂສ ໂລກິຍາວ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ລາໂຠ ຕາສມສມ຺ໂມຫາ, ເສຂາເສຂປຖກ຺ຂເຓ;

ອຕ຺ຖປຎ຺ຎາ ຍຖາລມ຺ພາ, ສາ ທ຺ວິຘາຎ຺ຎາ ຕຸ ສາສວາ’’ຕິ.

໑໑໙໑. ອິມາ ປນ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາ ປຎ຺ຈຫິ ອາກາເຣຫິ ວິສທຠາວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຣິຍຕ຺ຕີ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ປຣິຍຕ຺ຕິ ນາມ ພຸທ຺ຘວຈນສ຺ສ ປຣິຍາປຸຓນໍ, ປາຬິອຏ຺ຐກຖາສຸ ຄຓ຺ຐິປທອຕ຺ຖປທວິນິຈ຺ຉຍກຖາ ປຣິປຸຈ຺ຉາ ປຣິໂຕ ສພ຺ພໂຕ ຎາຕຸໍ ປຸຈ຺ຉາຕິ ກຕ຺ວາ. ສວນໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓວເສນ ຄຫຓໍ, ອຘິຄໂມ ມຄ຺ຄຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ອຘິຄໂມ ນາມ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຸປ຺ປຕ຺ຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໗໑໘) ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ເສຂຠູມິຍໍ ປເຠທຄມນໍ ອປ຺ປວິສຍໍ, ອເສຂຠູມິຍໍ ພຫຸວິສຍນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາຕິສຍໍ ວາ ອຘິຄມນໍ ສນ຺ຘາເຍວ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສເຂນ ປຕ຺ຕານມ຺ປິ ຫິ ອິມາສໍ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິສທຠາວາຘິຄໂມຕິ. ປຸພ຺ພໂຍໂຄ ວິຍ ປນ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິ ອຣຫໂຕປິ ປຏິສມ຺ຠິທາວິສທຕາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ນ ນ ໂຫຕີຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນມ຺ປິ ຍຖາໂຍຄໍ ເສກ຺ຂາເສກ຺ຂປຏິສມ຺ຠິທາວິສທຕາຍ ກາຣຓຕາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ປຸພ຺ພໂຍໂຄ ນາມ ປຸພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ສາສເນ ຄຕປຈ຺ຈາຄຕິກຠາເວນ ຍາວ ອນຸໂລມໂຄຕ຺ຣຠຸສມີປໍ, ຕາວ ວິປສ຺ສນາຠິໂຍໂຄ. ອຘິຄມປຸພ຺ພໂຍຄາ ເຈຕ຺ຖ ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ວິສທໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເສສານິ ປນ ສຸວິສທຠາວສ຺ເສວ ປຈ຺ຈຍາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໑໑໙໒-໔. ເອວໍ ເອກວິຘາທິວເສນ ປຎ຺ຎາຍ ປເຠທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຠາວນາວິຘານໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ກຖໍ ຠາເວຕພ຺ພາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ອິມາຍ ປຎ຺ຎາຍ ຂນ຺ຘາທໂຍ ຘມ຺ມາ ຠູມິ, ສີລວິສຸທ຺ຘິ ເຈວ ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິ ຈາຕິ ອິມາ ທ຺ເວ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ມູລໍ, ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິ ກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘິ ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘີຕິ ອິມາ ປຎ຺ຈ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ສຣີຣໍ, ຕສ຺ມາ ເຕສຸ ຠູມິຠູເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອຸຄ຺ຄຫປຣິປຸຈ຺ຉາວເສນ ຎາຓປຣິຈຍໍ ກຕ຺ວາ ມູລຠູຕາ ທ຺ເວ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ສຣີຣຠູຕາ ປຎ຺ຈ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ສມ຺ປາເທນ຺ເຕນ ຠາເວຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຂນ຺ຘາທີສູ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຂນ຺ຘາທີສູຕິ ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕຸອິນ຺ທ຺ຣິຍປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທາທິເຠເທສຸ. ຠູມິຠູເຕສຸ ຈາຕິ ລກ຺ຂຓາທິຄ຺ຄຫຓວເສນ ຎາຓສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠູເຕສຸ. ສີລໍ ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິນ຺ຕິ ມູລຠູຕໍ ສີລວິສຸທ຺ຘິໍ, ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິຎ຺ຈ. ສຕິ ຫິ ສີລວິສຸທ຺ຘິຍໍ, ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິຍຎ຺ຈ ອຍໍ ປຎ຺ຎາ ມູລຊາຕາ ນາມ ໂຫຕິ, ນາສຕີຕິ. ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘາທໂຍ ປຎ຺ຈາຕິ ອຸປພ຺ຣູເຫຕພ຺ພຕ຺ຕາ ສຣີຣຠູຕາ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິອາທໂຍ ປຎ຺ຈ. ອິມິສ຺ສາ ຫິ ປຎ຺ຎາຍ ສນ຺ຕານວເສນ ປວຕ຺ຕມານາຍ ປາທປາຓິສີສຏ຺ຐານິຍາ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິອາທໂຍ ອິມາ ປຎ຺ຈ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ອວຍເວນ ສມຸທາຍູປລກ຺ຂຓນເຍນ ສຣີຣນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕາຍ ປຎ຺ຎາຍາຕິ ອຸຄ຺ຄຫປຣິປຸຈ຺ຉາທິວເສນ ຂນ຺ຘາທີສຸ ຘມ຺ເມສຸ ປວຕ຺ຕປຎ຺ຎາຍ. ຊນນາທິໂຕຕິ ຊາຕິຊຣາມຣຓາທີຫິ.

໑໑໙໕-໖. ‘‘ຠາເວຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ຍສ຺ມາ ຂນ຺ຘາທິຠູມີສຸ ສີລວິສຸທ຺ຘິຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິສງ຺ຂາເຕຫິ ມູເລຫິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິເຕນ ປຎ຺ຈວິສຸທ຺ຘິສງ຺ຂາຕສຣີຣສ຺ສ ວຑ຺ຒເນເນວ ປຎ຺ຎາວຑ຺ຒນາ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ຠູມິຠູເຕສຸ ຂນ຺ຘາທີສຸ ເອກເທສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຣູປຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ. ຍໍ ກິຎ຺ຈີຕິ ອນວເສສປຣິຍາທານໍ. ອຕີຕານາຄຕາທິກນ຺ຕິອາທິນາ ປນ ຕເທວ ເອກາທສສຸ ໂອກາເສສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ອາທິ-ຄ຺ຄຫເຓນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຄຫຓໍ.

໑໑໙໗-໑໒໐໐. ຫີນນ຺ຕິອາທີສຸ ອກຸສລກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຕາຍ ຫີນໍ, ກຸສລກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຕາຍ ປຓີຕໍ. ອກຸສລວິປາກຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠູຕຕາຍ ວາ ຫີນໍ, ວິປຣິຍາເຍນ ປຓີຕໍ. ທຸປ຺ປຣິຄ຺ຄຫຠູຕສຸຂຸມຣູປາທິວເສນ ທູຣໍ, ອິຕຣວເສນ ສນ຺ຕິກນ຺ຕິອາທິນາ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສພ຺ພໍ ຕໍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາຕິ ອຕີຕາທິວິຠາຄຠິນ຺ນໍ ສພ຺ພໍ ຕໍ ຣູປຣາສິວເສນ ພຸທ຺ຘິຍາ ເອກຊ຺ຌໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ມຫາອຸທກກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ‘‘ຣາສຏ຺ເຐນ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສຸຕ຺ເຕປິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕເທກຊ຺ຌໍ ອຠິສໍຍູຫິຕ຺ວາ ອຠິສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ’’ຕິ. ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອເກເກສຸ ປນ ເວທນາທີສຸ ‘‘ສມຸທ຺ໂທ ມຍາ ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ສມຸທາຍໂວຫາຣສ຺ສ ອວຍເວປິ ທິສ຺ສນໂຕ ຂນ຺ຘ-ສທ຺ໂທ ຣຸຬ຺ຫີວເສນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍໍ ຕໍ ກິຎ຺ຈິ ເວທຍິຕລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘເຍວ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘຕາ. ເວທນາຍ ອຕີຕາທິວິຠາເຄ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄໂຕ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໔໙໗ ອາທໂຍ) ຄເຫຕພ຺ພາ. ອຠິສງ຺ຂາຣລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ເຈຕນາປຘານຕາຍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ອາຣມ຺ມເຓ ຣາສິກຣຓລກ຺ຂຓໍ ສມ຺ປິຓ຺ຑນລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ‘‘ສງ຺ຂຕມຠິສງ຺ຂໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໗໙) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຍຖາ ອຕ຺ຕໂນ ຜລສງ຺ຂຕໍ ສມ຺ມເທວ ນິປ຺ຜນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອຠິສງ຺ຂຣຓສຠາວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍໍ ປນ ກຸສລາກຸສລເຈຕນາຍ ວເສນ ວຏ຺ຏຕິ.

໑໒໐໒-໕. ເອວໍ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ຠູມິຠູເຕ ຘມ຺ເມ ເອກເທສໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ສີລຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘີນໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕາ ອວຕ຺ວາ ອິທໍ ປຎ຺ຎາຠາວນາຍ ອາທິຠູຕໍ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ມຫາຠູຕາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕໍ ສມ຺ປາເທຕຸກາເມນ ຈ ໂຍຄາວຈເຣນ ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານວເສນ ວາ ທ຺ວາທສາຍຕນວເສນ ວາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘວເສນ ວາ ອຸຠິນ຺ນໍ ສງ຺ເຂປໂກຏ຺ຐາສານໍ ວເສນ ວາ ປຏິລທ຺ຘຊ຺ຌານວເສນ ວາ ນາມຣູປສ຺ສ ວວຕ຺ຖາເປຕພ຺ພຠາເວປິ ເຕນ ເຕນ ມຸເຂນ ວວຕ຺ຖານປ຺ປກາສນສ຺ສ ອຕິປປຎ຺ຈາວຫຕ຺ຕາ ຍຖາຘິຄຕກ຺ຂນ຺ຘວເສເນວ ອິຘ ວວຕ຺ຖານໍ ທສ຺ສິຕໍ. ເອກາສີຕິຍາ ຈິຕ຺ເຕນາຕິ ເອກາສີຕິຍາ ໂລກິຍຈິຕ຺ເຕນ. ໂລກຸຕ຺ຕຣຈິຕ຺ຕານິ ປນ ເນວ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກສ຺ສ, ນ ສມຖຍານິກສ຺ສ ປຣິຄ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ອນຘິຄຕຕ຺ຕາ. ຈຕ຺ຕາໂຣຣູປິໂນ ຂນ຺ເຘຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣູປິໂນ ຂນ຺ເຘ. ສີຕຸຓ຺ຫາທິວິໂຣຘິປຈ຺ຈຍສມວາເຍ ວິກາຣາປຊ຺ຊນໂຕ ຣູປໍ ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂຓໍ. ອາຣມ຺ມຓາຠິມຸຂໍ ນມນໂຕ ນາມໍ ນມນລກ຺ຂຓໍ. ປຣິຄຓ຺ຫຕີຕິ ປຣິຈ຺ເຉທກາຣິກາຍ ປຎ຺ຎາຍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ.

໑໒໐໖-໙. ຕາລສ຺ສ ກນ຺ທໍ ຕຸ ຍມກນ຺ຕິ ທ຺ວີຫິ ພີເຊຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໍ ເອກີຠູຕໍ ຍມກຕາລກນ຺ທໍ. ຕຎ຺ຫິ ຍມກໍ ຠິນ຺ນສນ຺ຕານມ຺ປິ ອຠິນ຺ນໍ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ເອວໍ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາຕິ. ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈາຕິ ເອເຕເນວ ຕສ຺ສ ທຸວິຘຠາເວ ສິທ຺ເຘ ‘‘ທ຺ວິຘາ ວວຕ຺ຖເປຕີ’’ຕິ ອິທໍ ນາມຣູປວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ນາມໂຕ ຣູປໂຕ’’ຕິອາທິ. ນາມຣູປມຕ຺ຕຕາຍ ອວິນິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ, ສນ຺ຕານາທິຆນເຠທສ຺ສ ຈ ອກຕຕ຺ຕາ ອຠິນິເວເສນ ວິນາ ສມູເຫກຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓວເສນ ‘‘ສຕ຺ໂຕ’’ຕິ ປວຕ຺ໂຕ ສມ຺ໂມໂຫ ສຕ຺ຕສມ຺ໂມໂຫ, ຕສ຺ສ ຆາຕຕ຺ຖໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນຕ຺ຖໍ. ພຫຸສຸຕ຺ຕວເສນາຕິ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ອິຘ ທສ຺ສິຕານໍ, ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ‘‘ຣູປຎ຺ຈ ຫິທໍ, ມຫາລິ, ອຕ຺ຕາ ອຠວິສ຺ສ, ນຍິທໍ ຣູປໍ ອາພາຘາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໐; ສໍ. ນິ. ໓.໕໙) ເອວມາທີນໍ ສມ຺ພຫຸລານໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕານໍ ວເສນ. ຕນ຺ຕິ ຕໍ ນາມຣູປໍ.

໑໒໑໐-໒. ອງ຺ຄສມ຺ຠາຣາຕິ ອງ຺ຄສມ຺ຠາຣເຫຕຸ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕໍ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ສຕິ ເອວ ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສທ຺ໂທຕິ ໂວຫາໂຣ. ຂນ຺ເຘສູຕິ ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ສນ຺ເຕສຸ ເຕ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາວ ສຕ຺ໂຕຕິ ສມ຺ມຸຕິ ໂວຫາໂຣ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ອກ຺ຂຈກ຺ກປຎ຺ຊຣອີສາທີສຸ ອງ຺ຄສມ຺ຠາເຣສຸ ເອເກນາກາເຣນ ເອກຊ຺ຌໍ ຣາສິ ຫຸຕ຺ວາ ສຓ຺ຐິເຕສຸ ‘‘ຣໂຖ’’ຕິ ໂວຫາຣມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ປຣມຕ຺ຖໂຕ ປນ ເອເກກສ຺ມິໍ ອງ຺ເຄ ອຸປປຣິກ຺ຂິຍມາເນ ຣໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເອວເມວ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຂາເຕສຸ ຣູປາຣູປຘມ຺ເມສຸ ສນ຺ຕານວເສນ ປວຕ຺ຕມາເນສຸ ‘‘ສຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວາ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ ວາ ‘‘ຊີໂວ’’ຕິ ວາ ໂວຫາຣມຕ຺ຕໍ, ປຣມຕ຺ຖໂຕ ປນ ເອເກກສ຺ມິໍ ຘມ຺ເມ ອຸປປຣິກ຺ຂິຍມາເນ ‘‘ອສ຺ມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ອຫ’’ນ຺ຕິ ວາ ຄາຫສ຺ສ ວຕ຺ຖຸຠູໂຕ ສຕ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເກວລໍ ນາມຣູປມຕ຺ຕເມວ ອຕ຺ຖີຕິ. ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ຫິ ທສ຺ສນໍ ຍຖາຠູຕທສ຺ສນໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຍໍ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສເຈ ໂກຈິ ສຕ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ກຖຎ຺ຈຣຫິ ນາມຣູປມຕ຺ເຕ ຄມນາທິອຕ຺ຖກິຈ຺ຈສິທ຺ຘຕາ ໂຫຕີຕິ ອນຸໂຍຄໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຍຖາປີ’’ຕິອາທິ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ທາຣຸມຍໍ ຍນ຺ຕໍ ນິຊ຺ຊີວໍ ຊີວວິຣຫິຕໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ວຕ຺ຕມານສ຺ສ ຊີວສ຺ສ ອຠາວໂຕ ຕໂຕເຍວ ນິຣີຫກໍ ນິພ຺ຍາປາຣໍ, ອຖ ຈ ປນ ທາຣຸຣຊ຺ຊຸສມາໂຍເຄ ປຈ຺ຈຍວິເສສວເສນ ຕໍ ທາຣຸຍນ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉຕິປິ ຕິຏ຺ຐຕິປິ, ສຊີວໍ ສພ຺ຍາປາຣໍ ວິຍ ຄມນາທິກິຈ຺ຈໍ ສາເຘນ຺ຕມິວ ຂາຍຕິ, ຕຖາ ອິທໍ ນາມຣູປມ຺ປິ ກິຎ຺ຈາປິ ນິຊ຺ຊີວໍ ນິຣີຫກຎ຺ຈ, ອຖ ຈ ປນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສງ຺ຂຕປຈ຺ຈຍວິເສສສ຺ສ ສມາໂຍເຄ ສຊີວໍ ສພ຺ຍາປາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕຎ຺ຈ ຂາຍຕີຕິ.

໑໒໑໓. ສຈ຺ຈໂຕຕິ ຠູຕໂຕ, ປຣມຕ຺ຖໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິທໍ ນາມຣູປໍ ອຠິສງ຺ຂຕໍ ຍນ຺ຕມິວ ສຸຎ຺ຎໍ ຊີວາທິນາ. ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຠິສງ຺ຂຕໍ ອິທໍ ນາມຣູປໍ ຍນ຺ຕມິວ ສຸຎ຺ຎນ຺ຕິ ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຸຎ຺ໂຊຕິ ນິຈ຺ຈາຕຸຣຕາຍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຣາສິ. ຕິຓກຏ຺ຐສາທິໂສຕິ ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາຍ ຕິຓກຏ຺ຐສໂມ.

໑໒໑໕. ຍມກນ຺ຕິ ຍຸຄຬໍ. ໂສ ຈ ຍມກຠາໂວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎນິສ຺ສິຕຠາເວນາຕິ ອາຫ ‘‘ອຸໂຠ ອຎ຺ໂຎຎ຺ຎນິສ຺ສິຕາ’’ຕິ. ຕໂຕ ເອວ ເອກສ຺ມິໍ ຠິຊ຺ຊມານສ຺ມິໍ ອຸໂຠ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ນ ຫິ ກທາຈິ ປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວ ມຣຓວເສນ ຣູເປ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ເຕ ອຣູປໍ ອນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕໍ, ອຣູເປ ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ເຕ ຣູປໍ ອນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕໍ ອຕ຺ຖິ. ເອກໂວກາຣຠວຈຕຸໂວກາຣຠເວສຸ ປນ ເຕສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ. ໂສ ປນາຍໍ ຠງ຺ໂຄ ປຈ຺ຈຍວເສເນວ, ປຈ຺ຈຍນິໂຣເຘເນວ ນາມຣູປນິໂຣໂຘຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຈ຺ຈຍາຕິ ປຈ຺ຈຍຠູຕາ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕາປິ ເອກສ຺ມິໍ ຠິຊ຺ຊມານສ຺ມິໍ ອຸໂຠ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໒໑໖-໙. ນິຕ຺ເຕຊນ຺ຕິ ເຕຊຫີນໍ ອານຸຠາວວິຣຫິຕໍ. ຍຕ຺ຖ ປນ ຕໍ ນິຕ຺ເຕຊໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ພ຺ຍາຫຣຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ອຎ຺ຎຖາ ສທ຺ທຫນຸສ຺ສາຫນາທີສຸ ນາມໍ ນິຕ຺ເຕຊນ຺ຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ນາປິ ຣູປໍ ສນ຺ຘາຣຓາພນ຺ຘນາທີສຸ. ເຕເນວ ຫິ ‘‘ຕຖາ ຣູປມ຺ປິ ນິຕ຺ເຕຊ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຠຸຎ຺ຊາມີຕິ…ເປ… ນ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໒໒໐-໑. ນາມໍ ນິສ຺ສາຍາຕິອາທິນາ ພ຺ຍຕິເຣກວເສນປິ ນາມຣູປານໍ ນິຕ຺ເຕຊຕໍເຍວ ວິຠາເວຕິ. ຣູປຎ຺ຫິ ຄມນາທິກິຣິຍາສຸ ນາມໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕຕິ, ນາມໍ ທສ຺ສນາທິກິຣິຍາສຸ ຣູປໍ ນິສ຺ສາຍ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສນ຺ນິສ຺ສາຍ ຈສ຺ສ ອຕ຺ຕກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິປິ ປຈ຺ເຈກໍ ອສມຕ຺ຖຕໍ ວິຠາເວຕິ. ຕຖາ ຫິ ນາມຣູປສ຺ສ ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາ, ນິພ຺ຍາປາຣຕາ ຈ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ກຖໍ ປນ ປຈ຺ເຈກໍ ອສມຕ຺ຖານໍ ສມຸທິຕຠາເວ ສຕິ ສມຕ຺ຖຕາ ໂຫຕິ ອສາມຄ຺ຄິຍໍ ອເຫຕູນໍ ສາມຄ຺ຄິຍມ຺ປິ ອເຫຕຸກຠາວາປຕ຺ຕິໂຕ. ນ ຫິ ປຈ຺ເຈກໍ ທຏ຺ຐຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕານໍ ສຕມ຺ປິ ສຫສ຺ສມ຺ປິ ສມຸທິຕໍ ທຏ຺ຐຸໍ ສກ຺ໂກຕີຕິ ໂຈທນໍ ຫທເຍ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ອິມສ຺ສ ປນາ’’ຕິອາທິ. ອຸປມາຍປິ ຫິ ອສິທ຺ໂຘ ອຕ຺ໂຖ ສາເຘຕພ຺ໂພ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອຸປມໍ ເຕ ກຣິສ຺ສາມິ, ອຸປມາຍປິ ອິເຘກຈ຺ເຈ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິສາ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ຊານນ຺ຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໕໘; ອ. ນິ. ໘.໘; ໑໐.໙໕; ຊາ. ໒.໑໙.໒໔). ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ຊຈ຺ຈນ຺ຘປີຐສປ຺ປີນໍ ອຸປມາ – ຍຖາ ຊຈ຺ຈນ຺ໂຘ ຈ ປີຐສປ຺ປີ ຈ ທິສາ ປກ຺ກມິຕຸກາມາ ອສ຺ສຸ. ຊຈ຺ຈນ຺ໂຘ ປີຐສປ຺ປິໍ ເອວມາຫ ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ຠເຓ, ສກ຺ໂກມິ ປາເທຫິ ປາທກຣຓີຍໍ ກາຕຸໍ, ນຕ຺ຖິ ຈ ເມ ຈກ຺ຂູນິ, ເຍຫິ ສມໍ ວິສມໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ປີຐສປ຺ປີ ຊຈ຺ຈນ຺ຘໍ ເອວມາຫ ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ຠເຓ, ສກ຺ໂກມິ ຈກ຺ຂຸນາ ຈກ຺ຂຸກຣຓີຍໍ ກາຕຸໍ, ນຕ຺ຖິ ຈ ເມ ປາທາ, ເຍຫິ ອຠິກ຺ກເມຍ຺ຍໍ ປຏິກ຺ກເມຍ຺ຍໍ ວາ’’ຕິ. ໂສ ຕຸຏ຺ຐຫຏ຺ໂຐ ຊຈ຺ຈນ຺ໂຘ ປີຐສປ຺ປິໍ ອໍສກູຏໍ ອາໂຣເປສິ, ປີຐສປ຺ປີ ຊຈ຺ຈນ຺ຘສ຺ສ ອໍສກູເຏ ນິສີທິຕ຺ວາ ເອວມາຫ ‘‘ວາມໍ ມຸຎ຺ຈ, ທກ຺ຂິຓໍ ຄຓ຺ຫ, ທກ຺ຂິຓໍ ມຸຎ຺ຈ, ວາມໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຊຈ຺ຈນ຺ໂຘປິ ນິຕ຺ເຕໂຊ ທຸພ຺ພໂລ ນ ສເກນ ພເລນ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕເຖວ ປີຐສປ຺ປີ ນ ສເກນ ພເລນ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຈ ເຕສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນິສ຺ສາຍ ຄມນໍ ນ ປວຕ຺ຕຕິ, ເອວເມວ ນາມມ຺ປິ ນິຕ຺ເຕຊໍ ນ ສເກນ ເຕເຊນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ຕາສຸ ຕາສຸ ກິຣິຍາສຸ ປວຕ຺ຕຕິ, ຣູປມ຺ປິ ນິຕ຺ເຕຊໍ ນ ສເກນ ເຕເຊນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ຕາສຸ ຕາສຸ ກິຣິຍາສຸ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ຈ ເຕສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວາ ປວຕ຺ຕິ ວາ ນ ໂຫຕີຕິ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ນ ສເກນ ພເລນ ຊາຍເຣ,

ໂນປິ ສເກນ ພເລນ ຕິຏ຺ຐເຣ;

ປຣຘມ຺ມວສານຸວຕ຺ຕິໂນ,

ຊາຍເຣ ສງ຺ຂຕາ ອຕ຺ຕທຸພ຺ພລາ.

‘‘ປຣປຈ຺ຈຍໂຕ ຈ ຊາຍເຣ, ປຣອາຣມ຺ມຓໂຕ ສມຸຏ຺ຐິຕາ;

ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍຫິ ຈ, ປຣຘມ຺ເມຫິ ຈິເມ ປຠາວິຕາ’’ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໖໗໗);

໑໒໒໒-໓. ອິທານິ ນາວາຍນ຺ຕິກູປມາຍປິ ນາມຣູປານໍ ອວສວຕ຺ຕິຕໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິຄາຖາທ຺ວຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ນິສ຺ສາຍາຕິ ປຕິຏ຺ຐາຍ. ຍນ຺ຕີຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ເສ ນິສ຺ສາຍາຕິ ເນຕຸຠູເຕ ນິຍາມກກມ຺ມກຣາທິມນຸສ຺ເສ ອປສ຺ສາຍ. ນ ຫິ ເຕສໍ ອຣຓຄ຺ຄຫຓລງ຺ກາຣສຓ຺ຐາປນອຸທກສິຎ຺ຈນາທິກິຣິຍາຍ ວິນາ ນາວາ ອິຈ຺ຉິຕເທສໍ ປາປຸຓາຕິ, ຍຖາ ປນ ອຸໂຠປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນິສ຺ສາຍ ອຓ຺ຓເວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອວໍ ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈ ອຸໂຠ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນິສ຺ສິຕາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໑໒໒໔. ສຕ຺ຕສຎ຺ຎໍ ວິໂນເທຕ຺ວາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍຫິ ອນາທິກາລຠາວິຕໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈເກ ສຕ຺ຕຄ຺ຄາຫໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ. ນາມ…ເປ… ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ‘‘ອິທໍ ນາມໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ນາມໍ, ນ ອິໂຕ ຠິຍ຺ໂຍ. ອິທໍ ຣູປໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ຣູປໍ, ນ ອິໂຕ ຠິຍ຺ໂຍ’’ຕິ ຈ ເອວໍ ສພ຺ພາກາເຣນ ເຕສໍ ລກ຺ຂຓສລ຺ລກ຺ຂຓມຸເຂນ ຕມຕ຺ຖຠາວທສ຺ສນໍ ເອຕໍ ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິມລວິໂສຘນໂຕ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ພຸທ຺ຘາທີຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ເກວລຎ຺ເຈຕໍ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິເຍວ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນາມຣູປວວຕ຺ຖາປນນ຺ຕິປິ ເອຕສ຺ເສວ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຊາຕິອາທິໂຕຕິ ຊາຕິຊຣາພ຺ຍາຘິອາທິໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ. ຍຖາຫ ‘‘ຊາຕິປິ ທຸກ຺ຂາ, ຊຣາປິ ທຸກ຺ຂາ, ພ຺ຍາຘິປິ ທຸກ຺ໂຂ, ມຣຓມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ຍມ຺ປິຈ຺ຉໍ ນ ລຠຕິ, ຕມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ສໍຂິຕ຺ເຕນ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ທຸກ຺ຂາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໔; ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑; ປຏິ. ມ. ໒.໓໐). ອນ຺ຕທ຺ວຍນ຺ຕິ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທສງ຺ຂາຕໍ ອນ຺ຕທ຺ວຍໍ. ອຖ ວາ ສຕ຺ຕສ຺ສ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ອຕ຺ຖິຠາວສງ຺ຂາຕໍ, ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖິຠາວສງ຺ຂາຕຎ຺ຈ ອນ຺ຕທ຺ວຍໍ. ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອນຸປລພ຺ຠນໂຕ ຫິ ສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖີຕິ ວຊ຺ຊິຕພ຺ພເມວ, ໂລກສງ຺ເກຕໂຕວ ອຸປລພ຺ຠນໂຕ ນຕ຺ຖີຕິປິ ວຊ຺ຊິຕພ຺ພເມວາຕິ. ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ກໂຣຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ທິຏ຺ຐິຄຕານິ ມລານີຕິ ທິຏ຺ຐິຄຕສງ຺ຂາຕານິ ມລານິ. ອເສສໍ ນິສ຺ເສສໂຕ ນາສໍ ວິນາສໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນໍ ອຸເປນ຺ຕິ. ຕຖາ ເຫຕໍ ທິຏ຺ຐິມລວິໂສຘນໂຕ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອິຕິ ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖວິກາສິນິຍາ ນາມ

ອຠິຘມ຺ມາວຕາຣສໍວຓ຺ຓນາຍ

ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.