໑໔. ຈຸທ຺ທສໂມ ປຣິຈ຺ເຉໂທ

ຣູປາວຈຣສມາຘິຠາວນານິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໗໘໙. ເອວໍ ປຣມຕ຺ຖສມ຺ມຸຕິວເສນ ອຸຠຍຖາປິ ສພ຺ພຘມ຺ເມ ສງ຺ເຂປໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຍສ຺ມາ ເຕສຸ ອຸຄ຺ຄຫຓປຣິຈ຺ເຉທາທິວເສນ ກຕປຣິຈເຍນ ອຕ຺ຖກາເມນ ກຸລປຸຕ຺ເຕນ ເອກໍສໂຕ ຠາວນາຍ ອຠິໂຍໂຄ ກາຕພ຺ໂພ, ຕສ຺ມາ ຠາວນານຍໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ທສ຺ເສຕຸມາຣຠນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຠາວນານຍ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຠາວນານຍນ຺ຕິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຠາວນານຍໍ, ກຸສລຘມ຺ມານໍ ວຑ຺ຒນກ຺ກມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກໍ ຫິຕໍ ອານຍຕິ ອຸປເນຕີຕິ ຫິຕານໂຍ, ຕໍ ຫິຕານຍໍ. ມານຍນ຺ຕິ ມາເນນ຺ໂຕ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກຕ຺ເຖຫິ ອນຸສາສນໂຕ ສຕ຺ຕານໍ ສຸຂໍ ອາເນຕີຕິ ສຸຂານໂຍ, ຕໍ ສຸຂານຍໍ. ປຣມໍ ພ຺ຍາກໂຣມິ, ປຣມໍ ຠາວນານຍນ຺ຕິ ວາ ໂຍຊນາ.

໗໙໐. ມນຸສ຺ສານໍ ຘມ຺ມໂຕ ອຸຕ຺ຕຣໍ ຎາຓທສ຺ສນນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສານໍ ຘມ຺ມາ ນາມ ມນຸສ຺ສານໍ ປກຕິຘມ຺ມຠູຕາ ທສ ກຸສລກມ຺ມປຖາ, ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣໍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ນາມ ມຫຄ຺ຄຕໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາ. ເຕ ຫິ ຊານນຏ຺ເຐນ ຎາຓໍ, ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ວິຍ ທສ຺ສນຏ຺ເຐນ ຈ ທສ຺ສນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ‘‘ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສານ’’ນ຺ຕິ ວາ ຍຖາຐິຕວເສເນວ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ພາລມນຸສ຺ສາທິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສານໍ ຌາຍີນຎ຺ເຈວ ອຣິຍານຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໗໙໑. ສງ຺ກສ຺ສຣສມາຈາເຣຕິອາທີຫິ ສີລວິສຸທ຺ຘິຍາ ປໂຍຊນທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ກາຍ ສຣິຕພ຺ໂພ ສມາຈາໂຣ ອສ຺ສາຕິ ສງ຺ກສ຺ສຣສມາຈາໂຣ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ລາມກກມ຺ມໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ອສຸເກນ ກຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພາຍ ສງ຺ກາຍ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ປເຣ ຍໍກິຎ຺ຈິ ມນ຺ເຕນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ມມ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ອສາຣຸປ຺ປໍ ຊານິຕ຺ວາ ມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕສງ຺ກາຍ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພສມາຈາໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸສ຺ສີເລຕິ ເອຕເທວ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ສີລວຊ຺ຊິເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸສ຺ສີເລຕິ ວາ ທູສິຕສີເລ ຂຓ຺ຑາທິຠາວໍ ອຸປຄຕສີເລ. ສີລວຊ຺ຊິເຕຕິ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ສີລວິຣຫິເຕ. ນຕ຺ຖິ ຌານນ຺ຕິ ໂລກິຍຊ຺ຌານມ຺ປິ ຕາວ ນຕ຺ຖິ. ກຸໂຕ ມຄ຺ໂຄຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ ກຸໂຕ, ເກນ ກາຣເຓນ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມານໍ ເຫຕຸເຍວ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໗໙໒. ຈຣນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ສີເລ ປຣິປູຣກາຣິຕາຍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ຈາຣິຕ຺ຕໍ. ວາຣິຕໍ ຕາຍນ຺ຕິ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ ເຕນ, ວາຣິຕໂຕ ວາ ອຕ຺ຕານໍ ຕາຍຕີຕິ ວາຣິຕ຺ຕໍ. ຍໍ ຠຄວຕາ ‘‘ອິທໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທປູຣຓໍ, ອິທໍ ຈາຣິຕ຺ຕໍ ນາມ. ຍໍ ‘‘ນ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ອກຣຓໍ ວາຣິຕ຺ຕໍ ນາມ. ອຈ຺ຉິທ຺ທນ຺ຕິອາທີສຸ ຍສ຺ສ ສຕ຺ຕສຸ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ມຊ຺ເຌ ສິກ຺ຂາປທໍ ຠິນ຺ນໍ, ຕສ຺ສ ສີລໍ ຉິທ຺ທສາຏໂກ ວິຍ ຉິທ຺ທໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕພ຺ພິປຣີຕໍ ອຈ຺ຉິທ຺ທໍ. ຍສ຺ສ ອາທິມ຺ຫິ ວາ ອນ຺ເຕ ວາ ຠິນ຺ນໍ, ຕສ຺ສ ປຣິຍນ຺ເຕ ຉິນ຺ນສາຏໂກ ວິຍ ຂຓ຺ຑໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕທຎ຺ຎໍ ອກ຺ຂຓ຺ຑໍ. ກມສ຺ສ ອາທຣກຣຓວເສນ ອກ຺ຂຓ຺ຑນ຺ຕິ, ກມວິລງ຺ຆນວເສນ ‘‘ອກ຺ຂຓ຺ຑມຈ຺ຉິທ຺ທ’’ນ຺ຕິ ວາ ປາໂຐ. ອກມ຺ມາສ-ຄ຺ຄຫເຓນ ອສພລຕ຺ຕມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ, ສພລກມ຺ມາສານໍ ເຠທສ຺ສ ອປ຺ປມຕ຺ຕກຠາວໂຕ. ເອຕ຺ຕໂກ ຫິ ເຕສໍ ວິເສໂສ. ຍສ຺ສ ປຏິປາຏິຍາ ທ຺ເວ ຕີຓິ ສິກ຺ຂາປທານິ ຠິນ຺ນານິ, ຕສ຺ສ ປິຏ຺ຐິຍາ, ກຸຈ຺ຉິຍາ ວາ ອຸຏ຺ຐິເຕນ ວິສຠາຄວຓ຺ເຓນ ກາຬຣຕ຺ຕາທີນໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ສພລວຓ຺ຓາ ຄາວີ ວິຍ ສພລໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຠິນ຺ນານິ, ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ວິສຠາຄວຓ຺ຓພິນ຺ທຸຈິຕ຺ຣຄາວີ ວິຍ ກມ຺ມາສໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຍໍ ປນ ຕຖາວິຘໍ ນ ໂຫຕິ, ຕໍ ‘‘ອສພລໍ ອກມ຺ມາສ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອນິນ຺ທິຕນ຺ຕິ ອິມິນາ ຠຸຊິສ຺ສວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ຖອປຣາມຏ຺ຐສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິກຠາເວ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອິມິນາຫໍ ສີເລນ ວາ ວເຕນ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນ ວາ ເທໂວ ວາ ຠວິສ຺ສາມິ ເທວຎ຺ຎຕໂຣ ວາ’’ຕິ ເອວໍ ຕຓ຺ຫາຍ ອປຣາມຏ຺ຐໍ ຕຓ຺ຫາທາສພ຺ຍໂຕ ໂມຈິຕຕ຺ຕາ ຠຸຊິສ຺ສໍ ນາມ. ອທາສຎ຺ຫິ ໂລເກ ຠຸຊິສ຺ໂສຕິ ວທນ຺ຕິ. ຍຖາວຸຕ຺ຕຄຸຓປາຣິປູຣິຍາ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ວິຎ຺ຎູຫິ ປສໍສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ຖໍ. ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ອປຣາມຏ຺ຐໍ ຐິຕິຠາຄິຍໍ ອປຣາມຏ຺ຐໍ ນາມ. ຌານາທີນໍ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ວິເສສຠາຄິຍໍ ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິກໍ ນາມ.

໗໙໓-໗. ວິເວກສຸຂນ຺ຕິ ກາຍຈິຕ຺ຕູປຘິວິເວກສຸຂໍ. ກາຍວິເວກສຸຂມ຺ປິ ຫິ ສມ຺ປນ຺ນສີລສ຺ເສວ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ສຸຎ຺ຎາຄາຣາທີສຸ ວສໂຕປິ ເຠຣວາຣມ຺ມຓາທິອາປາຖຄມເນນ ທຸກ຺ຂສ຺ເສວ ວິເສສໂຕ ສມ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ອລງ຺ກາໂຣ ອນຸຕ຺ຕໂຣຕິ ເທວພ຺ຣຫ຺ມຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕາທີນໍ ມຊ຺ເຌ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓໂສຠາປຏິລາຠເຫຕຸຕາຍ ນິຣຸຕ຺ຕໂຣ ອລງ຺ກາຣວິເສໂສ. ຣຕນນ຺ຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີນໍ ຈກ຺ກຣຕນາທິໂຕປິ ສວິເສສໍ ຣຕິຊນນໂຕ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ຣຕນໍ. ຈກ຺ກຣຕນາທິກຎ຺ຫິ ວຏ຺ຏນິສ຺ສິຕເມວ ຣຕິໍ ຊເນຕິ, ອິທໍ ປນ ວິວຏ຺ຏນິສ຺ສິຕມ຺ປິ ຊເນຕີຕິ ວິເສສໂຕ ຣຕິຊນກໍ ໂຫຕິ. ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕສ຺ສ ສມ຺ປຕ຺ຕິວິເສສສ຺ສ ນິປ຺ຜາທນໂຕ ຈິນ຺ຕາມຓິສມນ຺ຕິ ຈິນ຺ຕາມຓິ. ຍານນ຺ຕິ ສໍສາຣກນ຺ຕາຣຕຣເຓ ຍານໍ. ສີຕລນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕສີຕິຠາວກຣເຓນ ສີຕລໍ. ກິເລສມລໂຘວນນ຺ຕິ ຄງ຺ຄາຍມຸນາທີຫິປິ ທຸພ຺ພິໂສຘນີຍສ຺ສ ກິເລສກາລຸສິຍສ຺ສ ໂຘວນໍ. ຄຸຓານໍ ມູລຠູຕນ຺ຕິ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸຓານໍ ມູລຠູຕໍ. ‘‘ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓), ໂກ ຈາທິ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ, ສີລຎ຺ຈ ສຸວິສຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໖໙) ຈ ອາທິວຈນຎ຺ເຫຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນໍ. ໂທສານໍ ວີຕິກ຺ກມວຕ຺ຖຸຠູຕສ຺ສ ພລສ຺ສ ວິນາສນໂຕ ໂທສານໍ ພລຆາຕິ.

ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ເອວໍວິຘານິສໍສສມ຺ປນ຺ນໍ ສີລໍ, ຕສ຺ມາ. ທຸວິຘລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ໂອກ຺ຂິຕ຺ຕຈກ຺ຂຸອປ຺ປສທ຺ທາທິວເສນ ກາຍກມ຺ມາທີນໍ ອວິປ຺ປກິຓ຺ຓຕາສາຘນໂຕ ສມາຘານລກ຺ຂຓໍ, ກຸສລຘມ຺ມານໍ ມູລຠາວໂຕ ປຕິຏ຺ຐານລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ເອວໍ ທຸວິຘລກ຺ຂຓໍ, ຈາຣິຕ຺ຕວາຣິຕ຺ຕວເສນ ວາ ທຸວິຘສຠາວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຖານໍ ກາເມຕິ ຕສ຺ສ ຫິຕາສີສນວເສນາຕິ ອຕ຺ຖກາໂມ. ປິຍໍ ສີລມສ຺ສາຕິ ປິຍສີໂລ.

໗໙໘-໙. ກາຕພ຺ໂພ ປລິໂພຘສ຺ສຸປຈ຺ເຉໂທຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກຕິວິໂຘ ປນາຍໍ ປລິໂພໂຘ, ກິໍ ສຣູໂປ ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ປລິໂພຘາ ທສາ’’ຕິອາທິ, ‘‘ອາຫ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຕ຺ຖ ອາວາໂສຕິ ເອກມ຺ປິ ໂອວຣກໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ສກໂລປິ ສງ຺ຆາຣາໂມ, ໂສ ຕຕ຺ຖ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປລິໂພໂຘ, ນ ອິຕຣສ຺ສ. ກຸລນ຺ຕິ ຎາຕິກຸລໍ ວາ ອຸປຏ຺ຐາກກຸລໍ ວາ, ຕໍ ເຕຫິ ສໍສຏ຺ຐວິຫຣໂຕວ ປລິໂພໂຘ. ລາໂຠຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈຍາ, ເຕປິ ຕຕ຺ຖ ສາເປກ຺ຂສ຺ເສວ ປລິໂພຘາ. ຄໂຓຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກຄໂຓ ວາ ອາຠິຘມ຺ມິກຄໂຓ ວາ. ໂສ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາທາເນນ ສມຓຘມ຺ມສ຺ສ ໂອກາສາລາຠິໂນ ປລິໂພໂຘ. ກມ຺ມນ຺ຕິ ນວກມ຺ມໍ, ຕໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ວຑ຺ຒກິອາທີຫິ ລທ຺ຘາລທ຺ຘໍ ຊານິຕພ຺ພໍ, ກຕາກເຕ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສພ຺ພຖາປິ ປລິໂພໂຘ. ອທ຺ຘານນ຺ຕິ ມຄ຺ຄຄມນຈິຕ຺ຕສ຺ສ ທຸພ຺ພິໂນທນີຍຕາຍ ຕໍ ສມຓຘມ຺ມສ຺ສ ປລິໂພໂຘ. ຎາຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ກຸລ-ຄ຺ຄຫເຓນ ຎາຕິກຸລສ຺ສປິ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ເອເກກາ ຎາຕິ ອິຘ ຄຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເຍ ປນ ວິຫາເຣ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາທໂຍ, ຆເຣ ມາຕາທໂຍ, ເຕ ຄິລານາ ປລິໂພຘາ. ອາພາໂຘຕິ ໂຍ ໂກຈິ ໂຣໂຄ, ໂສ ພາຘຍມາໂນ ປລິໂພໂຘ. ຄນ຺ໂຖຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິປຣິຫຣຓໍ, ຕໍ ສຊ຺ຌາຍາທີຫິ ນິຈ຺ຈພ຺ຍາວຏສ຺ເສວ ປລິໂພໂຘ. ອິທ຺ຘີຕິ ໂປຖຸຊ຺ຊນິກອິທ຺ຘິ. ສາ ຫິ ທຸປ຺ປຣິຫາຣາ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກເນວ ຠິຊ຺ຊຕິ, ອຍໍ ປນ ວິປສ຺ສນາຍ ປລິໂພໂຘ, ນ ສມາຘິສ຺ສ ສມາຘິໍ ປຕ຺ວາ ປຏິລຠິຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ເຕຕິ ເຕ ປລິໂພຘາ.

໘໐໐-໒. ປລິໂພຘສ຺ສຸປຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຐໂມ ຕຕ຺ຖ ນິຣເປກ຺ຂຈິຕ຺ຕຕາຍ, ທຸຕິໂຍ ອສໍສຄ຺ເຄນ, ຕຕິໂຍ ລາຠສກ຺ກາຣຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ ປຫາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄມເນນ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ຍຖາຣທ຺ຘຄນ຺ຖສມາປເນນ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ສງ຺ຄາຫເຓນ ວາ, ປຎ຺ຈໂມ ຍຖາຣທ຺ຘກມ຺ມສ຺ສ ນິຏ຺ຐາປເນນ, ສງ຺ຆາທີນໍ ນິຍ຺ຍາຕເນນ ວາ, ຉຏ຺ໂຐ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກິຈ຺ຈຕີຣເຓນ, ສຕ຺ຕໂມ ອຸປຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຎາຕີນໍ ປາກຕິກກຣເຓນ, ອຏ຺ຐໂມ ເຠສຊ຺ຊກຣເຓນ, ວີຣິຍາຘິຏ຺ຐາເນນ ວາ, ນວມທສມາ ຕຕ຺ຖ ອພ຺ຍາວຏຕາຍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພາ. ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ໂພຕິ ຍຕ຺ຖ ໂສ ວສຕິ, ຕຕ຺ຖ ອຸປສງ຺ກມນວິຘິຎ຺ເຈວ ອຸປສງ຺ກມນ຺ເຕນ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພວິຘານຎ຺ຈ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິໂຕ ປຣຎ຺ຫິ ຄນ຺ຖວິຕ຺ຖາຣປຣິຫຣຓຕ຺ຖໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ອາຄຕວິຕ຺ຖາຣໍ ປຫາຍ ປທຕ຺ຖວຓ຺ຓນມຕ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສາມ. ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍຄກມ຺ມສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຕາຍ, ອຸປຣູປຣິຠາວນາກມ຺ມສ຺ສ ກາຣຓຠາວໂຕ ຈ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ. ຕໍ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖກປາຣິຫາຣິຍວເສນ ທຸວິຘໍ. ຕຕ຺ຖ ເມຕ຺ຕາ, ມຣຓສ຺ສຕິ, ອສຸຠສຎ຺ຎາ ຈ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ຖຍິຕພ຺ພໂຕ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໂຕ ສພ຺ພຕ຺ຖກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນາມ. ຈຣິຍານຸກູລໍ ປນ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນິຈ຺ຈໍ ປຣິຫຣິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ປາຣິຫາຣິຍກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນາມ. ອິມໍ ທຸວິຘໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ໂຍ ເທຕິ, ອຍໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ທາຍໂກ, ໂສປິ ອີທິໂສ ປຣິເຍສິຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປິໂຍ ຄຣູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປິໂຍຕິ ສີລສມ຺ປທາທີຫິ ສຕ຺ຕານໍ ປິຍາຍິຕພ຺ໂພ. ຄຣູຕິ ຕໂຕເຍວ ຄຣຸກາຕພ຺ໂພ ປາສາຓຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ວິຍ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຠາວນີໂຍຕິ ສມ຺ຠາວນີໂຍ. ວຕ຺ຕາຕິ ກິຎ຺ຈິ ອາລສິຍມ຺ປິ ທິສ຺ວາ ໂຈເທຕ຺ວາ ໂອວາທວເສນ ວທນສີໂລ. ວຈນກ຺ຂໂມຕິ ປຏິປຸຈ຺ຉກ຺ຂໂມ, ປຏິປຸຈ຺ຉິໂຕ ອສໍຫີໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ສມ຺ຠາສນກ຺ຂໂມຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຄມ຺ຠີຣຎ຺ຈ ກຖໍ ກຕ຺ຕາຕິ ຕິຣຈ຺ຉານກຖໍ ອກເຖຕ຺ວາ ທສກຖາວຕ຺ຖຸປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ຄມ຺ຠີຣເມວ ກຖໍ ກຕ຺ຕາ. ໂນ ຈຏ຺ຐາເນ ນິໂຍຊໂກຕິ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຕພ຺ພຏ຺ຐານຠູເຕ ອຫິເຕ ນ ນິໂຍຊໂກ. ເອວມາທິຄຸໂຓເປຕນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສທ຺ຘາສມ຺ປທາທິຄຸຓໂຍຄໍ ທສ຺ເສຕິ. ກາເລນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ, ອາຈຣິຍສ຺ສ ຈ ສປ຺ປາຍກາເລນ.

໘໐໓. ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາຕິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ນວກມຫລ຺ລກຠາວານຸຣູເປນ ຂນ຺ຘເກ ອາຄຕໍ ອາຈຣິຍວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ. ອິທານິ ອາຈຣິເຍນ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພວິຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຕນາປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາປີຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານທາຍເກນປິ. ຈຣິຕໍ ຎຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓລາຠິນາ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕາຈາຣໍ, ຫທຍໂລຫິຕໍ ວາ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ອິຕເຣນ ‘‘ຕ຺ວໍ ກິໍຈຣິໂຕສິ, ເກ ວາ ປນ ເຕ ຘມ຺ມາ ພຫຸລໍ ສມຸທາຈຣນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ປຏິປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຈຣິຕໍ ຊານິຕ຺ວາ ຕທນຸຣູເປນ ທາຕພ຺ພໍ.

໘໐໔. ອິຣິຍາປຖາທິໂຕປິ ເກສຎ຺ຈິ ຈຣິຕໍ ຊານິຕຸໍ ສກ຺ກາ, ຕໍ ປນ ນ ເອກນ຺ຕິກໍ, ‘‘ຈຣິຕໍ ຎຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກຕມໍ ປນ ຕໍ, ກຕິວິຘາ ວາຕິ ອາຫ ‘‘ຈຣິຕໍ ປນິທໍ ຣາຄໂທສໂມຫວເສນາ’’ຕິອາທິ. ອຸສ຺ສນ຺ນຠາເວນ ສນ຺ຕາເນ ຈຣຕີຕິ ຈຣິຕໍ, ອສຕິ ປຏິປກ຺ຂຠາວນາຍໍ ສນ຺ຕາເນ ປວຕ຺ຕນາຣຫາ ຣາຄາທໂຍ.

໘໐໕. ໂວມິສ຺ສກນຍາຕິ ສມ຺ປໂຍຄວເສນ, ເອກສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ນຕາວເສນ ຈ ເນສໍ ສໍສຄ຺ຄເຠທາ. ຈຕຸສຏ຺ຐິ ຠວນ຺ຕີຕິ –

‘‘ຣາຄາທິເກ ຕິເກ ສຕ຺ຕ, ສຕ຺ຕ ສທ຺ຘາທິເກ ຕິເກ;

ເອກທ຺ວິຕິກມູລມ຺ຫິ, ມິສ຺ສໂຕ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ –

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕຫິ ນວຫິ ສຕ຺ຕເກຫິ ຍຖາຣຫໍ ວິຠຊິຍມານາ ເຕສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິຍາ ສທ຺ຘິໍ ຈຕຸສຏ຺ຐິ ຠວນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຸປນນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ –

‘‘ຣາໂຄ ໂທໂສ ຈ ໂມໂຫ ຈ, ຣາເຄນ ປຏິໂຆປິ ຈ;

ສທ຺ຘິໍ ຣາເຄນ ໂມໂຫ ຈ, ໂມໂຫປິ ປຏິເຆນ ຈ.

‘‘ຣາຄາທິຕ຺ຕຍເມກນ຺ຕິ, ສຕ຺ຕ ຣາຄາທິເກ ຕິເກ;

ສທ຺ຘາ ພຸທ຺ຘິ ຈ ຕກ຺ໂກ ຈ, ສທ຺ຘິໍ ສທ຺ຘາຍ ພຸທ຺ຘິ ຈ.

‘‘ສທ຺ຘາຍ ຕກ຺ກນຎ຺ເຈວ, ພຸທ຺ຘິຍາ ຕກ຺ກນມ຺ປິ ຈ;

ສທ຺ຘາທິຕ຺ຕຍເມກນ຺ຕິ, ສຕ຺ຕ ສທ຺ຘາທິເກ ຕິເກ.

‘‘ຣາຄາທິກໍ ຕິກຎ຺ເຈກ-ເມກທ຺ວິຕິກເຠທໂຕ;

ສທ຺ຘາພຸທ຺ຘິວິຕກ຺ເກຫິ, ຍຖາໂຍຄໍ ວິມິສ຺ສິຍ.

‘‘ເອກມູເລ ທ຺ວິມູເລ ຈ, ປຈ຺ເຈກໍ ສຕ຺ຕກຕ຺ຕຍໍ;

ຕິມູເລ ສຕ຺ຕກຎ຺ເຈກໍ, ເຎຍ຺ຍໍ ຕໍ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕກໍ.

‘‘ສທ຺ຘິໍ ຣາເຄນ ສທ຺ຘາ ຈ, ສທ຺ຘິໍ ເຕເນວ ພຸທ຺ຘິ ຈ;

ເຕເນວ ຕກ຺ກນໍ ເຕນ, ສທ຺ຘາພຸທ຺ຘິ ຈ ເຕນ ຈ.

‘‘ສທ຺ຘາສງ຺ກປ຺ປນໍ ເຕນ, ພຸທ຺ຘິສງ຺ກປ຺ປນມ຺ປິ ຈ;

ວິມິສ຺ເສຕ຺ວານ ເຕເນວ, ສທ຺ຘາພຸທ຺ຘິວິຕກ຺ກນໍ.

‘‘ຣາຄມູລນເຍ ເຈວ-ເມກໍ ສຕ຺ຕກມຸທ຺ທິເສ;

ສທ຺ຘິໍ ໂທເສນ ສທ຺ຘາ ຈ, ສທ຺ຘິໍ ເຕເນວ ພຸທ຺ຘິ ຈ.

‘‘ເຕເນວ ຕກ຺ກນໍ ເຕນ, ສທ຺ຘາພຸທ຺ຘິ ຈ ເຕນ ຈ;

ສທ຺ຘາສງ຺ກປ຺ປນໍ ເຕນ, ພຸທ຺ຘິສງ຺ກປ຺ປນມ຺ປິ ຈ.

‘‘ວິມິສ຺ເສຕ຺ວານ ເຕເນວ, ສທ຺ຘາພຸທ຺ຘິວິຕກ຺ກນໍ;

ໂທສມູລນເຍ ເຈວ-ເມກໍ ສຕ຺ຕກມຸທ຺ທິເສ.

‘‘ສທ຺ຘິໍ ໂມເຫນ ສທ຺ຘາ ຈ, ສທ຺ຘິໍ ເຕເນວ ພຸທ຺ຘິ ຈ;

ເຕເນວ ຕກ຺ກນໍ ເຕນ, ສທ຺ຘາພຸທ຺ຘິ ຈ ເຕນ ຈ.

‘‘ສທ຺ຘາສງ຺ກປ຺ປນໍ ເຕນ, ພຸທ຺ຘິສງ຺ກປ຺ປນມ຺ປິ ຈ;

ວິມິສ຺ເສຕ຺ວານ ເຕເນວ, ສທ຺ຘາພຸທ຺ຘິວິຕກ຺ກນໍ.

‘‘ໂມຫມູລນເຍ ເຈວ-ເມກໍ ສຕ຺ຕກມຸທ຺ທິເສ;

ເອກມູເລ ນເຍ ເຈວໍ, ເຎຍ຺ຍໍ ຕໍ ສຕ຺ຕກຕ຺ຕຍໍ.

‘‘ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ຣາຄໂທເສຫິ, ສທ຺ຘາ ເຕເຫວ ພຸທ຺ຘິ ຈ;

ເຕຫິ ສງ຺ກປ຺ປນໍ ເຕຫິ, ສທ຺ຘາພຸທ຺ຘິ ຈ ເຕຫິ ຈ.

‘‘ສທ຺ຘາສງ຺ກປ຺ປນໍ ເຕຫິ, ພຸທ຺ຘິສງ຺ກປ຺ປນມ຺ປິ ຈ;

ເຕຫິ ທ຺ວີເຫວ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ, ສທ຺ຘາພຸທ຺ຘິວິຕກ຺ກນໍ.

‘‘ຣາຄໂທສນເຍ ເຈວ-ເມກໍ ສຕ຺ຕກມຸທ຺ທິເສ;

ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ຣາຄໂມເຫຫິ, ສທ຺ຘາ ເຕເຫວ ພຸທ຺ຘິ ຈ.

‘‘ເຕຫິ ສງ຺ກປ຺ປນໍ ເຕຫິ, ສທ຺ຘາພຸທ຺ຘິ ຈ ເຕຫິ ຈ;

ສທ຺ຘາສງ຺ກປ຺ປນໍ ເຕຫິ, ພຸທ຺ຘິສງ຺ກປ຺ປນມ຺ປິ ຈ.

‘‘ເຕຫິ ທ຺ວີເຫວ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ, ສທ຺ຘາພຸທ຺ຘິວິຕກ຺ກນໍ;

ຣາຄໂມຫນເຍ ເຈວ-ເມກໍ ສຕ຺ຕກມຸທ຺ທິເສ.

‘‘ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ໂທສໂມເຫຫິ, ສທ຺ຘາ ເຕເຫວ ພຸທ຺ຘິ ຈ;

ເຕຫິ ສງ຺ກປ຺ປນໍ ເຕຫິ, ສທ຺ຘາພຸທ຺ຘິ ຈ ເຕຫິ ຈ.

‘‘ສທ຺ຘາສງ຺ກປ຺ປນໍ ເຕຫິ, ພຸທ຺ຘິສງ຺ກປ຺ປນມ຺ປິ ຈ;

ເຕຫິ ທ຺ວີເຫວ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ, ສທ຺ຘາພຸທ຺ຘິວິຕກ຺ກນໍ.

‘‘ໂທສໂມຫນເຍ ເຈວ-ເມກໍ ສຕ຺ຕກມຸທ຺ທິເສ;

ທ຺ວິມູລມ຺ຫິ ນເຍ ເຈວໍ, ເຎຍ຺ຍໍ ຕໍ ສຕ຺ຕກຕ຺ຕຍໍ.

‘‘ຣາຄປ຺ປຏິຆໂມເຫຫິ, ສທ຺ຘາ ເຕເຫວ ພຸທ຺ຘິ ຈ;

ເຕຫິ ສງ຺ກປ຺ປນໍ ເຕຫິ, ສທ຺ຘາພຸທ຺ຘິ ຈ ເຕຫິ ຈ.

‘‘ສທ຺ຘາສງ຺ກປ຺ປນໍ ເຕຫິ, ພຸທ຺ຘິສງ຺ກປ຺ປນມ຺ປິ ຈ;

ເຕຫິ ຕີເຫວ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ, ສທ຺ຘາພຸທ຺ຘິວິຕກ຺ກນໍ.

‘‘ຕິມູລມ຺ຫິ ນເຍ ເຈວ-ເມກໍ ສຕ຺ຕກມຸທ຺ທິເສ;

ເອວໍ ເຕສຏ຺ຐິ ໂຫຕີຕິ, ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ນວສຕ຺ຕກໍ;

ທິຏ຺ຐິຍາປິ ຈ ໂຫເຕວ, ຈຕຸສຏ຺ຐີຕິ ເກຈນາ’’ຕິ.

໘໐໖-໗. ນນຸ ຈ ‘‘ຈຣິຕໍ ຎຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກິໍຈຣິຕສ຺ສ ປນ ກິໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອນຸກູລນ຺ຕິ ອິມໍ ອນຸໂຍຄໍ ສນ຺ຘາຍ ຕໍຕໍຈຣິຕານຸກູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ຕສ຺ສ ຄຓນໂຕ ອປ຺ປນາວຫໂຕ ຌານປ຺ປເຠທໂຕ ສມຕິກ຺ກມໂຕ ວຑ຺ຒນາວຑ຺ຒນໂຕ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ຠູມິໂຕ ຄຫຓໂຕ ປຈ຺ຈຍໂຕ ເຠທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອສຸຠາ ຈາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ທສ ອສຸຠາຕິ ອຸທ຺ຘຸມາຕກໍ ວິນີລກໍ ວິປຸພ຺ພກໍ ວິຈ຺ຉິທ຺ທກໍ ວິກ຺ຂາຍິຕກໍ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕກໍ ຫຕວິກ຺ຂິຕ຺ຕກໍ ໂລຫິຕກໍ ປຸຬວກໍ ອຏ຺ຐິກນ຺ຕິ ອິເມ ທສ. ຕຖາ ກາຍຄຕາສຕິ ຈາຕິ ອິເມ ເອກາທສ ຣາຄວິກ຺ຂມ຺ຠນສ຺ສ ອຸປາຍຠາວໂຕ ຣາຄຈຣິຕສ຺ສ ອນຸກູລາ. ອສຸຠ-ຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ຕທາຣມ຺ມຓສມາຘິປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄຫິຕໍ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ ຍຖາຣຫໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອປ຺ປມາຓສຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ອປ຺ປມຎ຺ຎາ, ເມຕ຺ຕາ ກຣຸຓາ ມຸທິຕາ ອຸເປກ຺ຂາຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເຕ ປນ ສວຓ຺ຓກສິຓາ ນີລກສິຓໍ ປີຕກສິຓໍ ໂລຫິຕກສິຓໍ ໂອທາຕກສິຓນ຺ຕິ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ວຓ຺ຓກສິເຓຫິ ສຫິຕາ ອຏ຺ຐ ໂທສວິກ຺ຂມ຺ຠນຸປາຍຠາວໂຕ, ອປ຺ປຏິຆາຕວິສຍຕ຺ຕາ ຈ ໂທສຈຣິຕສ຺ສ ອນຸກູລາ.

໘໐໘. ຕໍ…ເປ… ປເນກກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກກນ຺ຕິ ອິທໍ ອນຸສ຺ສຕິອເປກ຺ຂໍ, ອນຸສ຺ສຕີສຸ ເອກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ນ ໂມຫຈຣິຕວິຕກ຺ກຈຣິຕາເປກ຺ຂໍ ເຕສໍ ອຎ຺ຎສ຺ສາປິ ອນຸກູລສ຺ສ ລພ຺ຠນໂຕ. ຕໍ ປນ ໂມຫຈຣິຕສ຺ສ, ວິຕກ຺ກຈຣິຕສ຺ສ ຈ ຄຓນພເລນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐານໂຕ ອນຸກູລໍ.

໘໐໙-໑໑. ປຸຣິມາ…ເປ… ເທຫິໂນຕິ ‘‘ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິ ຘມ຺ມານຸສ຺ສຕິ ສງ຺ຆານຸສ຺ສຕິ ສີລານຸສ຺ສຕິ ຈາຄານຸສ຺ສຕິ ເທວຕານຸສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິທໍ ປາຬິກ຺ກເມນ ປຸຣິມໍ ອນຸສ຺ສຕິຉກ຺ກໍ ສທ຺ຘາຈຣິຕສ຺ສ ອຕິສປ຺ປາຍວເສນ ອນຸກູລໍ. ມຣຓູປສມາຍຸຕ຺ຕາ ສຕີຕິ ມຣເຓ, ອຸປສເມ ຈ ຍຸຕ຺ຕາ ສຕິ, ມຣຓານຸສ຺ສຕິ, ອຸປສມານຸສ຺ສຕິ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອາຫາຣນິສ຺ສິຕາ ສຎ຺ຎາຕິ ອາຫາເຣ ປຏິກ຺ກູລສຎ຺ຎາ. ຘາຕຸວວຕ຺ຖານນ຺ຕິ ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານໍ. ພຸທ຺ຘິປ຺ປກຕິຊນ຺ຕຸໂນຕິ ພຸທ຺ຘິຈຣິຕສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ. ເສສານິ ກສິຓານີຕິ ໂທສຈຣິຕສ຺ສ ອນຸກູເລສຸ ວຸຕ຺ເຕຫິ ຈຕູຫິ ວຓ຺ຓກສິເຓຫິ ອວເສສານິ ປຖວີອາໂປເຕໂຊວາໂຍອາໂລກາກາສກສິຓານິ, ເອວໍ ປຸຣິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ, ອິມານິ ຉາຕິ ທສ ອິມສ຺ເສວ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກາ, ອິມສ຺ສ ອສປ຺ປາຍນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພວິເສສສ຺ສ ອຠາວໂຕ ຣາຄາທິສພ຺ພຈຣິຕານໍ ອນຸກູລາຕິ ວຓ຺ຓິຕາ.

໘໑໒. ເອກນ຺ຕວິປຈ຺ຈນີກຠາວໂຕຕິ ຣາຄຈຣິຕາທີນໍ ອສຸຠາທິກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກຕາຍ. ອຕິສປ຺ປາຍໂຕຕິ ສທ຺ຘາຈຣິຕາທີນໍ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິອາທິກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ອຕິສປ຺ປາຍໂຕ. ເອວໍ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກວເສນ, ອຕິສປ຺ປາຍວເສນ ຈ ອິທໍ ສພ຺ພໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ເຕສໍ ອນຸກູລນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ອິຕຣສ຺ສ ອນນຸກູລຠາວໂຕ. ນ ຫິ ຣາຄາທີນໍ ອວິກ຺ຂມ຺ຠິກາ, ສທ຺ຘາທີນໍ ວາ ອນຸປກາຣິກາ ກຸສລຠາວນາ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ຕຖາ ຫິ ເມຆິຍສຸຕ຺ເຕ –

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ອຸຕ຺ຕຣິ ຠາເວຕພ຺ພາ, ອສຸຠາ ຠາເວຕພ຺ພາ ຣາຄສ຺ສ ປຫານາຍ, ເມຕ຺ຕາ ຠາເວຕພ຺ພາ ພ຺ຍາປາທສ຺ສ ປຫານາຍ, ອານາປານສ຺ສຕິ ຠາເວຕພ຺ພາ ວິຕກ຺ກຸປຈ຺ເຉທາຍ, ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາ ຠາເວຕພ຺ພາ ອສ຺ມິມານສມຸຄ຺ຆາຕາຍາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໙.໓; ອຸທາ. ໓໑) –

ເອກສ຺ເສວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ຠາເວຕພ຺ພາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ເຕປິ ‘‘ເມຕ຺ຕໍ, ຣາຫຸລ, ຠາວນໍ ຠາເວຫີ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໒.໑໒໐) ສຕ຺ຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານານິ ວຸຕ຺ຕານິ, ນ ຈາຍສ຺ມໂຕ ເມຆິຍສ຺ສ ຈຕ຺ຕາຣິປິ ຈຣິຕານິ ສນ຺ຕິ, ນາປິ ຣາຫຸລຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສພ຺ພຈຣິຕານິ, ຕສ຺ມາ ວຈນມຕ຺ເຕ ອຠິນິເວສໍ ອກຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ ປຣິເຍສິຕພ຺ໂພຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໘໑໓-໔. ກິຎ຺ຈາປິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ກມ຺ມຏ຺ຐານານໍ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉໂທປິ ສກ຺ກາ ຎາຕຸໍ, ສງ຺ກຣຕ຺ຕາ ປນ ສຸເຂນ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ເຕສໍ ສາມຎ຺ຎໂຕ, ວິສຸໍ ວິສຸໍ ຊາຕິໂຕ ຈ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານານິ ສພ຺ພານີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕ຺ຕາລີສາຕິ ນິທ຺ທິເສຕິ ປາຬິໂຕ, ອຏ຺ຐກຖາໂຕ ຈ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ‘‘ສມຈຕ຺ຕາລີສາ’’ຕິ ນິທ຺ທິເສຍ຺ຍ. ກຖໍ? ກສິຓານິ ທສ…ເປ… ສຎ຺ຎາ ຈາຫາຣຕາ ອິຕິ. ອສຸຠານຸສ຺ສຕີ ທສາຕິ ທສ-ສທ຺ໂທ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ ‘‘ທສ ອສຸຠາ, ທສ ອນຸສ຺ສຕີ’’ຕິ. ທສ ອສຸຠາ ເຫຏ຺ຐາ ກຖິຕາວ. ‘‘ປຸຣິມານຸສ຺ສຕິຉກ຺ກ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕາ ຉ, ມຣຓານຸສ຺ສຕິ ກາຍຄຕາສຕິ ອານາປານສ຺ສຕິ ອຸປສມານຸສ຺ສຕີຕິ ອິມາ ທສ ອນຸສ຺ສຕິໂຍ. ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານນ຺ຕິ ປຖວາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຘາຕູນໍ ວວຕ຺ຖານໍ. ສຎ຺ຎາ ຈາຫາຣຕາຕິ ຄາຖາພນ຺ຘວເສນ ຄ-ກາຣສ຺ສ ໂລປໍ ກຕ຺ວາ ອາຫາຣຄຕາ ສຎ຺ຎາ ‘‘ອາຫາຣຕາ ສຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອາຫາໂຣເຍວ ວາ ອາຫາຣຕາ, ຕຄ຺ຄຕາ ຈ ສຎ຺ຎາ ອຸປຈາຣໂຕ ‘‘ອາຫາຣຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ອາຫາເຣ ປຏິກ຺ກູລສຎ຺ຎາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໘໑໕-໖. ກິໍ ອິເມສຸ ສພ຺ເພສຸເຍວ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີຕິ? ອາມ, ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ ສພ຺ເພສ຺ເວວ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານໍ, ອປ຺ປນາຌານໍ ປນ ເກສຸຈິ ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ການິຈິ ອຸປຈາຣເມວ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ການິຈິ ອປ຺ປນມ຺ປິ. ກຖໍ ປເນຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອເຕສູ’’ຕິອາທິ. ອຸປຈາຣເມວ ອາວຫນ຺ຕີຕິ ອຸປຈາຣາວຫາ ‘‘ອເປກ຺ໂຂ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ເຫຕ຺ຖ ອວຘາຣຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ອານາປານສ຺ສຕິໍ, ກາຍຄຕາສຕິຎ຺ຈ ຫິຕ຺ວາ ເສສາ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິອາທໂຍ ອຏ຺ຐ ອນຸສ຺ສຕິໂຍ, ສຎ຺ຎາ, ວວຕ຺ຖານຎ຺ຈາຕິ ເອເຕ ທສ ນານປ຺ປກາຣກຕ຺ຕາ, ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຕາ, ສຠາວຘມ຺ມຕ຺ຕາ ຈ ອສຕິ ຠາວນາວິເສເສ ອຸປຈາຣາວຫາ ວຸຕ຺ຕາ.

໘໑໗-໘. ເອວໍ ອຸປຈາຣປ຺ປນາວຫໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຌານປ຺ປເຠທໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປ຺ປນາຍາວເຫສູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານິກາຕິ ຈຕຸກ຺ກນຍວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘຣູປາວຈຣຊ຺ຌານວນ຺ໂຕ, ເຕສໍ ເອເກກສ຺ເສວ ອາຣມ຺ມຓຠູຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຈກນຍວເສນ ປນ ‘‘ປຎ຺ຈກຊ຺ຌານິກາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຐມຊ຺ຌານິກາຕິ ປຐມຊ຺ຌານສ຺ເສວ ອາຣມ຺ມຓຠູຕາ, ປຏິກ຺ກູລຠາວໂຕ ປນ ອິຕເຣສໍ ອາຣມ຺ມຓານິ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ປຏິກ຺ກູເລປິ ຫິ ວິສເຍ ວິຕກ຺ກພເລນ ປຐມຊ຺ຌານໍ ອປ຺ເປຕິ ຈຓ຺ຑໂສຕນທິຍໍ ອຣິຕ຺ຕພເລນ ນາວາ ວິຍ. ເສສານິ ປນ ຕທຠາວໂຕ ນ ເຕສຸ ອປ຺ເປນ຺ຕິ.

໘໑໙. ຕິກຊ຺ຌານວຫາຕິ ຈຕຸກ຺ກນເຍນ ຕິກຊ຺ຌານວຫາ, ປຎ຺ຈກນເຍນ ປນ ຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານວຫາ, ເມຕ຺ຕາກຣຸຓາມຸທິຕາ ຫິ ເມຕ຺ຕາທີນໍ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕານເມວ ອາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈມຊ຺ຌານິກາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ອປ຺ປນປ຺ປຕ຺ຕາ ຫິ ເມຕ຺ຕາທໂຍ ໂສມນສ຺ເສນ ວິນາ ນປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຈຕຸຕ຺ໂຖປິ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາໂຣຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ອຸຕ຺ຕມານໍ ວິຫາໂຣ, ພ຺ຣຫ຺ມຠູໂຕ ວາ ວິຫາໂຣຕິ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາໂຣ, ໂສ ອຸເປກ຺ຂາຠາວນາວເສນ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານິໂກ. ຕຕ຺ຖາປິ ເມຕ຺ຕາທິວເສນ ປຏິລທ຺ຘຊ຺ຌານຈຕຸກ຺ກສ຺ເສເວຕໍ ອປ຺ເປຕິ, ເນຕຣສ຺ສ. ກສ຺ມາ? ເມຕ຺ຕາທີນໍ ນິສ຺ສນ຺ທຕ຺ຕາ. ຍຖາ ຫິ ກສິຓານໍ ນິສ຺ສນ຺ທາ ອາຣຸປ຺ປາ, ຍຖາ ຈ ສມຖວິປສ຺ສນານິສ຺ສນ຺ທາ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິ, ເອວໍ ເມຕ຺ຕາທິນິສ຺ສນ຺ທາ ອຸເປກ຺ຂາ. ອາຣຸປ຺ປາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານິກາຕິ ອງ຺ຄສມຕາວເສນ ອາຣຸປ຺ປາປິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສ຺ເສວ ປເຠທາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ.

໘໒໐. ເອວໍ ຌານເຠທໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ສມຕິກ຺ກມໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວເສນາຣມ຺ມຓງ຺ຄານ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຣມ຺ມຓສມຕິກ຺ກໂມ ອງ຺ຄສມຕິກ຺ກໂມຕິ ອຕິກ຺ກມິຕພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓານໍ, ອງ຺ຄານຎ຺ຈ ວເສນ ສມຕິກ຺ກໂມ ທຸວິໂຘ. ກິໍ ສພ຺ເພສ຺ເວວ ທຸວິໂຘ ລພ຺ຠຕິ, ໂນຕິ ອາຫ ‘‘ໂຄຈຣາ…ເປ… ຕິກ຺ກໂມ’’ຕິ. ຈຕູສຸ ຫິ ອາຣຸປ຺ເປສຸ ອາຣມ຺ມຓສມຕິກ຺ກໂມວ ໂຫຕິ ອາກາສກສິຓວຊ຺ຊິເຕສຸ ນວສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສມຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສ຺ສ, ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນາທີນິ ຈ ສມຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນາທີນໍ ປຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ, ອງ຺ຄາຕິກ຺ກໂມ ປນ ອຣູເປ ນຕ຺ຖິ ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຈາປິ ອງ຺ຄານໍ ວເສນ ສມານຕ຺ຕາ. ຣູເປ ຌານງ຺ຄຕິກ຺ກໂມຕິ ຣູປາວຈຣິກກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ ວິຕກ຺ກາທີນໍ ຌານງ຺ຄານໍ ອຕິກ຺ກໂມ, ອິທຎ຺ຈ ລພ຺ຠມານກວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຐມຊ຺ຌານິເກສຸ ທຸວິໂຘປິ ສມຕິກ຺ກໂມ ນຕ຺ຖິ, ນີວຣຓສມຕິກ຺ກໂມ ອິຘ ອຏ຺ຐນ຺ນມ຺ປິ ສມາປຕ຺ຕີນໍ ສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ນ ຄຫິໂຕ.

໘໒໑. ເອວໍ ສມຕິກ຺ກມວເສນ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ວຑ຺ຒນາວຑ຺ຒນວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທເສວ ກສິຓານີ’’ຕິອາທິມາຫ. ອິເມສຸ ຈຕ຺ຕາລີສາຍ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ ທສ ກສິຓາເນວ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພານິ. ນ ຈ…ເປ… ອສຸຠາທໂຍຕິ ເສສາ ອສຸຠາທໂຍ ປນ ເນວ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພາ. ກສ຺ມາ? ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາກາເຣເນວ ອຸປຏ຺ຐານໂຕ, ອານິສໍສາຠາວໂຕ ຈ. ຕຖາ ຫິ ທສ ອສຸຠານິ, ກາຍຄຕາສຕິ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ຐິໂຕກາເສນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາກາເຣເນວ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ວຑ຺ຒິເຕສຸປິ ກຸຓປຣາສິ ເອວ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ນ ໂກຈິ ອານິສໍໂສ ອຕ຺ຖິ. ອວຑ຺ຒິເຕສຸປິ ຫິ ເຕສຸ ກາມຣາຄວິກ຺ຂມ຺ຠນາ ໂຫຕິເຍວ. ຍທິ ເອວໍ, ອສຸຠຊ຺ຌານານໍ ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓຕາວຈນໍ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ? ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ອຸທ຺ຘຸມາຕເກ ວາ ອຏ຺ຐິເກ ວາ ມຫນ຺ເຕ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ອປ຺ປເກຕິ ອິມິນາ ປຣິຍາເຍນ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຊ຺ຌານໍ ໂຫຕິ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓໍ. ໂຍ ວາ ເອຕໍ ອານິສໍສາຠາວໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ວຑ຺ເຒຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ວເສນ ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ອານາປານນິມິຕ຺ຕມ຺ປິ ນາສິກຄ຺ຄມຸຂນິມິຕ຺ຕາທິປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ວຑ຺ຒຍໂຕປິ ຈ ວາຕຣາສິເຍວ ວຑ຺ຒຕິ. ປິຈຸປິຓ຺ຑາທິວເສນ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕມ຺ປິ ຫິ ນິມິຕ຺ຕໍ ວາຕສງ຺ຆາຏມຕ຺ຕເມວ, ຕຖາ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣນິມິຕ຺ຕມ຺ປິ ວຑ຺ເຒນ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕຣາສິເຍວ ວຑ຺ເຒຍ຺ຍ, ນ ຈ ເຕນ ໂກຈິ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ນ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພໍ. ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕີ’’ຕິອາທິ (ວິຠ. ໖໖໓), ຕມ຺ປິ ປຣິຄ຺ຄຫວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ນິມິຕ຺ຕວຑ຺ຒນວເສນ. ກິຎ຺ຈິ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕເມວ ນຕ຺ຖິ, ກິມຍໍ ວຑ຺ເຒຍ຺ຍ, ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓຕາ ປເນຕ຺ຖ ປຣິຄ຺ຄຫິຕມຕ຺ຕວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ. ອາຣຸປ຺ປາຣມ຺ມເຓສຸ ອາກາສໍ ກສິຓຸຄ຺ຆາຏມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກສິຓາປຄມວເສເນວ ມນສິ ກາຕພ຺ພໍ, ຕໂຕ ປຣໍ ວຑ຺ຒຍໂຕ ນ ກິຎ຺ຈິ ໂຫຕິ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ສຠາວຘມ຺ມຕ຺ຕາ ນ ສກ຺ກາ ວຑ຺ເຒຕຸໍ, ປຣິກມ຺ມເມວ ຫິ ວຑ຺ເຒຕຸໍ ສກ຺ກາ, ວິຎ຺ຎາຓາປຄໂມ ຕສ຺ສ ອຠາວມຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ສຠາວຘມ຺ມຕ຺ຕາເຍວ ນ ສກ຺ກາ ວຑ຺ເຒຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ຕານິປິ ນ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພານິ. ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓຕາ ອາຣຸປ຺ປານໍ ວິປຸລກສິຓຸຄ຺ຆາຏິມາກາເສ ປວຕ຺ຕິຍາ ເວທິຕພ຺ພາ. ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິອາທໂຍ ຈ ອນິມິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພາ. ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອຍໍ ວຑ຺ເຒຍ຺ຍ, ຕຎ຺ຈ ເນສໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອິເມ ອສຸຠາທໂຍ ຕິໍສ ກມ຺ມຏ຺ຐານານິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນກາສຕ຺ຕາ, ປໂຍຊນາຠາວໂຕ, ອວຑ຺ຒນໂຕ ຈ ນ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພານິ.

໘໒໒-໓. ເອວໍ ວຑ຺ຒນາວຑ຺ຒນໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທເສວ ກສິຓານີ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓານີຕິ ອິມານິ ທ຺ວາວີສ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕຠູຕານິ ອາຣມ຺ມຓານິ ໂຫນ຺ຕິ. ເສສາຕິ ອວເສສາ ອຏ຺ຐາຣສ ເນວ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ ສິຍຸໍ.

໘໒໔-໕. ອິທານິ ຠູມິໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອສຸຠານີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເທເວສຸ ນປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ອສຸຠານໍ, ປຏິກ຺ກູລສ຺ສ ຈ ອາຫາຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ຕຈປຎ຺ຈກມ຺ປິ ຫິ ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕມານໍ ທິພ຺ພານຸຠາເວນ ປຏິກ຺ກູລາກາເຣນ ໂນປຏ຺ຐາຕິ. ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ອຠາວໂຕ ‘‘ອານາປານສ຺ສຕິ ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຌານານຸຠາວນິພ຺ພຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຠາວໂຕ ນຕ຺ຖິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ.

໘໒໗. ອິທານິ ຄຫຓໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຈຕຸຕ຺ຖໍ…ເປ… ທິຏ຺ເຐເນວ ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ວາໂຍກສິຓໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເສສາ ນວ ກສິຓາ, ທສ ອສຸຠານີຕິ ອິມານິ ເອກູນວີສຕິ ທິຏ຺ເຐເນວ ວຕ຺ຖຸນາ ກຣຓຠູເຕນ ຄເຫຕພ຺ພານິ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພານິ. ຕຖາ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ທິຏ຺ເຐນ ຄເຫຕພ຺ພານິ, ປຸພ຺ພຠາເຄ ຈກ຺ຂຸນາ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ນິມິຕ຺ຕໍ ເນສໍ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໔໗).

໘໒໘-໓໑. ສຕິຍມ຺ປິ ຈ ກາຍມ຺ຫີຕິ ກາຍຄຕາສຕິຍມ຺ປິ. ທິຏ຺ເຐນ ຕຈປຎ຺ຈກນ຺ຕິ ຕຈປຎ຺ຈກມຕ຺ຕເມວ ທິຏ຺ເຐນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸເຕເນວາຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຍຄຕາສຕິຍໍ ເສສໍ ວກ຺ກປຎ຺ຈກາທິ ສຸເຕເນວ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອິຕິ ກາຍຄຕາສຕິ ທິຏ຺ຐສຸເຕນ ຄເຫຕພ຺ພາ. ອຸຕ຺ຕໂຣຏ຺ຐນາສິກຄ຺ເຄສຸ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສສ຺ສ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອານາປານສ຺ສຕິ ເອຕ຺ຖ, ຜຸຏ຺ເຐນ ປຣິທີປິຕາ’’ຕິ. ອຸຈ຺ຉຸສສ຺ສາທີນໍ ປຕ຺ເຕສຸ ຈລມານວຓ຺ຓຄ຺ຄຫຓມຸເຂນ, ສຣີຣສມ຺ຜສ຺ສວເສນ ຈ ວາຕສ຺ສ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວາໂຍກສິຓເມເວຕ຺ຖ, ທິຏ຺ຐຜຸຏ຺ເຐນ ຄຍ຺ຫຕີ’’ຕິ. ອາທິໂຕວ ຄເຫຕພ຺ພາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິອາທິກມ຺ມິເກນ ຠາວນາຣມ຺ຠວເສນ ນ ປຏ຺ຐເປຕພ຺ພານິ, ເຫຏ຺ຐິເມ ຕໂຍ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣ, ກສິເຓສຸ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຎ຺ຈ ອນຘິຄນ຺ຕ຺ວາ ສມ຺ປາເທຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ.

໘໓໒-໕. ເອວໍ ຄຫຓວເສນ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ປຈ຺ຈຍໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ ເຫເຕສູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເອເຕສຸ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນສູຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາຣຫໍ ອາຣມ຺ມຓານໍ, ຌານານຎ຺ຈ ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອາກາສກສິຓສ຺ສ ອຸຄ຺ຆາເຏຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາກາສກສິຓໍ ວິນາ’’ຕິ. ເມຕ຺ຕາທິເອເກກສ຺ມິໍ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣ ຕີຓິ ຕີຓິ ຌານານິ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ເສວ ອຸເປກ຺ຂາພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣວເສນ ປຎ຺ຈມຊ຺ຌານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕໂຍ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣາ’’ຕິອາທິ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນຊວນານໍ ສມນນ຺ຕຣາ ນິໂຣຘໍ ຜຸສຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖມາຣຸປ຺ປ’’ນ຺ຕິອາທິ. ວິປສ຺ສນາຠວສມ຺ປຕ຺ຕິສຸຂານໍ ປຈ຺ຈຍາຕິ ວິປສ຺ສນາຍ, ຠວສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣສ຺ສ ຈ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໘໓໖-໙. ເອວໍ ປສງ຺ເຄນ ອາຄຕໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ອາຈຣິເຍນ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພວິຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສນ຺ຕິເກ ວສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອາຈຣິເຍນ ສທ຺ຘິໍ ເອກເຄເຫ, ເອກວິຫາເຣ ວາ ວສນ຺ຕສ຺ສ. ກເຖຕພ຺ພນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ສຸຕ຺ວາ ກເຖຕພ຺ພໍ. ອາຄຕສ຺ສາຄຕກ຺ຂເຓຕິ ສ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິມຕ຺ຕກໂຣ, ອາຄຕາຄຕກ຺ຂເຓຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ອາຄຕສ຺ສ ອາຄຕກ຺ຂເຓ ກເຖຕພ຺ພໍ. ອີທິເສສຸ ຫິ ຐາເນສຸ ອາເມຑິຕສາມຕ຺ຖິຍໂຕວ ລພ຺ຠຕິ. ນ ຫິ ເອກວາຣເມວ ອາຄຕສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ກເຖຕພ຺ພໍ, ຕໂຕ ປຣໍ ນ ກເຖຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍຸຊ຺ຊຕິ.

ນາຕິສງ຺ເຂປວິຕ຺ຖາຣນ຺ຕິ ອຕິສໍຂິຕ຺ຕໍ, ອຕິວິຕ຺ຖາຣຎ຺ຈ ອກຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສຸເຂນ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນປ຺ປມາຓໍ ກເຖຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ໂສ ປກຕິຍາວ ອຸຄ຺ຄຫິຕກມ຺ມຏ຺ຐາໂນ ໂຫຕິ, ສຊ຺ຌາຍວເສນ ວາ ມນສິກາຣວເສນ ວາ ກຕປຣິຈໂຍ, ຕສ຺ສ ເອກໍ, ທ຺ເວ ວາ ນິສຊ຺ຊາ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ມຸຂາວ ສຊ຺ຌາຍໍ ກາເຣຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ອາຈຣິເຍນ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພວິຘິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ຄຫິຕກມ຺ມຏ຺ຐາເນນ ເຕນ ໂຍຄິນາ ອຸຕ຺ຕຣິ ກາຕພ຺ພວິຘານໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເຕນປີ’’ຕິອາທິ. ສມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຍຕ຺ຖ ປຫໂຏ ສມຕິ, ຕໍ ສມ຺ມຏ຺ຐານໍ, ອິທໍ ສມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວິຍາຕິ ສມ຺ມຏ຺ຐານໍ. ຍຖາ ຫິ ສມ຺ມຏ຺ຐາເນ ຄຫິເຕ ປຸຄ຺ຄລໍ ອຕ຺ຕໂນ ເວຣີ ອຠິຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວໍ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ຄຫິເຕ ມໂນຠຸສງ຺ຂາໂຕ ກາມຣາໂຄ ຕໍສມງ຺ຄິປຸຄ຺ຄລໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວິຍາຕິ ສມ຺ມຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ. ມໂນ ອຠິຠວຕີຕິ ມໂນຠູ, ຕສ຺ສ ມໂນຠຸໂນ. ອຏ຺ຐາຣສຫິ…ເປ… ວິວຊ຺ຊິເຕຕິ –

‘‘ມຫາວາສໍ ນວາວາສໍ, ຊຣາວາສຎ຺ຈ ປນ຺ຖນິໍ;

ໂສຓ຺ຑິໍ ປຓ຺ຓຎ຺ຈ ປຸປ຺ຜຎ຺ຈ, ຜລໍ ປຕ຺ຖິຕເມວ ຈ.

‘‘ນຄຣໍ ທາຣຸນາ ເຂຕ຺ຕໍ, ວິສຠາເຄນ ປຏ຺ຏນໍ;

ປຈ຺ຈນ຺ຕສີມາສປ຺ປາຍໍ, ຍຕ຺ຖ ມິຕ຺ໂຕ ນ ລພ຺ຠຕິ.

‘‘ອຏ຺ຐາຣເສຕານິ ຐານານິ, ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຍ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ອາຣກາ ປຣິວຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ມຄ຺ຄໍ ສປ຺ປຏິຠຍໍ ຍຖາ’’ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໕໒) –

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕຫິ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ວິຫາຣໂທເສຫິ ສພ຺ພກາລວິຍຸຕ຺ເຕ. ອນຸຣູເປຕິ ອິເມສຸ ອຏ຺ຐາຣສສຸ ໂທເສສຸ ອຎ຺ຎຕເຣນປິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອນນຸຣູໂປ ນາມ, ຕທຠາເວນ ອຕ຺ຕໂນ ໂຍຄກມ຺ມສ຺ສ ອນຸກູເລ. ມຫາວິຫາຣາທໂຍ ຫິ ໂຍຄກມ຺ມສ຺ສ ອນຸກູລາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ມຫາວິຫາເຣ ຕາວ ວຕ຺ຕກຣຓາທິນາ ປລິໂພໂຘ ໂຫຕິ. ຍຕ຺ຖ ປນ ສພ຺ພໍ ກຕເມວ, ອວເສສາປິ ສງ຺ຆຏ຺ຏນາ ນຕ຺ຖິ, ເອວຣູໂປ ມຫາວິຫາໂຣປິ ອນຸຣູໂປວ. ນວວິຫາເຣ ພຫຸໍ ນວກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ອສຕິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອນຸກູເລ ກາຣເຓ ອນນຸຣູໂປ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຊິຓ຺ຓວິຫາໂຣປິ ພຫຸປຏິຊຄ຺ຄິຕພ຺ພຕາຍ ກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕຣາຍິໂກ. ປນ຺ຖນິສ຺ສິຕໂກ ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ສໂມກິຓ຺ຓຕາຍ. ຍຕ຺ຖ ໂສຓ຺ຑີ ນາມ ປາສາຓໂປກ຺ຂຣຓີ ໂຫຕິ, ໂສ ໂສຓ຺ຑິວິຫາໂຣ. ຕຕ຺ຖ ພຫູ ປານີຍຕ຺ຖາຍ ສໂມສຣນ຺ຕິ, ຕຖາ ປຓ຺ຓປຸປ຺ຜຜລວຕິ ວິຫາເຣ ຕໍຕທຕ຺ຖາຍ. ປຕ຺ຖນີເຍ ໂລກສມ຺ມເຕ ວິຫາເຣ ວິຫຣນ຺ຕໍ ‘‘ອຣຫາ’’ຕິ ສມ຺ຠາເວນ຺ຕາ ພຫູ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ນຄຣສນ຺ນິສ຺ສິເຕປິ ວິຫາເຣ ວິສຠາຄາຣມ຺ມຓາປາຖຄມນາທີນິ ໂຫນ຺ຕິ. ທາຣຸສນ຺ນິສ຺ສິເຕ ກຏ຺ຐຫາຣິກາທີຫິ ອຜາສຸ ໂຫຕິ. ເຂຕ຺ຕສນ຺ນິສ຺ສິເຕ ວິຫາຣມຊ຺ເຌເຍວ ຂລມຓ຺ຑລກຣຓາທິນາ ອຜາສຸ ໂຫຕິ. ວິສຠາຄປຸຄ຺ຄລາຘິວຸຕ຺ເຖປິ ກລຫນິວາຣຓາທີສຸ ເຕ ອຸປວທນ຺ຕິ. ປຏ຺ຏນສນ຺ນິສ຺ສິເຕ ອຠິຓ຺ຫໍ ນາວາສຕ຺ເຖຫິ ອາຄຕມນຸສ຺ເສຫິ ອຜາສຸ ໂຫຕິ. ປຈ຺ຈນ຺ຕນິສ຺ສິເຕ ມນຸສ຺ສາ ພຸທ຺ຘາທີສຸ ອປ຺ປສນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ຣຊ຺ຊສີມສນ຺ນິສ຺ສິເຕ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຣາຊູນໍ ກລເຫ ສຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວິຊິເຕສຸ ປິຓ຺ຑາຍ ວິຈຣນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ‘‘ອຍໍ ຈຣປຸຣິໂສ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ພນ຺ຘນາທິກໍ ປາເປຍ຺ຍຸໍ, ອສປ຺ປາເຍ ອມນຸສ຺ສາທິອຸປທ຺ທວາ ໂຫນ຺ຕິ. ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕານຘິວຸຕ຺ເຖ ອຸປ຺ປນ຺ນກງ຺ຂາຍ ວິໂນທເກ ອສຕິ ມຫາໂທໂສເຍວາຕິ ເອເຕປິ ວິຫາຣາ ອນນຸຣູປາ, ຕສ຺ມາ ຕາທິເສ ວິຫາເຣ ປຣິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໂທສວິຣຫິເຕ ອນຸຣູເປ ວິຫາເຣ ວິຫາຕພ຺ພໍ.

ຕສ຺ສ ປນ ວິຫາຣສ຺ສ ອນຸຣູປຠາໂວ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຄາມໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄາມໂຕຕິ ໂຄຈຣຄາມໂຕ. ນາຕິທູເຣຕິ ໂຄຈຣຄາມສ຺ສ ອຑ຺ຒຄາວຸຕໂຕ ໂອຣຠາຄຕາຍ ນ ອຕິທູເຣ. ນຈ຺ຈາສນ຺ເນຕິ ປຈ຺ຉິເມນ ປມາເຓນ ໂຄຈຣຄາມໂຕ ປຎ຺ຈຘນຸສຕິກຕາຍ ນ ອຕິສນ຺ເນ. ອິມິນາ ຄມນາຄມນສມ຺ປນ຺ນຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ໂຄຈຣຄາມສ຺ສ ປນ ອຸຕ຺ຕຣທິສາຍ ວາ ທກ຺ຂິຓທິສາຍ ວາ ນາຕິທູຣໍ ນຈ຺ຈາສນ຺ນໍ ເສນາສນໍ ວິເສເສນ ຄມນາຄມນສມ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ນາຕິທູຣນຈ຺ຈາສນ຺ນຕາ ເຈຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ. ປຎ຺ຈງ຺ຄສໍຍຸເຕຕິ ປນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນາຕິທູຣນຈ຺ຈາສນ຺ນຕາຍ ສຫ ທິວາ ອປ຺ປກິຓ຺ຓຕາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ປຎ຺ຈງ຺ຄສໍຍຸຕ຺ຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ເສນາສນໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເສນາສນໍ ນາຕິທູຣໍ ໂຫຕິ ນຈ຺ຈາສນ຺ນໍ ຄມນາຄມນສມ຺ປນ຺ນໍ ທິວາ ອປ຺ປກິຓ຺ຓໍ ຣຕ຺ຕິໍ ອປ຺ປສທ຺ທໍ ອປ຺ປນິຄ຺ໂຆສໍ ອປ຺ປຑໍສມກສວາຕາຕປສຣີສປສມ຺ຜສ຺ສໍ, ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ເສນາສເນ ວິຫຣນ຺ຕສ຺ສ ອປ຺ປກສິເຣເນວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣາ, ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ເສນາສເນ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ວິຫຣນ຺ຕິ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ອາຄຕາຄມາ ຘມ຺ມຘຣາ ວິນຍຘຣາ ມາຕິກາຘຣາ, ເຕ ກາເລນ ກາລໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຣິປຸຈ຺ຉຕິ ປຎ຺ຫໍ ‘ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ກຖໍ; ອິມສ຺ສ ໂກ ອຕ຺ໂຖຕິ. ຕສ຺ສ ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອວິວຏຎ຺ເຈວ ວິວຣນ຺ຕິ, ອນຸຕ຺ຕານີກຕຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕານິໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອເນກວິຫິເຕສຸ ຈ ກງ຺ຂາຏ຺ຐານິເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ກງ຺ຂໍ ປຏິວິໂນເທນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເສນາສນໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໑໑).

ເອຕ຺ຖ ຈ ນາຕິທູຣນຈ຺ຈາສນ຺ນຠາເວນ ຄມນາຄມນສມ຺ປນ຺ນຕາ ປຐມໍ ອງ຺ຄໍ, ທິວາ ມຫາຊນສໍກິຓ຺ຓຕາຠາເວນ, ຣຕ຺ຕິຍໍ ຊນາລາປສທ຺ທາຠາເວນ, ສພ຺ພທາປິ ຊນສນ຺ນິປາຕນິຄ຺ໂຆສາຠາເວນ ອປ຺ປກິຓ຺ຓອປ຺ປສທ຺ທອປ຺ປນິຄ຺ໂຆສຠາໂວ ທຸຕິຍໍ, ຑໍສມກສາທິປຣິສ຺ສຍາຠາໂວ ຕຕິຍໍ, ອປ຺ປກສິເຣນ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕາທິປຈ຺ຈຍລາໂຠ ຈຕຸຕ຺ຖໍ, ພຫຸສ຺ສຸຕຕາທິຄຸຓສມນ຺ນາຄຕານໍ ເຖຣານໍ ວສນຠາໂວ ປຎ຺ຈມນ຺ຕິ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສໍຍຸຕ຺ເຕ ສມນ຺ນາຄເຕ ວິຫາຣສ຺ມິໍ ວິຫາຕພ຺ພໍ.

໘໔໐-໑. ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕອາວາສາທິມຫາປລິໂພເຘ ອຸປາທາຍ ຂຸທ຺ທກປລິໂພໂຘ, ອິທານິ ຕໍ ປລິໂພຘໍ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທນາກາຣໍ ອາວິ ກາຕຸໍ ‘‘ທີຆາ ເກສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ປຕ຺ໂຕ ສຸຏ຺ຐຸ ປຈິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ.

໘໔໒-໕. ປວິວິຕ຺ເຕຕິ ຊນວິວິຕ຺ເຕ ໂອກາເສ. ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ…ເປ… ໂລຫິຕນ຺ຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກສິຓໂທສາ, ຕສ຺ມາ ເອວຣູປາ ມຕ຺ຕິກາ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ. ສຓ຺ຫາຍາຕິ ອປນີຕຕິຓມູລສກ຺ຂຣວາລຸກາຍ ສຸມທ຺ທິຕາຍ ສຸຂຸມາຍ. ອຣຸຓວຓ຺ຓາຍາຕິ ອຣຸຓນິຠາຍ, ອຣຸຓວຓ຺ຓປ຺ປຠາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພຫິທ຺ຘາ ວາປິ ຕາທິເສຕິ ພຫິທ຺ຘາປິ ວິຫາຣປຈ຺ຈນ຺ເຕ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນ. ສໍຫາຣິມນ຺ຕິ ສໍຫຣິຕພ຺ພໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈຣຓໂຍຄ຺ຍໍ. ຕຕ຺ຣຏ຺ຐກນ຺ຕິ ຍຕ຺ຖ ກຕໍ, ຕຕ຺ເຖວ ຕິຏ຺ຐນກໍ.

໘໔໗-໕໐. ປມາຓໂຕຕິ ວກ຺ຂມານປ຺ປມາຓໂຕ. ວຏ຺ຏໍ ອາໂກເຏຕ຺ວາຕິ ປຣິມຓ຺ຑລໍ ກຕ຺ວາ ອາໂກເຏຕ຺ວາ. ຕນ຺ຕິ ຕໍ ຈມ຺ມໍ ວາ ກຏສາຣໍ ວາ ທຸສ຺ສປຏ຺ຏໍ ວາ. ກຓ຺ຓິກນ຺ຕິ ກຓ຺ຓິກາສທິສໍ, ປຣິມຓ຺ຑລໂຕ ປທຸມກຓ຺ຓິກາກາຣນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສມ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກຓ຺ຓິກາສມ’’ນ຺ຕິ ວາ ປາໂຐ. ວິທຕ຺ຖິຈຕຸຣງ຺ຄຸລນ຺ຕິ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລາຘິກວິທຕ຺ຖິປ຺ປມາຓໍ. ເອຕເທວ ຫິ ປມາຓໍ ສນ຺ຘາຍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສຸປ຺ປມຕ຺ເຕ ວາ ສຣາວມຕ຺ເຕ ວາ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໕໕) ວຸຕ຺ຕໍ. ວິວຏ຺ຏນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ. ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ຫິ ເອຕ຺ຕເກເຍວ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ນິພ຺ພານຕ຺ຖາເຍວ ວາຍມຕິ. ເຠຣີຕລສມໍ ກຕ຺ວາຕິ ປາຓິກາຍ ຆໍເສຕ຺ວາ ນິນ຺ນຕຸນ຺ນຕຏ຺ຐານາຠາເວນ ເຠຣີຕລໍ ວິຍ ສມໍ ກຕ຺ວາ. ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວານ ຕໍ ຐານນ຺ຕິ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕໍ ກສິຓໍ ໂອໂລເກຕິ, ຕໍ ຐານໍ ສເຈ ອຸກ຺ລາປໍ ໂຫຕິ, ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ. ນ຺ຫຕ຺ວາຕິ ສຣີຣທຣຖວິໂນທນຕ຺ຖໍ ນ຺ຫຕ຺ວາ.

໘໕໑-໒. ຕມ຺ຫາ ກສິຓມຓ຺ຑລາ ຫຕ຺ຖປາສປ຺ປມາຓສ຺ມິໍ ປເທເສຕິ ຕມ຺ຫາ ກສິຓມຓ຺ຑລສ຺ສ, ຐປິຕຏ຺ຐານມ຺ຫາ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຫຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ປເທເສ, ກສິຓມຓ຺ຑລສ຺ສ, ປີຐສ຺ສ ຈ ມຊ຺ຌໍ ຫຕ຺ຖປາສປ຺ປມາຓໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວິທຕ຺ຖິຈຕຸຣງ຺ຄຸເລ ອຸຈ຺ເຈຕິ ວິທຕ຺ຖິຈຕຸຣງ຺ຄຸລໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸຈ຺ເຈ, ວິທຕ຺ຖິຈຕຸຣງ຺ຄຸລປາທເກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ທູເຣ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຫິ ກສິຓໍ ນ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ອາສນ຺ນຕເຣ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາຓິກາປທາທໂຍ ກສິຓໂທສາ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ອຸຈ຺ຈຕເຣ ນິສິນ຺ເນນ ຈ ຄີວໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ໂອໂລເກຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ນີຈຕເຣ ຊຓ຺ຓຸການິ ຣຸຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຫຕ຺ຖປາສປ຺ປມາເຓ ປເທເສ ວິທຕ຺ຖິຈຕຸຣງ຺ຄຸລປາທເກ ປີເຐ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ມາ ຈຕູສຸ ອິຣິຍາປເຖສຸ ສຍນໍ ໂກສຊ຺ຊປກ຺ຂິຍໍ, ຐານຈງ຺ກມນານິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈປກ຺ຂິຍານິ, ນິສຊ຺ຊາ ປນ ອລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈປກ຺ຂິຍາ, ສນ຺ໂຕ ອິຣິຍາປໂຖ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນິສີທິຕ຺ວາ’’ຕິ, ສມນ຺ຕໂຕ ອູຣຸພທ຺ຘາສນໍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍນາກາເຣນ ນິສີທນ຺ຕສ຺ສ ນິສຊ຺ຊາ ສຸຂາ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍາ’’ຕິ. ອຸປຣິມໍ ສຣີຣໍ ອຸຊຸກໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາຣສປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏເກ ໂກຏິຍາ ໂກຏິໍ ປຏິປາເທຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວຎ຺ຫິ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຈມ຺ມມໍສນຫາຣູນິ ນ ໂອຓມນ຺ຕິ, ອຖສ຺ສ ຍາ ເຕສໍ ໂອຓມນປຈ຺ຈຍາ ຂເຓ ຂເຓ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ຕາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕາສຸ ອນຸປ຺ປນ຺ນາສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນ ປຣິປຕຕິ. ຕໂຕ ຈ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສສປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວຸທ຺ຘິໍ ຜາຕິໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ. ອິທານິ ອາຣມ຺ມຓປຣິຄ຺ຄຫຸປາຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ກຕ຺ວາ ປຣິມຸຂໍ ສຕິ’’ນ຺ຕິ, ກມ຺ມຏ຺ຐານາຠິມຸຂໍ ສຕິໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິ-ສທ຺ເທນ ຫິ ສມານຕ຺ໂຖ ອິຘ ປຣິ-ສທ຺ໂທ, ອຖ ວາ ສມີປຕ຺ເຖນ ປຣິ-ສທ຺ເທນ ມຸຂສ຺ສ ສມີເປ ສຕິໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາຫ – ‘‘ອຍໍ ສຕິ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕິ ສຸປຏ຺ຐິຕາ ນາສິກຄ຺ເຄ ວາ ມຸຂນິມິຕ຺ເຕ ວາ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໓໗). ອຖ ວາ ‘‘ປຣີຕິ ປຣິຄ຺ຄຫຏ຺ໂຐ, ມຸຂນ຺ຕິ ນິຍ຺ຍານຏ຺ໂຐ, ສຕີຕິ ອຸປຏ຺ຐານຏ຺ໂຐ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘ປຣິມຸຂໍ ສຕິ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໖໔) ວຈນໂຕ ‘‘ປຣິຓາຍິກາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ປຣິ-ສທ຺ໂທ ປຣິຄ຺ຄຫຏ຺ໂຐ, ‘‘ສຸຎ຺ຎຕວິໂມກ຺ຂມຸຂ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ ມຸຂ-ສທ຺ໂທ ນິຍ຺ຍານຏ຺ໂຐຕິ ກຕ຺ວາ ປຣິຄ຺ຄຫິຕນິຍ຺ຍານສຕິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພຖາ ຄຫິຕາສມ຺ໂມສໍ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕສມ຺ໂມສໍ ສຕິເນປກ຺ກໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໘໕໓-໕. ກາເມສ຺ວາທີນວໍ ທິສ຺ວາຕິ ‘‘ກາມາ ນາເມເຕ ອຏ຺ຐິກງ຺ຂລິກູປມາ ນິຣສ຺ສາທຏ຺ເຐນາ’’ຕິອາທິນາ ວຕ຺ຖຸກາມກິເລສກາເມສຸ ອາທີນວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ. ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ທຏ຺ຐຸ ເຂມໂຕຕິ ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ເຂມໂຕ ທິສ຺ວາ ກາມນິສ຺ສຣຓໍ ສພ຺ພທຸກ຺ຂສມຕິກ຺ກມສ຺ສ ອຸປາຍຠູຕໍ ເນກ຺ຂມ຺ມນ຺ຕິ ເອວໍ ເນກ຺ຂມ຺ມສງ຺ຂາຕໍ ສອຸປຈາຣຊ຺ຌານໍ, ນິພ຺ພານໍ, ວິປສ຺ສນໍ, ສພ຺ເພປິ ວາ ກຸສລຘມ຺ເມ ເຂມໂຕ ນິພ຺ຠຍໂຕ ທິສ຺ວາ, ຕຕ຺ຖ ຊາຕາຠິລາໂສ ຫຸຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຣມໍ…ເປ… ຣຕນຕ຺ຕເຍຕິ ພຸທ຺ຘາທິຣຕນຕ຺ຕເຍ ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓານຸສ຺ສຣເຓນ ພລວປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ ຊນຍິຕ຺ວາ. ຠາຄີ…ເປ… ມຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ‘‘ອຫໍ ອິມາຍ ສພ຺ພພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘອຣິຍສາວເກຫິ ປຏິປນ຺ນາຍ ເນກ຺ຂມ຺ມປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຈິຕ຺ຕວິເວກາທິປ຺ປວິເວກຊສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ອທ຺ຘາ ເອກນ຺ເຕນ ຠາຄີ ອສ຺ສໍ, ລາຠີ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ອານິສໍສທສ຺ສເນນ ຕພ຺ພິສຍໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ມຫນ຺ຕໍ ອຸສ຺ສາຫໍ ກຕ຺ວາ. ອາກາເຣນ ສເມເນວາຕິ ອຕິອຸມ຺ມີລິຕອຕິມນ຺ທາໂລຈນານິ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນາຕິອຸມ຺ມີລິຕນາຕິມນ຺ທາໂລຈນສງ຺ຂາເຕນ ສເມນ ອາໂລຈນາກາເຣນ. ອຕິອຸມ຺ມີລຍໂຕ ຫິ ອຕິສຸຂຸມໍ, ອວິຠູຕຎ຺ຈ ຣູປຄຕໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍໂຕ ວິຍ ຈກ຺ຂຸ ກິລມຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ສຠາວວິຠາວນໂຕ ຈ ມຓ຺ຑລໍ ອຕິວິຠູຕໍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ວຓ຺ຓໂຕ, ລກ຺ຂຓໂຕ ວາ ອຸປຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ເຕນສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຕິມນ຺ທໍ ອຸມ຺ມີລຍໂຕ ຈ ຄຊນິມີລເກນ ເປກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ຣູປຄຕໍ ມຓ຺ຑລໍ ອວິຠູຕໍ ໂຫຕິ. ທສ຺ສເນ ມນ຺ທພ຺ຍາປາຣຕາຍ ໂກສຊ຺ຊປາຕໂຕ ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ລີນໍ ໂຫຕິ, ເອວມ຺ປິ ນິມິຕ຺ຕໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ຍຖາ ນາມ ອາທາສຕເລ ມຸຂນິມິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ນ ຕຕ຺ຖ ອຕິຄາຬ຺ຫໍ ອຸມ຺ມີລຕິ, ນ ອຕິມນ຺ທໍ, ອຖ ໂຂ ສເມນ ອາກາເຣນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອວເມວ ນາຕິອຸມ຺ມີລນາທິນາ ສເມນ ອາກາເຣນ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນ ຠາເວຕພ຺ພນ຺ຕິ. ນິມິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຕາຕິ ປຖວີກສິເຓ ຈກ຺ຂຸນາ ຄຫິຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ມນສາ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນ.

໘໕໖-໗. ອິທານິ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄຫໂຓປາຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ວຓ຺ໂຓ ເປກ຺ຂິຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ວຓ຺ໂຓ ເປກ຺ຂິຕພ຺ໂພ ໂສຕິ ໂຍ ຕຕ຺ຖ ປຖວີກສິເຓ ອຣຸຓວຓ຺ໂຓ, ໂສ ນ ຈິນ຺ເຕຕພ຺ໂພ ວຓ຺ຓວເສນ ມນສິກໂຣໂຕ ວຓ຺ຓກສິຓຠາວູປຄມນໂຕ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ປນ ຄຫິຕຄ຺ຄຫຓໍ ນ ສກ຺ກາ ວາເຣຕຸໍ, ເຕເນເວຕ຺ຖ ‘‘ນ ໂອໂລເກຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ ໂຫຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ມນສາ ຈິນ຺ຕນວເສນ ເປກ຺ຂນຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ. ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ນ ຈ ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ຍໍ ຕຕ຺ຖ ປຖວີຘາຕຸຍາ ຖທ຺ຘລກ຺ຂຓໍ ນ ມນສິກາຕພ຺ພໍ ຕສ຺ສ ມນສິກາເຣ ຘາຕຸກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ວຓ຺ຓໍ ປນ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາຕິ ທິສ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຕາ ປນ ວຓ຺ຓໍ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ. ອຸສ຺ສທສ຺ສ ວເສນ ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຘມ຺ມສ຺ມິນ຺ຕິ ປຖວີຘາຕຸຍາ ສຕ຺ຕິໂຕ ອຘິກຠາເວນ ສສມ຺ຠາຣປຖວິຍາ ‘‘ປຖວີ’’ຕິ ໂວຫາໂຣ, ຕສ຺ມິໍ ສສມ຺ຠາຣປຖວິໍ ອຸປາທາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຘມ຺ເມ ອາທາສຕລຄຕມຸຂນິມິຕ຺ເຕ ວິຍ ຈິຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ. ເອກຄ຺ຄມານໂສຕິ ປຸນ ນານາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ອວິສາເຣຕ຺ວາ ເອກຄ຺ຄມານໂສ ຫຸຕ຺ວາ. ປຖວີ ປຖວິຈ຺ເຈວໍ ວຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຐມສມນ຺ນາຫາເຣ ກສ຺ສຈິ ວຈີເຠໂທປິ ສິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຈຣິຍຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ.

໘໕໘. ຍທິ ໂວຫາຣມຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕໍ ຐເປຕພ຺ພໍ, ນາມນ຺ຕຣວເສນ ປຖວີ ມນສິກາຕພ຺ພາ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ໂຫຕຸ, ໂກ ໂທໂສຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປຖວີ ເມທນີ’’ຕິອາທິ. ອຖ ວາ ກິໍ ປຖວີນາເມເຍວ ວຸຕ຺ເຕ ຠາວນາ ໂຫຕິ, ອຸທາຫຸ ອຎ຺ຎສ຺ມິມ຺ປີຕິ ອາຫ ‘‘ປຖວີ ເມທນີ’’ຕິອາທິ. ເອກໍ ວຕ຺ຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອເຕສຸ ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຄຸຓຕາຍ ວາ ປຈຸຣຕາຍ ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ເອກໍ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ເອວໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອປິຈ ‘‘ປຖວີ’’ຕິ ເອຕເທວ ນາມໍ ປາກຏໍ, ຕສ຺ມາ ປາກຏວເສເນວ ‘‘ປຖວີ ປຖວີ’’ຕິ ຠາເວຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຈຣິຍາ.

໘໕໙-໖໐. ອຸມ຺ມີລິຕ຺ວາ…ເປ… ຕາວ ໂສຕິ ຍາວ ວກ຺ຂມານາກາເຣນ ອຸຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕາວ ກິຎ຺ຈິ ກາລໍ ຈກ຺ຂຸໍ ອຸມ຺ມີລິຕ຺ວາ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓວເສນ ປຖວີມຓ຺ຑລໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ປຸນ ກິຎ຺ຈິ ກາລໍ ຈກ຺ຂູນິ ນິມີລິຕ຺ວາຕິ ເອວໍ ວາຣສຕມ຺ປິ ວາຣສຫສ຺ສມ຺ປິ ຕໂຕ ຠິຍ຺ໂຍປິ ອຸມ຺ມີລິຕ຺ວາ ໂສ ໂຍຄີ ອາວຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ເຍນາກາເຣນ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຄຫິຕໍ, ເຕນາກາເຣນ ຕໍ ສມນ຺ນາຫເຣຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໘໖໑-໓. ອາປາຖໍ ຕຸ ຍາຕິ ເຈຕິ ຍທິ ມໂນທ຺ວາຣິກຊວນານໍ ໂຄຈຣຠາວໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ອຸຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕໍ ຕທາ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຍທິ ອຸຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ເຕປິ ປຖວີມຓ຺ຑລໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຠາເວຕິ, ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນ ສິຍາ. ສມີປຏ຺ເຐນ ຈ ນ ສກ຺ກາ ອໂນໂລເກຕຸນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນິສີທິຕພ຺ພໍ ໂນ ເຈວ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຍຖາສຸຂໍ ນິສິນ຺ເນນ, ຍຖາສຸຂໍ ວາ ຠາເວຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໘໖໔-໕. ປປຎ຺ຈ…ເປ… ໂຘວເນຕິ ປສ຺ສາວາທິນາ ເກນຈິ ກຣຓີເຍນ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນ ອາຄມ຺ມ ນິສີທນ຺ເຕນ ປາທາ ໂຘວິຕພ຺ພາ ໂຫນ຺ຕິ. ອໂຘຕປາເທນ ຫິ ເສນາສນໍ ອກ຺ກມໂຕ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ຂເຓ ຂເຓ ປາທໂຘວເນ ຈ ປປຎ຺ໂຈ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ປຣິຫາຣຕ຺ຖໍ ທ຺ເວ ອຸປາຫນາເຍວ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ. ຕາວ ພຫຸຕລິກາ ສທ຺ທມ຺ປິ ຊເນຍ຺ຍຸໍ, ສທ຺ໂທ ຈ ຌານກຓ຺ຏໂກ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອກຕລິກາ’’ຕິ. ຕຖາ ‘‘ປຣິສ຺ສຍວິໂນທນຕ຺ຖໍ ກຕ຺ຕຣທຓ຺ໂຑ ຈ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໕໗) ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສປ຺ປາເຍນ ເກນຈີຕິ ວກ຺ຂມາເນນ ອາວາສາທິອສປ຺ປາເຍສຸ ເກນຈິເທວ ອສປ຺ປາເຍນ. ຕໍ ຐານນ຺ຕິ ກສິຓມຓ຺ຑລສ຺ສ ຐິຕຏ຺ຐານໍ. ອາທາຍ ຕໍ ປຸນາຕິ ຍຖາຊາຕໍ ອຸຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕໍ ປຸນ ຄເຫຕ຺ວາ, ປຸນ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໘໖໖-໗. ປີເຐ ສຸຂນິສິນ຺ເນນາຕິ ປຸນ ວສນຏ຺ຐານໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນິຍາເມນ ປີເຐ ສຸຂນິສິນ຺ເນນ. ຠາເວຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ມນສິກາຣວເສນ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພໍ. ສມນ຺ນາຫຣິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ມາ ອາວຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ສມ຺ມາ ວາ ອນຸ ອາຫຣິຕພ຺ພໍ. ຕກ຺ກາຫຕນ຺ຕິ ‘‘ຕກ຺ກນໂຕ ຕກ຺ໂກ’’ຕິ ເອວໍ ລທ຺ຘນາເມນ ຠາວນາຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕນ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ເປນ ອາຫນນປຣິຍາຫນນກິຈ຺ເຈນ ອປຣາປຣໍ ປວຕ຺ຕເນນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຫຕໍ, ປຣິຍາຫຕຎ຺ຈ ກາຕພ຺ພໍ, ພລປ຺ປຕ຺ຕວິຕກ຺ໂກ ມນສິກາໂຣ ພຫຸລໍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໘໖໘-໗໐. ຕໍ ອິຈ຺ຉຕີຕິ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ມນສິກາຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕິ. ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ເອວໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຕກ຺ກາຫຕໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ. ຍຖາ ຠາວນາ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສສໍ ອາວຫຕິ, ເອວໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ, ເອວໍ ກໂຣໂຕ ປນ ຍທາ ສທ຺ຘາທີນິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ສຸວິສທານິ ຕິກ຺ຂານິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕທາ ອສ຺ສທ຺ຘິຍາທີນໍ ທູຣີຠາເວນ ສາຕິສຍໍ ຖາມປ຺ປຕ຺ເຕຫິ ສຕ຺ຕຫິ ພເລຫິ ລທ຺ຘຸປຕ຺ຖມ຺ຠານິ ວິຕກ຺ກາທີນິ ກາມາວຈຣາເນວ ຌານງ຺ຄານິ ພຫູນິ ຫຸຕ຺ວາ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ. ຕໂຕ ຈ ເຕສໍ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກຠູຕາ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທໂຍ ສທ຺ຘິໍ ຕເທກຏ຺ເຐຫິ ປາປຘມ຺ເມຫິ ທູຣີຠວນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິກ຺ຂມ຺ຠນ຺ຕິ…ເປ… ປຎ຺ຈ ນີວຣຓານິປີ’’ຕິ. ສມາຘິຍຕິ…ເປ… ໂຍຄິໂນຕິ ຕສ຺ສ ໂຍຄິໂນ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນອຸປຈາຣສມາຘິນາ ອຸປຈາຣຊ຺ຌາເນນ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ສມາຘິຍຕິ, ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕມ຺ປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານສ຺ສ ເຕນ ວິນາ ອຠາວໂຕ.

໘໗໑-໔. ອິມສ຺ສາຕິ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕສ຺ສ. ປຸຣິມສ຺ສາຕິ ອຸຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕສ຺ສ. ຖວິກາຕິ ອາທາສຖວິກໂຕ. ພລາກາວິຍ ໂຕຍເທຕິ ເມຆສມີເປ ພລາກາ ວິຍ. ສາ ຫິ ເມຆສ຺ສ ນີລຕ຺ຕາ ສຍໍ ອຕິປຣິສຸທ຺ຘາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ຕທາ ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອວໍ ອາທາສມຓ຺ຑລູປມາທີຫິ ອຸຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕໂຕ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ສຸວິສຸທ຺ຘຕໍ, ສຓ຺ຫສຸຂຸມຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕໂຕຘິກຕຣ’’ນ຺ຕິ. ອຸຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ເຕ ອງ຺ຄຸລິປທປາຓິກາປທາທໂຍ ກສິຓໂທສາ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ອິທໍ ປນ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຕໂຕປິ ສຕຄຸຓໍ ສຫສ຺ສຄຸຓໍ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕນຸສຓ຺ຐານວນ຺ຕນ຺ຕິອາທິ ອປຣມຕ຺ຖສຠາວຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ຫິ ຕໍ ເອທິສໍ ຠເວຍ຺ຍ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ສິຍາ, ໂອຬາຣິກໍ ສມ຺ມສນູປຄໍ ຕິລກ຺ຂຓາຫຏໍ, ນ ປເນຕໍ ຕາທິສນ຺ຕິ. ຍທິ ປເນຕໍ ນ ສຓ຺ຐານາທິວນ຺ຕໍ, ກຖໍ ຌານສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປຏ຺ຐາ…ເປ… ມຍ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຊນ຺ຕິ ຠາວນາມຍໍ ປຎ຺ຎາຊນິຕໍ, ຠາວນາປຎ຺ຎາຍ ສຎ຺ຊານນມຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ອສຠາວຘມ຺ມສ຺ສ ກຸໂຕຈິສມຸຏ຺ຐານໍ ອຕ຺ຖິ. ເຕນາຫ ‘‘ຠາວນາມຍໍ ອຸປຏ຺ຐານາກາຣມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ, ເກວລໍ ສມາຘິລາຠິໂນ ຠາວນາວິເສສຊນິຕໍ ຕມ຺ມຍໍ ອຸປຏ຺ຐານາກາຣມຕ຺ຕເມວ ຠາວນາວິເສສານຸຠາເວນ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໘໗໕-໘. ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕາເນວ ສນ຺ນິສິນ຺ນາເນວ ນ ປຸນ ຕທຕ຺ຖໍ ອຸສ຺ສາໂຫ ກາຕພ຺ໂພຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ເຕ ຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນເຍວ ຕໍວິສຍໍ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານໍ ນີວຣເຓ ວິກ຺ຂມ຺ເຠນ຺ຕເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ກິເລສາ ສນ຺ນິສິນ຺ນາວາຕິ ອວເສສາ ຕເທກຏ຺ຐກິເລສາ ຈ ສມ຺ມເທວ ນິສິນ຺ນາ, ອຸປສນ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຸປຈາຣສມາຘິນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອິຕໂຣປິ ສມາຘິ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ອາປນ຺ນນ຺ຕິ ຕມ຺ປິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອາກາເຣຫິ ປນ ທ຺ວີຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທ຺ວີຫິ ອາກາເຣຫີຕິ ຌານຘມ຺ມານໍ ປຏິປກ຺ຂທູຣີຠາໂວ, ຖິຣຠາວປ຺ປຕ຺ຕິ ຈາຕິ ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫິ. ອິທານິ ຕານິ ກາຣຓານິ ສມາຘິອວຕ຺ຖາມຸເຂນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸປຈາຣກ຺ຂເຓ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປຈາຣກ຺ຂເຓຕິ ອຸປຈາຣຠູມິຍໍ ອຸປຈາຣາວຕ຺ຖາຍໍ. ຕສ຺ສ ປຏິລາເຠຕິ ຍທຕ຺ຖາຍ ອຍໍ ປຏິປນ຺ໂນ, ຕສ຺ສ ອປ຺ປນາສມາຘິສ຺ສ ປຏິລາເຠ ອຘິຄມາວຕ຺ຖາຍໍ. ກຖໍ ອຸປຈາຣຠູມິຍໍ ສມາຘິຍຕິ, ກຖຎ຺ຈ ອປ຺ປນາຠູມິຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນີວາຣຓປ຺ປຫາເນນາ’’ຕິອາທິ. ອຸປຈາຣກ຺ຂເຓ ຍທິປິ ຌານງ຺ຄານິ ປຏຸຕຣານິ ມຫຄ຺ຄຕຠາວປ຺ປຕ຺ຕານິ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ມານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠເນນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ, ປຏິລາຠຠູມິຍມ຺ປິ ອປ຺ປນາປຕ຺ຕານໍ ຌານງ຺ຄານໍ ປາຕຸຠາເວນ ສມາຘິຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໘໗໙-໘໐. ອງ຺ຄານິ…ເປ… ນ ຈາຕິ ອຸປຈາຣກ຺ຂເຓ ອງ຺ຄານິ ນ ຈ ຖາມຊາຕານິ ເນວ ຠາວນາພລປ຺ປຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ປນາຍາຕິ ອປ຺ປນກ຺ຂເຓ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອງ຺ຄານິ ຖາມຊາຕານິ ຊາຍເຣ, ຕສ຺ມາ. ອປ຺ປນາຈິຕ຺ຕໍ ທິວສມ຺ປິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຍຖາ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ອາສນາ ວຸຏ຺ຐາຍ ທິວສມ຺ປິ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ເອວເມວໍ ອປ຺ປນາສມາຘິມ຺ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຌານຈິຕ຺ຕໍ ສກິໍ ຠວງ຺ຄວາຣໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ເກວລໍ ຣຕ຺ຕິມ຺ປິ ທິວສມ຺ປິ ກຸສລຊວນປຏິປາຏິວເສເນວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອປ຺ປນາປຕ຺ຕໍ ທິວສມ຺ປິ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ວທຕາ ອຸປຈາຣກ຺ຂເຓ ນ ຕຖາຕິ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ອງ຺ຄານໍ ອຖາມຊາຕຕ຺ຕາ ຍຖາ ນາມ ທຫໂຣ ກຸມາໂຣ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຐປິຍມາໂນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຠູມິຍໍ ປຕຕິ, ເອວເມວໍ ຈິຕ຺ຕໍ ກາເລນ ນິມິຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕິ, ກາເລນ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕຣຕິ.

໘໘໑-໔. ເຕເນວ ປລ຺ລງ຺ເກນາຕິ ຍສ຺ມິໍ ນິສິນ຺ໂນ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕໍ ອຘິຄຈ຺ຉິ, ເຕເນວ ປລ຺ລງ຺ເກນ ກຣຓຠູເຕນ, ເຫຕຸຠູເຕນ ວາ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ. ອຸປຈາຣຠູມິຍຎ຺ຫິ ນິມິຕ຺ຕວຑ຺ຒນໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຍຄພ຺ໂຠວາຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິ ຠວິຕຸໍ ປຸຎ຺ຎວາ ຄພ຺ໂຠ ວິຍ. ປຣິຫານິ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ລທ຺ຘູປຈາຣຊ຺ຌານສ຺ສ ປຣິຫານິ ນ ວິຊ຺ຊຕິ. ນິມິຕ຺ເຕ ຫິ ອປຣິຫີເນ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ຌານໍ ອປຣິຫີນເມວ ໂຫຕິ, ນິມິຕ຺ເຕ ປນ ອາຣກ຺ຂາຠາເວນ ວິນຏ຺ເຐ ລທ຺ຘຊ຺ຌານມ຺ປິ ວິນສ຺ສຕິ ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອາຣກ຺ຂເຓ’’ຕິອາທິ.

໘໘໕. ອາວາໂສຕິ ຍສ຺ມິໍ ອາວາເສ ວສນ຺ຕສ຺ສ ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວາ ວິນສ຺ສຕິ, ອນຸປຏ຺ຐິຕາ ຈ ສຕິ ນ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ອສມາຫິຕຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ສມາຘິຍຕິ, ອຍໍ ອສປ຺ປາໂຍ ອາວາໂສ, ຕສ຺ມາ ຍສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ພຫູ ອາວາສາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ເອເກກສ຺ມິໍ ຕີຓິ ຕີຓິ ທິວສານິ ວສິຕ຺ວາ ຍຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ນ ໂຫຕິ, ຕໍ ປຫາຍ ຕພ຺ພິປຣີເຕ ວສິຕພ຺ພໍ. ໂຄຈໂຣຕິ ໂຄຈຣຄາໂມ, ໂສ ເສນາສນໂຕ ອຕິທູເຣ ອຈ຺ຈາສນ຺ເນ ປຸພ຺ພທິສາຍ ວາ ປຈ຺ຉິມທິສາຍ ວາ ອສຸລຠຠິກ຺ໂຂ ອສປ຺ປາໂຍ. ຠສ຺ສນ຺ຕິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສຕິຣຈ຺ຉານກຖາປຣິຍາປນ຺ນາ ອສປ຺ປາຍກຖາ. ສາ ຫິສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ຕິຣຈ຺ຉານກຖິໂກ, ສີລາທິຄຸຓວິຣຫິໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ, ຍໍ ນິສ຺ສາຍ ອສມາຫິຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ສມາຘິຍຕິ, ສມາຫິຕໍ ວາ ຖິຣໍ ນ ໂຫຕິ, ເອວຣູໂປ. ໂສ ຫິ ຕໍ ກທ຺ທໂມທກມິວ ອຈ຺ຉໍ ອຸທກໍ ມລີນເມວ ກໂຣຕິ. ໂຠຊນໍ ປນ ກສ຺ສຈິ ອມ຺ພິລໍ, ກສ຺ສຈິ ມຘຸຣໍ ອສປ຺ປາຍໍ ໂຫຕິ. ອຸຕຸປິ ກສ຺ສຈິ ສີໂຕ, ກສ຺ສຈິ ອຸຓ຺ໂຫ. ຕສ຺ມາ ຍໍ ໂຠຊນໍ ວາ ອຸຕຸໍ ວາ ເສວນ຺ຕສ຺ສ ຜາສຸ ນ ໂຫຕິ, ຕໍ ໂຠຊນໍ ໂສ ຈ ອຸຕຸ ອສປ຺ປາໂຍ. ອິຣິຍາປໂຖຕິ ຐານຈງ຺ກມນາທີສຸ ໂຍ ອິມສ຺ສ ອສມາຫິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສມາຘານາຍ, ສມາຫິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຖິຣຠາວາຍ ນ ໂຫຕິ, ອຍໍ ອສປ຺ປາໂຍ ອິຣິຍາປໂຖ, ຕສ຺ມາ ຕມ຺ປິ ອາວາສໍ ວິຍ ຕີຓິ ທິວສານິ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ວຊ຺ເຊຕພ຺ພໍ.

໘໘໖. ສປ຺ປາເຍ ສຕ຺ຕ ເສເວຍ຺ຍາຕິ ວຸຕ຺ຕວິປຣີຕວເສນ ສປ຺ປາເຍ ອາວາສາທິເກ ສຕ຺ຕ ເສເວຍ຺ຍ. ຕຕ຺ຖ ຠສ຺ສສປ຺ປາຍໍ ນາມ ທສກຖາວຕ຺ຖຸສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ, ຕມ຺ປິ ມຕ຺ຕາຍ ຠາສິຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຫິ ປຏິປຊ຺ຊໂຕຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ສຕ຺ຕ ອສປ຺ປາເຍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສຕ຺ຕ ສປ຺ປາເຍ ເສວນວເສນ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕາເສວນພຫຸລສ຺ສ.

໘໘໘-໙. ເຍນ ວິນາ ອປ຺ປນາຍ ກຸສໂລ ນ ໂຫຕິ, ໂສ ທສວິໂຘ ວິຘິ, ອປ຺ປນາໂກສລ຺ລໍ, ຕນ຺ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ວາ ຎາຓໍ ຄນ຺ຖວິຕ຺ຖາຣຠເຍນ ອິຘ ນ ທສ຺ສິຕໍ, ອຕ຺ຖິເກນ ປນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄໂຕ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໖໐) ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຏິລທ຺ເຘ ນິມິຕ຺ຕສ຺ມິໍ, ເອວຎ຺ຫິ ສມ຺ປາທຍໂຕ ອປ຺ປນາໂກສລ຺ລໍ ອປ຺ປນາ ສມ຺ປວຕ຺ຕຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໘໙໐-໒. ສາຕິ ອປ຺ປນາ. ເອວຎ຺ຫີຕິ ຫິ-ສທ຺ໂທ ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ, ຍສ຺ມາ ຐານເມຕໍ ນ ວິຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິອາກາຣໍ ຠາວນາຈິຕ຺ຕສ຺ສ ລີນຸທ຺ຘຕາທິວເສນ ປວຕ຺ຕິອາກາຣໍ ສລ຺ລກ຺ຂຍໍ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ສມຕໍ ວີຣິຍສ຺ເສວ ວີຣິຍສ຺ສ ສມາຘິນາ ສມຕໍເຍວ ໂຍຊເຍຖ, ກຖໍ ປນ ໂຍຊເຍຖາຕິ ອາຫ ‘‘ອີສກມ຺ປີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ລຍນ຺ຕິ ລີນຠາວໍ, ສງ຺ໂກຈນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍນ຺ຕນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ, ປຄ຺ຄຓ຺ເຫເຖວ ສມຠາວາຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘໍ ນິເສເຘຕ຺ວາ ສມເມວ ປວຕ຺ຕເຍ’’ຕິ. ຕໍ ມານສນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໘໙໔-໙. ເອວນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ວີຣິຍສມຕາໂຍຊນວເສນ, ປຏິປນ຺ນຠາວນາມານສໍ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ເຕເຍວ ຐປນວເສນ ນິມິຕ຺ຕາຠິມຸຂໍ ປຏິປາທຍໂຕ ຕສ຺ສ ໂຍຄິໂນ. ສມິຊ຺ຌິສ຺ສຕີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ປຖວີກສິຓນ຺ຕິ ປຖວີຕິ ຠາວນາວເສນ ອຸປຏ຺ຐິຕໍ ຕເທວ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕໍ. ຊວນານີຕິ ກາມຣູປາວຈຣຊວນານິ. ເຕນາຫ ‘‘ເອກໍ ຕຸ ຣູປາວຈຣິກໍ ຠເວ’’ຕິ. ອຎ຺ເຎຫີຕິ ປາກຕິເກຫິ ກາມາວຈຣຈິຕ຺ເຕຫິ. ພລວຕຣາຕິ ຠາວນາພເລນ ປຏຸຕຣຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈນ຺ຕພລວນ຺ໂຕ. ປຣິກມ຺ໂມປຈາຣໂຕຕິ ປຣິກມ຺ມຕ຺ຕາ, ອຸປຈາຣຕ຺ຕາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ປຣິກມ຺ມຕ຺ຕາຕິ ປຏິສງ຺ຂຣຓຕ຺ຕາ. ອຸປຈາຣຕ຺ຕາຕິ ຍຖາ ຄາມາທີນໍ ອາສນ຺ນເທໂສ ‘‘ຄາມູປຈາໂຣ, ນຄຣູປຈາໂຣ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ອປ຺ປນາຍ ອາສນ຺ນຕ຺ຕາ ສມີປຈາຣິຕ຺ຕາ. ອຸປຈາຣານິ ອປ຺ປນໍ ອຸເປຈ຺ຈ ຈຣນ຺ຕີຕິ ກຕ຺ວາ. ອປ຺ປນາຍານຸໂລມຕ຺ຕາຕິ ນານາວຊ຺ຊນວີຖິຍໍ ປຣິກມ຺ມໂຕປິ ລຫຸກໍ ອປ຺ປນານິປ຺ຜາທກວເສນ, ຄຸຓວເສນ ວາ ອປ຺ປນາຍ ອນຸກູລຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອເຕສຸ ປຣິກມ຺ໂມປຈາຣານຸໂລມສຎ຺ຎິເຕສຸ. ສພ຺ພນ຺ຕິມໍ ຕຕິຍໍ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ວາ ໂຄຕ຺ຣຠູຕິ ປວຸຈ຺ຈຕິ ປຣິຕ຺ຕໂຄຕ຺ຕສ຺ສ ອຠິຠວນໂຕ, ມຫຄ຺ຄຕໂຄຕ຺ຕສ຺ສ ຠາວນໂຕ ຈ.

໙໐໐-໓. ອວິເສເສນ ສພ຺ເພສໍ ສພ຺ພາ ສມຎ຺ຎາຕິ ປຐເມ ນເຍ ຄຫິຕາຄຫຓໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຄຫິຕາຄຫເຓນາ’’ຕິອາທິ. ເອເກກສ຺ສ ຄຫິຕນາມໍ ອິຕເຣສໍ ອຄ຺ຄຫຓໂຕ, ເອເກກນາມວເສນ ຄຫິຕສ຺ສ ອິຕຣນາມວເສນ ອຄ຺ຄຫຓໂຕ ວາ ນານາວຊ຺ຊນປຣິກມ຺ມເມວ ປຣິກມ຺ມນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ປຐມໍ ອຸປຈາຣໍ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ ປຎ຺ຈມໍ ວາຕິ ວາ-ສທ຺ໂທ ອນິຍໂມ, ໂສ ປນ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎສ຺ສ ຫິ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ອປ຺ເປຕິ, ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎສ຺ສ ປຎ຺ຈມໍ. ຕໂຕ ປຣນ຺ຕິ ປຎ຺ຈມໂຕ ປຣໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຉຏ຺ເຐ ວາ’’ຕິອາທິ. ກສ຺ມາ ນ ຊາຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອາສນ຺ນຕ຺ຕາ ຠວງ຺ຄສ຺ສາ’’ຕິ. ຈິຕ຺ຕນິຍາມວເສນ ຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕພ຺ເພສຸ ສຕ຺ຕສຸ ຊວເນສຸ ຉຏ຺ຐສຕ຺ຕມຊວນວາຣຄຬນຏ຺ຐານຠູຕຕ຺ຕາ ຠວງ຺ຄສ຺ສ ອາສນ຺ນໍ ຊວນໍ ປຕຕິ. ຕາວເທຕິ ຕາວເທວ. ຉຏ຺ຐໍ, ສຕ຺ຕມໍ ວາ ຊວນໍ ປຕນ຺ຕໍ ວິຍ ໂຫຕິ ປຣິກ຺ຂີຓຊວນຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໙໐໔-໖. ອຖ ກິເມຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ຉຏ຺ເຐ ສຕ຺ຕເມ ວາປິ ອປ຺ປນາ ນ ຊາຍຕີ’’ຕິ? ອາຠິຘມ຺ມິກໂຄທຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ຫິ ‘‘ປຸຣິມາ ປຸຣິມາ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຈ຺ຉິມານໍ ປຈ຺ຉິມານໍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອາເສວນປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໑໒) ອິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ວຕ຺ວາ ຍຖາ ອລທ຺ຘາເສວນໍ ປຐມຊວນໍ ໂຄຕ຺ຣຠຸໍ ນ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ລທ຺ຘາເສວນໍ ປນ ພລວຠາວໂຕ ທຸຕິຍໍ, ຕຕິຍໍ ວາ ໂຄຕ຺ຣຠຸໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ເອວໍ ລທ຺ຘາເສວນຕາຍ ພລວຠາວໂຕ ຉຏ຺ຐໍ, ສຕ຺ຕມມ຺ປິ ວາ ອປ຺ເປຕີຕິ ຉຏ຺ຐໍ, ສຕ຺ຕມມ຺ປິ ວາ ອປ຺ປນາ ໂຫຕີຕິ ວທຕີ’’ຕິ ອິມໍ ໂຈທນໍ ມນສິ ນິຘາຍ ເຖຣສ຺ສ ຕໍ ມຕໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕເມວ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸໍ ‘‘ປຸຣິເມຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຣິຍນ຺ເຕ ຐາຕຸໍ ເນວ ສກ຺ໂກຕີຕິ ປປາເຕ ເອວ ປຕຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອປ຺ເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ປຕິຏ຺ຐາຕຸໍ ອປ຺ປນາວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ນ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ປຸຣິມາ ປຸຣິມາ’’ຕິອາທິສຸຕ຺ຕປທໍ ສາຘກໍ ອາເສວນປຈ຺ຈຍລາຠສ຺ສ ພລວຠາເວ ອເນກນ຺ຕິກຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ອລທ຺ຘາເສວນາປິ ປຐມເຈຕນາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍາ ໂຫຕິ, ລທ຺ຘາເສວນາ ທຸຕິຍເຈຕນາ ຍາວ ຉຏ຺ຐເຈຕນາ ອປຣາປຣິຍເວທນີຍາ, ຕສ຺ມາ ລທ຺ຘາເສວເນປິ ຉຏ຺ຐສຕ຺ຕເມ ອປ຺ປນາ ນ ໂຫຕິ ອາສນ຺ນຠວງ຺ຄຕາຍ ທຸພ຺ພລຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍທິ ເອວໍ ກຖໍ ສຕ຺ຕມຊວນເຈຕນາ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍາ ອານນ຺ຕຣິຍາ ໂຫຕິ? ນາຍໍ ວິເສໂສ, ອາເສວນປຈ຺ຈຍລາເຠນ ພລວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ກິຎ຺ຈຣຫິ ກິຣິຍາວຕ຺ຖາວິເສສໂຕ. ກິຣິຍາວຕ຺ຖາ ຫິ ອາຣມ຺ຠມຊ຺ຌປຣິໂຍສານວເສນ ຕິວິຘາ. ຕຕ຺ຖ ປຣິໂຍສານາວຕ຺ຖາຍ ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກເຈຕນາຠາເວນ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍາທິຕາ ໂຫຕິ, ນ ພລວຠາເວນາຕິ ອາຈຣິຍາ.

໙໐໗. ເອກ…ເປ… ປນາຕິ ອຍໍ ອປ຺ປນາ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາເຍວ ເອກວາຣເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ນ ສມາປຕ຺ຕິວີຖິຍໍ ວິຍ ຍຖິຈ຺ຉກໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ສຕ຺ຕສຸ ຫິ ຐາເນສຸ ກາລປຣິຈ຺ເຉໂທ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ປຐມປ຺ປນາຍໍ, ໂລກິຍາຠິຎ຺ຎາສຸ, ຈຕູສຸ ມຄ຺ເຄສຸ, ມຄ຺ຄານນ຺ຕເຣ ຜເລ, ຣູປາຣູປຠເວສຸ ຠວງ຺ຄຏ຺ຐາເນ ນິໂຣຘສ຺ສ ປຈ຺ຈເຍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕເນ ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ. ເອເຕສຸ ຫິ ກຕ຺ຖຈິ ອຕິອິຕ຺ຕຣາ, ກຕ຺ຖຈິ ອປ຺ປມາຓາ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ກຕ຺ຖຈິ ສມ຺ປຸຓ຺ຓຊວນວີຖິ ອທ຺ຘາ ລພ຺ຠຕິ. ຕຖາ ຫິ ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣໍ ຜລໍ ຕິຓ຺ຓໍ ອຸປຣິ ນ ໂຫຕິ, ນິໂຣຘສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຸປຣິ ນ ໂຫຕິ, ຣູປາຣູປຠເວສຸ ຠວງ຺ຄສ຺ສ ປຣິມາຓໍ ນຕ຺ຖິ, ເສເສສຸ ປນ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ເອກເມວ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕສ຺ມາ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກາເຍວ ອປ຺ປນາ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໙໐໘. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓເຫຕຸກນ຺ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓເຫຕຸໍ ກຕ຺ວາ. ນນຸ ຈ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໍ ອາວຊ຺ຊນາທີຫິ, ນ ປນ ເຕນ ອາວຊ຺ຊນາທິ, ຕສ຺ມາ ກຖໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓເຫຕຸກໍ ໂຫຕີຕິ ຍຸຊ຺ຊຕິ? ນາຍໍ ໂທໂສ ຠວນກິຣິຍາຍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓເຫຕຸກຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ອສຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓ ສາ ໂຫຕິ ນິໂຣຘສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕຌານນ຺ຕຣມິວ, ສຕິ ປນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓ ສາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອນ຺ວຍພ຺ຍຕິເຣກວເສນ ລພ຺ຠຕິ. ຕສ຺ສາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓເຫຕຸກຕາຕິ ນ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ ‘‘ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓເຫຕຸກ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓເຫຕຸກໍ ອາວຊ຺ຊນນ຺ຕິ ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອາວຊ຺ຊນຎ຺ຫິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓານໍ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຠາເວນ ກາຣຓໍ ໂຫຕິ.

໙໑໑-໓. ນານາວິສຍລຸທ຺ຘສ຺ສ, ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ຠມນ຺ຕສ຺ສ ເຈຕໂສຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສມາຘາເນວາຕິ ສມາຘານາ ເອວ, ສມາຘານກຣຓໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາໂມຊ຺ຊຠາວໂຕຕິ ປາໂມຊ຺ເຊນ ສມານໂຍຄກ຺ຂມຕາຍ ຕສ຺ສາ ຕພ຺ຠາວວຸຕ຺ຕິຕ຺ຕາ. ອຖ ວາ ພ຺ຍາປາເທນ ຆຏ຺ຏິຍມານສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປມຸທິຕຠາວກຣຓໂຕ ປີຕິເຍວ ‘‘ປາໂມຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ, ຕສ຺ມາ ປາໂມຊ຺ຊສຠາວຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສີຕລຕ຺ຕສຠາວໂຕຕິ ພ຺ຍາປາທຄ຺ຄິນາ ສນ຺ຕາປິຍມານສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິພ຺ພາປນວເສນ ສີຕລຕ຺ຕສຠາວຕ຺ຕາ.

໙໑໔-໖. ສວິປ຺ຜາຣິກຠາເວນາຕິ ໂຍນິໂສ ສງ຺ກປ຺ປວເສນ ກາມວິຕກ຺ກາທິໍ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນໂຕ ສວິປ຺ຜາຣິກສຠາເວນ. ເນກ຺ຂມ຺ມາທິປວຕ຺ຕິໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ເນກ຺ຂມ຺ມ-ຄ຺ຄຫເຓນ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣວຊ຺ຊໍ ປຐມຊ຺ຌານໍ ຄຫິຕໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຕີສຸ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣສຸ ປຐມຊ຺ຌານໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອວູປສນ຺ຕຠາວສ຺ສາຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສ຺ສ ສຣູປກຖເນນ ຕໍສຫວຕ຺ຕິໂນ ອນຸຕາປສຠາວສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈສ຺ສາປິ ສຣູປໍ ກຖິຕເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຖາ ສຍຎ຺ເຈວາຕິສນ຺ຕໂຕຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈປຏິປກ຺ຂສຠາວວຈເນນ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈປຏິປກ຺ໂຂ ປີຕິຠາໂວປິ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸຂໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈທ຺ວຍສ຺ສາ’’ຕິ. ມຕິຍາ ອນຸຣູປຕ຺ຕາຕິ ປຎ຺ຎາຍ ອນຸຣູປຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ອາຈຣິຍຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖເຣນ ‘‘ວິຈາໂຣ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ປຏິປກ຺ໂຂ ອາຣມ຺ມເຓ ອນຸມຊ຺ຊນວເສນ ປຎ຺ຎາປຕິຣູປກສຠາວຕ຺ຕາ’’ຕິ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ປນ ‘‘ປີຕິຍາ ອນຸຣູປຕ຺ຕາ’’ຕິ ປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຈ ວິຈາໂຣ ອນຸມຊ຺ຊນສຠາວວນ຺ຕຕາຍ ປີຕິ ວິຍ ອາຣມ຺ມເຓ ອນິວຕ຺ຕນ຺ໂຕ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ປີຕິຍາ ອນຸຣູປຕ຺ຕາ ສນ຺ເທຫສຠາວຕ຺ຕາ ອາຣມ຺ມຓໍ ອນຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມານາຍ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ປຏິປກ຺ໂຂຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ.

໙໑໗. ຕິວິຘກລ຺ຍາຓນ຺ຕິ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓຕາສງ຺ຂາຕາຫິ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິອາທີຫິ ຕິວິຘກລ຺ຍາຓຕາຫິ ຍຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາຫ ‘‘ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິ ອາທິ, ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫນາ ມຊ຺ເຌ, ສມ຺ປຫໍສນາ ປຣິໂຍສານ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໕໘). ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາວເສນ ຌານສ຺ສ ປຣິປນ຺ຖໂຕ ວິສຸຊ຺ຌນໍ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິ ນາມ, ສາ ປນ ຍສ຺ມາ ຌານສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ລພ຺ຠຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິ ອາທີ’’ຕິ. ວິໂສເຘຕພ຺ພຕາທີນໍ ອຠາວໂຕ ຌານປຣິຍາປນ຺ນາຍ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາຍ ກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ອນຸພ຺ຣູຫນາ ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫນາ ນາມ. ສາ ປນາຍໍ ວິເສສໂຕ ຌານສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ລພ຺ຠຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫນາ ມຊ຺ເຌ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມານໍ ອນຕິວຕ຺ຕນາທິສາຘກສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິວເສນ ປຣິໂຍທປນາ ສມ຺ປຫໍສນາ ນາມ. ສາ ຌານສ຺ສ ໂອສານກ຺ຂເຓ ປາກຏາ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມ຺ປຫໍສນາ ປຣິໂຍສານ’’ນ຺ຕິ.

ອຠຍຄິຣິວາສິໂນ ‘‘ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິ ນາມ ສສມ຺ຠາຣິໂກ ອຸປຈາໂຣ, ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫນາ ນາມ ອປ຺ປນາ, ສມ຺ປຫໍສນາ ນາມ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໗໕) ເອວໍ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິອາທິເກ ວຓ຺ເຓນ຺ຕິ, ຕໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ອຌານຘມ຺ເມຫິ ຌານຘມ຺ມສ຺ສ ຄຸຓສໍກິຕ຺ຕນໍ ນາມ ກຕໍ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ຠູມນ຺ຕຣໍ ຠູມນ຺ຕຣປຣິຍາປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ອນ຺ໂຕອປ຺ປນາຍເມວ ອາຄມນວເສນ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິ, ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາຍ ກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິອາທີຫິ ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫນາທໂຍ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ ‘‘ເອກຕ຺ຕຄຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິປກ຺ຂນ຺ຕຣຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫິຕຎ຺ຈ ຎາເຓນ ສມ຺ປຫໍສິຕ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໕໘). ເອຕ຺ຖ ຫິ ເອກຕ຺ຕຄຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ເອກຣສຠາເວນ, ເອກຄ຺ຄຕາຍ ຈ ສິຂປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຕທນຸຄຸຓເອກຕ຺ຕຄຕໍ ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕມປ຺ປນາຈິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ເສວ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິປກ຺ຂນ຺ທນາທິ ປກ຺ຂນ຺ຕຣໍ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ທສລກ຺ຂຓສໍຍຸຕນ຺ຕິ ‘‘ອາທິມ຺ຫິ ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານິ, ມຊ຺ເຌ ຕີຓິ, ປຣິໂຍສາເນ ຈຕ຺ຕາຣີ’’ຕິ ເອວໍ ທສປຣິມາເຓຫິ ອປ຺ປນາຍ ລກ຺ຂິຕພ຺ພຠາເວນ ລກ຺ຂຓສງ຺ຂາເຕຫິ ປຣິປນ຺ຖໂຕ ວິສຸທ຺ຘິຌານາທີຫິ ສໍຍຸຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິ ອາທິ. ອາທິສ຺ສ ກຕິ ລກ຺ຂຓານິ? ອາທິສ຺ສ ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານິ. ໂຍ ຕສ຺ສ ປຣິປນ຺ໂຖ, ຕໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ວິສຸຊ຺ຌຕິ, ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕໍ ມຊ຺ຌິມໍ ສມຖນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ, ຍຎ຺ຈ ປຣິປນ຺ຖໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ວິສຸຊ຺ຌຕິ, ຍຎ຺ຈ ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕໍ ມຊ຺ຌິມໍ ສມຖນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ຍຎ຺ຈ ປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ, ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິ ອາທິ, ອາທິສ຺ສ ອິມານິ ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານິ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຐມໍ ຌານໍ ອາທິກລ຺ຍາຓຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ.

‘‘ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫນາ ມຊ຺ເຌ, ມຊ຺ຌສ຺ສ ກຕິ ລກ຺ຂຓານິ? ມຊ຺ຌສ຺ສ ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານິ. ວິສຸທ຺ຘໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ, ສມຖປຏິປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ, ເອກຕ຺ຕຸປຏ຺ຐານໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ, ຍຎ຺ຈ ວິສຸທ຺ຘໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ, ຍຎ຺ຈ ສມຖປຏິປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ, ຍຎ຺ຈ ເອກຕ຺ຕຸປຏ຺ຐານໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ, ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫນາ ມຊ຺ເຌ, ມຊ຺ຌສ຺ສ ອິມານິ ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານິ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຐມໍ ຌານໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ.

‘‘ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ສມ຺ປຫໍສນາ ປຣິໂຍສານໍ. ປຣິໂຍສານສ຺ສ ກຕິ ລກ຺ຂຓານິ? ປຣິໂຍສານສ຺ສ ຈຕ຺ຕາຣິ ລກ຺ຂຓານິ. ຕຕ຺ຖ ຊາຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອນຕິວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ສມ຺ປຫໍສນາ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ເອກຣສຏ຺ເຐນ ສມ຺ປຫໍສນາ, ຕທຸປຄວີຣິຍວາຫນຏ຺ເຐນ ສມ຺ປຫໍສນາ, ອາເສວນຏ຺ເຐນ ສມ຺ປຫໍສນາ, ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ສມ຺ປຫໍສນາ ປຣິໂຍສານໍ, ປຣິໂຍສານສ຺ສ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ລກ຺ຂຓານິ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຐມໍ ຌານໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນຎ຺ຈາ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໕໘).

ເອຕ຺ຖ ຈ ໂຄຕ຺ຣຠຸຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນານາວຊ຺ຊນວີຖິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫປຣິປນ຺ຖໂຕ ວິສຸຊ຺ຌນໂຕ ຕທາຄມນວເສນ ຌານຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິສຸຊ຺ຌນາກາຣໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ໂຍ ຕສ຺ສ ປຣິປນ຺ໂຖ, ຕໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ວິສຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຄຕ຺ຣຠຸຈິຕ຺ຕສ຺ເສວ ຕຖາ ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ອາວຣຓວິຣຫິຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ເອກຕ຺ຕນເຍນ ມຊ຺ຌິມສມຖນິມິຕ຺ຕສງ຺ຂາຕໍ ສມປ຺ປວຕ຺ຕໍ ອປ຺ປນາສມາຘິປຏິປຊ຺ຊນໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕໍ ມຊ຺ຌິມສມຖນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ຂີຣສ຺ເສວ ທຘິຠາວາຠາເວປິ ຕເທວ ຂີຣໍ ທຘິສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ ໂຄຕ຺ຣຠຸຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອປ຺ປນາຠາວາຠາເວປິ ເອກສນ຺ຕຕິປຣິຓາມູປຄມນວເສນ ຕໍ ມຊ຺ຌິມໍ ສມຖນິມິຕ຺ຕໍ ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈສງ຺ຂາຕອນ຺ຕທ຺ວຍານຸປຄມເນນ ມຊ຺ຌິມໍ ປຈ຺ຈນີກວູປສມນໂຕ ຍຖາ ສມຖສງ຺ຂາຕໍ ໂຍຄິໂນ ສຸຂວິເສສານໍ ກາຣຓຠາວໂຕ ນິມິຕ຺ຕຠູຕໍ ອປ຺ປນາສມາຘິໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ ນາມ, ຕຖາ ປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ ປນ ສມາຫິຕຠາວູປຄມເນນ ເອກຕ຺ຕນຍວເສເນວ ຕຕ຺ຖ ປກ຺ຂນ຺ທນໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກຕ຺ຕນຍຎ຺ຫິ ວິນາ ໂຄຕ຺ຣຠຸສ຺ສ ອປ຺ປນາປກ຺ຂນ຺ທນໍ ນຕ຺ຖິ. ເອວໍ ຕາວ ປຸຣິມຈິຕ຺ເຕ ວິຊ຺ຊມານາກາຣສ຺ສ ອິຘ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ ຌານໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ຕິວິຘລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ຍຖາ ຫິ ໂລກິຍວິປສ຺ສນາຍ ກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ ‘‘ວິປສ຺ສນາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ວິສຸທ຺ຘສ຺ສ ປນ ຕສ຺ສ ປຸນ ວິໂສຘເນ ພ຺ຍາປາຣາກຣຓໂຕ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາກິຈ຺ຈວເສນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິສຸທ຺ຘໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕີ’’ຕິ. ອປ຺ປນາສມາຘິຠາວູປຄມເນນ ສມຖວິປ຺ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ປຸນ ສມາຘາເນ ພ຺ຍາປາຣາກຣຓໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມຖປຏິປນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕີ’’ຕິ.

ເອວໍ ສມຖປຏິປນ຺ນຠາວໂຕເຍວ ປຸພ຺ເພ ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ກິເລສສໍສຄ຺ຄໍ ປຊເຫຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ອິທານິ ສມຖປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຕສ຺ສ ປຫີນຕ຺ຕາ ປາປມິຕ຺ຕສໍສຄ຺ຄໍ ປຫາຍ ເອກສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ສປ຺ປຸຣິສສ຺ສ ວິຍ ເອກຕ຺ເຕນ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສ ຌານຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຸນ ເອກຕ຺ຕຸປຏ຺ຐາເນ ພ຺ຍາປາຣາກຣຓໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເອກຕ຺ຕຸປຏ຺ຐານໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາຍ ກິຈ຺ຈວເສນ ຌານໍ ມຊ຺ເຌ ຕິວິຘລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນໍ ນາມ ໂຫຕິ. ປຸພ຺ພຠາຄປ຺ປວຕ຺ຕປາຣິຫາຣິຍຎາເຓນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສໍກິເລສໂວທານກຣຘມ຺ເມສຸ ອາທີນວານິສໍສໍ ທິສ຺ວາ ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ຊາຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎານຕິວຕ຺ຕນໍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ຠາວນາຍ ສມ຺ປຫໍສິຕຕ຺ຕາ ວິໂສຘິຕຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາຍ ວເສນ ອນຸພ຺ຣູຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ສມາຘິປຎ຺ຎາສງ຺ຂາຕຍຸຄນທ຺ຘຘມ຺ມານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎານຕິວຕ຺ຕິຍາ ປວຕ຺ຕນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຊາຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອນຕິວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ສມ຺ປຫໍສນາ’’ຕິ. ສທ຺ຘາປຎ຺ຈມການໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ນານາກິເລເສຫິ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິມຸຕ຺ຕິວເສນ ເອກຣສຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ເອກຣສຏ຺ເຐນ ສມ຺ປຫໍສນາ’’ຕິ. ເຕສໍ ອນຕິວຕ຺ຕນສມ຺ປຫໍສນານໍ ອນຸຣູປວເສນ ອລີນໍ ອນຸທ຺ຘຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ວີຣິຍສ຺ສ ປວຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຕທຸປຄວີຣິຍວາຫນຏ຺ເຐນ ສມ຺ປຫໍສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍາ ປນສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ປວຕ຺ຕາ ອາເສວນາ, ອຸປ຺ປາທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຐິຕິປຣິໂຍສານານໍ ອາເສວນປຈ຺ຈຍຠາວວເສນ ປວຕ຺ຕາກາໂຣ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອາເສວນຏ຺ເຐນ ສມ຺ປຫໍສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ຘມ຺ມານໍ ອນຕິວຕ຺ຕນາທິຠາວສາຘເນນ ປຣິໂຍທາປກສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ກິຈ຺ຈວເສນ ຌານປຣິໂຍສາເນ ຈຕູຫິ ລກ຺ຂເຓຫິ ສມ຺ປນ຺ນໍ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໙໑໙-໒໐. ວິໂສເຘຕ຺ວານ ປາປເກຕິ ປາຣິປນ຺ຖິເກ ຘມ຺ເມ ວິເສເສນ ໂສເຘຕ຺ວາ ສຍໍ ປຫານມຕ຺ເຕ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ອຕິສຍປ຺ປຫານວເສນ ປຸນ ໂສເຘຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຈິຕ຺ຕຠາວນເວປຸລ຺ລນ຺ຕິ ສມາຘິຠາວນາຍ ວິປຸລຠາວໍ. ຍຖາ ຫິ ຠາວນາວເສນ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ເອວມສ຺ສ ຠາວນາວເສນ ວຑ຺ຒນມ຺ປິ, ຕສ຺ມາ ເອກງ຺ຄຸລາທິວເສນ ນິມິຕ຺ຕໍ ວຑ຺ຒຍນ຺ຕສ຺ສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ພຫຸລີກາເຣນ ຌານຠາວນາປິ ວຸຑ຺ຒິໍ ວິຣຸຬ຺ຫິໍ, ອຠິຎ຺ຎາວເສນ ຈ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕຠາວນເວປຸລ຺ລໍ…ເປ… ວຑ຺ເຒຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

໙໒໑-໓. ວຑ຺ຒນາຠູມິໂຍ ທ຺ເວວາຕິ ວຑ຺ຒນຏ຺ຐານານິ ທ຺ເວເຍວ. ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ ອວສ຺ສໍ ເອກຕ຺ຕໍ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຈຣິຍາ. ຕຕ຺ຣາຕິ ສາມິອຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມວຈນໍ, ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຣາຕິ ວາ ທ຺ວີສຸ ຠູມີສຸ. ກສິຕພ຺ພໍ…ເປ… ຍຖິຈ຺ຉກນ຺ຕິ ຍຖາ ນາມ ກສ຺ສໂກ ກສິຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ ນງ຺ຄເລນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຣິຈ຺ເຉທພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ກສິຕຸໍ ຕໍ ຐານໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ເອວເມວໍ ເອກງ຺ຄຸລທ຺ວງ຺ຄຸລຕິວງ຺ຄຸລຈຕຸຣງ຺ຄຸລມຕ຺ຕໍ ມນສາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຍຖາປຣິຈ຺ເຉທໍ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພໍ. ຕໂຕ ວິທຕ຺ຖິຣຕນປ຺ປມຸຂປຣິເວຓວິຫາຣສີມານໍ, ຄາມນິຄມຊນປທຣຊ຺ຊສມຸທ຺ທສີມານຎ຺ຈ ປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ວຑ຺ຒຍນ຺ເຕນ ຈກ຺ກວາຬປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ວາ ຕໂຕ ວາປິ ອຸຕ຺ຕຣິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍຖິຈ຺ຉກໍ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປນ ນ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ອປຣິຈ຺ເຉເທ ຠາວນາ ປວຕ຺ຕຕິ. ຕຖາ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສນ຺ຕເກ ໂນ ອນນ຺ຕເກ’’ຕິ. ເອວໍ ວຑ຺ຒິຕຎ຺ຈ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ວຑ຺ຒິຕວຑ຺ຒິຕຏ຺ຐາເນ ປຖວິຍາ ອຸກ຺ກູລວິກູລນທີວິທຸຄ຺ຄປພ຺ພຕວິສເມສຸ ສງ຺ກຸສຕສມພ຺ຠາຫຕໍ ອຸສຠຈມ຺ມໍ ວິຍ ໂຫຕິ.

໙໒໔-໖. ຕສ຺ມິໍ ປນ ນິມິຕ຺ເຕ ປຕ຺ຕປຐມຊ຺ຌາເນນ ອາທິກມ຺ມິເກນ ອິທາເນວ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທິອຘິຄມາຍ ອຸສ຺ສາຫໍ ອກຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ປຐມຊ຺ຌາເນ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ສຸຈິຓ຺ຓວສິນາ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຕ຺ເຕປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຈິຓ຺ໂຓ ວໂສ ວສິຠາໂວ ເອເຕນາຕິ ສຸຈິຓ຺ຓວສິນາ, ສຸຏ຺ຐຸ ອາເສວິຕວສິນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຕມາ ຕາ ວສິໂຍ, ຍາສໍ ວເສນາຍໍ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ສຸຈິຓ຺ຓວສີຕິ ອາຫ ‘‘ອາວຊ຺ຊນ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອາວຊ຺ຊນນ຺ຕິ ນ ອາວຊ຺ຊນມຕ຺ຕເມວ ອຘິປ຺ເປຕໍ ອາວຊ຺ຊນວສິຕາຍ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ອາວຊ຺ຊນາຍ ປນ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ຊວເນຫິປິ ຠວິຕພ຺ພໍ. ຕານິ ຈ ໂຂ ອາວຊ຺ຊນກປ຺ປຣຕາຍ ຈິຕ຺ຕາຠິນີຫາຣສ຺ສ ຍຖາວຊ຺ຊິຕວເສນ ໂຫນ຺ຕິ. ອຘິຄເມນ ສມໍ, ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຌານສ຺ສ ສມ຺ມາ ອາປຊ຺ຊນໍ ປຏິປຊ຺ຊນໍ ສມາປຕ຺ຕິ. ອຠິຠຸຍ຺ຍ ຐປນໍ, ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຍາຕິ ວາ ອຘິຏ຺ຐານໍ. ວສິຕາຕິ ເອເຕສຸ ອາວຊ຺ຊນາທີສຸ ຍຖາຣຸຈິ ປວຕ຺ຕິໂຍ, ຍຕ຺ຖິຈ຺ຉກໍ, ຍທິຈ຺ຉກໍ, ຍາວຕິຈ຺ຉກໍ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ສມຕ຺ຖຠາໂວ.

ຕຕ຺ຖ ປຐມຊ຺ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ປຐມໍ ວິຕກ຺ກໍ ອາວຊ຺ຊຍໂຕ ຠວງ຺ຄໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນາວຊ຺ຊນານນ຺ຕຣໍ ວິຕກ຺ກາຣມ຺ມຓາເນວ ຈຕ຺ຕາຣິ, ປຎ຺ຈ ວາ ຊວນານິ ຊວນ຺ຕິ, ຕໂຕ ທ຺ເວ ຠວງ຺ຄານິ, ຕໂຕ ປຸນ ວິຈາຣາຣມ຺ມຓໍ ອາວຊ຺ຊນໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຊວນານີຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຈສຸ ຌານງ຺ເຄສຸ ປຏິປາຏິຍາ ນິຣນ຺ຕຣໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເປເສຕຸໍ ສມຕ຺ຖຠາໂວ, ຕຕ຺ຖ ອທນ຺ຘາຍິຕຕ຺ຕໍ ອາວຊ຺ຊນວສິຕາ ນາມ. ສມາປຊ຺ຊິຕຸກາມຕານນ຺ຕຣໍ ທ຺ວີສຸ ຠວງ຺ເຄສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຠວງ຺ຄໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນາວຊ຺ຊນານນ຺ຕຣໍ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ສມຕ຺ຖຕາ ສມາປຊ຺ຊນວສິຕາ ນາມ. ອຍຎ຺ຈ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕາ ອາວຊ຺ຊນສມາປຊ຺ຊນາ ສຕ຺ຖຸ ຍມກປາຏິຫາຣິຍກາລຘມ຺ມເທສນາທີສຸ ລພ຺ຠຕິ. ຘມ຺ມເສນາປຕິສ຺ສ ຍກ຺ເຂນ ສີເສ ປຫາຣທານສມເຍ, ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣສ຺ສ ນນ຺ໂທປນນ຺ທທມນສມເຍ ວາ ລພ຺ຠຕິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປນ ຕໂຕ ທນ຺ຘາເຍວ, ເສຕຸ ວິຍ ສີຆໂສຕາຍ ນທິຍາ ໂອຆໍ ຠວງ຺ຄເວຄໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລໍ ຌານໍ ຐເປຕຸໍ ສມຕ຺ຖຕາ, ຠວງ຺ຄປາຕໂຕ ຣກ຺ຂຓໂຍຄ຺ຍຕາ ອຘິຏ຺ຐານວສິຕາ ນາມ. ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລໍ ອຕິກ຺ກມິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐານສມຕ຺ຖຕາ ວຸຏ຺ຐານວສິຕາ ນາມ.

ອຖ ວາ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລໂຕ ອຸປຣິ ຄນ຺ຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ຐປນສມຕ຺ຖຕາ ອຘິຏ຺ຐານວສິຕາ ນາມ. ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລໂຕ ອນ຺ໂຕ ອວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຍຖາກາລວເສເນວ ວຸຏ຺ຐານສມຕ຺ຖຕາ ວຸຏ຺ຐານວສິຕາ ນາມ. ອຖ ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລໂຕ ອນູນໍ ກຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິໍ ຐເປຕຸໍ ສມຕ຺ຖຕາວ ອຘິຏ຺ຐານວສິຕາ ນາມ. ກາລປຣິຈ຺ເຉທໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສປິ ນິທ຺ທາລຸກສ຺ສ ປຏິພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ນິທ຺ໂທກ຺ກມນໍ ວິຍ ວຸຏ຺ຐິຕສມາປຕ຺ຕິເມວ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐານສມຕ຺ຖຕາ, ຕຕ຺ຖ ອາລຍາກຣຓໂຍຄ຺ຍຕາ ຈ ວຸຏ຺ຐານວສິຕາ ນາມ.

ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວສິຕາ ປນ ອາວຊ຺ຊນວສິຕາຍ ເອວ ສງ຺ຄຫິຕາ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຊວນາເນວ ຫິ ເຕສໍ ເຕສໍ ຌານງ຺ຄານໍ ອາວຊ຺ຊນານນ຺ຕຣໍ ປວຕ຺ຕານິ, ຕສ຺ມາ ຍທຄ຺ເຄນ ອາວຊ຺ຊນວສິຍາ ສິທ຺ຘິ, ຕທຄ຺ເຄນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວສິຕາ ສິທ຺ຘາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເກຈິ ປນ ຌານງ຺ຄານໍ ອປາກຏຠາເວປິ ເຕສຸ ນິຣນ຺ຕຣໍ ອາວຊ຺ຊນາຍ ປວຕ຺ຕນສມຕ຺ຖຕາ ອາວຊ຺ຊນວສິຕາ ນາມ, ເຕສໍ ຍຖາສຠາວປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວເສນ ຊວນປ຺ປວຕ຺ຕນສມຕ຺ຖຕາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວສິຕາ ນາມ. ອຖ ວາ ສຕິປິ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຊວນານໍ ປວຕ຺ຕິຍໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ອາວຊ຺ຊນສມຕ຺ຖຕາ ອາວຊ຺ຊນວສິຕາ ນາມ, ວສິຕາພເລນ ສຕ຺ຕມຊວນໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ຈຕຸປຎ຺ຈຊວເນເຫວ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສມຕ຺ຖຕາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວສິຕາ ນາມ. ອຖ ວາ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕຫິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຠາເວປິ ‘‘ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນອາວຊ຺ຊນານນ຺ຕຣເມວ ຠວງ຺ເຄສຸ ກາລໍ ອວີຕິນາເມຕ຺ວາ ສີຆເມວ ອາວຊ຺ຊິຕຸໍ ສມຕ຺ຖຕາ ອາວຊ຺ຊນວສິຕາ ນາມ, ວສິຕາພເລນ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓພເລນ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕຫິປິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕຸໍ ສມຕ຺ຖຕາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວສິຕາ ນາມາຕິ ວທນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ປເນຕາ ຍຖາວຸຕ຺ຕນິຍາເມນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາວຊ຺ຊນາທິນາ ສາເຘຕພ຺ພາ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ.

໙໒໗. ອິເມສຸ ປນ ອາທິກມ຺ມິເກນ ສມາປຊ຺ຊນພຫຸເລເນວ ຠວິຕພ຺ພໍ, ນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓພຫຸເລນ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓພຫຸລສ຺ສ ຫິ ຌານງ຺ຄານິ ຖູລານິ ທຸພ຺ພລານິ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ອຖສ຺ສ ຕານິ ເອວ ອຸປຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ອຸປຣິ ອຸສ຺ສຸກ຺ກນາຍ ປຈ຺ຈຍຕໍ ນາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ໂສ ອປ຺ປຄຸເຓ ຌາເນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກມາໂນ ປຐມຊ຺ຌານາວ ປຣິຫາຍຕິ, ນ ຈ ສກ຺ໂກຕິ ທຸຕິຍໍ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຐເມ ອວສິປ຺ປຕ຺ເຕ’’ຕິອາທິ. ອຸຠໂຕ ຠຏ຺ໂຐຕິ ປຸນ ປຐມຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ ພາໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ອເຂຕ຺ຕຎ຺ຎູ ອກຸສໂລ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ໂສ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ນາເສວຕິ, ນ ຠາເວຕິ, ນ ພຫຸລິໍ ກໂຣຕິ, ນ ສ຺ວາຘິຏ຺ຐິຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘ຍໍນູນາຫໍ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ…ເປ… ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫເຣຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ, ໂສ ນ ສກ຺ໂກຕິ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ…ເປ… ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິຕຸໍ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘ຍໍນູນາຫໍ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ…ເປ… ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫເຣຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ, ໂສ ນ ສກ຺ໂກຕິ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ…ເປ… ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິຕຸໍ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸຠໂຕ ຠຏ຺ໂຐ ອຸຠໂຕ ປຣິຫີໂນ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໙.໓໕).

໙໒໘-໓໑. ກາມສ຺ສຫຄຕາ…ເປ… ຈຣນ຺ຕີຕິ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ກາມສຫຄຕາ ຫຸຕ຺ວາ ສຎ຺ຎາ ເຈວ ມນສິກາຣາ ຈ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ. ສຎ຺ຎາສີເສນ ເຈຕ຺ຖ ຕໍສຫຄໂຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ຄຫິໂຕ, ມນກ຺ກາຣ-ຄ຺ຄຫເຓນ ອາວຊ຺ຊນນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກາມານຸປກ຺ຂນ຺ທານໍ ສຎ຺ຎາມນສິກາຣານໍ ວເສນ ຫານໍ ປຣິຫານິໍ ຠຊຕີຕິ ຫານຠາຄິຍໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ສໍກິເລສນ຺ຕິ ຫານຠາຄິໂຍ ຘມ຺ໂມ’ຕິ (ວິຠ. ໘໒໘) ວຈນໂຕ ຫານຠາຄິຍາ ກາມສຎ຺ຎາທິກາຕິ ເຕຫິ ປຣິຫາປິຍມານໍ ຌານມ຺ປິ ກາຣຓູປຈາເຣນ ຫານຠາຄິຍໍ ນາມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕທນຸຘມ຺ມຕາ ສຕີຕິ ຕສ຺ເສວ ຌານສ຺ສ ອນຸຘມ຺ມຕາ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ຕທນຸຄຕາ ສຕິປຕິຣູປກາ ນິກນ຺ຕິ. ອຕກ຺ກສຫິຕາຕິ ອວິຕກ຺ກໍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານໍ ປຕ຺ຕຸກາມສ຺ສ ຕໍ ສນ຺ຕໂຕ, ມນສິ ກໂຣໂຕ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ຕໍສຫຄຕາ. ວິເສສຠາຄິຍນ຺ຕິ ວິເສສຠູຕສ຺ສ ທຸຕິຍຊ຺ຌານສ຺ສ ປທຏ຺ຐານຕາຍ ຕໍ ຠຊຕີຕິ ວິເສສຠາຄິຍໍ. ນິພ຺ພິທາສໍຍຸຕາຕິ ວິປສ຺ສນາຣມ຺ມຓາ.

໙໓໒-໕. ປຄຸຓໂຕຕິ ວສິຕປ຺ປຕ຺ຕໂຕ. ອາສນ຺ນາກຸສລາຣິກາຕິ ນີວຣຓປ຺ປຫານສ຺ສ ຕໍປຐມຕາຍ ອາສນ຺ນນີວຣຓປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ. ຖູລໍ ນາມ ວິປຸລມ຺ປິ ເຜຄ຺ຄຸ ວິຍ ສຸຂຠຎ຺ຊນີຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຖູລຕ຺ຕາ…ເປ… ທຸພ຺ພລາ’’ຕິ. ຕໂຕຕິ ທຸຕິຍຊ຺ຌານໂຕ. ທຸພ຺ພລານິ ອງ຺ຄານິ ອິມິສ຺ສາຕິ ອງ຺ຄທຸພ຺ພລາ. ສນ຺ຕໂຕ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ວາຕິ ປຐມຊ຺ຌາເນ ວິຍ ໂອຬາຣິກງ຺ຄານໍ ອຠາວໂຕ, ສນ຺ຕຘມ຺ມສມງ຺ຄິຕາຍ ຈ ສນ຺ຕນ຺ຕິ ເອວໍ ສນ຺ຕວເສນ ມນສິ ກຕ຺ວາ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ເຍ ຘມ຺ມາ ທຸຕິຍຊ຺ຌາເນ ປີຕິສຸຂາທໂຍ, ເຕ ປຐມຊ຺ຌາເນປິ ສນ຺ຕິ, ເຕຫິ ປນ ເຕ ສນ຺ຕຕຣາ, ປຓີຕຕຣາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ນິກນ຺ຕິນ຺ຕິ ນິກາມນໍ ອເປກ຺ຂນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິຍາທາຍາຕິ ເຂເປຕ຺ວາ, ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໙໔໓-໔. ສມ຺ປສາທນນ຺ຕິ ສມ຺ປສາທນສງ຺ຂາຕາຍ ສທ຺ຘາຍ ໂຍຄໂຕ ຌານມ຺ປິ ສມ຺ປສາທນໍ ນີລວຓ຺ຓໂຍຄໂຕ ນີລວຕ຺ຖໍ ວິຍ. ນນຸ ຈາຍໍ ສທ຺ຘາ ປຐມຊ຺ຌາເນປິ ອຕ຺ຖິ, ກສ຺ມາ ອິທເມວ ‘‘ສມ຺ປສາທນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ປຐມຊ຺ຌານໍ ວິຕກ຺ກວິຈາຣກ຺ໂຂເຠນ ວີຈິຕຣງ຺ຄສມາກຸລມິວ ຊລໍ ນ ສຸປ຺ປສນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສຕິປິ ສທ຺ຘາຍ ຕໍ ສມ຺ປສາທນນ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ວິຕກ຺ກວິຈາຣກ຺ໂຂຠາຠາເວນ ລທ຺ໂຘກາສາ ພລວຕີ ສທ຺ຘາ, ຕສ຺ມາ ພລວສທ຺ຘາຍ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ອິທເມວ ‘‘ສມ຺ປສາທນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕໍ, ອຕ຺ຕນິ ຊາຕໍ, ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ອິມສ຺ສາຕິ ຕິວງ຺ຄິກໍ. ເສສນ຺ຕິ ປີຕິອາທີນໍ ອຎ຺ເຎຫິ ພລວຠາໂວ, ຕິຓ຺ຓໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ວາ ຊວນານໍ ປຣິກມ຺ໂມປຈາຣານຸໂລມໂຄຕ຺ຣຠຸຠາໂວ, ຉຏ຺ເຐ ສຕ຺ຕເມ ວາ ອປ຺ປນາຍານຸປ຺ປຕ຺ຕິ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓຕາ, ຕໂຕ ຠວງ຺ຄປາໂຕ, ປຸນ ຠວງ຺ຄໍ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ອາວຊ຺ຊນໍ, ຕໂຕ ຌານປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອິທໍ ສພ຺ພໍ ວຸຕ຺ຕາວເສສໍ ເຫຏ຺ຐາ ປຐມຊ຺ຌາເນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສມຸປລກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

໙໔໘-໙. ປິຍໂຕຕິ ກາມຍໂຕ. ອຸປ຺ປິລາປນນ຺ຕິ ກາມຎ຺ຈາຍໍ ປຣິຄ຺ຄເຫສຸ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕເປມສ຺ສ ອນາທີນວທສ຺ສິໂນ ຕຓ຺ຫາສຫຄຕາຍ ປີຕິຍາ ປວຕ຺ຕິອາກາໂຣ, ອິຘ ຈ ທຸຕິຍຊ຺ຌານປີຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ, ຕຖາປິ ສພ຺ພໂສ ປີຕິຍໍ ອວິຣຕ຺ຕສ຺ສາປິ ອນຸພນ຺ເຘຍ຺ຍາຕິ ອຸປ຺ປິລາປນໍ ອິຘ ອາທີນວວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ທຸຕິຍຊ຺ຌານສ຺ເສວ ຕຕິຍຊ຺ຌານໍ ວິຍ ອຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປິລາປນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕິ ອຸປ຺ປິລາປນໍ ວິຍາຕິ ອຸປ຺ປິລາປນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕິຍໍ ສນ຺ຕໂຕ ທິສ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໙໕໗-໘. ສຕິຍາ ສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ສຣຓລກ຺ຂຓາຍ ສຕິຍາ, ອສມ຺ໂມຫລກ຺ຂເຓນ ສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ຈ ສມ຺ປນ຺ນໍ. ກາມໍ ປຸຣິມຊ຺ຌາເນສຸປິ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ອຕ຺ຖິ, ນ ຫິ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິສ຺ສ, ອສມ຺ປຊານໂຕ ຈ ອຸປຈາຣມຕ຺ຕມ຺ປິ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ປເຄວ ອປ຺ປນາ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປນ ອວິປ຺ປໂຍຄີຠາເວນ ປວຕ຺ຕມາເນສຸ ປີຕິສຸເຂສຸ ປີຕິສງ຺ຂາຕສ຺ສ ໂອຬາຣິກງ຺ຄສ຺ສ ປຫາເນ ສຸຂຸມຕາຍ ອິຘ ສາຕິສໂຍ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎພ຺ຍາປາໂຣຕິ ອິເຘວ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎສມ຺ປນ຺ນຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອກງ຺ຄຫີນນ຺ຕິ ປີຕິຍາ ປຫີນຠາເວນ ເອກງ຺ຄວິປ຺ປຫີນໍ. ສາ ປເນສາ ທຸຕິຍຊ຺ຌານສ຺ສ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາ ວິຍ ອປ຺ປນາກ຺ຂເຓເຍວ ປຫີຍຕິ. ເຕນສ຺ສ ສາ ‘‘ປຫານງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໙໗໒. ໂສມນສ຺ສສ຺ສ ປຫີນຕ຺ຕາ ອາຫ ‘‘ເອກງ຺ຄວິປ຺ປຫີນ’’ນ຺ຕິ. ຕຎ຺ຈ ປນ ໂສມນສ຺ສໍ ເອກວີຖິຍໍ ປຸຣິມຊວເນສຸເຍວ ປຫີຍຕິ.

໙໗໔. ປຸຣິມຊ຺ຌາເນສຸ ປຣິກມ຺ມາທິວເສນ ປວຕ຺ຕານໍ ກາມາວຈຣຊວນານໍ ເອກສທິສຕ຺ຕາ ອິຘ ລພ຺ຠມານໍ ກຎ຺ຈິ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາເສວນໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອາເສວນປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕິ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຍສ຺ມາ ປທນ຺ຕຣສງ຺ຄຫິຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາວຄ຺ຄາຫາປນສງ຺ຂາຕອາເສວນປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາວໂຕ ສຸຂເວທນາ ອຸເປກ຺ຂາເວທນາຍ ອາເສວນປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕິ, ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນວ ອຸເປກ຺ຂາເວທນາຍ ຠວິຕພ຺ພໍ ສາຕິສຍໍ ສຸຂວິຣາຄຠາວນຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ອປ຺ປນາວີຖິຍໍ ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຊວເນເຫວ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

໙໗໖. ເອວໍ ຈຕຸກ຺ກນຍວເສນ ຌານປ຺ປເຠທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ປຎ຺ຈກນຍມ຺ປິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍໍ ຈຕຸກ຺ກນເຍ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທ຺ວິຘາ ປນ ກຕ຺ວານາຕິ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ປຫານງ຺ຄວເສນ ຄຓນໂຕ ທ຺ວິຘາ ກຕ຺ວາ. ທຸຕິຍໍ ຕຕິຍໍ ກຕນ຺ຕິ ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕໍ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣນ຺ຕິ ເອວໍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານຎ຺ເຈວ ຕຕິຍຊ຺ຌານຎ຺ຈ ກຕໍ ອຠິຘມ຺ເມຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ ຫິ ປຎ຺ຈກນໂຍ ສຣູປໂຕ ນ ຄຫິໂຕ, ກສ຺ມາ ປນ ອຠິຘມ຺ເມ ຄຫິໂຕຕິ? ປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສຍໂຕ, ສນ຺ນິສິນ຺ນເທວປຣິສາຍ ຫິ ເຍສໍ ປຐມຊ຺ຌາເນ ວິຕກ຺ໂກ ເອວ ໂອຬາຣິກໂຕ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ອິຕເຣ ສນ຺ຕໂຕ, ເຕສໍ ຈຕຸຣງ຺ຄິກໍ ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕໍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈກນເຍນ ເທເສສິ. ເຍສໍ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາ ໂອຬາຣິກໂຕ ອຸປຏ຺ຐິຕາ, ຕໂຕ ເຕສໍ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣໍ ຕິວງ຺ຄິກໍ ກຕ຺ວາ ຈຕຸກ຺ກນເຍນ ເທເສສິ. ເຍສໍ ວິຕກ຺ໂກວ ໂອຬາຣິກໂຕ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ເຕຫິ ຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຈຕຸຣງ຺ຄິກໍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ສກ຺ກາ. ເຍສໍ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາ, ເຕຫິ ທ຺ເວປິ ເອກໂຕ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຕິວງ຺ຄິກໍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ສກ຺ກາ.

໙໗໙. ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນວເສນ ສຸຏ຺ຐຸ ມຘຸຣໍ, ຕໂຕເຍວ ວຣຕຣໍ ວຈນໍ ຍສ຺ສ ໂສຍໍ ສຸມຘຸຣວຣຕຣວຈໂນ. ກໍ ນຸ ຊນໍ ເນວ ຣຎ຺ຊຍຕິ, ນ ຫິ ເອກມ຺ປິ ນ ຣຎ຺ຊຍຕິ. ອຕິນິສິຕ …ເປ… ນີໂຍຍນ຺ຕິ ອຕິຕິຂິຓພຸທ຺ຘິປ຺ປສາເທຫິ ຊເນຫິ ເວທນີໂຍ ອຍໍ ຄນ຺ໂຖ, ປຣິຈ຺ເຉໂທຕິ ວາ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອິຕິ ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖວິກາສິນິຍາ ນາມ

ອຠິຘມ຺ມາວຕາຣສໍວຓ຺ຓນາຍ

ຣູປາວຈຣສມາຘິຠາວນານິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.