໑໒. ທ຺ວາທສໂມ ປຣິຈ຺ເຉໂທ

ປຎ຺ຎຕ຺ຕິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

ເອຕ຺ຖາຕິ ຍຖາອຸທ຺ທິຏ຺ຐຘມ຺ມານໍ ນິທ຺ເທສປຣິໂຍສາເນ. ເອຕ຺ຕກເມວາຕິ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກຣູປນິພ຺ພານມຕ຺ຕເມວ. ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ພໂຕຕິ ປຣມຕ຺ຖຘມ຺ມາ ວິຍ ສກສກສຠາວວເສນ ອປຎ຺ຎາຍມານາ ຫຸຕ຺ວາ ໂລກສງ຺ເກຕວເສນ ປຎ຺ຎາປິຍມານຕ຺ຕາ. ປຎ຺ຎາປນໂຕຕິ ປຣມຕ຺ຖວເສນ ວິຊ຺ຊມານາວິຊ຺ຊມານຘມ຺ມານໍ ປກາສນວເສນ ປຎ຺ຎາປນໂຕ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ພໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ປຎ຺ຎາປີຍຕິ ປກາເຣນ ຎາປີຍຕີຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ເອວໍ ກມ຺ມສາຘນວເສນ ອຕ຺ຖປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠູຕາ ອຸປາທາປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ປຎ຺ຎາປນໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ປຎ຺ຎາເປຕິ ປກາເຣນ ຎາເປຕີຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ເອວໍ ກຕ຺ຕຸສາຘນວເສນ ຕສ຺ສາ ອຠິຘາຍກຠູຕາ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິທຸກນິທ຺ເທເສ ‘‘ສງ຺ຂາ…ເປ… ໂວຫາໂຣ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໓໑໓-໑໓໑໔) ຈຕູຫິ ປເທຫິ ອຸປາທາປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ນາມໍ…ເປ… ອຠິລາໂປ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໓໑໓-໑໓໑໔) ຉຫິ ປເທຫິ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ກຖິຕາຕິ ອາຈຣິຍານໍ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຕເນວາຫາ’’ຕິອາທິ. ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ອຠິຘມ຺ມມາຕິກາຍ ວຸຕ຺ຕານໍ ກຸສລາກຸສລາທິຘມ຺ມານໍ. ສງ຺ຂາຕິ ‘‘ອຫໍ ມມາ’’ຕິອາທິນາ ສງ຺ຂາຍມານຕາ. ສມຎ຺ຎາຕິ ສງ຺ເກຕວເສນ ຎາຍມານຕາ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ອສງ຺ກຣວເສນ ອເນກຘາ ວິຠຊິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາປິຍມານຕາ. ໂວຫາໂຣຕິ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈມານຕາ, ກຖນວເສນ ອຸປຍຸຊ຺ຊມານຕາ ວາ. ອຕ຺ຖາຠິມຸຂໍ ນມຕີຕິ ນາມໍ. ຕໍ ປນ ອນ຺ວຕ຺ຖຣຸຬ຺ຫີວເສນ ທຸວິຘໍ, ສາມຎ຺ຎຄຸຓກິຕ຺ຕິມໂອປປາຕິກນາມວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ. ນາມກມ຺ມນ຺ຕິ ນາມກຣຓໍ. ນາມເຘຍ຺ຍນ຺ຕິ ນາມຐປນໍ, ນາມເຘຍ຺ຍນ຺ຕິ ວາ ເສຏ຺ຐານໍ ນາມໍ. ອກ຺ຂຣທ຺ວາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕິ ກຖນໍ ນິຣຸຕ຺ຕິ. ພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ປາກຏກຣຓໍ. ອຠິລາໂປຕິ ອຠິລາປນໍ.

ອຫນ຺ຕິ ຣູປາທິວິນິມຸຕ຺ຕໍ ອຫໍກາຣພຸທ຺ຘິວິສຍຠູຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ຂນ຺ຘສມູຫສນ຺ຕານມຸປາທາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕທຎ຺ຎານຎ຺ຎຠາເວນ ອນິພ຺ພຈນີຍໍ ອຸປາທາປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ວທຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຫນ຺ຕິ ຫີ’’ຕິອາທິ. ‘‘ອຫນ຺ຕິ…ເປ… ກຕ຺ວາ’’ຕິ ອຸປາທາປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຍຖາຕິອາທິນາ ຕໍ ປກາເສຕິ.

ຍສ຺ມາ ‘‘ສມຎ຺ຎາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ໂວຫາໂຣ’’ຕິ ‘‘ເອວໍ ສງ຺ຂາ’’ຕິ ອິມສ຺ເສວ ເວວຈນໍ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິທານິ ປຎ຺ຎາປນໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ຕທນຸຣູປາ ຊາຕາຕິ ຕຊ຺ຊາ, ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວິຍ ເກວລໍ ໂລກສງ຺ເກຕວເສເນວ ອຫຸຕ຺ວາ ຘມ຺ມສຠາວສ຺ສ ອນຸຣູປວເສນ ປວຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິປິ ວຈນຕ຺ຖສງ຺ຂາຕກາຣຓໍ ອຸປາທາຍ ປຏິຈ຺ຈ ປວຕ຺ຕນໂຕ ອຸປາທາປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂວຫາຣໍ ລຠຕີຕິ ຕສ຺ສາປິ ອຸປາທາປຎ຺ຎຕ຺ຕິປຣິຍາໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ຄຓ຺ຐິປທກາເຣນາປິ ຫິ ອິມິນາວ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອຸປາທາປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ອຸປາທານວຕີ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ກາຣຓວຕິໍ ກາຣຓຠູຕມຕ຺ຖມຸປາທາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕນ຺ນິສ຺ສເຍນ ປຎ຺ຎາປີຍຕິ, ສພ຺ໂພປິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິເຠໂທ ອເນນ ລກ຺ຂເຓນ ອຸປາທາປຎ຺ຎຕ຺ຕິເມວ ຠຊຕິ. ອນຸປາທາຍ ຫິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປນິຘາປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ປຏິປກ຺ຂຠູຕໍ ເອກປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ອຸປນິຘາຍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຈກ຺ຂຸໂສຕ-ຄ຺ຄຫເຓນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຍຕນານິ ທສ຺ເສຕິ, ຣູປສທ຺ທ-ຄ຺ຄຫເຓນ ພາຫິຣາຍຕນານິ. ປຖວີເຕໂຊວາຍຸ-ຄ຺ຄຫເຓນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນໍ ປເຠທໂຕ ທສ຺ເສຕິ. ເອເຕເນວ ຘມ຺ມາຍຕເນປິ ລພ຺ຠມານເຠໂທ ທສ຺ສິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຍສ຺ມາ ປຖວາທິກາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ສສມ຺ຠາຣປຖວິຍໍ ເອກສ຺ສ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສມູຫເມໂວປາທາຍ ປຎ຺ຎາປີຍຕິ, ຆຏາທິກາ ຈ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຘມ຺ມສມູເຫສຸ ສພ຺ເພສເມວ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສມູຫເມໂວປາທາຍ ປຎ຺ຎາປີຍຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອກສ຺ສ ວາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເອກສ຺ສ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສມູຫມຸປາທາຍ ປຎ຺ຎາປິຍມານາຍ ປຖວາທິວເສນ ປາກຏຠາວໂຕ ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອິຕຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຖ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ສມູຫປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນາມ ສມູຫສ຺ສ ປຎ຺ຎາປນໂຕ. ທິສາກາສາທີສຸ ທິສາ-ຄ຺ຄຫເຓນ ຈນ຺ທສູຣິຍາວຕ຺ຕນມຸປາທາຍ ປຎ຺ຎາປິຍມານໍ ປຸຣຕ຺ຖິມາທິທິສາປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ. ອາກາສ-ຄ຺ຄຫເຓນ ອສມ຺ຜຸຏ຺ຐຘມ຺ເມ ອຸປາທາຍ ປຎ຺ຎາປິຍມານໍ ກູປຄຸຫາທິອາກາສປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ. ກາລ-ຄ຺ຄຫເຓນ ຈນ຺ທາວຕ຺ຕນາທິກມຸປາທາຍ ປຎ຺ຎາປິຍມານໍ ປຸພ຺ພຓ຺ຫາທິກາລປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ. ນິມິຕ຺ຕ-ຄ຺ຄຫເຓນ ພຫິທ຺ຘາ ປຖວີມຓ຺ຑລາທິກໍ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກຎ຺ຈ ຠາວນາວິເສສໍ ອຸປາທາຍ ປຎ຺ຎາປິຍມານໍ ກສິຓນິມິຕ຺ຕາທິກໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຠາວ-ຄ຺ຄຫເຓນ ຠາວນາພເລນ ອປ຺ປວຕ຺ຕນສຠາວໍ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນຌານໍ ອຸປາທາຍ ປວຕ຺ຕໍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນຌານາຣມ຺ມຓໍ ອຠາວປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ. ນິໂຣຘ-ຄ຺ຄຫເຓນ ຠາວນາພເລນ ນິຣຸທ຺ຘໍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ນິສ຺ສາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນິໂຣຘປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ. ອາທິ-ຄ຺ຄຫເຓນ ຂຍາທິສຠາວໍ ຕໍ ຕໍ ຘມ຺ມມຸປາທາຍ ປຎ຺ຎາປິຍມານໍ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓາທິກໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສາປິ ຫິ ທິສາກາສາທິກາ ວິຍ ຘມ຺ມສມູຫມຸປາທາຍ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕຠາວໂຕ ອສມູຫປຎ຺ຎຕ຺ຕິເຍວາຕິ.

ສາຕິ ອຍໍ ທ຺ວິຘາ ອຸປາທາປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຕຊ຺ຊາປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິໂຕ ອຸປາທາປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍເຍວ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິຊ຺ຊມານໍ ປຣມຕ຺ຖໍ ໂຊຕຍຕີ’’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອຸປຣິ ‘‘ຉ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍປິ ເອຕ຺ເຖວ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຊ຺ຊມານນ຺ຕິ ສຠາເວນ ອຸປລພ຺ຠມານໍ. ອວິຊ຺ຊມານນ຺ຕິ ຐເປຕ຺ວາ ໂລກສງ຺ເກຕໍ ສຠາວວເສນ ອນຸປລພ຺ຠມານໍ. ນາມມຕ຺ຕນ຺ຕິ ນາມມຕ຺ຕວນ຺ຕໍ. ໂສຕທ຺ວາຣຊວນານນ຺ຕຣນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສທ຺ທາຣມ຺ມຓາຍ ໂສຕທ຺ວາຣຊວນວີຖິຍາ, ຕທນຸສາຣປ຺ປວຕ຺ຕາຍ ອຕີຕສທ຺ທາຣມ຺ມຓາຍ ມໂນທ຺ວາຣຊວນວີຖິຍາ ຈ ອນນ຺ຕຣປ຺ປວຕ຺ເຕນ. ມໂນທ຺ວາຣຊວນວີຖິປິ ຫິ ໂສຕທ຺ວາຣຊວນານນ຺ຕຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ຕຄ຺ຄຫເຓເນວ ອິຘ ຄຫິຕາ. ຄຫິຕປຸພ຺ພສງ຺ເກເຕນາຕິ ‘‘ອຍໍ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ, ອິທມິມສ຺ສ ວາຈກ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວຈນວຈນຕ຺ຖສມ຺ພນ຺ຘຄ຺ຄຫຓວເສນ ຄຫິຕປຸພ຺ພຠາວສງ຺ເກເຕນ. ຍາຍາຕິ ຍາຍ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ກຣຓຠູຕາຍ. ມໂນທ຺ວາຣຊວນວິຎ຺ຎາເຓນ ກຕ຺ຕຸຠູເຕນ. ມໂນທ຺ວາຣຊວນວິຎ຺ຎາເຓນ ວາ ກຣຓຠູເຕນ, ຍາຍ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ກຕ຺ຕຸຠູຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຎາປີຍຕີຕິ ສມ຺ມຸຕິປຣມຕ຺ຖວເສນ ປນ ທຸວິຘໍ ອຕ຺ຖຊາຕໍ ປຎ຺ຎາປີຍຕິ ວິຎ຺ຎາປີຍຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ອຕ຺ຖາ ຍສ຺ສານຸສາເຣນ, ວິຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ ຕໂຕ ປຣໍ;

ສາຍໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ, ໂລກສງ຺ເກຕນິມ຺ມິຕາ’’ຕິ.

ກຕຣຊວນວີຖິຍໍ ປນາຍໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ? ‘‘ຆໂຏ’’ຕິອາທິສທ຺ທໍ ສຸຓນ຺ຕສ຺ສ ເອກເມກໍ ສທ຺ທໍ ອາຣພ຺ຠ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຕີຕາຣມ຺ມຓວເສນ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ຊວນວາຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໂຕ ສທ຺ທສມຸທາຍມາຣພ຺ຠ ເອໂກ, ຕໂຕ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິມາຣພ຺ຠ ເອໂກຕິ ເອວໍ ສທ຺ທສມຸທາຍາຣມ຺ມຓາຍ ຊວນວີຖິຍາ ອນນ຺ຕຣໍ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ປາກຏາ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ປຣໍ ອຕ຺ຖາວໂພໂຘຕິ ອາຈຣິຍາ.

ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ຉກ຺ກນໂຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຖາ ອວິຊ຺ຊມານານນ຺ຕິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອວິຊ຺ຊມານານໍ. ເກນຈິ ອາກາເຣນາຕິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ, ໂລກສງ຺ເກຕໂຕ ວາ ເກນຈິ ປກາເຣນ. ອນຸປລພ຺ຠມານານໍ ປຎ຺ຈມສຈ຺ຈາທີນນ຺ຕິ ອາກາສາທິປຎ຺ຈມສຈ຺ຈາທີນໍ. ອາທິ-ຄ຺ຄຫເຓນ ອຏ຺ຐມໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທິເກ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປກຕິປຸຣິສາທີນນ຺ຕິ ສຕ຺ວຣຊຕມານໍ ສມານາວຕ຺ຖາ ປກຕິອງ຺ຄຸຏ຺ຐາທິປຣິມາໂຓ ກາຣໂກ ເວທໂກ ອຕ຺ຕາ ປຸຣິໂສຕິອາທິນາ ປຣິກປ຺ປິຕານໍ ປກຕິປຸຣິສາທີນໍ. ອາທິ-ຄ຺ຄຫເຓນ ອາກາສກຸສຸມາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ວິຊ຺ຊມາເນນ ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ວິຊ຺ຊມານາຫິ ວິຊ຺ຊາທີຫິ ອວິຊ຺ຊມານສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເສເສສຸປິ ອິມິນາວ ນຍານຸສາເຣນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ເຖວາຕິ ອຸປາທາປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍເມວ.

‘‘ກຸສຄ຺ເຄນຸທກມາທາຍ, ສມຸທ຺ເທ ອຸທກໍ ມິເນ;

ເອວໍ ມານຸສກາ ກາມາ, ທິພ຺ພກາມານ ສນ຺ຕິເກ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໑.໓໘໙) –

ວຈນໂຕ ມນຸສ຺ສໂລເກ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອຸປນິຘາຍ ນິຫີນາເຍວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກປຓໍ…ເປ… ນິຘາຍາ’’ຕິ. ມານຸສກນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສໂລເກ ຠວໍ. ປຣມຕ຺ໂຖ ຈ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ປາຐເສໂສ.

໗໗໘. ຕຕິຍາ ໂກຏິ ນ ວິຊ຺ຊຕິ ອນຸປລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ –

‘‘ທຸເວ ສຈ຺ຈານິ ອກ຺ຂາສິ, ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວທຕໍ ວໂຣ;

ສມ຺ມຸຕິໍ ປຣມຕ຺ຖຎ຺ຈ, ຕຕິຍໍ ໂນປລພ຺ຠຕີ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໔໓໙-໔໔໓);

ປຣວາເທສຸ ນ ກມ຺ປຕີຕິ ປກຕິປຸຣິສນ຺ຕຣາທິວາທີນໍ ປເຣສໍ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ວາເທສຸ ສມ຺ປຕ຺ເຕສຸ, ນິມິຕ຺ຕຠູເຕສຸ ວາ ນ ກມ຺ປຕິ ນ ປເວຘຕິ ນ ຈລຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິຕິ ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖວິກາສິນິຍາ ນາມ

ອຠິຘມ຺ມາວຕາຣສໍວຓ຺ຓນາຍ

ປຎ຺ຎຕ຺ຕິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.