໘. ອຏ຺ຐໂມ ປຣິຈ຺ເຉໂທ

ປກິຓ຺ຓກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໔໗໕-໖. ອິທານິ ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕານໍ ປາກຏຠາວຕ຺ຖໍ –

‘‘ສຸຕ຺ຕໍ ໂທວາຣິໂກ ເຈວ,

ຄາມິລ຺ໂລ ອມ຺ພໂຄຬິໂຍ;

ຊຈ຺ຈນ຺ໂຘ ປີຐສປ຺ປີ ຈ,

ອຸປນິສ຺ສຍມຕ຺ຖໂສ’’ຕິ. (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໔໙໘ ວິປາກຸທ຺ຘາຣກຖາ) –

ອຏ຺ຐກຖາຍ ອາຄຕມາຕິກາຍ ວເສນ ປກິຓ຺ຓກນຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິທານິ ປນາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ມນສນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕານໍ. ‘‘ມານສ’’ນ຺ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ. ປນ຺ຖມກ຺ກຏໂກຕິ ປາຓກປຏງ຺ຄາທີນໍ ສຎ຺ຈຣຓຏ຺ຐາເນ ຊາລໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ເຕສໍ ມຄ຺ຄຣກ຺ຂຓໂຕ ‘‘ປນ຺ຖມກ຺ກຏໂກ’’ຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ອຸຓ຺ຓນາຠິ. ທິສາສຸ ປນ ປຎ຺ຈສູຕິ ອຸປເມຕພ຺ພານໍ ປຎ຺ຈປສາທານໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ມຄ຺ເຄ, ຕຕ຺ຖ ຊາລມຊ຺ເຌຕິ ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສຸຕ຺ຕໍ ປສາເຣຕ຺ວາຕິ ຊາລພນ຺ຘນມາຫ.

໔໗໘-໘໐. ນ຺ຕິ ຣຸຘິຣມາຫ. ທິສາສຸ ທຸຕິຍາທີສຸ ສຸຕ຺ເຕ…ເປ… ຆຏ຺ຏິເຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ປສາທາ ປຎ຺ຈ ທຏ຺ຐພ຺ພາ’’ຕິອາທິ ອຸປມາສໍສນ຺ທນໍ. ຈິຕ຺ຕໍ…ເປ… ວິຍາຕິ ຫທຍວຕ຺ຖຸໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕມານຈິຕ຺ຕໍ ຊາລມຊ຺ເຌ ນິປນ຺ນມກ຺ກຏໂກ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໔໘໒-໕. ປສາທຆຏ຺ຏນນ຺ຕິ ປສາເທ ຆຏ຺ຏິຕໍ. ຠວງ຺ຄາວຏ຺ຏນນ຺ຕິ ຠວງ຺ຄໍ ອາວຏ຺ເຏນ຺ຕໍ. ຘມ຺ມໂຕ ອຎ຺ຎາ ກາຈິ ກິຣິຍາ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ຘມ຺ມເມວ ຈລເນນ ສຫ ອຸປເມຕິ. ສຸຕ຺ຕານຸສາຣໍວາຕິ ສຸຕ຺ຕານຸສາເຣນ ຄມນໍ ວິຍ. ຊວນສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຣສານຸຠວນໂຕ ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ ຍູສປາເນນ ສທ຺ຘິໍ ອຸປເມຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ. ວຕ຺ຖຸໍເຍວາຕິ ຍຖາ ປຸຣິມຈິຕ຺ຕານິ ຫທຍວຕ຺ຖຸນິສ຺ສິຕານິ ປສາທວຕ຺ຖຸໍ ອນຸຄຕານິ ອຎ຺ຎາຣມ຺ມຓານິ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ຠວງ຺ຄໍ. ຕໍ ປນ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓນ຺ຕຣຣຫິຕໍ ເກວລໍ ຫທຍວຕ຺ຖຸເມວ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ທີເປຕິ. ປຣິວຕ຺ຕນນ຺ຕິ ປຸນ ຠວງ຺ຄຠາເວນ ປຣິວຕ຺ຕນໍ. ຠວງ຺ຄາວຊ຺ຊນາທີນໍ ຘມ຺ມໂຕ ເຠເທປິ ສນ຺ຕຕິວເສນ ເອກຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອເກເນວ ມກ຺ກຏເກນ ອຸປມາສໍສນ຺ທນໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໔໘໖-໙໐. ອຸປມາ ເອວ ໂອປມ຺ມໍ. ຕໂຕ ປສາທວຕ຺ຖຸໂຕ ຈິຕ຺ຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ທີປິຕໍ ອິມິນາ ໂອປມ຺ເມນ. ເອເກກາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ຣູປາທີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ເອເກກໍ ອາຣມ຺ມຓໍ. ສພ຺ພໂສຕິ ສພ຺ເພສຸ ຈກ຺ຂາທີສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທານິ ເອເກກາຣມ຺ມຓສ຺ສ ທ຺ວີສຸ ທ຺ວີສຸ ອາປາຖຄມນໍ ປກາເສຕຸໍ ‘‘ຣູປໍ ຈກ຺ຂຸປສາທມ຺ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຂ ອາກາເສ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຂໂຄ, ປກ຺ຂິ. ສາຂິໂນຕິ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ.

໔໙໒-໓. ຣູປສ຺ສາຕິ ສມ຺ພນ຺ເຘ ສາມິວຈນໍ, ຕສ຺ສ ປນ ຆຏ຺ຏນໍ, ອາປາຖຄມນມ຺ປິ ຈາຕິ ທ຺ວີຫິ ສຫ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປສາທສ຺ສາຕິ ກມ຺ມຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ, ອຕ຺ຖໂຕ ອາປາຖຄມນມ຺ປິ ຈາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອາຣມ຺ມຓວເສນ, ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສປິ ປສາທຆຏ຺ຏເນນ ຈ ຠວງ຺ຄຈລນສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ອາປາຖໍ ວິຍ ອຸປຄມນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໙໔-໕. ຕໂຕຕິ ຠວງ຺ຄຈລນໂຕ ປຣໍ, ກຸສລໍ ຊວນໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ກາມາວຈຣກຸສລຊວນຈິຕ຺ຕໍ. ອກຸສລເມວ ວາຕິ ວາ-ສທ຺ເທນ ກິຣິຍາພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອຕ຺ຖ ສິຍາ – ໂກ ປເນຕໍ ຊວນໍ ກຸສລຕາຍ ວາ ອກຸສລຕາຍ ວາ ນິຍເມຕີຕິ? ໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ ເຈວ ອໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ ຈ. ຍສ຺ສ ຫິ ຈຕຸຈກ຺ກສມ຺ປທາວເສນ ໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ ປວຕ຺ຕຕິ, ອາວຊ຺ຊນໍ, ໂວຏ຺ຐພ຺ພນຎ຺ຈ ໂຍນິໂສວ ອາວຏ຺ເຏຕິ, ວວຕ຺ຖາເປຕິ ຈ, ຕສ຺ສ ອກຸສລຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ. ຍສ຺ສ ປນ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ອໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ ຈ ໂຫຕິ, ອາວຊ຺ຊນໍ, ໂວຏ຺ຐພ຺ພນຎ຺ຈ ອໂຍນິໂສ ຈ ອາວຏ຺ເຏຕິ, ວວຕ຺ຖາເປຕິ ຈ, ຕສ຺ສ ກຸສລຊວນຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ ກຸສລຕາຍ, ອໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ ອກຸສລຕາຍ ຈ ນິຍເມຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກິຣິຍາຊວນໍ ປນ ອຣຫຕ຺ຕເມວ ນິຍເມຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ກິຣິຍາຊວນໍ ປນ ມນສິກາໂຣ ຈ ນິຍເມຕິ. ຍຖາ ຫິ ອາວຊ຺ຊນໍ ກຸສລາກຸສລານໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ກິຣິຍາຊວນສ຺ສາປີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

໔໙໗. ໂທວາຣິໂກປມາທີນີຕິ ເອຕ຺ຖ ເອໂກ ຣາຊາ ສຍນຄໂຕ ນິທ຺ທາຍຕິ, ຕສ຺ສ ປຣິຈາຣໂກ ປາເທ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ນິສີທິ, ພຘິຣໂທວາຣິໂກ ທ຺ວາເຣ ຐິໂຕ, ຕໂຍ ປຏິຫາຣາ ສຍນສ຺ສ, ທ຺ວາຣສ຺ສ ຈ ມຊ຺ເຌ ປຏິປາຏິຍາ ຐິຕາ. ອເຖໂກ ປຈ຺ຈນ຺ຕວາສີ ມນຸສ຺ໂສ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ອາທາຍ ທ຺ວາຣໍ ອາໂກເຏສິ, ພຘິຣໂທວາຣິໂກ ສທ຺ທໍ ນ ສຸຓາຕິ, ປາທປຣິມຊ຺ຊໂກ ສຎ຺ຎໍ ອກາສິ, ຕາຍ ສຎ຺ຎາຍ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ປສ຺ສິ, ປຐມປຏິຫາໂຣ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທຸຕິຍສ຺ສ ອທາສິ, ທຸຕິໂຍ ຕຕິຍສ຺ສ, ຕຕິໂຍ ຣຎ຺ໂຎ, ຣາຊາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ. ຕຕ຺ຖ ຣາຊາ ວິຍ ຊວນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ປາທປຣິມຊ຺ຊໂກ ວິຍ ອາວຊ຺ຊນໍ, ພຘິຣໂທວາຣິໂກ ວິຍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕໂຍ ປຏິຫາຣາ ວິຍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນາທີນິ ຕີຓິ ວີຖິຈິຕ຺ຕານິ, ປຈ຺ຈນ຺ຕວາສິໂນ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ອາທາຍ ທ຺ວາຣາໂກຏນໍ ວິຍ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ປສາທຆຏ຺ຏນໍ, ປາທປຣິມຊ຺ຊເກນ ສຎ຺ຎາຍ ທິນ຺ນກາໂລ ວິຍ ກິຣິຍາມໂນຘາຕຸຍາ ຠວງ຺ຄສ຺ສ ອາວຏ຺ຏິຕກາໂລ, ເຕນ ທິນ຺ນສຎ຺ຎາຍ ພຘິຣໂທວາຣິກສ຺ສ ທ຺ວາຣວິວຣກາໂລ ວິຍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມເຓ ທສ຺ສນກິຈ຺ຈສາຘນກາໂລ, ປຐມປຏິຫາເຣນ ປຓ຺ຓາກາຣສ຺ສ ຄຫິຕກາໂລ ວິຍ ວິປາກມໂນຘາຕຸຍາ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕກາໂລ, ປຐເມນ ທຸຕິຍສ຺ສ ທິນ຺ນກາໂລ ວິຍ ວິປາກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ສນ຺ຕີຣິຕກາໂລ, ທຸຕິເຍນ ຕຕິຍສ຺ສ ທິນ຺ນກາໂລ ວິຍ ກິຣິຍາມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ວວຕ຺ຖາປິຕກາໂລ, ຕຕິເຍນ ຣຎ຺ໂຎ ທິນ຺ນກາໂລ ວິຍ ໂວຏ຺ຐພ຺ພເນນ ຊວນສ຺ສ ນິຍ຺ຍາຕິຕກາໂລ, ຣຎ຺ໂຎ ປຣິໂຠຄກາໂລ ວິຍ ຊວນສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຣສານຸຠວນກາໂລຕິ ອຍໍ ໂທວາຣິໂກປມາ.

‘‘ອິທໍ ປນ ໂອປມ຺ມໍ ກິໍ ທີເປຕີ’’ຕິອາທິ ອຸຈ຺ຉຸຍນ຺ຕູປມາຍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພາ. ສມ຺ພຫຸລາ ຄາມທາຣກາ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ປໍສຸໍ ກີຬນ຺ຕິ, ຕຕ຺ເຖກສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ກຫາປໂຓ ປຏິຫຎ຺ຎິ. ໂສ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຫຕ຺ເຖ ປຏິຫຕໍ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອເຖໂກ ‘‘ປຓ຺ຑຣໍ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອປໂຣ ສຫ ປໍສຸນາ ຄາຬ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫິ. ອຎ຺ໂຎ ‘‘ປຸຖຸລໍ ຈຕຸຣສ຺ສໍ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອປໂຣ ‘‘ກຫາປໂຓ ເອໂສ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ອາຫຣິຕ຺ວາ ມາຕຸ ອທໍສຸ, ສາ ກມ຺ເມ ອຸປເນສິ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ພຫຸລານໍ ທາຣການໍ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ກີຬນ຺ຕານໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນກາໂລ ວິຍ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ, ກຫາປຓສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ປຏິຫຕກາໂລ ວິຍ ອາຣມ຺ມເຓນ ປສາທສ຺ສ ຆຏ຺ຏິຕກາໂລ, ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕກາໂລ ວິຍ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກິຣິຍາມໂນຘາຕຸຍາ ຠວງ຺ຄສ຺ສ ອາວຏ຺ຏິຕກາໂລ, ‘‘ປຓ຺ຑຣໍ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕກາໂລ ວິຍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ທສ຺ສນກິຈ຺ຈສ຺ສ ສາຘິຕກາໂລ, ສຫ ປໍສຸນາ ຄາຬ຺ຫໍ ຄຫິຕກາໂລ ວິຍ ວິປາກມໂນຘາຕຸຍາ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕກາໂລ, ‘‘ປຸຖຸລໍ ຈຕຸຣສ຺ສໍ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕກາໂລ ວິຍ ວິປາກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ສນ຺ຕີຣິຕກາໂລ, ‘‘ກຫາປໂຓ ເອໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕກາໂລ ວິຍ ກິຣິຍາມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ວວຕ຺ຖາປິຕກາໂລ, ມາຕຣາ ກມ຺ເມ ອຸປນີຕກາໂລ ວິຍ ຊວນສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຣສານຸຠວນໍ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຍໍ ຄາມທາຣໂກປມາ.

ອິທໍ ໂອປມ຺ມໍ ກິໍ ທີເປຕິ? ກິຣິຍາມໂນຘາຕຸ ອທິສ຺ວາວ ຠວງ຺ຄໍ ອາວຏ຺ເຏຕິ, ວິປາກມໂນຘາຕຸ ອທິສ຺ວາວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕິ, ວິປາກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ອທິສ຺ວາວ ສນ຺ຕີເຣຕິ, ກິຣິຍາມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ອທິສ຺ວາວ ວວຕ຺ຖາເປຕິ, ຊວນໍ ອທິສ຺ວາວ ອາຣມ຺ມຓຣສໍ ອນຸຠວຕິ, ເອກນ຺ເຕນ ປນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓເມວ ທສ຺ສນກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕີຕິ ທີເປຕິ. ຊຈ຺ຈນ຺ຘປີຐສປ຺ປີອຸປມາ ອຸປຣິ ອາຄມິສ຺ສຕິ.

໔໙໘-໕໐໙. ເອຕ຺ຕກາ ອຸປມາ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ໂທວາຣິໂກປມາທີນີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອຸປນິສ຺ສຍມຕ຺ຖໂສ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸປນິສ຺ສຍຠາວໍ ປກາເສຕຸໍ ‘‘ອສມ຺ເຠເທນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອສມ຺ເຠເທນາຕິ ອວິນຏ຺ຐຠາເວນ, ວາຕປິຕ຺ຕາທີຫິ ອນຸປຫຕຠາເວນ ຈ. ວາຕປິຕ຺ຕາທິອຸປຫຕມ຺ປິ ຫິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາວານຸປຄມນໂຕ ສມ຺ຠິນ຺ນເມວ ນາມ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອຕ຺ຖິກ຺ຂເຓເຍວ ນິສ຺ສຍຠາວູປຄມນໂຕ ຂຓວເສນ ອສມ຺ເຠໂທປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ເອສ ນໂຍ ໂສຕປສາທາທີສຸປິ. ຣູປາປາຖຄເມນາຕິ ທູເຣ ຐິຕສ຺ສ ຜລິກາທີຫິ ອນ຺ຕຣິຕສ຺ສ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ໂຍຄ຺ຍເທເສ ອວຏ຺ຐິຕວເສນ ຣູປສ຺ສ ອາປາຖຄມເນນ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ທູເຣ ຐິຕໍ, ປຣມ຺ມຸເຂ ຐິຕມ຺ປິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອາປາຖຄຕເມວ ນາມ ໂຫຕິ. ອາໂລກນິສ຺ສເຍນາປີຕິ ຣູປາວຠາສນສມຕ຺ຖອາໂລກສງ຺ຂາຕນິສ຺ສເຍນ. ອາໂລເກ ສຕິ ສມ຺ຠໂວ ເຈຕ຺ຖ ອາໂລກນິສ຺ສຍຕາ, ນ ອາໂລກສ຺ສ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ. ມນກ຺ກາໂຣວ ເຫຕຸ ມນກ຺ກາຣເຫຕຸ, ເຕນ ສຫ ວຕ຺ຕຕີຕິ ສມນກ຺ກາຣເຫຕຸ. ເຕນ ອາໂລກນິສ຺ສິຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ສເມເຕຫີຕິ ສໍຍຸຕ຺ເຕຫິ ເອກີຠູເຕຫິ, ນ ເອກສ຺ສປິ ວິຣເຫນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອາກາສນິສ຺ສເຍນາຕິ ກຓ຺ຓຈ຺ຉິທ຺ທສງ຺ຂາຕອາກາສນິສ຺ສເຍນ. ເຕເນວ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ນ ຫິ ປິຫິຕກຓ຺ຓຈ຺ຉິທ຺ທສ຺ສ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ພາຫິຣາກາສມ຺ປິ ປນ ອິຈ຺ຉິຕເມວ. ຕຖາ ຫິ ອວິວເຣ ເຄເຫ ນິສີທິຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈມານານໍ ພຫິ ຐິຕາ ນ ສຸຓນ຺ຕິ. ວາໂຍສນ຺ນິສ຺ສເຍນາຕິ ນາສິກຈ຺ຉິທ຺ທໍ ປວິສນວາຍຸສນ຺ນິສ຺ສເຍນ. ອາໂປສນ຺ນິສ຺ສເຍນາຕິ ເຂຬສງ຺ຂາຕອາໂປສນ຺ນິສ຺ສເຍນ. ປຖວີສນ຺ນິສ຺ສເຍນາຕິ ກາຍປສາທວຕ຺ຖຸສ຺ສ ປຖວີຘາຕຸສນ຺ນິສ຺ສເຍນ. ມໂນວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ຊວນມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ.

໕໑໐-໑໑. ມໂນ…ເປ… ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ອສມ຺ເຠທາ ມນສ຺ສາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ມໂນ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕໍ ປນ ຈຸຕິວເສນ ນິຣຸທ຺ຘມ຺ປິ ກິຣິຍາມຍຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາວໍ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ເກວລໍ ຠວງ຺ຄປ຺ປວຕ຺ຕິວເສນ ມນ຺ທຖາມຄຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນມ຺ປິ ສມ຺ຠິນ຺ນເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນາຍໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຈຕຸໂວກາເຣ ອລພ຺ຠນໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຠວໍ ຕຸ ປຎ຺ຈໂວກາຣ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ໂວກາໂຣ ເອຕ຺ຖາຕິ ປຎ຺ຈໂວກາໂຣ. ໂຫຕິ ຫິ ຠິນ຺ນາຘິກຣຓມ຺ປິ ອຎ຺ຎປທຕ຺ຖສມາໂສ ຍຖາ ‘‘ອຸຣສິໂລໂມ’’ຕິ. ອຖ ວາ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ປຎ຺ຈຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ໂວກຣີຍຕີຕິ ປຎ຺ຈໂວກາໂຣ. ‘‘ອຕ຺ຖໂຕ’’ຕິ ເອວມາທິກໍ ປທໍ ຈກ຺ຂາທີນິ ທສ຺ສນາທິກິຈ຺ຈານີຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ວິເສສນນ຺ຕິ ນ ຕຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ.

໕໑໒-໔. ສພ຺ພານີຕິ ກາມາວຈຣາທິເຠທໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ສພ຺ພານິ. ກມ຺ມນ຺ຕິ ປຏິສນ຺ຘິນິພ຺ພຕ຺ຕກາ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍຠູຕາ, ອປຣາປຣິຍເວທນີຍຠູຕາ ວາ ເຈຕນາ. ກມ຺ມນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍໍ ວຕ຺ຖຸໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອາຍູຫນກາເລ ກມ຺ມໍ ອາຍູຫຕິ, ຕໍ ທານູປກຣຓາທິກໍ, ປາຓຆາໂຕປກຣຓາທິກຎ຺ຈ. ຄຕິນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຠວນ຺ຕຣມຸປປຊ຺ຊິຕພ຺ພຠວປຣິຍາປນ຺ນວຓ຺ຓາຍຕນໍ, ຕໍ ປນ ສຸຄຕິຍໍ ມນຸສ຺ສໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລສທິສມາຕຸກຸຈ຺ຉິວຓ຺ຓວເສນ, ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສ ອຸຍ຺ຍານກປ຺ປຣຸກ຺ຂວຓ຺ຓວເສນ, ທຸຄ຺ຄຕິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄິຊາລາທິວຓ຺ຓວເສນ, ເປຕຕິຣຈ຺ຉານໂຍນີສຸ ເປຕຕິຣຈ຺ຉານານໍ ນິພທ຺ຘສຎ຺ຈຣຓຏ຺ຐານປຣິຍາປນ຺ນຕາວຓ຺ຓວເສນ ຈ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ຕິວິຘ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ຍຖາສມ຺ຠວວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຣູປາຣູປສມ຺ພນ຺ຘີນໍ ປນ ກມ຺ມນິມິຕ຺ຕເມວ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ມຫຄ຺ຄຕວິປາການິ ເອກນ຺ເຕນ ກມ຺ມສທິສາຣມ຺ມຓານິ ວຸຕ຺ຕານິ.

ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນມຕີຕໍ ວາຕິ ຂຓວເສນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນມຕີຕໍ ວາ. ຕຕ຺ຖ ຄຕິນິມິຕ຺ຕໍ ເອກນ຺ເຕນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນເມວ, ກມ຺ມນິມິຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນມຕີຕໍ ວາ, ກມ຺ມໍ ປນ ອຕີຕເມວ. ອນາຄຕາຣມ຺ມຓໍ ປນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນກມ຺ມນິມິຕ຺ຕຄຕິນິມິຕ຺ຕໍ ວິຍ ອນາປາຖຄຕຕ຺ຕາ, ອຕີຕກມ຺ມກມ຺ມນິມິຕ຺ຕໍ ວິຍ ອນນຸຠູຕຕ຺ຕາ ຈ ວິຠູຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ໂນປຕິຏ຺ຐາຕີຕິ ອຕິສນ຺ຕຠາເວນ ປວຕ຺ຕມານາ ປຏິສນ຺ຘິ ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນຕ຺ຖິ ອນາຄຕ’’ນ຺ຕິ. ມຫຄ຺ຄຕປຏິສນ຺ຘີນໍ ເອກນ຺ເຕນ ກມ຺ມສທິສາຣມ຺ມຓຠາເວນ ກມ຺ມສ຺ສ ວິຍ ອຕີຕນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ນ ຕາສໍ ວິສຸໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຸທ຺ຘຏໍ. ຕຕ຺ຖ ທຸຕິຍຈຕຸຕ຺ຖາຣູປປຏິສນ຺ຘີນໍ ອຕີຕເມວ ອາຣມ຺ມຓໍ ອິຕຣາສໍ ນວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໕໑໗-໒໐. ມຫາວິປາການໍ ປຏິສນ຺ຘາທິຈຕຸກິຈ຺ຈວເສເນວ ປວຕ຺ຕນໂຕ ຣູປາຣູປຠເວ ປຏິສນ຺ຘິຠວງ຺ຄຈຸຕິວເສນ ຕໍຕໍວິປາກສ຺ເສວ ປວຕ຺ຕິໂຕ, ຕທາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຈ ອຠາເວນ ຕຕ຺ຖ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມຫາປາກາ…ເປ… ທ຺ວເຍ’’ຕິ. ອນິຏ຺ຐຣູປານໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ອສມ຺ຠເວປິ ຕຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ ອິຘ ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓໍ ປສ຺ສນ຺ຕານໍ ອກຸສລວິປາການິ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ຣູປຠເວປິ ສນ຺ຕີຣຓຕ຺ຕຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖສງ຺ຄຫສຈ຺ຈສງ຺ເຂປາທີສຸປິ ຫິ ອິມິນາວ ອຘິປ຺ປາເຍນ ຣູປໂລເກ ອກຸສລວິປາກປ຺ປວຕ຺ຕິ ທສ຺ສິຕາ. ອປເຣ ປນ ‘‘ກາມຠເວ ສນ຺ຕີຣຓຕ຺ຕຍໍ, ຣູປຠເວ ສນ຺ຕີຣຓທ຺ວຍນ຺ຕິ ຍຖາລາຠວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ກທາຈິປີຕິ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓສຸ ປຣິຕ຺ຕຊວນານໍ ອຸປ຺ປາເທປິ. ‘‘ພີຊສ຺ສາຠາວໂຕ’’ຕິ ຣູປາຣູປຠວທ຺ວເຍ ຕທາຣມ຺ມຓາຠາວສ຺ສ ກາຣຓໍ ວຕ຺ວາ ຕເມວ ປກາເສຕຸໍ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິພີຊ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິສນ຺ຘິເຍວ ພີຊຠູຕນ຺ຕິ ປຏິສນ຺ຘິພີຊໍ. ຕສ຺ສາຕິ ຕທາຣມ຺ມຓສ຺ສ.

໕໒໑. ຍທິ ເອວໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນມ຺ປິ ກາມາວຈຣປຏິສນ຺ຘິພີຊຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ອຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ໂຈເທນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍານນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣຠູຕານໍ ຈກ຺ຂາທີນມິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ. ປວຕ຺ຕານຸຠາວໂຕຕິ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິຕານຸຠາວໂຕ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຈກ຺ຂຸໂສຕວິຎ຺ຎາຓານໍ ວຕ຺ຖຸຠູຕານິ ຈກ຺ຂຸໂສຕິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ເຕສໍ ປວຕ຺ຕິອານຸຠາວໂຕ ຈກ຺ຂຸໂສຕວິຎ຺ຎາຓານິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ສຕິ ຈ ເຕສໍ ປວຕ຺ຕິຍໍ ວີຖິຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ນິຍໂຕຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ວິຍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນສນ຺ຕີຣຓານມ຺ປິ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ຠໂວ ສິທ຺ໂຘຕິ.

໕໒໓-໔. ອກາມາວຈຣຘມ຺ເມຕິ ກາມາວຈຣຘມ຺ມໂຕ ອຎ຺ເຎ ມຫຄ຺ຄຕໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມ. ນານຸພນ຺ຘຕີຕິ ນານຸວຕ຺ຕຕິ. ຊນກໍ…ເປ… ອນຸພນ຺ຘຕີຕິ ຍຖາ ນາມ ເຄຫໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຫິ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ຕຣຸຓທາຣໂກ ອຕ຺ຕໂນ ຊນກໍ ປິຕຣໍ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ປິຕຸສທິສໍ ຫິຕກາມໍ ຎາຕິໍ ອງ຺ຄຸລິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນຸພນ຺ຘຕິ, ນ ອຎ຺ຎໍ ຣາຊປຸຣິສາທິໍ, ຕຖາ ເອຕມ຺ປິ ຠວງ຺ຄາຣມ຺ມຓໂຕ ພຫິ ນິກ຺ຂມິຕຸກາມສຠາຄຕາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຊນກໍ ປຐມກຸສລາທິກໍ ສທິສໍ ວາ ທຸຕິຍກຸສລາທິກາມາວຈຣຊວນເມວ ອນຸພນ຺ຘຕິ, ນ ອຎ຺ຎໍ ມຫຄ຺ຄຕໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ກຸສລາກຸສລາທິນ຺ຕິ ອາທິ-ຄ຺ຄຫເຓນ ກິຣິຍາພ຺ຍາກຕໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອານນ຺ທາຈຣິໂຍ ປນ ປຏ຺ຐາເນ ‘‘ກຸສລາກຸສເລ ນິຣຸທ຺ເຘ ວິປາໂກ ຕທາຣມ຺ມຓຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໓.໑.໙໘) ວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ມານເມວານນ຺ຕຣໍ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປ຺ຜາຣວນ຺ຕຎ຺ຫິ ຊວນໍ ນາວໍ ວິຍ ນທີໂສໂຕ ຠວງ຺ຄໍ ອນຸພນ຺ຘຕິ, ນ ປນ ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາວໂຕ ສນ຺ຕວຸຕ຺ຕິໍ ກິຣິຍາຊວນໍ ປຓ຺ຓປຸຏໍ ວິຍ ນທີໂສໂຕຕິ ກິຣິຍາຊວນານນ຺ຕຣໍ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ອາຈຣິຍໂຊຕິປາລຕ຺ເຖຣາທໂຍ ປນ ‘‘ລພ຺ຠມານສ຺ສປິ ເກນຈິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ກຕ຺ຖຈິ ອວຈນໍ ທິສ຺ສຕິ, ຍຖາ ຕໍ ຘມ຺ມສງ຺ຄເຫ ອກຸສລນິທ຺ເທເສ ລພ຺ຠມາໂນປິ ອຘິປຕິ ນ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ຍທິ ອພ຺ຍາກຕານນ຺ຕຣມ຺ປິ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ຕທາ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນານນ຺ຕຣມ຺ປິ ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ກິຣິຍາຊວນານນ຺ຕຣໍ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ອລພ຺ຠນໂຕ. ຍຎ຺ເຈຕ຺ຖ ປຓ຺ຓປຸຏໍ ນິທສ຺ສິຕໍ, ຕໍ ນິທສ຺ສິຕພ຺ເພນ ສມານໍ ນ ໂຫຕິ, ນາວາປຓ຺ຓປຸຏານຎ຺ຫິ ນທີໂສຕສ຺ສ ອາວຏ຺ຏນໍ ຄຕິ ຈ ວິສທິສີຕິ ນາວາຍໍ ນທີໂສຕສ຺ສ ອນຸພນ຺ຘນໍ, ປຓ຺ຓປຸຏສ຺ສ ອນນຸພນ຺ຘນຎ຺ຈ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ອິຘ ປນ ກິຣິຍາຊວເນຕຣຊວນານໍ ຠວງ຺ຄໂສຕສ຺ສ ອາວຏ຺ຏນໍ ຄຕິ ຈ ສທິສີຕິ ເອຕສ຺ສ ອນນຸພນ຺ຘນໍ, ອິຕຣສ຺ສ ອນຸພນ຺ຘນຎ຺ຈ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ວິຈາເຣຕພ຺ພເມວ ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

໕໒໕-໖. ຍຖາ ເຈຕໍ ມຫຄ຺ຄຕໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມ ນານຸວຕ຺ຕຕິ, ຕຖາ ຍທາ ເອເຕ ກາມາວຈຣຘມ຺ມາປິ ມຫຄ຺ຄຕານຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາຣມ຺ມຓາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕທາ ເຕປິ ນານຸພນ຺ຘຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກາມາວຈຣຘມ຺ມາປີ’’ຕິອາທິ. ມຫຄ຺ຄຕາ-ຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ໂລກຸຕ຺ຕຣານມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕ ຈາປີຕິ ຈ-ສທ຺ເທນ ໂລກຸຕ຺ຕຣາຣມ຺ມຓານໍ ຄຫຓໍ. ກສ຺ມາ ນານຸພນ຺ຘຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ. ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ກາມາວຈຣວິປາການໍ ເອກນ຺ເຕນ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ. ຕຖາປຣິຈິຕຕ຺ຕາຕິ ຍຖາ ຊວນໍ, ເອວໍ ອປຣິຈິຕຕ຺ຕາ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ຫິ ໂສ ປິຕຣໍ, ປິຕຸສທິສໍ ວາ ກຎ຺ຈິ ອນຸພນ຺ຘນ຺ໂຕ ຕຣຸຓທາຣໂກ ຆຣທ຺ວາຣນ຺ຕຣວີຖິຈຕຸກ຺ກາທິມ຺ຫິ ປຣິຈິເຕເຍວ ເທເສ ອນຸຄຈ຺ຉຕິ, ນ ອຣຎ຺ຎໍ ວາ ຣກ຺ຂສຠູມິໍ ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ, ເອວໍ ກາມາວຈຣຘມ຺ເມ ອນຸພນ຺ຘນ຺ຕມ຺ປິ ປຣິຕ຺ຕມ຺ຫິ ປຣິຈິເຕເຍວ ເທເສ ປວຕ຺ຕມາເນ ເຕ ຘມ຺ເມ ອນຸພນ຺ຘຕິ, ນ ມຫຄ຺ຄຕໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕມາເນປິ.

໕໒໗-໓໒. ອິທານິ ກິໍ ອິມາຍ ຍຸຕ຺ຕິກຖາຍ, ອຏ຺ຐກຖາປມາຓໂຕ ເຈຕໍ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ກິໍ ເຕນາ’’ຕິອາທິ. ຊວເນຕິ ກາມາວຈຣຊວເນ. ຕທາຣມ຺ມຓຈິຕ຺ຕານິ ‘‘ຕທາຣມ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມານິ ຈິຕ຺ຕານິ ຕທາຣມ຺ມຓຠາວໍ ນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຕທາຣມ຺ມຓຠາເວນ ນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ນາມໂຄຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ຊວເນ ຊວິເຕ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ຕສ຺ສ ຊວນສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ ນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣູປາຣູປຠເວສຸ ວາຕິ ວາ-ສທ຺ເທນ ‘‘ຊວເນ ຊວິເຕປິ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ’’ຕິ ອາກຑ຺ຒຕິ. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ອາຣພ຺ຠາຕິ ກາມຠເວປິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ອາຣພ຺ຠ. ລກ຺ຂຓາຣມ຺ມຓາຍາຕິ ອນິຈ຺ຈາທິລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍາຣມ຺ມຓາຍ, ພລວວິປສ຺ສນາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານິ, ຕິສ຺ໂສ ຈ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ ກຸສລຕ຺ຕິເກ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕິຓ຺ຓໍ ລກ຺ຂຓານໍ ຘມ຺ມໂຕ ອຠາເວນ ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ຕທາຣມ຺ມຓານິ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ປຏ຺ຐາເນ ປນ ‘‘ເສຂາ ວາ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ວາ ກຸສລໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຕ຺ຕໂຕ ວິປສ຺ສນ຺ຕິ, ກຸສລາກຸສເລ ນິຣຸທ຺ເຘ ວິປາໂກ ຕທາຣມ຺ມຓຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໐໖) ວຈນໂຕ ຂນ຺ຘາຣມ຺ມຓິກວິປສ຺ສນາຍ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ລພ຺ຠຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍເຕສູຕິ ‘‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍຕາ? ຈຕ຺ຕາໂຣ ທິຏ຺ຐິຄຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໔໒໖) ເອວມາຄເຕສຸ ມິຈ຺ຉາຄາຫວເສນ ປວຕ຺ເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຊວນໍ ຫຸຕ຺ວາ ຊວິເຕສຸ. ກສ຺ມາ ປນ ເຕສຸ ຊວິເຕສຸ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ? ກາມາວຈຣວິປາການຎ຺ຫິ ນິຍຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ວິຍ ‘‘ອຕ຺ຕາ ໂອຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິນາ ອຕ຺ຕປຣິກປ຺ປນາວເສນ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕ ນິຍຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິວສປ຺ປວຕ຺ເຕສຸ ເຕສຸ ຊວິເຕສຸ ຕທນນ຺ຕຣໍ ຕທາຣມ຺ມຓານິ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອນິຍຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິວສປ຺ປວຕ຺ເຕສຸ ປນ ຊວິເຕສຸ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ນຕ຺ຖິ. ອຖ ວາ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍເຕສູຕິ ມິຈ຺ຉາຠາວນິຍຕສຠາເວສຸ ຕໍວິສເຍສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍຕຘມ຺ມານໍ ຘມ຺ມສຠາວໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍຕສຠາວສ຺ເສວ ຄຫຓໂຕ, ຕສ຺ສ ຈ ວິປາການໍ ອວິຠູຕຕ຺ຕາ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍຕສຠາເວ ອາຣພ຺ຠ ຕທາຣມ຺ມຓາ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ປິ-ສທ຺ເທນ ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍເຕສຸປີຕິ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ, ‘‘ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠາ’’ຕິ ວາ ເອເຕນ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ນ ເຕສໍ ວິສຸໍ ອຸທ຺ຘຣຓໍ ກຕໍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍຕສມ຺ມຕ຺ຕນິຍຕານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຏິປກ຺ຂຠາເວນ ພລວຠາວໂຕ ຕທາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອວຕ຺ຖຸຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍຕານນ຺ຕຣໍ ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍຕາປິ ອຸທ຺ຘຏາ. ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍຕສຠາວສ຺ສ ວິຍ ປຏິສມ຺ຠິທາສຠາວສ຺ສປິ ກາມາວຈຣວິປາການໍ ອວິຠູຕຠາເວນ ປຏິສມ຺ຠິທາຎາຓານິ ອາຣພ຺ຠ ຊວເນ ຊວິເຕ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິສມ຺ຠິທາຎາຓານີ’’ຕິອາທິ. ມໂນທ຺ວາເຣປີຕິ ນ ເກວລໍ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣສຸເຍວ, ອຖ ໂຂ ມໂນທ຺ວາເຣປິ. ສພ຺ເພສນ຺ຕິ ອເຫຕຸກທຸເຫຕຸກາທີນໍ ສພ຺ເພສໍ. ອນຸປຸພ຺ພໂຕຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕອນຸກ຺ກມໂຕ.

໕໓໓. ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ມໂນທ຺ວາຣສ຺ສ ອປ຺ປຏິຆຠາເວນ ນ ວິຊ຺ຊຕິ. ຠວງ຺ຄໂຕຕິ ຠວງ຺ຄສນ຺ຕານໂຕ, ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ວາ. ວຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຠວງ຺ຄສນ຺ຕາເນ, ຕສ຺ສາຣມ຺ມເຓ ວາ ສຕິ ຕສ຺ສ ວຸຏ຺ຐານໍ.

໕໓໕-໖. ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຕາຕິ ເອເກກສ຺ສ ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຕາຕິ ກຕ຺ວາ. ປາປປາກາຕິ ອກຸສລວິປາກາ. ‘‘ທ຺ວາທສາປຸຎ຺ຎຈິຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ປາປປາກາ’’ຕິ ວຈນໍ ‘‘ຕຕ຺ຣິທໍ ສຸຄຕສ຺ສ ສຸຄຕຈີວຣປ຺ປມາຓ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ ສຎ຺ຎາສທ຺ທວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ປວຕ຺ຕິຍໍ ອກຸສລວິປາການໍ ປວຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອກາທສວິຘານ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈເຈຕນາຍ ປວຕ຺ຕິວິປາກທານມຕ຺ຕໍ ວິນາ ປຏິສນ຺ຘິທານາຠາວໂຕ ອາຫ ‘‘ຫິຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈມານສ’’ນ຺ຕິ. ກິໍ ປເນຕ຺ຖ ກາຣຓໍ, ອຘິໂມກ຺ຂວິຣເຫນ ສພ຺ພທຸພ຺ພລມ຺ປິ ວິຈິກິຈ຺ຉາສຫຄຕໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອາກຑ຺ຒຕິ, ອຘິໂມກ຺ຂສຠາວໂຕ ຕໂຕ ພລວຕຣມ຺ປິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕໍ ນາກຑ຺ຒຕີຕິ? ປຏິສນ຺ຘິທານສຠາວາຠາວໂຕ. ‘‘ພລວໍ ອາກຑ຺ຒຕິ, ທຸພ຺ພລໍ ນາກຑ຺ຒຕີ’’ຕິ ຫິ ອຍໍ ວິຈາຣຓາ ປຏິສນ຺ຘິທານສຠາເວສຸເຍວ. ຍສ຺ສ ປນ ປຏິສນ຺ຘິທານສຠາໂວ ເອວ ນຕ຺ຖິ, ນ ຕສ຺ສ ພລວຠາໂວ ປຏິສນ຺ຘິອາກຑ຺ຒເນ ກາຣຓນ຺ຕິ.

ກຖໍ ປເນຕໍ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພໍ ‘‘ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິທານສຠາໂວ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ? ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ເພສຸ ອນາຄຕຕ຺ຕາ. ຕິວິຘາ ຫິ ອກຸສລາ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພາ, ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພາ, ສິຍາ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພາ ສິຍາ ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພາຕິ. ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວິຈິກິຈ຺ຉາສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພາ ນາມ. ຍຖາຫ ‘‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພາ? ຈຕ຺ຕາໂຣ ທິຏ຺ຐິຄຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ວິຈິກິຈ຺ຉາສຫຄໂຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໔໐໘). ເຕ ຫິ ປຐມໍ ນິພ຺ພານທສ຺ສນໂຕ ‘‘ທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາເມນ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄເນວ ປຫາຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ໂພ ນາມ. ຍຖາຫ ‘‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພາ? ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄໂຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ’’ຕິ. ໂສ ຫິ ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄນ ປຫາຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຕຍຎ຺ຫິ ປຐມມຄ຺ເຄນ ທິຏ຺ຐສ຺ມິໍເຍວ ຠາວນາວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ພໍ ກິຎ຺ຈິ ປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຠາວນາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ທິຏ຺ຐິວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໂທມນສ຺ສສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ປນ ສິຍາ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພາ ສິຍາ ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພາ ນາມ. ຍຖາຫ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ທິຏ຺ຐິຄຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ໂລຠສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ທ຺ເວ ໂທມນສ຺ສສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ. ອິເມ ຘມ຺ມາ ສິຍາ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພາ ສິຍາ ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໔໐໙). ເຕ ຫິ ອປາຍນິພ຺ພຕ຺ຕກາວຕ຺ຖາຍ ປຐມມຄ຺ເຄນ, ເສສາວຕ຺ຖາຍ ອຸປຣິມຄ຺ເຄຫິ ປຫີຍມານຕ຺ຕາ ສິຍາ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພາ ສິຍາ ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພາ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ສິຍາ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພມ຺ປິ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພສາມຎ຺ເຎນ ອິຘ ‘‘ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພາ’’ຕ຺ເວວ ໂວຫຣນ຺ຕິ. ຍທິ ຈ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ທເທຍ຺ຍ, ຕທາ ອກຸສລປຏິສນ຺ຘິຍາ ສຸຄຕິຍໍ ອສມ຺ຠວໂຕ ອປາເຍສ຺ເວວ ທເທຍ຺ຍ, ອປາຍຄມນີຍຎ຺ຈ ເອກນ຺ເຕນ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພາ ສິຍາ, ອິຕຣຖາ ອປາຍຄມນີຍສ຺ສ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ເສຂານໍ ອປາຍຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ຈ ປເນຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ຈຕູຫປາເຍຫິ ຈ ວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕ (ຂຸ. ປາ. ໖.໑໑; ສຸ. ນິ. ໒໓໔), ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທິວຈເນຫິ ສຫ ວິຣຸຊ຺ຌນໂຕ, ສຕິ ຈ ປເນຕສ຺ສ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພຠາເວ ‘‘ສິຍາ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ວິຠງ຺ເຄ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ນ ຈ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອຖ ສິຍາ ‘‘ອປາຍຄມນີໂຍ ຣາໂຄ ໂທໂສ ໂມໂຫ ຕເທກຏ຺ຐາ ຈ ກິເລສາ’’ຕິ ເອວໍ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ເພສຸ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕສ຺ສາປິ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຄໂຫ ສກ຺ກາ ກາຕຸນ຺ຕິ? ຕໍ ນ, ຕສ຺ສ ນິຍາມໂຕ ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພຠາເວນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ຕສ຺ມາ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ເພສຸ ອວຈນເມວ ປຏິສນ຺ຘິທານາຠາວໍ ສາເຘຕີຕິ.

ນນຸ ຈ ປຏິສມ຺ຠິທາວິຠງ຺ເຄ –

‘‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ອກຸສລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ, ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ວາ…ເປ… ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ ວາ ຍໍ ຍໍ ວາ ປນາຣພ຺ຠ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຜສ຺ໂສ ໂຫຕິ…ເປ… ອວິກ຺ເຂໂປ ໂຫຕິ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາ. ອິເມສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ, ເຕສໍ ວິປາເກ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິ (ວິຠ. ໗໓໑) –

ເອວໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວິປາໂກປິ ອຸທ຺ຘໂຏຕິ ກຖມສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິທານາຠາໂວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພຕິ? ນ ອິທໍ ປຏິສນ຺ຘິທານໍ ສນ຺ຘາຍ ອຸທ຺ຘຏໍ, ອຖ ໂຂ ປວຕ຺ຕິວິປາກໍ ສນ຺ຘາຍ. ປຏ຺ຐາເນ ປນ –

‘‘ສຫຊາຕາ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພາ ເຈຕນາ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານໍ ຣູປານໍ ກມ຺ມປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ, ນານກ຺ຂຓິກາ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພາ ເຈຕນາ ວິປາການໍ ຂນ຺ຘານໍ ກຏຕ຺ຕາ ຈ ຣູປານໍ ກມ຺ມປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໘.໘໙) –

ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພເຈຕນາຍ ເອວ ສຫຊາຕນານກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈຍຠາວໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາວ ‘‘ສຫຊາຕາ ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພາ ເຈຕນາ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານໍ ຣູປານໍ ກມ຺ມປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພເຈຕນາຍ ສຫຊາຕກມ຺ມປຈ຺ຈຍຠາໂວວ ອຸທ຺ຘໂຏ, ນ ປນ ນານກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈຍຠາໂວ. ຕຖາ ປຈ຺ຈນີຍນເຍປິ –

‘‘ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ໂພ ຘມ຺ໂມ ເນວທສ຺ສເນນນຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ, ສຫຊາຕ… ອຸປນິສ຺ສຍ…ເປ… ປຈ຺ຉາຊາຕ… ກມ຺ມປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໘.໙໘) –

ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພສ຺ເສວ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍຠາວໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ –

‘‘ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ໂພ ຘມ຺ໂມ ເນວທສ຺ສເນນນຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ, ສຫຊາຕ… ອຸປນິສ຺ສຍ… ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໘.໙໙) –

ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍຠາໂວວ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ປນ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍຠາໂວ, ນ ຈ ນານກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈຍໍ ວິນາ ປຏິສນ຺ຘິອາກຑ຺ຒນໍ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ນຕ຺ຖິ ຕສ຺ສ ສພ຺ພຖາປິ ປຏິສນ຺ຘິທານໍ. ປວຕ຺ຕິວິປາກໍ ປນສ຺ສ ນ ສກ຺ກາ ນິວາເຣຕຸໍ ປຏິສມ຺ຠິທາວິຠງ຺ເຄ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕານມ຺ປິ ວິປາກສ຺ສ ອຸທ຺ຘຏຕ຺ຕາ, ນານກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈຍສ຺ສ ຈ ປຏິສນ຺ຘິວິປາກເມວ ສນ຺ຘາຍ ອນຸທ຺ຘຏຕ຺ຕາ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ກຕ຺ວາ ຍເທເກ ອາຈຣິຍາ ວທນ຺ຕິ ‘‘ອຸທ຺ຘຈ຺ຈເຈຕນາ ອຸຠຍວິປາກມ຺ປິ ນ ເທຕິ ປຏ຺ຐາເນ ນານກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈຍສ຺ສ ອນຸທ຺ຘຏຕ຺ຕາ’’ຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ອຠິນິເວສມຕ຺ຕເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຍທິ ຈ ເຕ ວເທຍ຺ຍຸໍ – ຍຖາ ‘‘ວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ມາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິປາກ-ສທ຺ເທນ ວິປາກາຣຫຕາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ອິຘາປິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕານໍ ວິປາກາຣຫຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເຕສໍ ວິປາເກ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຘິມຸຈ຺ຈນຏ຺ຐສ຺ສ ອຠາເວປິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຘິມຸຈ຺ຈນສຕ຺ຕິວິເສສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍຘມ຺ໂມ ອຘິມຸຈ຺ຈນຏ຺ໂຐ ອຕ຺ໂຖຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວມິຘາປິ ຘມ຺ມວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິປາກາຣຫຠາວສ຺ສ ອຠາເວປິ ຘມ຺ມານເມວ ວິປາກາຣຫສາມຕ຺ຖິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖິຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍທິ ຈ ເຕ ປວຕ຺ຕິວິປາກໍ ທເທຍ຺ຍຸໍ, ຍຖາ –

‘‘ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ຘມ຺ໂມ ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ກມ຺ມປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ, ນານກ຺ຂຓິກາ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໒.໕໗) –

ປວຕ຺ຕິວິປາກສ຺ສປິ ວເສນ ນານກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວເມຕ຺ຖາປິ ນານກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈຍຠາໂວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ສິຍາ. ນ ຫິ ລພ຺ຠມານສ຺ສ ອວຈເນ ກາຣຓໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຕສ຺ມາ ຍຖາຘມ຺ມສາສເນ ອວຈນມ຺ປິ ອຠາວເມວ ທີເປຕິ. ອປິຈ ຍທິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິວິປາກທານໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ ສິຍາ, ຕທາ ‘‘ອນຸປາທິນ຺ນຸປາທານິໂຍ ຘມ຺ໂມ ອຸປາທິນ຺ນຸປາທານິຍສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ນ ກມ຺ມປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ປຏິເສໂຘ ນ ກາຕພ຺ໂພ ສິຍາ. ນ ຫິ ຐເປຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ອນຸປາທິນ຺ນຸປາທານິໂຍ ຘມ຺ໂມ ອຸປາທິນ຺ນຸປາທານິຍສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ອສມຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖີຕິ, ຕຍິທເມເຕສໍ ອຠິລາປມຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ຍໍ ຕາວ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິປາກາຣຫຠາວໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕສໍ ວິປາເກຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ, ຕເທວ ຕສ຺ສ ວິປາກສພ຺ຠາວໍ ທີເປຕິ. ນ ຫິ ວິປາກາຣຫຠາເວ ສຕິ ອຠິຎ຺ຎາທີນໍ ວິຍ ຕສ຺ສ ອວິປາກຕາຍ ກາຣຓໍ ອຕ຺ຖີຕິ. ຍມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນານກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈຍສ຺ສ ອວຈນໍ ວິປາກຠາວໍ ທີເປຕີ’’ຕິ, ຕມ຺ປິ ນ ສຸນ຺ທຣໍ, ລພ຺ຠມານສ຺ສາປິ ກຕ຺ຖຈິ ເກນຈິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອວຈນໂຕ. ຕຖາ ຫິ ຘມ຺ມສງ຺ຄຓິຍໍ ລພ຺ຠມານມ຺ປິ ຫທຍວຕ຺ຖຸ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ຍທິ ປວຕ຺ຕິວິປາກໍ ສນ຺ຘາຍ ນານກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈຍຠາໂວ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ຕທາ ປຏິສນ຺ຘິວິປາກທານມ຺ປິສ຺ສ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ລພ຺ຠມານສ຺ສປິ ປວຕ຺ຕິວິປາກສ຺ສ ວເສນ ນານກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈຍຠາໂວ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ຍໍ ປນ ອນຸປາທິນ຺ນຸປາທານິຍສ຺ສ ອຸປາທິນ຺ນຸປາທານິຍໍ ປຕິ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍປຏິກ຺ເຂປວຈນໍ, ຕໍ ອຠິຎ຺ຎາກຸສລາທິເກ ສນ຺ຘາຍາຕິ ນ ເອຕ຺ຕາວຕາ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິວິປາກທານໍ ສພ຺ພຖາປິ ປຏິກ຺ຂິປິຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ. ຍມ຺ປິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຍຖາ ຈ ອຠິຎ຺ຎາເຈຕນາ, ເອວມຸທ຺ຘຈ຺ຈເຈຕນາປິ ‘ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓ’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອປເນຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈເຈຕນາຍ ຕຕ຺ຖ ນິທ຺ທິສິຍມານາຍ ຍຖາ ອິຕຣາ ປຏິສນ຺ຘິປວຕ຺ຕິວເສນ ທຸວິຘສ຺ສປິ ວິປາກວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ, ເອວມຸທ຺ຘຈ຺ຈເຈຕນາປີຕິ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິວິປາກາຠາວໂຕຕິ.

ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘມິຕ຺ຕາທໂຍ ປນ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕໍ ທ຺ວິຘາ ວິຠຊິຕ຺ວາ ເອກສ຺ສ ອຸຠຍວິປາກທານໍ, ເອກສ຺ສ ສພ຺ພຖາປິ ວິປາກາຠາວໍ ວຓ຺ເຓນ຺ຕິ. ເຕສຎ຺ຫິ ອຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ອຕ຺ຖິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພມ຺ປິ, ອຕ຺ຖິ ນຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພມ຺ປິ. ເຕສຸ ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພໍ ເສຂສນ຺ຕານປ຺ປວຕ຺ຕໍ, ອິຕຣໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນສນ຺ຕານປ຺ປວຕ຺ຕໍ. ຜລທານຎ຺ຈ ປຸຖຸຊ຺ຊນສນ຺ຕາເນ ປວຕ຺ຕສ຺ເສວ, ເນຕຣສ຺ສ. ຕຖາ ຫິ ທສ຺ສນຠາວນານໍ ອຠາເວປິ ເຍສໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ, ເສຂານຎ຺ຈ ທສ຺ສນຠາວນາຫິ ຠວິຕພ຺ພໍ, ເຕສໍ ຕທຸປ຺ປຕ຺ຕິກາເລ ຕາຫິ ປຫາຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາ ອກຸສລາ ‘‘ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພາ, ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພາ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ປນ ຠາວນາຍ ອຠາວໂຕ ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພຈິນ຺ຕາ ນຕ຺ຖິ, ເຕນ ເຕສໍ ປວຕ຺ຕມານາ ເຕ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາປິ ‘‘ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພາ’’ຕິ ນ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຍທິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍຸໍ, ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພາ ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພານໍ ເກສຎ຺ຈິ ເກຈິ ກທາຈິ ອາຣມ຺ມຓາຣມ຺ມຓາຘິປຕິອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍຫິ ປຈ຺ຈຍາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ. ສກຠຓ຺ເຑ ຉນ຺ທຣາຄາທີນຎ຺ຫິ ເກສຎ຺ຈິ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐາທໂຍ ເກຈິ ອຕີຕາທີສຸ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ກາເລ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິອຸປນິສ຺ສເຍຫິ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ນຕ຺ຖິ, ນ ຈ ປຏ຺ຐາເນ ‘‘ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພາ ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພານໍ ເກນຈິ ປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ນຕ຺ຖິ ປຸຖຸຊ຺ຊເນສຸ ປວຕ຺ຕມານານມກຸສລານໍ ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພປຣິຍາໂຍ. ຍທິ ຕຕ຺ຖ ອວຈນເມວ ປມາຓໍ, ເອວໍ ສຕິ ເສຂສນ຺ຕານປວຕ຺ຕານມ຺ປິ ອກຸສລານໍ ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພປຣິຍາໂຍ ນຕ຺ຖີຕິ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນາປຊ຺ຊຕິ, ເສຂສນ຺ຕານປ຺ປວຕ຺ຕານໍ ຠາວນາຍ ປຫາຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ. ເຕເນວ ຈ ກິຎ຺ຈິ ກຕ຺ວາ ເສຂານໍ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພານໍ ອກຸສລານໍ ປຫີນຠາເວນ ອສ຺ສາທນາຠິນນ຺ທນານໍ ວຕ຺ຖູນິ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ປຫີນຕາຍ ເອວ ໂສມນສ຺ສສ຺ສ ເຫຕຸຠູຕາ, ອວິກ຺ເຂປເຫຕຸຠູຕາ ຈ ນ ໂທມນສ຺ສໍ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈຎ຺ຈ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕີຕິ ນ ເຕສໍ ອາຣມ຺ມຓາຣມ຺ມຓາຘິປຕິປກຕູປນິສ຺ສຍຠາວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ນ ຫິ ປຫີນກິເລເສ ອຸປນິສ຺ສາຍ ອຣິຍາ ຣາຄໂທສວິກ຺ເຂເປ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ‘‘ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ ເຍ ກິເລສາ ປຫີນາ, ເຕ ກິເລເສ ນ ປຸເນຕິ, ນ ປຈ຺ເຈຕິ, ນ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉຕີຕິ ສຸຄໂຕ, ສກທາຄາມິ…ເປ… ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ…ເປ… ສຸຄໂຕ’’ຕິ. ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ປນ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍານໍ ເກນຈິ ປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈຍາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ‘‘ທິຏ຺ຐິໍ ອສ຺ສາເທຕິ ອຠິນນ຺ທຕິ, ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ຣາໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ວິຈິກິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ວິຈິກິຈ຺ຉໍ ອາຣພ຺ຠ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໐໗) ທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉານໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈາຣມ຺ມຓຠາວສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ເພສຸປິ ລພ຺ຠມານເຈຕສິກໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທເສ ‘‘ທິຏ຺ຐິໍ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອສ຺ສາເທຕິ ອຠິນນ຺ທຕິ, ຕໍ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ຣາໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໑໕) ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ເສຂສນ຺ຕານປ຺ປວຕ຺ຕານມກຸສລານໍ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພານໍ ເກນຈິ ປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາວໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ສນ຺ຕາເນວ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພານມກຸສລານໍ ປຈ຺ຈຍາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ປຏ຺ຐາເນ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພານໍ ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓາຣມ຺ມຓາຘິປຕິອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຕ຺ຕານຸທ຺ຘຣຓໍ ເສຂສນ຺ຕານປ຺ປວຕ຺ຕານໍ ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພປຣິຍາຍຠາວໍ ສາເຘຕິ, ປຸຖຸຊ຺ຊນສນ຺ຕາເນເຍວ ນທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພານມກຸສລານໍ ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພປຣິຍາຍຠາວໍ ນ ສາເຘຕິ, ຕສ຺ມາ ທສ຺ສນຠາວນາຫິ ປຫາຕພ຺ພານໍ ອຕີຕາທິຠາເວນ ນວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ເຕປິ ຍາທິສານໍ ຕາຫິ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕາ ອາປາເທຕພ຺ພາ, ເຕ ປຸຖຸຊ຺ຊເນສຸ ປວຕ຺ຕມານາ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາ ທສ຺ສນມຄ຺ຄາເປກ຺ຂາຍ ຕທປ຺ປວຕ຺ຕິຍມ຺ປິ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພາ ນາມ. ເສເຂສຸ ປວຕ຺ຕມານາ ຠາວນາຍ ປຫາຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາ ຕທປ຺ປວຕ຺ຕິຍມ຺ປິ ຕທເປກ຺ຂາຍ ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພາ ນາມ. ທສ຺ສເນນ ປຫາຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາ ປນ ປຸຖຸຊ຺ຊເນສຸ ປວຕ຺ຕມານາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເນວທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພາ ນຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພາ, ເຕສຸ ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພາ ສຫາຍວິຣຫໂຕ ວິປາກໍ ນ ຊເນນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ເຕສໍ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພສງ຺ຂາຕໍ ສຫກາຣີກາຣຓໍ ສຫາຍຠູຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພເຈຕນາຍ ນານກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈຍຠາໂວ ນ ວຸຕ຺ໂຕ. ອເປກ຺ຂິຕພ຺ພທສ຺ສນຠາວນາຣຫິຕານໍ ປນ ປຸຖຸຊ຺ຊເນສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ສກຠຓ຺ເຑ ຉນ຺ທຣາຄາທີນໍ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ສ ຈ ສໍໂຍຊນຕ຺ຕຍຕເທກຏ຺ຐກິເລສານໍ ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ນຕາຍ ອປຣິກ຺ຂີຓສຫາຍານໍ ວິປາກຸປ຺ປາທນໍ ນ ສກ຺ກາ ປຏິກ຺ຂິປິຕຸນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕຘມ຺ມານໍ ວິປາໂກ ວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ໂຕຕິ.

ຍທິ ເອວໍ, ອເປກ຺ຂິຕພ຺ພທສ຺ສນຠາວນາຣຫິຕານໍ ອກຸສລານໍ ‘‘ເນວທສ຺ສເນນນຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕາ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນາປຊ຺ຊຕິ, ອປ຺ປຫາຕພ຺ພສຠາວານໍ ກຸສລາທີນໍ ‘‘ເນວທສ຺ສເນນນຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ອປ຺ປຫາຕພ຺ພວິຣຸທ຺ຘສຠາວຕ຺ຕາ ຈ ອກຸສລານໍ. ຍທິ ເອວໍ ເຕ ອິມສ຺ມິໍ ຕິເກ ນວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ? ນາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກຓ຺ເຑ ທສ຺ສິຕານໍ ທ຺ວາທສາກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທານໍ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ຍຖາ ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕິເກ ຘມ຺ມວເສນ ສພ຺ເພສໍ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມານໍ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ກາລວເສນ ອສງ຺ຄຫິຕາປິ ອຕີຕາ ‘‘ນວຕ຺ຕພ຺ພາ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທານຸຣູເປນ ສງ຺ຄຫິເຕສຸ ນວຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ອຠາວາ, ເອວໍ ອິຘາປິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທຠາເວນ ສງ຺ຄຫິເຕສຸ ນວຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ອຠາວາ ‘‘ນວຕ຺ຕພ຺ພາ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕາ. ສພ຺ເພນ ສພ຺ພຎ຺ຫິ ຘມ຺ມວເສນ ອສງ຺ຄຫິຕສ຺ສ ຕິກທຸເກສຸ ນວຕ຺ຕພ຺ພຕາປຕ຺ຕິ. ຍຕ຺ຖ ຫິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ໂກຈິ ນິໂຍຄໂຕ ນວຕ຺ຕພ຺ໂພ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ເຕສໍ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ໂກຏ຺ຐາໂສ ອຕ຺ຖີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕປເທສຸ ວິຍ ຕຕ຺ຖາປິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຠາເຊຕພ຺ເພ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຠາເຊຕິ ‘‘ສິຍາ ນວຕ຺ຕພ຺ພາປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ’’ຕິອາທິນາ, ຕທຠາວາ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕິເກ, ອິຘ ຈ ຕຖາ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ອຖ ວາ ຍຖາ ສປ຺ປຏິເຆຫິ ສມານສຠາວຕ຺ຕາ ຣູປຘາຕຸຍໍ ‘‘ຕໂຍ ມຫາຠູຕາ ສປ຺ປຏິຆາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຍຖາຫ ‘‘ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕານໍ ອນິທສ຺ສນສປ຺ປຏິຆໍ ເອກໍ ມຫາຠູຕ’’ນ຺ຕິ, ເອວໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ປວຕ຺ຕມານາ ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພສມານສຠາວາ ‘‘ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ ນວຕ຺ຕພ຺ພຕາປສງ຺ໂຄ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ປວຕ຺ຕມານາປິ ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພາ ສກຠຓ຺ເຑ ຉນ຺ທຣາຄາທໂຍ ປຣຠຓ຺ເຑ ຉນ຺ທຣາຄາທີນໍ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍ, ຣາໂຄ ຈ ຣາຄທິຏ຺ຐີນໍ ອຘິປຕິປຈ຺ຈໂຍຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ລທ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ເຕເນວ ຫິ –

‘‘ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ໂພ ຘມ຺ໂມ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ, ອາຣມ຺ມຓູປນິສ຺ສໂຍ, ປກຕູປນິສ຺ສໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໘.໘໔) –

ອິມິສ຺ສາ ນິທ຺ເທເສ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພານໍ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠາວີຘມ຺ເມ ນິທ຺ທິສນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ –

‘‘ປກຕູປນິສ຺ສໂຍ – ປຕ຺ຖນໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ປາຓໍ ຫນຕິ…ເປ… ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທຕິ, ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ໂພ ຣາໂຄ ໂທໂສ ໂມໂຫ ມາໂນ ປຕ຺ຖນາ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພສ຺ສ ຣາຄສ຺ສ ໂທສສ຺ສ ໂມຫສ຺ສ ມານສ຺ສ ທິຏ຺ຐິຍາ ປຕ຺ຖນາຍ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ. ສກຠຓ຺ເຑ ຉນ຺ທຣາໂຄ ປຣຠຓ຺ເຑ ຉນ຺ທຣາຄສ຺ສ ອຸປ…ເປ… ສກປຣິຄ຺ຄເຫ ຉນ຺ທຣາໂຄ ປຣປຣິຄ຺ຄເຫ ຉນ຺ທຣາຄສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໘.໘໔) –

ປຸຖຸຊ຺ຊນສນ຺ຕາເນ ປຕ຺ຖນາທໂຍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ.

ເອວມ຺ປິ ຍຖາ ອໂຜຏ຺ຐພ຺ພຕ຺ຕາ ຣູປຘາຕຸຍໍ ຕໂຍ ມຫາຠູຕາ ນ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ສປ຺ປຏິຆາ, ເອວໍ ອເປກ຺ຂິຕພ຺ພຠາວນາຣຫິຕາ ປຸຖຸຊ຺ຊເນສຸ ປວຕ຺ຕມານາ ສກຠຓ຺ເຑ ຉນ຺ທຣາຄາທໂຍ ປນ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພາຕິ ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພານໍ ນານກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈຍຕາ ນ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ຈ ‘‘ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພາ ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພານໍ ເກນຈິ ປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເຍ ຫິ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພປຈ຺ຈຍາ ກິເລສາ, ນ ເຕ ທສ຺ສນໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພປຈ຺ຈຍສ຺ສາປິ ປນ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕສ຺ສ ສຫາຍເວກລ຺ລມຕ຺ຕເມວ ທສ຺ສເນນ ກຕໍ, ນ ຕສ຺ສ ໂກຈິ ຠາໂວ ທສ຺ສເນນ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕໍ ອາປາທິໂຕຕິ ຕສ຺ສ ເອກນ຺ຕຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈຠາເວນ ເອກສຠາວສ຺ເສວ ຕສ຺ສ ສຕິ ສຫາເຍ ວິປາກຸປ຺ປາທນວຈນໍ, ອສຕິ ຈ ວິປາການຸປ຺ປາທນວຈນໍ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ຕຍິທໍ ສພ຺ພເມເຕສໍ ອາຈຣິຍານໍ ອໂຫປຸຣິສິກາຣມຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ? ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕສ຺ສ ເອກນ຺ຕຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພຠາເວນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເອວຎ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ ‘‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພາ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄໂຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໔໐໖). ຍທິ ຈ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕໍ ນຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພໍ ອຠວິສ຺ສ, ຍຖາ ອຕີຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕິເກ ‘‘ນິໂຍຄາ ອນາຄຕາຣມ຺ມຓາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໔໓໓) ວຕ຺ວາ ວິຠຊ຺ຊ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວມິຘາປິ ‘‘ນິໂຍຄາ ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄໂຕ ສິຍາ ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ໂພ ສິຍາ ນວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ໂພ’ຕິປິ ‘ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ໂພ’ຕິປີ’’ຕິອາທິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ນ ຈ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍາ ຈ ‘‘ຕມຕ຺ຖໍ ປຏິປາເທນ຺ເຕຫິ ຍທິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຍຸຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ສາປິ ອຍຸຕ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພາຣມ຺ມຓານໍ ຣາຄທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາອຸທ຺ຘຈ຺ຈານໍ ເຕນ ເຕນ ປຫາຕພ຺ພຠາວວເສນ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ. ຍຎ຺ຈ ‘‘ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທເສ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສ຺ສ ອນຸທ຺ຘຣຓໍ ກາຣຓວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ອກາຣຓໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ສາວເສສປາຐານໍ ທສ຺ສນໂຕ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ອຕີໂຕ ຘມ຺ໂມ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ, ອນາຄໂຕ ຘມ຺ໂມ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ເອເຕສໍ ວິຠງ຺ເຄ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓຄ຺ຄຫຓໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ຘມ຺ໂມ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ວິຠງ຺ເຄ ລພ຺ຠມານມ຺ປິ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓໍ ນ ຄຫິຕໍ. ຍມ຺ປິ ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພສ຺ສ ວິປາກທານມ຺ຫິ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພສ຺ສ ສຫາຍຠາວູປຄມນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ – ກິໍ ອວິຊ຺ຊາທິ ວິຍ ທານສີລາທີນໍ ອຸປປຕ຺ຕິຍໍເຍວ ວິປາກທານສາມຕ຺ຖິຍາ ຐານວເສນ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພາ ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພານໍ ສຫກາຣີກາຣຓໍ ໂຫຕິ, ອຸທາຫຸ ກິເລໂສ ວິຍ ກມ຺ມສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິທານມ຺ຫີຕິ? ກິຎ຺ເຈຕ຺ຖ – ຍທິ ຕາວ ປຸຣິໂມ ນໂຍ, ເສຂສນ຺ຕາເນ ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພສ຺ສ ອກິຣິຍາຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕິ, ປຫີນາວິຊ຺ຊາມານຕຓ຺ຫານຸສຍສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ທານາທິ ວິຍ ສຫາຍເວກລ຺ເລນ ອວິປາກສຠາວຕໍ ອາປນ຺ນຕ຺ຕາ. ອຖ ທຸຕິໂຍ, ຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພຕ຺ເຕນ ອຠິມຕສ຺ສາປິ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕິ, ປຏິສນ຺ຘິທາເນ ສຕິ ອປາຍຄມນີຍສຠາວານຕິວຕ຺ຕນໂຕ, ຕສ຺ມາ ອມ຺ເຫຫິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕສ຺ສ ວິປາກທານໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ນ ເຍສໍ ເກສຎ຺ຈິ ວຈນໍ. ປຏ຺ຐານານຸສາຣີຫິ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

໕໓໗-໘. ຍນ຺ຕິ ຍໍ ອາວຊ຺ຊນທ຺ວຍໍ. ກຣຓມຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ກຣຓມຕ຺ຕເມວ ຐເປຕ຺ວາ ຜລທານາຠາວໂຕ. ວາຕປຸປ຺ຜສມນ຺ຕິ ໂມຆປຸປ຺ຜສມໍ, ຍຖາ ຕໍ ປຐມສຎ຺ຊາຕໍ ອຈ຺ຉິນ຺ນມູເລປິ ຣຸກ຺ເຂ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ປຸຣິເມຫິ ອທິນ຺ນຜລຕ຺ຕາ ຜລນິພ຺ພຕ຺ຕກໍ ນ ໂຫຕິ, ເອວມິທໍ ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ນຠວມູເລປິ ສນ຺ຕາເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ອນາເສວນຠາເວນ ຜລທາຍກໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຊວນຕ຺ຕໍ ຕຸ ສມ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຏ຺ຐາຣສວິຘໍ ຂີຓາສວາເວຓິກໍ ວິຎ຺ຎາຓມາຫ. ກິຈ຺ຈສາຘນໂຕຕິ ຠວຕຓ຺ຫາມູລສ຺ສ ອໂວຈ຺ຉິນ຺ນຠາເວ ສຕິ ກຸສລາກຸສລກມ຺ມກິຈ຺ຈສ຺ສ ສາຘນໂຕ, ທານາທິຕໍຕໍກິຈ຺ຈສາຘນວເສນ ວາ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ຫິ ຉິນ຺ນມູລສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ປຸປ຺ຜໍ ປຸປ຺ຜນມຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຜລເມວ ໂຫຕິ, ເອວເມຕມ຺ປິ ຕໍຕໍກິຈ຺ຈສາຘນມຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຠວຕຓ຺ຫາມູເລ ສນ຺ຕາເນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ອຜລເມວາຕິ.

໕໓໙-໔໐. ປຏິຈ຺ຈາຕິ ເຫຕຸຘມ຺ມສ຺ສ ປຏິມຸຂໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ. ເອຕີຕິ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕິຏ຺ຐຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ເອຕີ’’ຕິ ຫິ ອິທໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐິຕີນໍ ສາຘາຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕິປຣິທີປກໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຐິຕິຍຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາປິ ວາ’’ຕິ. ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ປຈ຺ຈໂຍ ຐິຕິຍາ ເອວ ອຸປກາຣໂກ ໂຫຕິ ຍຖາ ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈໂຍ, ເອກຈ຺ໂຈ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເອວ ຍຖາ ອນນ຺ຕຣາທິໂກ, ເອກຈ຺ໂຈ ອຸຠຍສ຺ສ ຍຖາ ເຫຕຸອາທໂຍ. ເອວໍ ປຈ຺ຈຍ-ສທ຺ທສ຺ສ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ປຈ຺ຈຍລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ໂຍ ຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທິ. ໂຍຕິ ເຫຕຸຘມ຺ໂມ. ຍສ຺ສາຕິ ຍສ຺ສ ຜລຘມ຺ມສ຺ສ. ຐິຕິຍຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາປິ ວາຕິ ຐິຕິຕ຺ຖໍ, ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຕ຺ຖໍ ວາ. ຐິຕິຍາຕິ ວາ ຐິຕິກ຺ຂເຓ, ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາຕິ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ. ຍສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຸປກາໂຣ, ຍສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ຐິຕິຍຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາຕິ ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອຸປກາໂຣ’’ຕິ ອິມິນາ ຘມ຺ເມນ ຘມ຺ມສຕ຺ຕິອຸປກາຣກໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ສມ຺ຠໂວ’’ຕິອາທິ ປຈ຺ຈຍສ຺ເສວ ປຣິຍາຍທສ຺ສນໍ. ສມ຺ຠວຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ສມ຺ຠໂວ. ຕຖາ ປຠໂວ. ຫິໂນຕິ ປຕິຏ຺ຐາຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ເຫຕຸ. ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຘາຕຸສທ຺ທານໍ ຫິ-ສທ຺ໂທ ມູລ-ສທ຺ໂທ ວິຍ ປຕິຏ຺ຐຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຫິໂນຕິ ວາ ເອເຕນ ກມ຺ມນິທານຠູເຕນ ອຸທ຺ຘໍ ໂອຊໍ ອຠິຫຣນ຺ເຕນ ມູເລນ ວິຍ ປາທໂປ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ຜລໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣຸຬ຺ຫິໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ເຫຕຸ. ອຕ຺ຕໂນ ຜລໍ ກໂຣຕີຕິ ກາຣຓໍ. ປຈ຺ຈໂຍ ມໂຕຕິ ປຈ຺ຈໂຍວ ‘‘ສມ຺ຠໂວ’’ຕິອາທິໂຕ ມໂຕ. ອຕ຺ຖໂຕ ເອເຕ ສມານາ, ພ຺ຍຎ຺ຊນມຕ຺ຕໍເຍວ ເນສໍ ນານຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໕໔໑-໕. ເອວໍ ປຏ຺ຐາເນ ອາຄຕສພ຺ພປຈ຺ຈຍານໍ ສາຘາຣຓວເສນ ອຕ຺ຖໍ ວຕ຺ວາ ອິຘາຘິປ຺ເປຕສ຺ສ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍສ຺ເສວ ສຣູປໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂລຠາທິ ປນ ໂຍ ຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມູລຏ຺ເຐນາຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວສາຘນສງ຺ຂາຕມູລຏ຺ເຐນ. ຉເຬວາຕິ ມູລຏ຺ເຐນູປກາຣກຠາວສ຺ສ ເຕສເມວ ອາເວຓິກຠາເວນ ເອເຕ ຉເຬວ. ຊາຕິໂຕຕິ ກຸສລາກຸສລາພ຺ຍາກຕຊາຕິໂຕ. ນວຘາຕິ ຕໂຍ ກຸສລເຫຕູ, ຕໂຍ ອກຸສລເຫຕູ, ຕໂຍ ອພ຺ຍາກຕເຫຕູຕິ ນວຘາ. ຘມ຺ມານໍ…ເປ… ສາຘໂກຕິ ຍຖາ ສາລິວີຫິພີຊາທີນິ ສາລິວີຫິອາທິຠາວສ຺ສ ສາຘການິ, ມຓິອາທິປຠາວຕ຺ຖູນຎ຺ຈ ນີລາທິວຓ຺ຓານິ ນີລາທິມຓິປຠາຍ ສາຘການິ, ເອວໍ ເຫຕຸປຈ຺ຈໂຍ ຍຖາຣຫໍ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ກຸສລາທິຕ຺ຕສາຘໂກຕິ ກຸສລາກຸສລາພ຺ຍາກຕຘມ຺ມານໍ ຍຖາກ຺ກມໍ ກຸສລາກຸສລາພ຺ຍາກຕຠາວສາຘໂກ ມູລຏ຺ໂຐຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ເອເກ ອາຈຣິຍາຕິ ເຣວຕາຈຣິຍໍ, ຕສ຺ສ ສິສ຺ສານຸສິສ຺ເສ ຈ ສນ຺ຘາຍາຫ. ອຖ ວາ ຄຣຸມ຺ຫິ ພຫຸວຈນມ຺ປິ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ເຣວຕາຈຣິຍເມວ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເອເກ ອາຈຣິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອວໍ ສນ຺ເຕຕິ ຍທິ ມູລຏ຺ໂຐ ກຸສລາທິຠາວສາຘໂກ, ເອວໍ ສຕິ. ຍຖາ ຈິຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕຊຣູປານໍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາປີຕິ ອາຫ ‘‘ຕໍສມຸຏ຺ຐານຣູປິສູ’’ຕິ, ເຫຕຸສມຸຏ຺ຐານຣູເປສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເນວ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ນ ສິຊ຺ຌຕິ, ‘‘ເຫຕູ ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການໍ ຘມ຺ມານໍ ຕໍສມຸຏ຺ຐານານຎ຺ຈ ຣູປານໍ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍຠາໂວ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍຖາ ກຸສລາກຸສລາ ເຫຕູ ຕໍສມຸຏ຺ຐານຣູປສ຺ສ ກຸສລາທິຠາວາຍ ນ ປຣິຍຕ຺ຕາ, ເອວໍ ອພ຺ຍາກໂຕປິ ເຫຕຸ ຕໍສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ອພ຺ຍາກຕຠາວາຍ ນ ປຣິຍຕ຺ໂຕ. ສຠາເວນ ຫິ ຕໍ ອພ຺ຍາກຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຍທິ ກຸສລາທິຠາວໍ ນ ສາເຘນ຺ຕິ, ປຈ຺ຈຍາປິ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວເທຍ຺ຍາຕິ ອາຫ ‘‘ນ ເຕສ’’ນ຺ຕິອາທິ. ‘‘ເຫຕູ ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການໍ ຘມ຺ມານໍ ຕໍສມຸຏ຺ຐານານຎ຺ຈ ຣູປານໍ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໑) ວຈນໂຕ ເຕ ອໂລຠາທໂຍ ເຕສໍ ຣູປານໍ ປຈ຺ຈຍາ ນ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ຠວນ຺ເຕວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໔໖-໗. ນ ຄນ຺ຕພ຺ໂພຕິ ນ ປຈ຺ເຈຕພ຺ໂພ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍທິ ກຸສລາທິເຫຕຸໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ວິຍ ອຕ຺ຕເຫຕຸການໍ ຘມ຺ມານໍ ກຸສລາທິຠາວໍ ສາເຘນ຺ຕິ, ກຸສລາກຸສລເຫຕຸປຈ຺ຈຍສມ຺ຠູຕາ ຣູປຘມ຺ມາປິ ເຕ ວິຍ ກຸສລາທໂຍ ສິຍຸໍ, ເຫຕຸໂຍ ວາ ຣູປານໍ ປຈ຺ຈຍາ ນ ສິຍຸໍ, ນ ຈ ປເນຕໍ ອຸຠຍມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ກຸສລາທີນໍ ກຸສລາທິຠາວສາຘໂກ ມູລຏ຺ໂຐຕິ ນ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພນ຺ຕິ. ອປິຈ ຍທິ ເຫຕຸປຏິພທ຺ໂຘ ກຸສລາທິຠາໂວ, ຕທາ ອພ຺ຍາກຕຠາໂວປິ ຕປ຺ປຏິພທ຺ໂຘ ສິຍາ, ອເຫຕຸການໍ ອພ຺ຍາກຕຠາໂວ ນ ສິຊ຺ຌຕິ. ຍທິ ຈ ເຫຕຸປຏິພທ຺ໂຘ ກຸສລາທິຠາໂວ, ເຫຕູນມ຺ປິ ກຸສລາທິຠາໂວ ອປ຺ປຏິພທ຺ໂຘ ສິຍາ. ອຖ ເຕສມ຺ປິ ເສສເຫຕຸປຏິພທ຺ໂຘ, ເອວມ຺ປິ ໂມມູຫຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຫຕຸໂນ ອກຸສລຠາໂວ ນ ສິຊ຺ເຌຍ຺ຍ. ອຖ ຕສ຺ສ ໂສ ອຎ຺ຎເຫຕຸໂກ ສິຍາ, ເອວໍ ສຕິ ເສສເຫຕູນມ຺ປິ ຕໍເຫຕຸໂກວ ສິຍາ. ຍຖາ ຈ ເສສເຫຕູນໍ, ເອວໍ ອວເສສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານມ຺ປິ ຕໍເຫຕຸໂກວ ສິຍາ. ອຖ ສິຍາ ເຫຕູນໍ ສຠາວໂຕວ ກຸສລາທິຠາໂວ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ປນ ເຫຕຸປຏິພທ຺ໂຘຕິ, ເອວໍ ສຕິ ອໂລໂຠ ກຸສໂລ ວາ ສິຍາ ອພ຺ຍາກໂຕ ວາ. ຍທິ ຫິ ໂສ ສຠາວໂຕ ກຸສໂລ, ຕໍສຠາວຕ຺ຕາ ອພ຺ຍາກໂຕ ນ ສິຍາ. ອຖ ອພ຺ຍາກໂຕ, ຕໍສຠາວຕ຺ຕາ ກຸສໂລ ນ ສິຍາ ອໂລຠສຠາວສ຺ສ ອໂທສຕ຺ຕາຠາໂວ ວິຍ. ຍສ຺ມາ ປນ ອຸຠຍຖາປິ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຍຖາ ອຸຠຍຖາ ໂຫນ຺ເຕສຸ ສທ຺ຘາທີສຸ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ເຫຕຸປຏິພທ຺ຘໍ ກຸສລາທິຠາວໍ ປຣິເຍສຖ, ນ ສຠາວໂຕ, ເອວໍ ເຫຕູສຸປິ ກຸສລາທິຕາ ອຎ຺ຎປຏິພທ຺ຘາ ປຣິເຍສິຕພ຺ພາ, ນ ສຠາວໂຕ. ສາ ປນ ປຣິເຍສິຍມານາ ໂຍນິໂສມນສິກາຣາທິປຏິພທ຺ຘາ ໂຫຕີຕິ ເຫຕູສຸ ວິຍ ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸປິ ໂຍນິໂສມນສິກາຣາທິປຏິພທ຺ໂຘ ກຸສລາທິຠາໂວ, ນ ເຫຕຸປຏິພທ຺ໂຘຕິ. ເຕເນວາຫ –

‘‘ໂຍນິໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນສິ ກໂຣໂຕ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ເຈວ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຈ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໑.໖໗).

ສມຍຎ຺ຎຸນາຕິ ອາຠິຘມ຺ມິກມຕເວທິນາ. ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວສ຺ສ ສາຘເນນາຕິ ອຕ຺ຕເຫຕຸການໍ ຘມ຺ມານໍ ສມ຺ມາ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວສ຺ສ ຖິຣຠາວສ຺ສ ສາຘເນນ. ລທ຺ຘເຫຕຸປຈ຺ຈຍາ ຫິ ຘມ຺ມາ ວິຣຸຬ຺ຫມູລາ ວິຍ ປາທປາ ຖິຣາ ໂຫນ຺ຕິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕາ, ອເຫຕຸກາ ຕິລພີຊາທິເສວາລາ ວິຍ ນ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕາຕິ.

໕໔໘. ສພ຺ພໂສຕິ ກາມາວຈຣາທິສພ຺ພຠາເຄນ.

໕໕໐-໑. ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານໍ ຣູປານໍ ອຠາວໂຕ ອຕ຺ຕນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ, ກຏຕ຺ຕາຣູປານເມວ ຈ ປຈ຺ຈຍຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕນາ…ເປ… ຊາຕານ’’ນ຺ຕິ. ກມ຺ມສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ເອວ ຈ ອຸປຈິຕຕ຺ຕາ ຈ ນ ອິສ຺ສຣາທິເຫຕຸໂນ ສມ຺ຠູຕານິ ຣູປານິ ກຏຕ຺ຕາຣູປານິ, ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຣູປານີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ກຏຕ຺ຕາຣູປາເນວ ຊາຕານິ ຠູຕານິ ນິພ຺ພຕ຺ຕານີຕິ ກຏຕ຺ຕາຣູປຊາຕານິ. ຕເຖວາຕິ ຍຖາ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ກຏຕ຺ຕາຣູປານໍ, ເອວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈິຕ຺ຕຊານຎ຺ຈາຕິ ຈ-ສທ຺ເທນ ‘‘ອຕ຺ຕນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ອາກຑ຺ຒຕິ.

໕໕໓. ໂລກຸຕ຺ຕຣວິປາການໍ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕ ນຕ຺ຖິ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕຊານ’’ນ຺ຕິອາທິ.

໕໕໕. ເຫຕຸປຈ຺ຈຍສມ຺ຠໂວຕິ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍສມ຺ຠູຕຘມ຺ໂມ, ເຫຕຸປຈ຺ຈຍໂຕ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມານໍ ສມ຺ຠວາກາໂຣ ວາ. ສຎ຺ຊາຕສຸຂເຫຕຸນາຕິ ສຎ຺ຊາຕຎາເຓນ, ສມ຺ປຊຎ຺ເຎນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຎາຓຎ຺ຫິ ‘‘ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ, ສມາຫິໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ ສຸຂໍ ເຫຕຸ ເອຕສ຺ສາຕິ,

‘‘ທິຏ຺ເຐ ຘມ຺ເມ ຈ ໂຍ ອຕ຺ໂຖ,

ໂຍ ຈຕ຺ໂຖ ສມ຺ປຣາຍິໂກ;

ອຕ຺ຖາຠິສມຍາ ຘີໂຣ,

ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໙) –

ອາທິວຈນໂຕ ສຸຂສ຺ສ ເຫຕູຕິ ວາ ‘‘ສຸຂເຫຕູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໕໕໖. ໂລກສ຺ສ ອຘິປຕິ ໂລກາຘິປຕິ, ສກລໂລກນາຍເກນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕາຘີນານໍ ປຕິໂນຕິ ອຘິປຕີ. ຉນ຺ທໍ ຕຸ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາຕິ ‘‘ຉນ຺ທວໂຕ ກິໍ ນາມ ນ ສິຊ຺ຌຕີ’’ຕິອາທິກໍ ປຸຣິມາຠິສງ຺ຂາຣູປນິສ຺ສຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ ຉນ຺ໂທ ເຊຏ຺ຐກຠູໂຕ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ວເສ ວຕ຺ຕມາໂນ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ ຈ ຕສ຺ສ ວເສ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຫີນາທິຠາເວນ ຕທນຸວຕ຺ຕນໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຉນ຺ທໍ ຕຸ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ກຕ຺ວາ ຘຸຣນ຺ຕິ ສຫຊາຕປຸພ຺ພງ຺ຄມວເສນ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ກຕ຺ວາ. ຉນ຺ທາຘິປຕິ ນາມ ໂສ ວາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ຉນ຺ທາຘິປຕິ ນາມ ‘‘ຉນ຺ໂທ ອຘິປຕິ ອິມສ຺ສາ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ເອເສວາຕິ ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາ…ເປ… ກາລສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ຕາຘິປຕິ ນາມາ’’ຕິອາທິນາ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕວ ນໂຍ. ເສເສສູຕິ ຈິຕ຺ຕາທີສຸ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຉນ຺ທໍ…ເປ… ກາລສ຺ມິ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ກາລສ຺ສ ນິຍມິຕຕ຺ຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣເປເຕ ເອກກ຺ຂເຓ ອຘິປຕີ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ປຏ຺ຐາເນ ‘‘ຉນ຺ທາຘິປຕິ ຉນ຺ທສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການໍ ຘມ຺ມານໍ ຕໍສມຸຏ຺ຐານານຎ຺ຈ ຣູປານໍ ອຘິປຕິປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທິນາ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໓) ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ອຘິປຕີນໍ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ວິສຸໍ ວິສຸໍເຍວ ອຸທ຺ຘໂຏ. ຍທິ ຫິ ເຕ ເອກກ຺ຂເຓເຍວ ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍາ ສິຍຸໍ, ຕທາ ຍຖາ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທເສ ‘‘ເຫຕູ ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ມູລຏ຺ເຐນ ອຸປກາຣກຠາວສ຺ສ ວິຊ຺ຊມາເນນ ທ຺ວິນ຺ນໍ, ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ເຫຕູນໍ ເອກກ຺ຂເຓ ປຈ຺ຈຍຠາວູປຄມນໂຕ, ເອວໍ ເອກກ຺ຂເຓເຍວ ພຫູນໍ ເຊຏ຺ຐກຠາເວ ສຕິ ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທເສປິ ‘‘ອຘິປຕີ ອຘິປຕິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ຍສ຺ມາ ປນ ເອວໍ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຉນ຺ທາຘິປຕິ ຉນ຺ທສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຈຕ຺ຕາໂຣວ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ເອເກກຘມ຺ໂມເຍວ ເອກກ຺ຂເຓ ອຘິປຕິປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຊຏ຺ຐຏ຺ເຐນາຕິ ປມຸຂຠາເວນ.

ໂສຠນາ ມຕິ, ໂສຠນໍ ວາ ມຕໍ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ສຸມຕິໂນ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເຕສໍ ມຕິໍ ວິໂພເຘຕິ ປໂພເຘຕີຕິ ສຸມຕິມຕິວິໂພຘນໍ. ກຸຈ຺ຉິຕາ ມຕິ, ກຸຈ຺ຉິຕໍ ວາ ມຕໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ກຸມຕິໂນ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ, ເຕສໍ ມຕິຠູຕາ ມຕິຠາເວນ ປຣິກປ຺ປິຕຕ຺ຕາຕິ ກຸມຕິມຕິ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ, ສາເຍວ ອິນ຺ຘນສທິສຕາຍ ອິນ຺ຘນໍ ຕສ຺ສ ປາວກໍ ອຄ຺ຄິ ວິຍາຕິ ກຸມຕິ…ເປ… ປາວກໍ. ອຕິມຘຸຣນ຺ຕິ ນິປຸຓຄມ຺ຠີເຣນ ອຕ຺ຖຣເສນ ເຈວ ສຸວິມລສຂິເລນ ພ຺ຍຎ຺ຊນຣເສນ ຈ ມຘຸຣໍ. ອເວທີຕິ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ຊານາຕິ. ໂຍ ໂຍຕິ ເຖຣນວມຊ຺ຌິເມສຸ ໂຍ ໂກຈິ. ຊິນວຈນໍ ສກລໍ ອເວທີຕິ ເຕປິຏກສ຺ສປິ ສກລຊິນວຈນສ຺ສ ຄຫຓສມຕ຺ຖຕາປຏິລາເຠນ ຕໍ ອວຄຈ຺ຉຕິ.

ອິຕິ ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖວິກາສິນິຍາ ນາມ

ອຠິຘມ຺ມາວຕາຣສໍວຓ຺ຓນາຍ

ປກິຓ຺ຓກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.