໗. ສຕ຺ຕໂມ ປຣິຈ຺ເຉໂທ

ວິປາກຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໓໗໖. ອນນ຺ຕຎາເຓນາຕິ ອນນ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕຎາເຓນ. ນິຣງ຺ຄເຓນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຣາຄາທໂຍ ອກຸສລາ ອງ຺ຄນ຺ຕິ ເອເຕຫິ ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ປຸຄ຺ຄລາ ນິຫີນຠາວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອງ຺ຄຓາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຍຖາຫ –

‘‘ຣາໂຄ ອງ຺ຄຓໍ, ໂທໂສ ອງ຺ຄຓໍ, ໂມໂຫ ອງ຺ຄຓໍ, ປາປການໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອກຸສລານໍ ອິຈ຺ຉາວຈຣານໍ ອຘິວຈນໍ ຍທິທໍ ອງ຺ຄຓ’’ນ຺ຕິ ຈ ອາທິ (ວິຠ. ໙໒໔).

ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ສີລາທິຄຸເຓ ເອສີ ຄເວສີຕິ ຄຸເຓສີ, ເຕນ ຄຸເຓສິນາ. ກຣຸຓາຍໍ ນິຍຸຕ຺ໂຕ, ສາ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ວາ ກາຣຸຓິໂກ, ເຕນ ກາຣຸຓິເກນ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອນນ຺ຕຎາເຓນາ’’ຕິ ອິມິນາ ຠຄວໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາວມາຫ, ‘‘ນິຣງ຺ຄເຓນາ’’ຕິ ຂີຓາສວຠາວໍ, ‘‘ຄຸເຓສິນາ’’ຕິ ປຸພ຺ພຈຣິຍໍ, ‘‘ກາຣຸຓິເກນາ’’ຕິ ມຫາກຣຸຓາສມງ຺ຄິຠາວໍ. ເອຕ຺ຕເກນ ປນ ໂຖມເນນ ຠຄວໂຕ ວິປາກເທສນາຍ ນິຍ຺ຍານິກາທິຠາວໍ ທີເປຕິ. ອສພ຺ພຎ຺ຎຸນາ ຫິ ເທສິຕໍ ອນິຍ຺ຍານິກໍ ໂຫຕິ, ອຂີຓາສເວນ ເທສິຕໍ ນ ປາກຏໍ, ອປຸຎ຺ຎວຕາ ເທສິຕໍ ນປ຺ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ອກາຣຸຓິເກນ ວຸຕ຺ຕໍ ສຸຂທາຍກໍ ນ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ປນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາວໂຕ ເຕນ ເທສິຕໍ ນິຍ຺ຍານິກໍ, ຂີຓາສວຕ຺ຕາ ປາກຏໍ, ປຸຎ຺ຎວນ຺ຕຕາຍ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ມຫາກຣຸຓາສມງ຺ຄິຕາຍ ສຸຂທາຍກນ຺ຕິ. ຈິຕ຺ຕປ຺ປຠວນ຺ຕິ ວິປາກຈິຕ຺ຕານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ.

໓໗໗-໘໖. ອິທານິ ວິປາກກຖາຍ ມາຕິກາວເສນ ອຏ຺ຐກຖາຍ ຐປິເຕ ທສປ຺ປກາເຣ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອກູນຕິໍສ ກມ຺ມານີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາຣທ຺ຘາຍ ວິປາກກຖາຍ ມູລກາຣຓຠາວໂຕ ‘‘ເອກູນຕິໍສ ກມ຺ມານີ’’ຕິ ປຐມໍ ກມ຺ມວວຕ຺ຖານໍ ກຕໍ. ກມ຺ເມ ປນ ກຖິເຕ ວິປາກກຖາຍ ອຘິຏ຺ຐານຠູຕາ ວິປາກາປິ ກເຖຕພ຺ພາຕິ ‘‘ປາກາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ທສ຺ສິຕາ’’ຕິ ທຸຕິຍໍ ວິປາກວວຕ຺ຖານໍ ກຕໍ. ກມ຺ມວິປາການຎ຺ຈ ອທ຺ວາເຣສຸ ອທິສ຺ສນໂຕ ‘‘ຕີສຸ…ເປ… ທິສ຺ສເຣ’’ຕິ ຕຕິຍໍ ກມ຺ມທ຺ວາຣວິປາກທ຺ວາຣາ ວຸຕ຺ຕາ. ກມ຺ມວິປາການໍ ວຈນປ຺ປສງ຺ເຄເຍວ ເອກສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ຕໍ ຕໍ ປຈ຺ຈຍມາຄມ຺ມ ອເນກຜລນິປ຺ຜາທນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຸສລໍ…ເປ… ວິວິຘໍ ຜລ’’ນ຺ຕິ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ກາມາວຈຣກຸສລສ຺ສ ປວຕ຺ຕິປຏິສນ຺ຘີສຸ ນານາຜລນິປ຺ຜາທນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ປວຕ຺ຕິປຏິສນ຺ຘີນໍ ລພ຺ຠມານວິປາກວເສນ ວຸຕ຺ຕຠາວໍ ອຊານນ຺ຕາ –

‘‘ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກາວເສເສນາ’’ຕິ;

‘‘ເອກໍ ປຸປ຺ຜໍ ຈຊິຕ຺ວານ, ອສີຕິກປ຺ປໂກຏິໂຍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມີ’’ຕິ. ຈ –

ເອວມາທິວຈນສ຺ສ ພ຺ຍຎ຺ຊນຈ຺ຉາຍາຍ ອຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທິນ຺ນປຏິສນ຺ຘິກາຍປິ ເຈຕນາຍ ປຸນ ປຏິສນ຺ຘິທານໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ‘‘ເອກາຍ…ເປ… ປກາສິຕາ’’ຕິ ປຎ຺ຈມໍ ເອເກນ ກມ຺ເມນ ເອກິສ຺ສາເຍວ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກສ຺ມິໍ ຠເວ ນານາກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຓນ຺ຕາ ‘‘ທິສ຺ວາ ກຸມາຣໍ ສຕປຸຎ຺ຎລກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອຊານນ຺ຕາ ‘‘ນານາກມ຺ເມນ ເອກາວ ປຏິສນ຺ຘິ ໂຫຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ‘‘ນານາ…ເປ… ປຏິສນ຺ຘິໂຍ’’ຕິ ຉຏ຺ຐໍ ນານາກມ຺ມສ຺ສ ນານາປຏິສນ຺ຘິທານໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕສ຺ສ ຈ ເອກສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ໂສຬສ ວິປາການິ ທ຺ວາທສມຄ຺ໂຄ ອເຫຕຸກຏ຺ຐກມ຺ປີຕິ ອຍໍ ວິປາກວິຠາໂຄ ເຫຕຸເຠທວເສນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຕິເຫຕຸກໍ…ເປ… ນ ຈ ໂຫຕິ ຕິເຫຕຸກາ’’ຕິ ສຕ຺ຕມໍ ອຏ຺ຐກຖາຍ ອາຄຕເຫຕຸກິຕ຺ຕນໍ ທສ຺ສິຕໍ. ຕໍ ປນ ເຫຕຸກິຕ຺ຕນໍ ເອເກກສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກວິຠາຄທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ. ອິທານິ ຕິປິຏກຈູຬນາຄຕ຺ເຖຣສ຺ສ, ໂມຣວາປິວາສິມຫາທຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ, ຕິປິຏກມຫາຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖຣສ຺ສາຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ເຖຣານໍ ວາເທສຸ ‘‘ເອກາຍ ເຈຕນາຍ ທ຺ວາທສ ວິປາການິ ເອຕ຺ເຖວ ທສກມຄ຺ໂຄ ອເຫຕຸກຏ຺ຐກມ຺ປີ’’ຕິ ອາຄຕສ຺ສ ທຸຕິຍຕ຺ເຖຣວາທສ຺ສ, ‘‘ເອກາຍ ເຈຕນາຍ ທສ ວິປາການິ ເອຕ຺ເຖວ ອເຫຕຸກຏ຺ຐກມ຺ປີ’’ຕິ ອາຄຕສ຺ສ ຕຕິຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວາທສ຺ສ ຈ ນ ສມ຺ມາປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕສ຺ສ ປຐມຕ຺ເຖຣວາທສ຺ສ ວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ວິປາເກສຸ ອສງ຺ຂາຣສສງ຺ຂາຣວິຘານໍ ປຈ຺ຈຍພເລນ ໂຫຕິ, ໂນ ກມ຺ມພເລນາຕິ ທີປນຕ຺ຖໍ ອຏ຺ຐມໍ, ‘‘ອສງ຺ຂາຣສສງ຺ຂາຣ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ກມ຺ເມນ ສຫ ອສມານມ຺ປິ ກຕ຺ວາ ສງ຺ຂາຣເຠໂທ ວຸຕ຺ໂຕ. ກມ຺ມສ຺ສ ໂສມນສ຺ສຸເປກ຺ຂາສຫຄຕຠາເວປິ ອາຣມ຺ມຓວເສເນວ ວິປາກເວທນາຍ ປຣິວຕ຺ຕນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອາຣມ຺ມເຓນ…ເປ… ປຣິວຕ຺ຕນ’’ນ຺ຕິ ນວມໍ ອາຣມ຺ມເຓນ ເວທນາປຣິວຕ຺ຕນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກມ຺ມວເສນ ເຈວ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ຈ ອນິຍຕສ຺ສ ຕທາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຊວນວເສນ ນິຍມທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຕທາຣມ຺ມຓ…ເປ… ນິຍາມິຕ’’ນ຺ຕິ ທສມໍ ຊວເນນ ຕທາຣມ຺ມຓນິຍໂມ ວຸຕ຺ໂຕຕິ.

ເອກູນຕິໍສ ກມ຺ມານີຕິ ກຸສລາກຸສລວເສນ ວີສຕິ ປຣິຕ຺ຕານິ, ນວ ມຫຄ຺ຄຕານີຕິ ເອກູນຕິໍສ ກມ຺ມານິ. ຍສ຺ມາ ປເນສາ ວຏ຺ຏວເສນ ວິປາກກຖາ, ຕສ຺ມາ ໂລກຸຕ຺ຕຣກຸສລໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເອກູນຕິໍເສວ ກມ຺ມານິ ວຸຕ຺ຕານິ. ເອວໍ ‘‘ປາກາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເຕວີສຕິ ປຣິຕ຺ຕາ, ນວ ມຫຄ຺ຄຕາຕິ ປາກາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ. ຕີສຸ ທ຺ວາເຣສູຕິ ກາຍວຈີມໂນທ຺ວາຣວເສນ ຕີສຸ ກມ຺ມທ຺ວາເຣສຸ. ກມ຺ມທ຺ວາຣວວຕ຺ຖານໍ ເຫຏ຺ຐາ ສງ຺ເຂປໂຕ ທສ຺ສິຕເມວ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປເນຕໍ ອຏ຺ຐສາລິນິຍາ ຘມ຺ມສງ຺ຄຫຏ຺ຐກຖາຍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑ ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣ), ຕໍສໍວຓ຺ຓນາທິໂຕ ຈ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ກາມໍ ກມ຺ມານິປິ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ປຎ຺ຈທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕານິ ປນ ອວິປາການິ, ມໂນທ຺ວາຣທ຺ວາຣຕ຺ຕຍວເສນ ຠິນ຺ນານໍ ວິປາກທາຍການເມວ ສງ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ ‘‘ຕີສຸ ທ຺ວາເຣສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຉສູຕິ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທີນິ ປຎ຺ຈ, ມໂນທ຺ວາຣຎ຺ຈາຕິ ຉສຸ ວິປາກທ຺ວາເຣສຸ.

ຕໍ ຕໍ ປຈ຺ຈຍມາຄມ຺ມາຕິ ກາລສມ຺ປທາທິກໍ ຕໍ ຕໍ ປຈ຺ຈຍມາຄມ຺ມ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ກາໂລປຘິປ຺ປໂຍຄານໍ, ຄຕິຍາ ຈ ຍຖາຣຫໍ;

ສມ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ວິປຕ຺ຕິຎ຺ຈ, ກມ຺ມມາຄມ຺ມ ປຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ອຖ ວາ ຕໍ ຕໍ ປຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ໂສມນສ຺ສາທິເຫຕຸຠູຕໍ ຕໍ ຕໍ ສຫກາຣິປຈ຺ຈຍໍ. ວິວິຘໍ ຜລນ຺ຕິ ໂສມນສ຺ສຸເປກ຺ຂາສຫຄຕສເຫຕຸກາເຫຕຸກອສງ຺ຂາຣສສງ຺ຂາຣວເສນ ນານປ຺ປກາຣຜລໍ. ເອກາຍ ເຈຕນາຍາຕິ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍຠູຕາຍ, ອປຣາປຣິຍເວທນີຍຠູຕາຍ ວາ ເອກາຍ ເຈຕນາຍ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍຠູຕາ ປນ ປວຕ຺ຕິວິປາກເມວ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ, ໂນ ປຏິສນ຺ຘິໍ.

ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ຕິເຫຕຸກ’’ນ຺ຕິ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຸກ຺ກຏ຺ຐເມວ ປນ ຕິເຫຕຸກກມ຺ມໍ ຕິເຫຕຸກວິປາກໍ ເທຕິ, ຕຖາ ທຸເຫຕຸກມ຺ປິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐເມວ ທຸເຫຕຸກວິປາກໍ ເທຕິ. ໂອມກໍ ປນ ຕິເຫຕຸກກມ຺ມໍ ທຸເຫຕຸກຸກ຺ກຏ຺ຐສທິສໍ, ທຸເຫຕຸກາເຫຕຸກເມວ ວິປາກໍ ເທຕິ. ຕຖາ ທຸເຫຕຸກມ຺ປິ ອເຫຕຸກເມວ ວິປາກໍ ເທຕີຕິ. ອຸກ຺ກຏ຺ໂຐມກວິຠາໂຄ ຈ ປເນສ ກຸສລາກຸສລປຣິວາຣລາຠໂຕ, ອາເສວນວິປ຺ປຏິສາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ວາ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍຎ຺ຫິ ກມ຺ມໍ ອຕ຺ຕໂນ ປວຕ຺ຕິກາເລ ປຸຣິມປຈ຺ຉາຠາຄປ຺ປວຕ຺ເຕຫິ ກຸສລຘມ຺ເມຫິ ປຣິວາຣິຕໍ, ປຈ຺ຉາ ວາ ອາເສວນລາເຠນ ສມຸທາຈິຓ຺ຓໍ, ຕໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐໍ. ຍໍ ປນ ກຣຓກາເລ ອກຸສລຘມ຺ເມຫິ ປຣິວາຣິຕໍ, ປຈ຺ຉາ ວາ ‘‘ທຸກ຺ກຏໍ ມຍາ’’ຕິ ວິປ຺ປຏິສາຣຸປ຺ປາທເນນ ປຣິຠາວິຕໍ, ຕໍ ໂອມກໍ ນາມ ໂຫຕິ.

ອເຖຕ຺ຖ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິຘານໍ ກິໍ ປຏິສນ຺ຘິປວຕ຺ຕີນໍ ອວິເສເສນ, ອຸທາຫຸ ປວຕ຺ຕິວເສເນວາຕິ ເຈ? ປວຕ຺ຕິວເສເນວ, ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ປນ ອຍໍ ວິເສໂສຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕິເຫຕຸເກນາ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖາປິ ຕິເຫຕຸກຸກ຺ກຏ຺ຐກມ຺ເມເນວ ຕິເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິ ໂຫຕິ, ໂອມເກນ ປນ ທຸເຫຕຸກຸກ຺ກຏ຺ເຐນ ຈ ທຸເຫຕຸກາ ປຏິສນ຺ຘິ, ທຸເຫຕຸໂກມເກນ ປນ ອເຫຕຸກາວາຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ຎາຓໍ ຊຈ຺ຈນ຺ຘາທິວິປຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ໂມຫສ຺ສ, ສພ຺ພາກຸສລສ຺ສ ວາ ປຏິປກ຺ຂໍ, ຕສ຺ມາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ກມ຺ມໍ ຊຈ຺ຈນ຺ຘາທິວິປຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍໍ ນ ໂຫຕີຕິ ຕິເຫຕຸກໍ ອຕິທຸພ຺ພລມ຺ປິ ສມານໍ ທຸເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິເມວ ອາກຑ຺ຒຕິ, ນາເຫຕຸກນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຈ ໂຫຕິ ອເຫຕຸກາ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ ສຸຄຕິຍໍ ຊຈ຺ຈນ຺ຘພຘິຣາທິວິປຕ຺ຕິຍາ ອເຫຕຸກູປປຕ຺ຕິໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອເຫຕຸກູປປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ –

‘‘ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ເຫຕູນໍ ປຈ຺ຈຍາ ອຸປປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ກຕເມສໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ເຫຕູນໍ ປຈ຺ຈຍາ ອຸປປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ? ກຸສລສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ຊວນກ຺ຂເຓ ຕໂຍ ເຫຕູ ກຸສລາ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຊາຕເຈຕນາຍ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ກຸສລມູລປຈ຺ຈຍາປິ ສງ຺ຂາຣາ. ນິກນ຺ຕິກ຺ຂເຓ ທ຺ເວ ເຫຕູ ອກຸສລາ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຊາຕເຈຕນາຍ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ອກຸສລມູລປຈ຺ຈຍາປິ ສງ຺ຂາຣາ. ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ຕໂຍ ເຫຕູ ອພ຺ຍາກຕາ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຊາຕເຈຕນາຍ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາປິ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາປິ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໓໑-໒໓໒) –

ເອວໍ ຊວນກ຺ຂເຓ ຕິຓ຺ຓໍ ເຫຕູນໍ ປຈ຺ຈຍາ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວິປາກຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ປນ ‘‘ຊວນກ຺ຂເຓ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເຫຕູນໍ ປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕິເຫຕຸກກມ຺ເມເນວ ຕິເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິ ໂຫຕິ, ນ ທຸເຫຕຸເກນາຕິ ອາຫ ‘‘ທຸເຫຕຸເກນ…ເປ… ນ ຈ ໂຫຕິ ຕິເຫຕຸກາ’’ຕິ. ຍທິ ຫິ ທຸເຫຕຸກກມ຺ເມນ ຕິເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິ ສິຍາ, ຍຖາ ‘‘ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ເຫຕູນໍ ປຈ຺ຈຍາ ອຸປປຕ຺ຕິ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວິຠງ຺ໂຄ ກໂຕ, ເອວໍ ‘‘ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ເຫຕູນໍ ປຈ຺ຈຍາ ອຸປປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ກຕເມສໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ເຫຕູນໍ ປຈ຺ຈຍາ ອຸປປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ? ກຸສລສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ຊວນກ຺ຂເຓ ທ຺ເວ ເຫຕູ ກຸສລາ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ…ເປ… ສງ຺ຂາຣາ, ນິກນ຺ຕິກ຺ຂເຓ ທ຺ເວ ເຫຕູ ອກຸສລາ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ…ເປ… ສງ຺ຂາຣາ, ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ຕໂຍ ເຫຕູ ອພ຺ຍາກຕາ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ…ເປ… ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ເຫຕູນໍ ປຈ຺ຈຍາ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕູປປຕ຺ຕິໍ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວິຠງ຺ໂຄ ກາຕພ຺ໂພ ສິຍາ, ນ ຈ ປເນວໍ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ‘‘ທຸເຫຕຸກກມ຺ເມນ ຕິເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ຍທິ ເອວໍ –

‘‘ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ຉນ຺ນໍ ເຫຕູນໍ ປຈ຺ຈຍາ ອຸປປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ກຕເມສໍ…ເປ… ໂຫຕິ? ກຸສລສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ຊວນກ຺ຂເຓ ທ຺ເວ ເຫຕູ ກຸສລາ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ…ເປ… ສງ຺ຂາຣາ. ນິກນ຺ຕິກ຺ຂເຓ ທ຺ເວ ເຫຕູ ອກຸສລາ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ…ເປ… ສງ຺ຂາຣາ. ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ທ຺ເວ ເຫຕູ ອພ຺ຍາກຕາ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ…ເປ… ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ –

ເອວໍ ທຸເຫຕຸກກມ຺ເມນ ທຸເຫຕຸກູປປຕ຺ຕິໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ‘‘ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ເຫຕູນໍ ປຈ຺ຈຍາ ອຸປປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ກຕເມສໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ເຫຕູນໍ ປຈ຺ຈຍາ ອຸປປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ? ກຸສລສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ຊວນກ຺ຂເຓ ຕໂຍ ເຫຕູ ກຸສລາ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ…ເປ… ສງ຺ຂາຣາ. ນິກນ຺ຕິກ຺ຂເຓ ທ຺ເວ ເຫຕູ ອກຸສລາ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ…ເປ… ສງ຺ຂາຣາ. ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ທ຺ເວ ເຫຕູ ອພ຺ຍາກຕາ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ…ເປ… ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຕິເຫຕຸກກມ຺ເມນ ທຸເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິຍາປິ ອນຸທ຺ຘຏຕ຺ຕາ ສາປິ ນ ໂຫຕີຕິ ເຈ? ໂນ ນ ໂຫຕິ, ທຸເຫຕຸໂກມກກມ຺ເມນ ອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິຍາ ວິຍ ຕິເຫຕຸໂກມເກນ ທຸເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິຍາວ ທາຕພ຺ພຕ຺ຕາ, ກມ຺ມສຣິກ຺ຂກວິປາກທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປນ ມຫາເຖເຣນ ປາໂຐ ສາວເສໂສ ກໂຕ.

ຍທິ ເອວໍ ປຸຣິມວຸຕ຺ເຕຫິ ອິທໍ ສມານໍ ກມ຺ມສຣິກ຺ຂກຕາຠາວໂຕຕິ ທຸເຫຕຸກກມ຺ເມນ ຕິເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິ ນ ອຸທ຺ຘຏາ, ນ ປນ ອລພ຺ຠນໂຕຕິ? ຕໍ ນ, ອກຸສລກມ຺ມສ຺ສ ອໂລຠສມ຺ປໂຍຄາຠາວໂຕ, ອໂລຠຜລຸປ຺ປາທເນ ວິຍ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຎາຓຜລຸປ຺ປາທເນ ອສມຕ຺ຖຠາວໂຕ. ປຎ຺ຎາພລສມ຺ປໂຍຄໂຕ ຫິ ຕໍຎາຓຜລຸປ຺ປາທເນ ສມຕ຺ຖໍ ໂຫຕິ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ກິໍ ປເນຕໍ ກມ຺ມເມວ ປຏິສນ຺ຘິໍ ເທນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕນາ ສທິສເວທນເມວ ເທຕິ, ອຸທາຫຸ ວິສທິສເວທນມ຺ປີຕິ? ທຸເຫຕຸໂກມກເມວ ວິສທິສເວທນໍ ເທຕິ, ອິຕຣໍ ປນ ສທິສເວທນເມວ. ຕຖາ ຫິ ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມຏ຺ຐກຖາຍ ມຫາກມ຺ມວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ເຕ ສຸຂເວທນີຍາທິກມ຺ມວຓ຺ຓນາຍ –

‘‘ກາມາວຈຣກຸສລໂຕ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຈຕສ຺ໂສ ເຈຕນາ, ຣູປາວຈຣກຸສລໂຕ ຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານເຈຕນາຕິ ເອວໍ ປຏິສນ຺ຘິປວຕ຺ເຕສຸ ສຸຂເວທນາຍ ຊນນໂຕ ສຸຂເວທນີຍໍ ກມ຺ມໍ ນາມ. ກາມາວຈຣຎ຺ເຈຕ຺ຖ ປຏິສນ຺ຘິຍໍເຍວ ເອກນ຺ເຕນ ສຸຂໍ ຊເນຕິ, ປວຕ຺ເຕ ປນ ອິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ອທຸກ຺ຂມສຸຂມ຺ປິ.

‘‘ອກຸສລເຈຕນາ ປວຕ຺ເຕ ກາຍທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕທຸກ຺ຂສ຺ສ ຊນນໂຕ ທຸກ຺ຂເວທນີຍໍ ກມ຺ມໍ ນາມ.

‘‘ກາມາວຈຣກຸສລໂຕ ປນ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຈຕສ຺ໂສ ເຈຕນາ, ຣູປາວຈຣກຸສລໂຕ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານເຈຕນາຕິ ເອວໍ ປຏິສນ຺ຘິປວຕ຺ເຕສຸ ຕຕິຍເວທນາຍ ຊນນໂຕ ອທຸກ຺ຂມສຸຂເວທນີຍໍ ກມ຺ມໍ ນາມ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ກາມາວຈຣໍ ປຏິສນ຺ຘິຍໍເຍວ ເອກນ຺ເຕນ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ຊເນຕິ, ປວຕ຺ເຕ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ສຸຂມ຺ປີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໓໐໐) –

ວຸຕ຺ຕໍ. ນນຸ ຈ ‘‘ອາຣມ຺ມເຓນ ໂຫເຕວ, ເວທນາປຣິວຕ຺ຕນ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ເວທນານິຍໂມ ໂຫຕິ, ນ ຈ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕກມ຺ເມນ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓເມວ ກມ຺ມນິມິຕ຺ຕາທິກມາປາຖມາຄຈ຺ຉຕີຕິ ນິຍໂມ ອຕ຺ຖິ, ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕກມ຺ເມນ ວາ ອິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ກຖໍ ກມ຺ມວເສເນວ ເວທນານິຍໂມຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ອິຏ຺ຐາທິອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ກມ຺ມພເລເນວ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕກມ຺ເມນ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓກາເລ ຕສ຺ສ ພເລນ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓມາປາຖມາຄຈ຺ຉຕິ, ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕກມ຺ເມນ ອິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ນ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ກມ຺ມວເສນ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ອາຣມ຺ມຓນິຍໂມ, ອາຣມ຺ມຓວເສນ ເວທນານິຍໂມຕິ. ອປິຈ ‘‘ອາຣມ຺ມເຓນ ໂຫເຕວ, ເວທນາປຣິວຕ຺ຕນ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນ ເຕນ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ກມ຺ມສຣິກ຺ຂກເວທນາຠາໂວ ປຏິກ຺ຂິປິຕຸໍ ສກ຺ກາ, ທຸເຫຕຸໂກມກໍ ປນ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ນິຫີນຕາຍ ທຸເຫຕຸກຜລຸປ຺ປາທເນ ອສມຕ຺ຖຕ຺ຕາ, ອເຫຕຸກາຍ ຈ ອຕ຺ຕນາ ສທິສເວທນາຍ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ອສມ຺ຠວໂຕ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕປຏິສນ຺ຘິຍາ ອນຸຣູປໂຕ ອິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓມຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕເມວ ປຏິສນ຺ຘິໍ ເທຕິ.

ນນຸ ຈ ‘‘ປຈ຺ຉິມຠວິກມຫາໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ເມຕ຺ຕາປຸພ຺ພຠາຄໍ ໂສມນສ຺ສກມ຺ມໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ເທຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕໍ, ມຫາສິວຕ຺ເຖໂຣ ຈ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອສງ຺ຂາຣິກວິປາກຈິຕ຺ເຕນ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອິຈ຺ຉຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ເຕນ ‘‘ໂສມນສ຺ສສຫຄຕໂຕ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕໍ ພລວຕຣໍ, ເຕນ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ເຕນ ຄຫິຕປຏິສນ຺ຘິກາ ຫິ ມຫຊ຺ຌາສຍາ ໂຫນ຺ຕິ ຕິປິຏກຈູຬນາຄຕ຺ເຖໂຣ ວິຍາ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕກຸສລໂຕ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕປຏິສນ຺ຘິປິ ລພ຺ຠຕິ ຍຖາ ຈ, ເອວໍ ຕຖາ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕໂຕ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕາປີຕິ ກຖໍ ກມ຺ມສທິສເວທນາ ປຏິສນ຺ຘີຕິ? ເອຕ຺ຖາປິ ຈ ກມ຺ມມ຺ປິ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕເມວາຕິ ເຖຣສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ ສິຍາຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ອປິຈາຍໍ ວາໂທ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕວ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ສງ຺ຄຫກາເຣຫິ ‘‘ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ອຍໍ ເຖຣສ຺ສ ມໂນຣໂຖ, ນຕ຺ຖິ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ຫິຕູປຈາໂຣ ພລວາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເມຕ຺ຕາປຸພ຺ພຠາຄກາມາວຈຣກຸສລວິປາກໂສມນສ຺ສສຫຄຕຕິເຫຕຸກອສງ຺ຂາຣິກຈິຕ຺ເຕນ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕວາທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນ ສກ຺ກາ ອຏ຺ຐກຖາວຈນໍ ຈາເລຕຸນ຺ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພເມເວຕໍ ກມ຺ມສທິສເວທນາ ປຏິສນ຺ຘີຕິ. ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ວາ ອຏ຺ຐກຖາຍ ອຘິປ຺ປາໂຍ ສາຘຸກໍ ກເຖຕພ຺ໂພຕິ.

ອສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ອສງ຺ຂາຣິກກມ຺ມໍ. ອສງ຺ຂາຣໍ ສສງ຺ຂາຣມ຺ປິ ຜລໍ ເທຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ອາຣມ຺ມເຓນາຕິ ອິຏ຺ຐາທິອາຣມ຺ມເຓນ. ເວທນາປຣິວຕ຺ຕນນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອນຸຣູປໂຕ ໂສມນສ຺ສາທິເວທນາຍ ປຣິວຕ຺ຕນໍ, ກຸສລວິປາກສນ຺ຕີຣຓຕທາຣມ຺ມຓານິ ສນ຺ຘາຍ ເຈຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕານິ ຫິ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕານິ, ອິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ເຕ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕານິ. ອກຸສລວິປາກໍ ປນ ສນ຺ຕີຣຓຕທາຣມ຺ມຓໍ ອນິຏ຺ເຐ, ອນິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ເຕ ຈ ອາຣມ຺ມເຓ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕເມວ. ນ ຫິ ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ເວທນາເຠໂທ ອຕ຺ຖິ, ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ທ຺ວີສຸປິ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕເມວ. ທ຺ວິປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓສມ຺ປຏິຈ຺ຉເນສຸ ຈ ຐເປຕ຺ວາ ກາຍວິຎ຺ຎາຓທ຺ວຍໍ ເສສານິ ອິຏ຺ຐາທີສຸ ສພ຺ພຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕກາຣຓວເສເນວ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕານິ, ຕຖາ ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ ອິຏ຺ຐາທີສຸ ສຸຂສຫຄຕໍ, ອນິຏ຺ຐາທີສຸ ທຸກ຺ຂສຫຄຕນ຺ຕິ. ຊວເນນ ນິຍມິຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຫຕຸນິຍມນເມວ ເຈຕ຺ຖ ຊວນວເສນ ໂຫຕິ ເວທນາເຠທສ຺ສ ອາຣມ຺ມເຓເນວ, ສງ຺ຂາຣເຠທສ຺ສ ຈ ປຈ຺ຈຍວເສເນວ ນິຍມິຕຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອກຸສລວິປາການໍ ວິຠາຄາຠາວໂຕ ກຸສລວິປາກຕທາຣມ຺ມຓານເມວ ອາຣມ຺ມຓຊວນປຈ຺ຈຍວເສນ ນິຍມນໍ ໂຫຕິ. ຕໍ ປນ ສຣູປໂຕ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ຕິເຫຕຸກຸກ຺ກຏ຺ຐກມ຺ເມນ ຫິ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ປວຕ຺ຕມານໍ ກມ຺ມວເສນ ນິຍມາຠາວໂຕ ສພ຺ເພສຸປິ ກຸສລວິປາກຕທາຣມ຺ມເຓສຸ ສມ຺ປຕ຺ເຕສຸ ອາຣມ຺ມຓຊວນປຈ຺ຈຍວເສນ, ອາຣມ຺ມຓຊວນວເສເນວ ວາ ນິຍຕໍ ເອກເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ກຖໍ? ຕທາຣມ຺ມເຓສຸ ຫິ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ເວທນານິຍໂມ ໂຫຕິ, ຊວນວເສນ ເຫຕຸນິຍໂມ, ປຈ຺ຈຍວເສນ ສງ຺ຂາຣນິຍໂມ. ອເຫຕຸເກສຸ ປນ ສງ຺ຂາຣເຠທາຠາວໂຕ ປຈ຺ຈຍວເສນ ນິຍມນໍ ນຕ຺ຖິ. ຕຕ຺ຖ ອາຣມ຺ມເຓນ ເວທນານິຍມນໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຊວນວເສນ ເຫຕຸນິຍມເນ ປນ ກມ຺ມສຣິກ຺ຂກເຫຕຸວເສນ ຕິເຫຕຸການິ ທຸເຫຕຸການິ ອເຫຕຸການີຕິ ຕີຓິ ຊວນານິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມສຣິກ຺ຂກເຫຕຸວເສນ ຕິເຫຕຸກຊວນານິ ນາມ ກາມາວຈຣກຸສລກິຣິຍາສຸ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຊວນານິ, ທຸເຫຕຸກຊວນານິ ນາມ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຊວນານິ, ອເຫຕຸການິ ນາມ ອກຸສລຊວນານິ ເຈວ ກິຣິຍາເຫຕຸກຊວນຎ຺ຈ. ອກຸສລຊວນານິປິ ຫິ ກຸສລກມ຺ມສຣິກ຺ຂກເຫຕຸວເສນ ອເຫຕຸການິ ກຸສລເຫຕູນໍ ເຕສຸ ອຠາວໂຕ.

ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມສ຺ສ ຊວນສທິສຕທາຣມ຺ມຓາຠິນິປ຺ຜາທນສາມຕ຺ຖິເຍ ສຕິ ຕິເຫຕຸກຊວເນ ຊວິເຕ ຕິເຫຕຸກຕທາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ, ທຸເຫຕຸກຊວເນ ຊວິເຕ ທຸເຫຕຸກຕທາຣມ຺ມຓໍ, ອເຫຕຸກຊວເນ ຊວິເຕ ອເຫຕຸກຕທາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕີຕິ. ເອວໍ ຊວນວເສນ ເຫຕຸນິຍມນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກຖໍ ປຈ຺ຈຍວເສນ ສງ຺ຂາຣນິຍໂມຕິ? ກາລສມ຺ປທາທີນໍ, ອຸຕຸສມ຺ປທາທີນຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຍານໍ ພລວຠາເວ ສຕິ ອສງ຺ຂາຣິກຕທາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ, ທຸພ຺ພລຠາເວ ສສງ຺ຂາຣິກໍ. ອເຫຕຸກຕທາຣມ຺ມຓສ຺ສ ປນ ປຈ຺ຈຍວເສນ ນິຍໂມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຍທິ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ, ຕທາ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕໍ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕຕທາຣມ຺ມຓເມວ ໂຫຕິ. ໂສມນສ຺ສສຫຄຕຕທາຣມ຺ມເຓສຸປິ ອນິຍເມນ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ສພ຺ເພສຸ ສມ຺ປຕ຺ເຕສຸ ຊວນສ຺ສ ຕິເຫຕຸກຠາເວ ທຸເຫຕຸກາເຫຕຸເກ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ຕິເຫຕຸກເມວ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ. ຕິເຫຕຸກຕທາຣມ຺ມເຓສຸປິ ອນິຍເມນ ຊວນວເສນ ສພ຺ເພສຸ ສມ຺ປຕ຺ເຕສຸ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ພລວຠາເວ ສຕິ ສສງ຺ຂາຣິກຕທາຣມ຺ມຓໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ອສງ຺ຂາຣິກເມວ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ. ເອເຕເນວ ນເຍນ ເສສໍ ຕທາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ຕໍຕໍຊວນານຸຣູປໂຕ ນິຍມນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອເຫຕຸກຕທາຣມ຺ມຓໍ ປນ ປຈ຺ຈຍໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ເຈວ ຊວນວເສນ ຈ ນິຍມນໍ ໂຫຕິ. ອິທເມຕ຺ຖ ເຍຠຸຍ຺ຍປ຺ປວຕ຺ຕິວເສນ ນິຍມນໍ. ກທາຈິ ປນ ອາຣມ຺ມຓວເສນ, ປຈ຺ຈຍວເສນ, ປຣິຈິຕວເສນ ຈ ຕທາຣມ຺ມຓນິຍໂມ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ເຈວ ປຈ຺ຈຍວເສນ ຈ ນິຍມນໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ປຣິຈິຕວເສນ ປນ ນິຍມເນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຕິເຫຕຸກກຸສລປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ເຕສຸ ປຣິຈິຕສ຺ສ ກທາຈິ ທຸເຫຕຸເກ, ອເຫຕຸເກ ວາ ຊວເນ ຊວິເຕ ປຣິຈຍວເສນ ຕິເຫຕຸກຕທາຣມ຺ມຓເມວ ໂຫຕິ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຈ ທຸເຫຕຸກຊວນປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ຕຕ຺ຖ ປຣິຈິຕສ຺ສ ກທາຈິ ຕິເຫຕຸເກ, ອເຫຕຸເກ ວາ ຊວເນ ຊວິເຕ ປຣິຈຍວເສນ ທຸເຫຕຸກຕທາຣມ຺ມຓເມວ ໂຫຕິ. ຕເຖວ ອກຸສເລສຸ ປຣິຈິຕສ຺ສ ກທາຈິ ຕິເຫຕຸກທຸເຫຕຸເກສຸປິ ຊວເນສຸ ຊວິເຕສຸ ປຣິຈຍວເສນ ອເຫຕຸກຕທາຣມ຺ມຓເມວ ໂຫຕີຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ປຏ຺ຐາເນ –

‘‘ກຸສລາກຸສເລ ນິຣຸທ຺ເຘ ສເຫຕຸໂກ ວິປາໂກ ຕທາຣມ຺ມຓຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສເຫຕຸເກ ຂນ຺ເຘ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຕ຺ຕໂຕ ວິປສ຺ສຕິ, ກຸສລາກຸສເລ ນິຣຸທ຺ເຘ ອເຫຕຸໂກ ວິປາໂກ ຕທາຣມ຺ມຓຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ –

ອວິເສເສນ ອກຸສລຊວນານນ຺ຕຣມ຺ປິ ສເຫຕຸກຕທາຣມ຺ມຓໍ, ຕິເຫຕຸກຊວນານນ຺ຕຣຎ຺ຈ ອເຫຕຸກຕທາຣມ຺ມຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕິເຫຕຸໂກມເກນ, ປນ ທຸເຫຕຸກຸກ຺ກຏ຺ເຐນ ຈ ກມ຺ເມນ ຕທາຣມ຺ມຓປ຺ປວຕ຺ຕິຍໍ ກມ຺ມສ຺ສ ຕິເຫຕຸກວິປາກທາເນ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ຕິເຫຕຸກຊວເນປິ ຊວິເຕ ທຸເຫຕຸກຕທາຣມ຺ມຓເມວ ໂຫຕິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ທຸເຫຕຸໂກມເກນ ປນ ກມ຺ເມນ ຕທາຣມ຺ມຓປ຺ປວຕ຺ຕິຍໍ ກມ຺ມສ຺ສ ສເຫຕຸກຕທາຣມ຺ມຓນິພ຺ພຕ຺ຕເນ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ສເຫຕຸກຊວເນປິ ຊວິເຕ ອເຫຕຸກຕທາຣມ຺ມຓເມວ ໂຫຕິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

໓໘໗-໙໑. ຕຸລ຺ເຍນ ປາກຈິຕ຺ເຕນາຕິ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອສງ຺ຂາຣິເກນ ມຫາວິປາກຈິຕ຺ເຕນ. ພລວາຣມ຺ມເຓຕິ ອຕິມຫນ຺ຕາຣມ຺ມເຓ. ຈຕຸພ຺ພິຘຎ຺ຫິ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຕິມຫນ຺ຕໍ ມຫນ຺ຕໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ອຕິປຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ –

‘‘ຕຖາ ຫິ ວິສຍໍ ອາຫຸ, ຈຕຸຘາ ເອຕ຺ຖ ປຓ຺ຑິຕາ;

ມຫນ຺ຕາຕິມຫນ຺ຕໂຕ, ປຣິຕ຺ຕາຕິປຣິຕ຺ຕໂຕ’’ຕິ.

ອຕິມຫນ຺ຕາທິຠາໂວ ຈສ຺ສ ອາປາຖຄຕກາເລ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຖາ ຫິ ອາປາຖຄຕກ຺ຂຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ໂສຬສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາ, ຕາວ ວິຊ຺ຊມານາຍຸກອາຣມ຺ມຓໍ ອຕິມຫນ຺ຕໍ ນາມ. ປນ຺ນຣສຈຸທ຺ທສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກໍ ມຫນ຺ຕໍ ນາມ. ເຕຣສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຏ຺ຐຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ນາມ. ຕໂຕ ປຣໍ ອຕິປຣິຕ຺ຕໍ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ອຕິມຫນ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ຕທາຣມ຺ມຓປຣິໂຍສານານິ ວີຖິຈິຕ຺ຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ມຫນ຺ເຕ ຊວນປຣິໂຍສານານິ, ນຕ຺ຖິ ຕທາຣມ຺ມຓຸປ຺ປາໂທ. ປຣິຕ຺ເຕ ຊວນມ຺ປິ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສນ຺ຕີຣຓານນ຺ຕຣໍ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນເມວ ທ຺ວຕ຺ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ອຕິປຣິຕ຺ເຕ ຠວງ຺ຄຈລນມຕ຺ຕເມວ. ກຖໍ? ອຕິມຫນ຺ເຕ ຫິ ອາຣມ຺ມເຓ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣສຸ ຍຖານຸຣູປໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ອາປາຖຄເຕ ປສາທຆຏ຺ຏນານຸຠາເວນ ຫທຍວຕ຺ຖຸສນ຺ນິສ຺ສິຕາ ຠວງ຺ຄສນ຺ຕຕິ ໂວຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ, ໂວຈ຺ຉິຊ຺ຊມານາ ຈ ສຫສາ ນ ໂອຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ. ຍຖາ ປນ ເວເຄນ ຘາວນ຺ໂຕ ປຸຣິໂສ ອນ຺ຕຣາ ຐາຕຸກາໂມປິ ເອກທ຺ເວປທວາເຣ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາວ ຐາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ນ ປນ ຐາຕຸກາມຕາຍ ສທ຺ຘິໍເຍວ, ເອວເມວ ທີປສິຂາ ວິຍ, ຄງ຺ຄາໂສໂຕ ວິຍ, ເວເຄນ ຊວມານາ ຠວງ຺ຄສນ຺ຕຕິ ອນ຺ຕຣາ ໂອຈ຺ຉິຊ຺ຊມານາປິ ປສາທຆຏ຺ຏນໂຕ ປຣໍ ທ຺ວຕ຺ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາວ ໂອຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຐມຈິຕ຺ຕໍ ຠວງ຺ຄສນ຺ຕຕິຍາ ຈລນາກາເຣນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ຠວງ຺ຄຈລນໍ ນາມ, ທຸຕິຍໍ ອຸປຈ຺ຉິຊ຺ຊນວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ຠວງ຺ຄຸປຈ຺ເຉໂທ ນາມ. ຈລນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ວິສທິສຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍຠາວຄມນໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ –

‘‘ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕຣາປາເຖ, ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຈລິເຕ ມໂນ;

ຈິຕ຺ຕນ຺ຕຣສ຺ສ ເຫຕຸຕ຺ຕໍ, ຍານໍ ຈລນມີຣິຕ’’ນ຺ຕິ.

ຍທິ ເອວໍ ທຸຕິຍສ຺ສປິ ຕໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຕມ຺ປິ ຠວງ຺ຄຈລນມິຈ຺ເຈວ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ? ສຈ຺ຈໍ, ຠວງ຺ຄສ຺ສ ປນ ອຸປຈ຺ຉິຊ຺ຊນວເສນ ປວຕ຺ຕິວິເສສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸຣິມສ຺ສ ນາມໂຕ ວິສທິສນາມໍ ກາຕຸໍ ‘‘ຠວງ຺ຄຸປຈ຺ເຉໂທ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ນນຸ ຈ ຣູປາທີຫິ ປສາເທ ຆຏ຺ຏິເຕ ປສາທນິສ຺ສິຕສ຺ເສວ ຈລນໍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ກຖໍ ປນ ຫທຍວຕ຺ຖຸສນ຺ນິສ຺ສິຕາຍ ຠວງ຺ຄສນ຺ຕຕິຍາ ຈລນນ຺ຕິ? ສນ຺ຕຕິວເສນ ເອກາພທ຺ຘຕ຺ຕາ. ຍຖາ ຫິ ເຠຣິຍາ ເອກສ຺ມິໍ ຕເລ ຐິຕສກ຺ຂຣາຍ ມກ຺ຂິກາຍ ນິປນ຺ນາຍ ອປຣສ຺ມິໍ ຕເລ ທຓ຺ຑາທິນາ ປຫເຏ ອນຸກ຺ກເມນ ເຠຣິຈມ຺ມວຣຕ຺ຕາທີນໍ ຈລເນນ ສກ຺ຂຣາຍ ຈລິຕາຍ ມກ຺ຂິກາຍ ປລາຍນໍ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ຣູປາທິມ຺ຫິ ປສາເທ ຆຏ຺ຏິເຕ ຕນ຺ນິສ຺ສເຍສຸ ມຫາຠູເຕສຸ ຈລິເຕສຸ ອນຸກ຺ກເມນ ຕໍສມ຺ພນ຺ຘານໍ ເສສຣູປານມ຺ປິ ຈລເນນ ຫທຍວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ຈລິເຕ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕສ຺ສ ຠວງ຺ຄສ຺ສ ຈລນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ –

‘‘ຆຏ຺ຏິເຕ ອຎ຺ຎວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ, ອຎ຺ຎນິສ຺ສິຕກມ຺ປນໍ;

ເອກາພທ຺ເຘນ ໂຫຕີຕິ, ສກ຺ຂໂຣປມຍາ ວເທ’’ຕິ. (ສ. ສ. ໑໗໖);

ເອວໍ ຠວງ຺ຄຈລນຠວງ຺ຄຸປຈ຺ເຉເທສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸທ຺ເຘສຸ ‘‘ກິໍ ນາເມຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕີ ວິຍ ວີຖິຈິຕ຺ຕານິ ອາຣມ຺ມຓາຠິມຸຂໍ ປຏິປາເທນ຺ຕີ ກິຣິຍາມໂນຘາຕຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສານນ຺ຕຣໍ ຍຖາຣຫໍ ທສ຺ສນາທິກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານາ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓຘາຕູສຸ ອຎ຺ຎຕຣາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕທນນ຺ຕຣໍ ຕາຍ ຄຫິຕເມວາຣມ຺ມຓໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉມານາ ວິປາກາເຫຕຸກມໂນຘາຕຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕທນນ຺ຕຣໍ ຕເທວາຣມ຺ມຓໍ ສນ຺ຕີຣຍມານາ ວິປາກາເຫຕຸກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕທນນ຺ຕຣໍ ຕເມວາຣມ຺ມຓໍ ວວຕ຺ຖາປຍມານາ ກິຣິຍາເຫຕຸກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕທນນ຺ຕຣໍ ກາມາວຈຣກຸສລາກຸສລກິຣິຍຊວເນສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ລທ຺ຘປຈ຺ຈຍໍ ຕເທວາຣມ຺ມຓໍ ອາຣພ຺ຠ ຊວນໍ ຫຸຕ຺ວາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຊວຕິ, ຕທນນ຺ຕຣໍ ເອກາທສຕທາຣມ຺ມຓຈິຕ຺ເຕສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ກມ຺ມໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ຊວນໍ ປຈ຺ຈໂຍ ປຣິຈິຕຕາຕິ ອິເມສໍ ອນຸຣູປວເສນ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕທນນ຺ຕຣໍ ຠວງ຺ຄປາໂຕ ໂຫຕິ.

ອິຘ ຐຕ຺ວາ ອິມິສ຺ສາ ຈິຕ຺ຕປຣມ຺ປຣາຍ ສຸຂຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ອມ຺ໂພປມາ ເວທິຕພ຺ພາ. ກຖໍ? ເອໂກ ກິຣ ປຸຣິໂສ ຜລິຕມ຺ພຣຸກ຺ຂສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ສສີສໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ນິປນ຺ໂນ ນິທ຺ທາຍຕິ, ອເຖກໍ ອມ຺ພປກ຺ກໍ ວຓ຺ຏໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ກຓ຺ຓສກ຺ຂລິໍ ປຸຎ຺ຉມານໍ ວິຍ ‘‘ຐ’’ນ຺ຕິ ຠູມິຍໍ ປຕຕິ, ໂສ ຕສ຺ສ ສທ຺ເທນ ປພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສີສໂຕ ວຕ຺ຖໍ ອປເນຕ຺ວາ ຈກ຺ຂຸໍ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ໂອໂລເກສິ, ຕໂຕ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ຜລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ອຸປສິງ຺ຆິຕ຺ວາ ປກ຺ກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ມຸຂຄຕໍ ສຫ ເສມ຺ເຫນ ອສ຺ສາເທຕ຺ວາ ປຸນ ຕເຖວ ນິທ຺ທາຍຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອມ຺ພຣຸກ຺ຂມູເລ ນິທ຺ທາຍນກາໂລ ວິຍ ຠວງ຺ຄສມງ຺ຄິກາໂລ, ອມ຺ພປກ຺ກສ຺ສ ປຕິຕກາໂລ ວິຍ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ປສາທຆຏ຺ຏນກາໂລ, ປຕນສທ຺ເທນ ປພຸທ຺ຘກາໂລ ວິຍ ມໂນຘາຕຸຍາ ຠວງ຺ຄສ຺ສ ອາວຏ຺ຏິຕກາໂລ, ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ໂອໂລກິຕກາໂລ ວິຍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ທສ຺ສນກິຈ຺ຈໍ ສາຘນກາໂລ, ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ຄຫິຕກາໂລ ວິຍ ວິປາກມໂນຘາຕຸຍາ ອາຣມ຺ມຓສມ຺ປຏິຈ຺ຉນກາໂລ, ຄເຫຕ຺ວາ ມທ຺ທິຕກາໂລ ວິຍ ວິປາກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ສນ຺ຕີຣິຕກາໂລ, ອຸປສິງ຺ຆິຕກາໂລ ວິຍ ກິຣິຍາມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ວວຕ຺ຖາປິຕກາໂລ, ປຣິຠຸຕ຺ຕກາໂລ ວິຍ ຊວນສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຣສອນຸຠວິຕກາໂລ, ມຸຂຄຕໍ ສຫ ເສມ຺ເຫນ ອສ຺ສາທິຕກາໂລ ວິຍ ຕທາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຊວເນນ ອນຸຠູຕາຣມ຺ມຓອນຸຠວນກາໂລ, ປຸນ ນິທ຺ທາຍນໍ ວິຍ ປຸນ ຠວງ຺ຄກາໂລຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຸປມາສໍສນ຺ທນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຍໍ ປນ ອຸປມາ ກິໍ ທີເປຕິ? ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ປສາທຆຏ຺ຏນເມວ ກິຈ຺ຈໍ, ກິຣິຍາມໂນຘາຕຸຍາ ຠວງ຺ຄາວຏ຺ຏນເມວ ກິຈ຺ຈໍ, ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓຘາຕູນໍ ທສ຺ສນາທິກເມວ ກິຈ຺ຈໍ, ວິປາກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນເມວ ກິຈ຺ຈໍ, ວິປາກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ສນ຺ຕີຣຓເມວ ກິຈ຺ຈໍ, ກິຣິຍາມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ວວຕ຺ຖາປນເມວ ກິຈ຺ຈໍ, ຊວນສ຺ເສວ ປນ ອາຣມ຺ມຓຣສານຸຠວນໍ ຕທາຣມ຺ມຓສ຺ສ ເອເຕນ ອນຸຠູຕສ຺ເສວ ອນຸຠວນນ຺ຕິ ເອວໍ ກິຈ຺ຈວເສນ ຘມ຺ມານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎາສໍກິຓ຺ຓຕໍ ທີເປຕິ, ເອວໍ ປວຕ຺ຕມານໍ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ ‘‘ຕ຺ວໍ ອາວຊ຺ຊນໍ ນາມ ໂຫຫິ, ຕ຺ວໍ ທສ຺ສນາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ, ຕ຺ວໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນໍ ນາມາ’’ຕິອາທິນາ ນິຍຸຎ຺ຊເກ ກາຣເກ ອສຕິປິ ຈິຕ຺ຕນິຍາມວເສເນວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕໍ ປນ ຈິຕ຺ຕນິຍາມໍ ສທ຺ຘິໍ ອຸຕຸນິຍາມາທີຫິ ປຣິຈ຺ເຉທາວສາເນ ວກ຺ຂຕິ. ອຍໍ ຕາວ ອຕິມຫນ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິວິຠາວນາ.

ມຫນ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ປນ ຕທາຣມ຺ມຓຸປ຺ປາທສ຺ສ ອຠາວໂຕ ຕສ຺ມິໍ ອາປາຖຄເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຊວນປຣິໂຍສາເນສຸ ວີຖິຈິຕ຺ເຕສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຠວງ຺ຄປາໂຕວ ໂຫຕິ, ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ປນ ປຣິກ຺ຂີຓາຍຸກຕ຺ຕາ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກປ຺ປມາເຓປິ ວາ ອາຍຸມ຺ຫິ ສຕິ ສມາສນ຺ນມຣໂຓ ວິຍ ປຸຣິໂສ ທຸພ຺ພລຠາວໂຕ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອປິຈ ຕທາຣມ຺ມຓມຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕໍ ນິຍມໂຕ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ເອກວາຣໍ. ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາວສິຏ຺ເຐ ຈ ອາຣມ຺ມເຓ ເອກສ຺ມິໍ ຕທາຣມ຺ມເຓ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ທຸຕິຍສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກາເລ ຕສ຺ສ ນິຣຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ນ ຫິ ທ຺ວີສຸ ຕທາຣມ຺ມເຓສຸ ເອກໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓໍ, ເອກໍ ອຕີຕາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ທຸຕິຍສ຺ສ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຐມມ຺ປິ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ. ມຊ຺ຌິມຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ສກິມ຺ປິ ຕທາຣມ຺ມຓສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ປຣມຕ຺ຖວິນິຈ຺ຉເຍປິ ຈ ຕເມວ ວາທໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສກິໍ ທ຺ເວ ວາ ຕທາລມ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ປຣມ. ວິ. ໑໑໖) ວຸຕ຺ຕໍ. ອຠິຘມ຺ມຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິຄຓນາຍໍ ສພ຺ພວາເຣສຸ ທ຺ເວ ເອວ ຈິຕ຺ຕວາຣານິ ອາຄຕານີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕໍ, ຕສ຺ມາ ມຫນ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ຊວນາວສາເນ ຠວງ຺ຄປາໂຕວ ໂຫຕິ, ນຕ຺ຖິ ຕທາຣມ຺ມຓຸປ຺ປາໂທ, ອຍຎ຺ຈ ຕທາຣມ຺ມເຓຫິ ຕຸຈ຺ຉຕາຍ ‘‘ໂມຆວາໂຣ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ຊວນຸປ຺ປາທສ຺ສປິ ອຠາວໂຕ ສນ຺ຕີຣຓາວສາເນສຸ ວີຖິຈິຕ຺ເຕສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຕທນນ຺ຕຣໍ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນເມວ ອາເສວນໍ ລຠິຕ຺ວາ ຊວນຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕໂຕ ຠວງ຺ຄປາໂຕ ໂຫຕິ. ໂວຏ຺ຐພ຺ພນໍ ປນ ອປ຺ປຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທິກໍ ປຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ຊວນໍ ປນ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອປ຺ປາຍຸກຠາເວນ ປຣິທຸພ຺ພລຕ຺ຕາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕຎ຺ຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ສຕ຺ຕຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸເກເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ກຕິປຍຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸເກ ປນ ປຐມຊວນເມວ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕທນຸປ຺ປຕ຺ຕິຍຎ຺ຫິ ອິຕຣານິປິ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ນຕ຺ຖິ ຊວນຸປ຺ປາໂທຕິ ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ໂມຆວາໂຣ ອຏ຺ຐກຖາຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ຏີກາກາໂຣ ປນ ຕຖາ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຖາ ທຸຕິຍໂມຆວາຣໍ ປກປ຺ເປຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ເຕນ ຕີສຸ ໂມຆວາເຣສຸ ທຸຕິຍໂມຆວາໂຣ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ຍທິ ຫິ ອນຸໂລເມ ເວທນາຕ຺ຕິເກ ປຏິຈ຺ຈວາຣາທີສຸ ‘‘ອາເສວນປຈ຺ຈຍາ ນ ມຄ຺ເຄ ທ຺ເວ, ນມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍາ ອາເສວເນ ທ຺ເວ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ, ໂສປິ ໂມຆວາໂຣ ລພ຺ເຠຍ຺ຍ. ຍທິ ຈ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນມ຺ປິ ອາເສວນປຈ຺ຈໂຍ ສິຍາ, ກຸສລາກຸສລານມ຺ປິ ສິຍາ. ນ ຫິ ອາເສວນປຈ຺ຈຍໍ ລທ຺ຘຸໍ ຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາເສວນປຈ຺ຈຍຠາວີ ຘມ຺ໂມ ອາເສວນປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ອວຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖິ. ໂວຏ຺ຐພ຺ພນສ຺ສ ປນ ກຸສລາກຸສລານໍ ອາເສວນປຈ຺ຈຍຠາໂວ ນ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ກຸສໂລ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນາເສວນປຈ຺ຈຍາ. ອກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ອກຸສໂລ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນາເສວນປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕວ. ອຖາປິ ສິຍາ ‘‘ອສມານເວທນານໍ ວເສເນວໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ, ເອວມ຺ປິ ຍຖາ ‘‘ອາວຊ຺ຊນາ ກຸສລານໍ ຂນ຺ຘານໍ, ອກຸສລານໍ ຂນ຺ຘານໍ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໑໗) ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ‘‘ອາເສວນປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ຊາຕິເຠທາ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ, ‘‘ຠູມິຠິນ຺ນສ຺ສ ກາມາວຈຣສ຺ສ ຣູປາວຈຣາທີນໍ ອາເສວນປຈ຺ຈຍຠາໂວ ວິຍ ຊາຕິຠິນ຺ນສ຺ສປິ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ເອວ ສິຍາ, ອຠິນ຺ນຊາຕິກສ຺ສ ຈ ວເສນ ຍຖາ ‘‘ອາວຊ຺ຊນາ ສເຫຕຸການໍ ຂນ຺ຘານໍ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ‘‘ອາເສວນປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ນ ຕຸ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ເວທນາຕ຺ຕິເກປິ ສໍຂິຕ຺ຕາຍ ຄຓນາຍ ‘‘ອາເສວນປຈ຺ຈຍາ ນມຄ຺ເຄ ເອກໍ, ນມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍາ ອາເສວເນ ເອກ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຄຓນາຍ ນິທ຺ຘາຣິຍມານາຍ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນສ຺ສ ອາເສວນປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣ ທຸຕິໂຍ ໂມຆວາໂຣ ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ໂວຏ຺ຐພ຺ພນໍ ປນ ວີຖິວິປາກສນ຺ຕຕິຍາ ອາວຏ຺ຏນໂຕ ‘‘ອາວຊ຺ຊນາ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ວິສທິສສ຺ສ ຊວນສ຺ສ ກຣຓໂຕ ມນສິກາໂຣ ຈ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ປຏ຺ຐາເນ ‘‘ໂວຏ຺ຐພ຺ພນໍ ກຸສລານໍ ຂນ຺ຘານໍ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ອາວຊ຺ຊນາ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນໂຕ ຈຕຸນ຺ນໍ ວາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວາ ຊວນານໍ ອາຣມ຺ມຓປຸເຣຊາຕໍ ຠວິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕໍ ຣູປາທິອາວຊ຺ຊນາທີນໍ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອຍເມຕສ຺ສ ສຠາໂວຕິ ຊວນາປາຣິປູຣິຍາ ທຸຕິໂຍ ໂມຆວາໂຣ ທສ຺ເສຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕ ສິຍາຕິ.

ອຍຎ຺ຫິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຍທິ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນມ຺ປິ ອາເສວນປຈ຺ຈໂຍ ສິຍາ, ຍຖາ ‘‘ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອາເສວນປຈ຺ຈຍາ ນມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ອນຸໂລມປຈ຺ຈນິເຍ, ປຈ຺ຈນິຍານຸໂລເມ ຈ ‘‘ສຸຂາ…ເປ… ນມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍາ ອາເສວນປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ຫສິຕຸປ຺ປາທຈິຕ຺ຕວເສນ, ເອວມ຺ປິ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນວເສນ ‘‘ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິນາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປາໂຐ ສິຍາ. ຕຖາ ຈ ສຕິ ວາຣທ຺ວຍວເສນ ຄຓນາຍ ‘‘ອາເສວນປຈ຺ຈຍາ ນມຄ຺ເຄ ທ຺ເວ, ນມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍາ ອາເສວເນ ທ຺ເວ’’ຕິ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ນ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ອາເສວນປຈ຺ຈຍາ ນມຄ຺ເຄ ເອກໍ, ນມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍາ ອາເສວເນ ເອກ’’ນ຺ຕິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປິຈ ຍທິ ຫິ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນມ຺ປິ ອາເສວນປຈ຺ຈໂຍ ສິຍາ, ທຸຕິຍໂມຆວາໂຣ ວິຍ ປຸຣິມວາເຣສຸປິ ສິຍາ. ຕຖາ ຈ ສຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວິຍ ກຸສລາກຸສລານມ຺ປິ ສິຍາ. ນ ຫິ ອາເສວນປຈ຺ຈຍໍ ລທ຺ຘຸໍ ຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາເສວນປຈ຺ຈຍຠາວີ ຘມ຺ໂມ ອາເສວນປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ອວຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖິ ‘‘ປຸຣິມາ ປຸຣິມາ ກຸສລາ ຂນ຺ຘາ’’ຕິອາທິນາ ອນວເສສໂຕ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ໂວຏ຺ຐພ຺ພນສ຺ສ ປນ ອວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ອພ຺ຍາກໂຕ ຘມ຺ໂມ ກຸສລສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອາເສວນປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທິວຈນສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ນ ເກວລໍ ອວຸຕ຺ໂຕວ, ອຖ ໂຂ ‘‘ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ກຸສໂລ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ອກຸສໂລ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ຜສ຺ສາທິກຸສລາກຸສລຘມ຺ເມ ປຏິຈ຺ຈ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍວເສນ ກຸສລາກຸສລສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ວຕ຺ວາ ປຐມຊວນສ຺ສ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນໂຕ ອາເສວນປຈ຺ຈຍາລາຠໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ນາເສວນປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕວ.

ອຖາເປຕ຺ຖ ສໂມຘານໍ ສິຍາ, ສມານເວທນານໍ ເອວ ອາເສວນປຈ຺ຈຍຠາວສ຺ສ ທສ຺ສນໂຕ ໂວຏ຺ຐພ຺ພເນນ ອສມານເວທນານໍ ກຸສລາກຸສລານໍ ວເສນາຍໍ ປຏິກ຺ເຂໂປ ກໂຕຕິ. ເອວມ຺ປິ ສຕິ ຍຖາ ‘‘ອາວຊ຺ຊນາ ກຸສລານໍ ຂນ຺ຘານໍ ອກຸສລານໍ ຂນ຺ຘານໍ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ສມານເວທນາວເສນ ‘‘ອາເສວນປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ອຖ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນສ຺ສ ກຸສລາກຸສເລຫິ ຠິນ຺ນຊາຕິກຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ເຕສໍ ອາເສວນປຈ຺ຈຍຠາໂວ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເຈ. ຍຖາ ຠູມິວເສນ ຠິນ຺ນສ຺ສ ໂຄຕ຺ຣຠຸໂວທານວເສນ ຐິຕສ຺ສ ກາມາວຈຣສ຺ສ ຣູປາວຈຣາທີນໍ ອາເສວນຠາໂວ ທິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ຊາຕິວເສນ ຠິນ຺ນສ຺ສ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນສ຺ສ ອາເສວນປຈ຺ຈຍຠາເວ ນ ໂກຈິ ວິພນ຺ໂຘ, ອປິຈ ອຠິນ຺ນເວທນສ຺ສ, ອຠິນ຺ນຊາຕິກສ຺ສ ຈ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕມຫາກິຣິຍຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ຍຖາ ‘‘ອາວຊ຺ຊນາ ສເຫຕຸການໍ ຂນ຺ຘານໍ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ‘‘ອາເສວນປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ນ ຕຸ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ເວທນາຕ຺ຕິເກປິ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນສ຺ສ ອາເສວນປຈ຺ຈຍຕ຺ຕສ຺ສ ອຠາວາ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນສ຺ສ ອາເສວນຠາວທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ ທຸຕິໂຍ ໂມຆວາໂຣ ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ໂວຏ຺ຐພ຺ພນາວຊ຺ຊນານໍ ປນ ອນຕ຺ຖນ຺ຕຣຠາວໂຕ ອາວຊ຺ຊນາຍ ຈ ກຸສລາກຸສລານໍ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຠາວສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນໍ ກາມາວຈຣກຸສລາກຸສລກິຣິຍາຊວນານໍ ເອກນ຺ຕໂຕ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຠາເວເນວ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ນ ປນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ມຸຎ຺ຉາມຣຓາສນ຺ນເວລາທີສຸ ຊວນາປາຣິປູຣິຍາ ມນ຺ທີຠູຕເວຄຕາຍ ອຍໍ ທສ຺ເສຕພ຺ໂພຕິ.

ອາຈຣິຍຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖເຣນ ປເນຕ຺ຖ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຍໍ ຊວນຠາວປ຺ປຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຉິນ຺ນມູລຣຸກ຺ຂປຸປ຺ຜໍ ວິຍາ’’ຕິ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ນຠວມູລານໍ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນສ຺ສ ກິຣິຍຠາໂວ ນ ສິຍາ, ວຸຕ຺ໂຕ ຈ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ກິຣິຍາ ເນວກຸສລາ, ນາກຸສລາ, ນ ຈ ກມ຺ມວິປາກາ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕາ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຊວນຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ’’ຕິ ວຈນໍ ຊວນສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນຏ຺ຐາເນ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ນ ຊວນຠາເວນາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ອາເສວນໍ ລຠິຕ຺ວາ’’ຕິ ຈ ‘‘ອາເສວນໍ ວິຍ ອາເສວນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນ ໂກຈິ ວິໂຣໂຘຕິ. ວິປ຺ຜາຣິກສ຺ສ ປນ ສໂຕ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປວຕ຺ຕິເຍເວຕ຺ຖ ອາເສວນສທິສຕາ. ວິປ຺ຜາຣິກຕາຍ ຫິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປກຕ຺ຕຎ຺ຈສ຺ສ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິປ຺ຜາຣິກມ຺ປິ ຊວນໍ ວິຍ ອເນກກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ທຸພ຺ພລຕ຺ຕາ ນ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ອາເສວນປຈ຺ຈຍຠາເວນ ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍາຕິ ນ ອິມສ຺ສ ປາເຐ ອາເສວນຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ປຣິຍາຍໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍຖາ ຜລຈິຕ຺ເຕສຸ ມຄ຺ຄງ຺ຄໍ ມຄ຺ຄປຣິຍາປນ຺ນນ຺ຕິ. ຍທິປິ ‘‘ຊວນາປາຣິປູຣິຍາ…ເປ… ຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ອາວຊ຺ຊນາທີນໍ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ ປນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິວເສນ ປຐມໂມຆວາຣໂຕ ເອຕສ຺ສ ນ ໂກຈິ ວິເສໂສຕິ.

ຈກ຺ຂຸສ຺ສາປາຖມາຄເຕຕິ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣສ຺ສ ໂຍຄ຺ຍເທສາວຏ຺ຐານວເສນ ອາປາຖມາຄເຕ. ຕາຍາຕິ ມໂນຘາຕຸຍາ ຠວງ຺ຄາວຏ຺ຏເນ ປາກຏຕາຍ ກິຣິຍາມໂນຘາຕຸໍ ປຈ຺ຈາມສຕິ. ອາວຏ຺ຏິເຕຕິ ສນ຺ຕຕິວເສນ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິເຕ, ປຣິຓາມິເຕ ວາ. ຊາເຕສຸ ຊາຍເຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຄເຕຕິ ນິຣຸທ຺ເຘ. ຕເທວາຕິ ຊວນານຸຠູຕເມວ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓໍ. ເຕເນວາຕິ ຊວນໍ ຫຸຕ຺ວາ ນິຣຸທ຺ເຘນ ເຕນ ກາມາວຈຣກຸສລຈິຕ຺ເຕນ. ຕທາຣມ຺ມຓສຎ຺ຎິຕນ຺ຕິ ຊວນຄ຺ຄຫິເຕເຍວ ອາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕນໂຕ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມສ຺ສໂຣ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ ອາຣມ຺ມຓມສ຺ສາຕິ ມຊ຺ຌປທໂລປວເສນ ຕທາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ສຎ຺ຎິຕໍ. ຕຸລ຺ຍໂຕຕິ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ວິສທິສຠາເວປິ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕາທິນາ ສທິສຕ຺ຕາ. ມູລສທິສໍ ຠວງ຺ຄໍ ມູລຠວງ຺ຄໍ. ຕທາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ຠວງ຺ຄສຠາວຕ຺ຕາ ‘‘ຠວງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ຍຖາ ‘‘ສເຫຕຸກໍ ຠວງ຺ຄໍ ອເຫຕຸກສ຺ສ ຠວງ຺ຄສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໓.໑.໑໐໒). ເອຕ຺ຖ ຫິ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ເຕ ເອວ ປວຕ຺ຕິຍໍ ‘‘ຠວງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ນ ຕສ຺ສ ເຫຕຸວເສນ ເຠໂທຕິ ‘‘ສເຫຕຸກໍ ຠວງ຺ຄໍ ອເຫຕຸກສ຺ສ ຠວງ຺ຄສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ນາປິ ເຈຕໍ ‘‘ສເຫຕຸກໍ ຈຸຕິໍ ອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ. ຠວສ຺ສ ອງ຺ຄຠາວາຠາວໂຕ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠວງ຺ຄໂວຫາຣາລາຠໂຕຕິ ‘‘ສເຫຕຸກໍ ຠວງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ‘‘ຕທາຣມ຺ມຓສຎ຺ຎິຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ມູລຠວງ຺ຄນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນາມທ຺ວຍມ຺ປິ ອິມສ຺ສ ລພ຺ຠຕີຕິ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ.

໓໙໒. ຕຎ຺ຈາຕິ ຕທາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອິເມສຸ ວີຖິຈິຕ຺ເຕສຸ. ຄຓນູປຄຈິຕ຺ຕານີຕິ ວິປາກຄຓນູປຄຈິຕ຺ຕານິ.

໓໙໔. ອສມານຕ຺ຕາຕິ ອສງ຺ຂາຣິກຠາເວນ ອສມານຕ຺ຕາ.

໓໙໖. ປຸຣິມານິ ປຎ຺ຈ ວິປາກຈິຕ຺ຕານິ ອິມິນາ ສທ຺ຘິໍ ຉ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເຍຠຸຍ຺ຍໂຕ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ໂສມນສ຺ສປ຺ປວຕ຺ຕິວເສນ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕຊວນານນ຺ຕຣເມວ ໂສມນສ຺ສຕທາຣມ຺ມຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຊວນສ຺ສ ປນ ປກປ຺ເປຕ຺ວາ ອາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫຓສພ຺ຠາວໂຕ, ວິປາກສ຺ສ ຈ ຕທຠາວໂຕ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕຊວເນສຸປິ ຊວິເຕສຸ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕເມວ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ.

໓໙໙-໔໐໓. ຕສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ. ເວທນາ ປຣິວຕ຺ຕຕີຕິ ກມ຺ມສ຺ສ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕຠາເວປິ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາຍ ໂສມນສ຺ສເວທນາ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຸເປກ຺ຂາເວທນາ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ເຫຏ຺ຐາ ວິປາກເວທນາຍ ໂສມນສ຺ສຠາເວປິ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓສ຺ສ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠາເວນ ຕໍວເສນ ເວທນາ ປຣິວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຊວເນສຸ ຊວິເຕສູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຊວິເຕສຸ ຈຕູສ຺ວປີ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ. ຊາຍເຣຕິ ຕທາຣມ຺ມຓວເສນ ຊາຍນ຺ຕິ. ເວທນາຍາຕິ ເວທນາຍ ກຣຓຠູຕາຍ. ອສມານຕ຺ຕາຕິ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ສຫ ອສມານຕ຺ຕາ. ປຸຣິເມຫີຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕທາຣມ຺ມຓຈຕຸກ຺ກໂຕ. ອຖ ວາ ‘‘ປຸຣິເມຫິ ອສມານຕ຺ຕາ’’ ອິຈ຺ເຈວ ໂຍຊນາ. ປຸຣິເມຫິ ສຫ ອສມານຠາເວ ວຸຕ຺ເຕ ເຕສໍ ສນ຺ຘິຍາ ສຫ ອສມານຠາໂວປິ ວຸຕ຺ໂຕວ ໂຫຕີຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ນາມໂຕ ປິຏ຺ຐິຠວງ຺ຄານິ ຈ ໂຫນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຈ-ສທ຺ເທນ ອາຄນ຺ຕຸກຠວງ຺ຄານິ, ຕທາຣມ຺ມຓານິ ຈ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕ຺ຖາປິ ຈ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕຊວນສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕຊວນານນ຺ຕຣເມວ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕຕທາຣມ຺ມຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປນ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕຕທາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ. ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາທີສຸ ຊວິເຕສຸ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຕທາຣມ຺ມຓານໍ ສມ຺ຠໂວ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກິຎ຺ຈາປິ ອສງ຺ຂາຣສສງ຺ຂາຣວິຘານໍ ຊວນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາປິ ອຸຕຸໂຠຊນາທິປຈ຺ຈຍານໍ ທຸພ຺ພລຠາເວ ຊວນສ຺ເສວ ອສງ຺ຂາຣິກຕ຺ຕາຠາວໂຕ ອສງ຺ຂາຣຊວນາວສາເນ ອສງ຺ຂາຣເມວ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ, ນ ສສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ນິຍໂມ. ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ປນ ພລວຠາເວ ສຕິປິ ປເຣສໍ ອຸສ຺ສາຫພເລນ ສສງ຺ຂາຣສ຺ສ ຊວນສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕ ສສງ຺ຂາຣຊວນາວສາເນ ສສງ຺ຂາຣເມວ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ, ສສງ຺ຂາຣິກຕ຺ຕາຠາວໂຕ ອສງ຺ຂາຣຊວນາວສາເນ ອສງ຺ຂາຣເມວາຕິ ນິຍໂມ ນຕ຺ຖີຕິ ອສງ຺ຂາຣຊວນາວສາເນ ອສງ຺ຂາຣມ຺ປິ ສສງ຺ຂາຣມ຺ປິ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ, ສສງ຺ຂາຣຊວນາວສາເນ ສສງ຺ຂາຣມ຺ປິ ອສງ຺ຂາຣມ຺ປິ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ.

ປຎ຺ຈິມານີຕິ ອິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ວຸຕ຺ຕານິ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕສນ຺ຕີຣຓາທີນິ ປຎ຺ຈ ວິປາການິ. ປຸຣິເມຫິ ສຕ຺ຕຫີຕິ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ວຸຕ຺ເຕຫິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີຫິ ສຕ຺ຕຫິ ວິນິທ຺ທິເສ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣສ຺ມິນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໔໐໕-໖. ເອກາຍ ເຈຕນາຍາຕິ ເອກາຍ ຕິເຫຕຸກໂສມນສ຺ສສຫຄຕອສງ຺ຂາຣິກເຈຕນາຍ. ເອວໍ ສມສຏ຺ຐິ ວິປາການິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍສ຺ມາ ປນ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທີສຸ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ໂສຕທ຺ວາຣາທີສຸເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓາທໂຍ ວິຍ ປຎ຺ຈສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມໂນທ຺ວາເຣເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ກາມາວຈຣວິປາໂກ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ມໂນທ຺ວາເຣ ວິປາກປ຺ປວຕ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕາ. ອຖ ວາ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ຄຫິຕານເມວ ມໂນຘາຕຸມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕູນໍ ໂສຕທ຺ວາຣາທີສຸປິ ຄຫເຓນ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣສຸ ຄຫິຕາຍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ມໂນທ຺ວາເຣປິ ຄຫຓນຍທສ຺ສນໍ ກຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສຕິ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸປິ ສມສຕ຺ຕຕິ ວິປາການິ ໂຫນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ມໂນທ຺ວາເຣ ລພ຺ຠມານາຍປິ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕາຍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ມໂນທ຺ວາເຣ ອຄ຺ຄຫເຓນ ໂສຕທ຺ວາຣາທີສຸ ລພ຺ຠມານານມ຺ປິ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ຄຫິຕມໂນຘາຕຸມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕູນໍ ໂສຕທ຺ວາຣາທີສຸ ອຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ນຍທສ຺ສນໍ ກຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສຕິ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣສຸ ໂສຬສ ວິປາການິ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຄຫິຕາຄ຺ຄຫເຓນາ’’ຕິອາທິ.

໔໐໘-໙. ຕີຫິ ວິປາເກຫີຕິ ເຕຫິ ຕີຫິ ກຸສລຈິຕ຺ເຕຫິ ສມາເນຫິ ຕີຫິ ວິປາເກຫິ ທິນ຺ນາຍ ປຏິສນ຺ຘິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຸເປກ຺ຂາສຫິຕທ຺ວເຍຕິ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕປຏິສນ຺ຘິຍຸຄເຬ. ອິຘ ຐຕ຺ວາ ນາຬິຍນ຺ຕູປມາ ເວທິຕພ຺ພາ. ກຖໍ? ອຸຈ຺ຉຸປີຬນສມເຍ ກິຣ ເອກສ຺ມາ ຄາມາ ເອກາທສ ຍນ຺ຕວາຫາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເອກໍ ອຸຈ຺ຉຸວາຏໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຣິປກ຺ກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຉຸສາມິກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ຍນ຺ຕວາຫາ ມຍ’’ນ຺ຕິ ອາໂຣເຈສຸໍ. ໂສ ‘‘ອຫໍ ຕຸມ຺ເຫເຍວ ປຣິເຍສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸຈ຺ຉຸສາລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ນາຬິຍນ຺ຕໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ‘‘ມຍໍ ເອກາທສ ຊນາ ອປຣມ຺ປິ ເອກໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ວຕ຺ຕເນນ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ອຸຈ຺ຉຸສາມິໂກ ‘‘ອຫເມວ ສຫາໂຍ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸຈ຺ຉຸສາລໍ ປູຣາເປຕ຺ວາ ເຕສໍ ສຫາໂຍ ອໂຫສິ. ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ຈານິ ກຕ຺ວາ ຜາຓິຕປາຈເກນ ອຸຈ຺ຉຸຣເສ ປກ຺ເກ ຄຸເຬ ພທ຺ເຘ ອຸຈ຺ຉຸສາມິເກນ ຕຸລຍິຕ຺ວາ ຠາເຄສຸ ທິນ຺ເນສຸ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຄໍ ອາທາຍ ສາລໍ ສາລສາມິກໍ ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ອປຣາສຸປິ ຈຕູສຸ ສາລາສຸ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ຍນ຺ຕສາລາ ວິຍ ປຎ຺ຈ ປສາທາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ, ປຎ຺ຈ ອຸຈ຺ຉຸວາຏາ ວິຍ ປຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓານິ, ເອກາທສ ວິຈຣຓກຍນ຺ຕວາຫາ ວິຍ ເອກາທສ ວິປາກຈິຕ຺ຕານິ, ປຎ຺ຈ ອຸຈ຺ຉຸສາລສາມິໂນ ວິຍ ປຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓານິ, ປຐມກສາລາຍ ສາລສາມິເກນ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ວາທສນ຺ນໍ ຊນານໍ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ກຕກມ຺ມານໍ ຠາຄຄ຺ຄຫຓກາໂລ ວິຍ ເອກາທສນ຺ນໍ ວິປາກຈິຕ຺ຕານໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ຣູປາຣມ຺ມເຓ ສກສກກິຈ຺ຈກຣຓກາໂລ, ສາລສາມິກສ຺ສ ສາລາຍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕກາໂລ ວິຍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ທ຺ວາຣສງ຺ກນ຺ຕິອກຣຓໍ, ທຸຕິຍຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ຈມສາລາຍ ທ຺ວາທສນ຺ນໍ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ກຕກມ຺ມານໍ ຠາຄຄ຺ຄຫຓກາໂລ ວິຍ ເອກາທສນ຺ນໍ ວິປາກຈິຕ຺ຕານໍ ກາຍວິຎ຺ຎາເຓນ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ກາຍທ຺ວາເຣ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຣມ຺ມເຓ ສກສກກິຈ຺ຈກຣຓກາໂລ, ສາມິກສ຺ສ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕກາໂລ ວິຍ ກາຍວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ທ຺ວາຣສງ຺ກນ຺ຕິອກຣຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໔໑໔. ອສ຺ສາຕິ ອິມສ຺ສ ພີຊສ຺ສ. ເຫຕຸປວຕ຺ຕິໂຕຕິ ປຈ຺ຈຍປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ.

໔໑໕. ອິທານິ ຕິເຫຕຸໂກມກກມ຺ເມນ ຄຫິຕທຸເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິກສ຺ສ ວິປາກປ຺ປວຕ຺ຕິ ທຸເຫຕຸກຸກ຺ກຏ຺ເຐນ ຄຫິຕທຸເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິກສ຺ສ ວິປາກປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ສມານາຕິ ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ທຸເຫຕຸກກມ຺ເມນ ຄຫິຕທຸເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິກສ຺ເສວ ວິປາກປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທຸເຫຕຸເກນ ກມ຺ເມນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໔໑໘-໙. ທຸເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິກສ຺ສ ກາມາວຈຣຕິເຫຕຸກຊວນານໍ ສມ຺ຠເວປິ ກມ຺ມສຣິກ຺ຂກາເນວ ຊວນານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂສມນສ຺ສ…ເປ… ທຸເຫຕຸເກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕິເຫຕຸກຊວນາວສາເນປິ ປນສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິທາຍກກມ຺ມໍ ຕິເຫຕຸກວິປາກທາເນ ອສມຕ຺ຖນ຺ຕິ ຕິເຫຕຸກຕທາຣມ຺ມຓາຠາວໂຕ, ຊວນສ຺ສ ຈ ກມ຺ມສຣິກ຺ຂກເຫຕຸວເສນ ທຸເຫຕຸກຠາວໂຕ ທຸເຫຕຸກຕທາຣມ຺ມຓເມວ ໂຫຕິ.

໔໒໔. ອິມານິ ຈ ຠວງ຺ຄານີຕິ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ມູລາຄນ຺ຕຸກປິຏ຺ຐິຠວງ຺ຄານິ. ອຏ຺ຐ ຫີຕິ ອຏ຺ເຐວ.

໔໒໖. ໂສຕຆານາທິນາຕິ ໂສຕຆານາທິວິຎ຺ຎາເຓຫິ. ເອຕ຺ຖາປິ ອມ຺ໂພປມາ ປາກຏິກາວ. ຍນ຺ຕວາໂຫປມາຍ ປເນຕ຺ຖ ສຕ຺ຕ ຍນ຺ຕວາຫາ ເຕຫິ ຫຕ຺ຖຍນ຺ເຕ ນາມ ສຊ຺ຊິເຕ ສາລສາມິກໍ ອຏ຺ຐມໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣເນວ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

໔໓໔-໖. ວຸທ຺ຘິມຸເປຕສ຺ສາຕິ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສໍວຣາສໍວເຣ ປຏ຺ຐເປຕຸໍ ສມຕ຺ຖຠາເວນ ວຸຑ຺ຒິປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ. ກິຎ຺ຈາປິ ອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິກສ຺ສ ກມ຺ມສຣິກ຺ຂກຊວນເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທຸເຫຕູນໍ…ເປ… ວສານສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕິເຫຕຸກຊວນມ຺ປິ ປນ ເຕສໍ ຊວຕິ, ຊວນສ຺ສ ທຸເຫຕຸກຠາເວປິ ກມ຺ມສ຺ສ ທຸເຫຕຸກວິປາກທາເນ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ‘‘ອເຫຕຸກ…ເປ… ຊາຍເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໔໔໓-໘. ‘‘ອເຫຕຸປຏິສນ຺ຘິສ຺ສາ’’ຕິອາທີສຸ ອຘິປ຺ປາໂຍ ເຫຏ຺ຐາ ອາຄໂຕວ. ອປາເຍສຸ ປຏິສນ຺ຘິທາຍກກມ຺ເມນ ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ຫີນຕທາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອນິປ຺ຜນ຺ນໂຕ ຕສ຺ສ ລພ຺ຠມານຏ຺ຐານເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຸຄຕິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກາມາວຈຣສຸຄຕິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຕິ ເຕນ ຊາຕປຏິສນ຺ຘິວິປາເກນ. ‘‘ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວິສຍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ເຖໂຣ ເນຣຍິການ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຖໂຣຕິ ນິຣຍຈາຣິກາຍ ປາກຏຕ຺ຕາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣມາຫ. ນິຣເຍ ຠວາ ເນຣຍິກາ. ຘມ຺ມໍ ເທເສຕີຕິ ນິຣເຍ ປທຸມໍ ມາເປຕ຺ວາ ປທຸມກຓ຺ຓິກາຍ ນິສິນ຺ໂນ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ວສ຺ສຕີຕິ ອນ຺ໂຕເຫຕ຺ວຕ຺ຖໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ວສ຺ສາເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຖຣໍ ທິສ຺ວາຕິ ເຖຣສ຺ສ ທສ຺ສນເຫຕຸ. ອິມິນາ ອິນ຺ທນີລປຏິມາວຓ຺ຓສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓຠາເວນ ກຸສລວິປາກຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອສ ນໂຍ ‘‘ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ’’ຕິອາທີສຸປິ. ຄນ຺ຘນ຺ຕິ ເຕນ ມາປິຕຄນ຺ຘໍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ຈນ຺ທນວເນ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຈີວຣຄນ຺ຘ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໔໙໘ ວິປາກຸທ຺ຘາຣກຖາ) ວຸຕ຺ຕໍ. ຆາຍຕນ຺ຕິ ຆາຍນ຺ຕານໍ. ສນ຺ຕີຣຓທ຺ວຍນ຺ຕິ ອຕິອິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ຕສ຺ສ ຄນ຺ຘາທິໂນ ວເສນ ສນ຺ຕີຣຓທ຺ວຍໍ. ກຸສລວິປາການໍ, ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຈ ນິຣເຍ ສມ຺ຠວທີປເນນ ເສສາປາຍຕ຺ຕເຍປິ ສມ຺ຠໂວ ທສ຺ສິໂຕວ ໂຫຕິ.

໔໕໐. ນິຍໂມເຍວ ນິຍມຕ຺ຕໍ, ຕທາຣມ຺ມຓຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ຊວເນນ ນິຍາມິຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນິຍໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຸສລໍ ປນ ສນ຺ຘາຍາຕິ ກຸສລຊວນໍ ສນ຺ຘາຍ ທີປິຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ, ກຸສລສ຺ສ ວິຍ ອກຸສລສ຺ສ ສທິສວິປາກາຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກຸສລຊວນານນ຺ຕຣໍ ສເຫຕຸກຕທາຣມ຺ມຓສ຺ເສວ ວຈນໍ. ຊວນສ຺ສ ກມ຺ມສຣິກ຺ຂກເຫຕຸວເສນ ສເຫຕຸກຕ຺ຕາ ຊວນານຸຣູປໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິຈິຕວເສນ ປນ ອຎ຺ຎກມ຺ເມນາປິ ຕໍ ອເຫຕຸກຕທາຣມ຺ມຓໍ ນ ໂຫຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ປຏິສນ຺ຘິຊນກເມວ ກມ຺ມໍ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ຊເນຕິ, ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎກມ຺ມມ຺ປິ ປຏິສນ຺ຘິທາຍກກມ຺ເມນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕພ຺ພຕທາຣມ຺ມຓໂຕ ວິສທິສມ຺ປິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີຕິ. ອກຸສລຊວນານນ຺ຕຣຎ຺ຈ ອເຫຕຸກຕທາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ຊວນສ຺ສ ກມ຺ມສຣິກ຺ຂກເຫຕຸກຕ຺ຕາ ຕທນຸຣູປໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ປນ ສເຫຕຸກຕທາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ນ ໂຫຕີຕິ ນຕ຺ຖິ.

໔໕໖-໗. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຕິປິຏກຈູຬນາຄຕ຺ເຖຣວາເທ ໂສຬສ ວິປາກຈິຕ຺ຕານິ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ວາທສກມຄ຺ເຄນ ເຈວ ອເຫຕຸກຏ຺ຐເກນ ຈ ວິຠາເວຕ຺ວາ ໂມຣວາປິວາສິມຫາທຕ຺ຕຕ຺ເຖຣວາເທ ວິເສສາຠາວໂຕ ຕໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ມຫາຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖຣວາເທ ກຸສລາກຸສລກິຣິຍວເສນ ປິຓ຺ຑິຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕານໍ ປິຓ຺ຑຊວນານໍ ວເສນ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂສມນສ຺ສຍຸເຕ ຈິຕ຺ເຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສມນສ຺ສ…ເປ… ຊວິເຕຕິ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ກຸສລາກຸສລກິຣິຍາພ຺ຍາກຕວເສນ ໂສມນສ຺ສຍຸເຕສຸ ເຕຣສສຸ ຊວນຈິຕ຺ເຕສຸ ຊວິເຕສຸ. ຄເວສິຕພ຺ພາ…ເປ… ມານສາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕານິ ປຎ຺ເຈວ ຕທາຣມ຺ມຓຈິຕ຺ຕານິ ຄເວສິຕພ຺ພານິ. ອຸເປກ຺ຂາ…ເປ… ຊວິເຕສູຕິ ກຸສລາກຸສລກິຣິຍວເສນ ຈຸທ຺ທສສຸ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕຊວນຈິຕ຺ເຕສຸ ຊວິເຕສຸ. ຉ ຄເວສິຕພ຺ພານີຕິ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕານິ ຉ ເອວ ຄເວສິຕພ຺ພານິ. ຂີຓາສວານໍ ປຫີນວິປລ຺ລາສຕາຍ ກິຣິຍາຊວນໍ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕກິຣິຍາຊວເນສຸ ຊວິເຕສຸ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕຕທາຣມ຺ມຓເມວ ໂຫຕິ. ອິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ເຕ, ອນິຏ຺ຐາທີສຸ ຈ ໂສມນສ຺ສຠາວໂຕ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕກິຣິຍາຊວເນສຸ ຊວິເຕສຸ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕຕທາຣມ຺ມຓເມວາຕິ ອິທເມຕ຺ຖ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ. ເສຂປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ປນ ອປ຺ປຫີນວິປລ຺ລາສຕາຍ ອິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ເຕ, ອນິຏ຺ຐອນິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ຈ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕຊວນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕຊວນາວສາເນ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕຕທາຣມ຺ມຓເມວ ໂຫຕິ, ນຕ຺ຖິ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕນ຺ຕິ ນາຍໍ ນິຍໂມ. ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓປິ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເຕເນຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ປຣິຕ຺ຕກຸສລາໂທສ-ປາປສາຕກ຺ຣິຍາຊວາ;

ປຎ຺ຈສ຺ເວກໍ ຕທາລມ຺ພໍ, ສຸຂິເຕສຸ ຍຖາຣຫໍ.

‘‘ປາປາ ກາມສຸຠາ ເຈວ, ໂສເປກ຺ຂາ ຈ ກ຺ຣິຍາຊວາ;

ໂສເປກ຺ເຂສຸ ຕທາລມ຺ພໍ, ຉສ຺ເວກມນຸຣູປໂຕ’’ຕິ.

໔໕໘-໖໒. ທຸເຫຕຸກາເຫຕຸການໍ ວິປາກາວຣເຓຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ຌານຸປ຺ປາໂທເຍວ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ຕິເຫຕຸໂສມນສ຺ເສນາ’’ຕິ. ຌານໂຕ ປຣິຫີນສ຺ສາຕິ ອຸປ຺ປາທິຕໂລກິຍຊ຺ຌານໂຕ ປຣິຫີນສ຺ສ. ວິປ຺ປຏິສາຣິໂນຕິ ‘‘ມຫນ຺ເຕນ ວາຍາເມນ ອຸປ຺ປາທິໂຕ ເມ ປຓີຕຘມ຺ໂມ ນຏ຺ໂຐ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນວິປ຺ປຏິສາຣວນ຺ຕສ຺ສ. ກິໍ…ເປ… ມານສນ຺ຕິ ອຍໍ ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາ, ຕທາຣມ຺ມຓມານສໍ ຊາຍເຕ ກິໍ, ນ ວາຕິ ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ຠວງ຺ຄປາໂຕ ວາ ໂຫຕຸ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ວາ, ໂກ ເອຕ຺ຖ ວິພນ຺ໂຘຕິ ອາຫ ‘‘ປຏ຺ຐາເນ ປຏິສິທ຺ຘາ’’ຕິອາທິ. ອວຈນເມວ ປຏິເສໂຘຕິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ປຏິສິທ຺ຘາ’’ຕິ. ຍທິ ໂສມນສ຺ສານນ຺ຕຣໍ ໂທມນສ຺ສໍ, ໂທມນສ຺ສານນ຺ຕຣໍ ໂສມນສ຺ສໍ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕທາ ‘‘ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ຘມ຺ໂມ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໒.໔໕) ວິຍ ‘‘ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ຘມ຺ໂມ ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ, ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ…ເປ… ສຸຂາຍ ເວທນາຍ…ເປ… ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຕຖາ ຄຓນວາເຣ ເອເກກເວທນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕນາ ສມານເວທນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອິຕຣເວທນາທ຺ວຍສມງ຺ຄິສ຺ສ ຈ ປຈ຺ຈຍຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອນນ຺ຕເຣ ນວາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ນ ຈ ປເນວໍ ປາຬິ ອາຄຕາ. ໂທມນສ຺ສໂສມນສ຺ສເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ປນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍວເສນ ຄຓນທ຺ວຍໍ ປຣິຫາເປຕ຺ວາ ‘‘ອນນ຺ຕເຣ ສຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຍຖາຘມ຺ມສາສເນ ອວຈນມ຺ປິ ປຏິເສຘສທິສໍ ອຠາວສ຺ເສວ ທີປນໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຏິສິທ຺ຘາ’’ຕິ. ອສ຺ສ ວາ ອນນ຺ຕຣໍ ໂທມນສ຺ສສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອສ຺ສາຕິ ໂສມນສ຺ສສ຺ສ.

ເອວໍ ຠວງ຺ຄປາຕາຠາເວ ກາຣຓໍ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຕທາຣມ຺ມຓາຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ມຫຄ຺ຄຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ເຖວ ປຏິສິທ຺ຘນ຺ຕິ ‘‘ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມໂຓ ຘມ຺ໂມ ມຫຄ຺ຄຕາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ກມ຺ມປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ວຈນາຠາວໂຕ ຕຕ຺ເຖວ ປຏ຺ຐາເນ ປຏິສິທ຺ຘໍ. ກິໍ ນຸ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ກິໍ ກາຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ເອຕ຺ຕເກນ ‘‘ອຈິຕ຺ຕໂກ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ມຫຄ຺ຄຕາຣມ຺ມຓເມວ ໂທມນສ຺ສຊວນໍ ນິທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓຠູເຕ ປນ ພຸທ຺ຘາທິອາຣມ຺ມເຓປິ ໂທມນສ຺ສຊວເນ ຊວິເຕ ໂສມນສ຺ສປຏິສນ຺ຘິກສ຺ສ ຕທາຣມ຺ມຓສມ຺ຠໂວ, ຠວງ຺ຄປາໂຕ ວາ ນຕ຺ຖິ.

໔໖໔-໕. ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕຕທາຣມ຺ມຓສ຺ສ ໂທມນສ຺ສານນ຺ຕຣຎ຺ຈ ໂສມນສ຺ສສ຺ສ ອຠາວໂຕ ‘‘ອຸເປກ຺ຂາສຫິຕາ ເຫຕູ’’ຕິອາທິນາ ອາຈຣິເຍນ ວຸຕ຺ເຕ ປຸນ ໂຈທໂກ ອນຸພນ຺ຘນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອາວຊ຺ຊນໍ ກິມສ຺ສາ’’ຕິ. ອາຈຣິໂຍ ປນ ກິເມຕ຺ຖ ອາວຊ຺ຊນຄເວສເນນ, ເຕນ ວິນາວ ອິທໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ທີເປນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນຕ຺ຖິ ຕ’’ນ຺ຕິ. ປຸນ ໂຈທໂກ ອາວຊ຺ຊເນນ ວິນາ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ອວິສຫນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕໍ ຊາຍເຕ ກຖ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ປນ ວຸຕ຺ເຕ ອາຈຣິໂຍ ກິເມຕ຺ຖ ອາວຊ຺ຊເນນ, ກິຎ຺ຈ ອາວຊ຺ຊເນນ ວິນາ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີຕິ ອິທໍ ນ ເອກນ຺ຕິກນ຺ຕິ ທີເປຕຸໍ ນິຣາວຊ຺ຊນຈິຕ຺ຕານໍ ສມ຺ຠວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຠວງ຺ຄາວຊ຺ຊນານ’’ນ຺ຕິອາທິ, ຠວງ຺ຄາວຊ຺ຊນານໍ ກິໍ ອາວຊ຺ຊນໍ, ນນຸ ນຕ຺ເຖວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນນຸ ຈ ຠວງ຺ຄາວຊ຺ຊນານິ ຕາວ ສກສກວິສເຍສຸ ນິນ຺ນຕ຺ຕາ ອາວຊ຺ຊເນນ ວິນາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ພຫຸລໍ ຈິຓ຺ຓຕ຺ຕາວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຍໍ ປນ ກຖໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອິທໍ ອນຸໂຍຄໍ ສນ຺ຘາຍ ປຸນ ນິຣາວຊ຺ຊນຈິຕ຺ຕານິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ມຄ຺ຄສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ມຄ຺ຄສ຺ສ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ອນນ຺ຕຣສ຺ສ ຜລສ຺ສ ຈາຕິ ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣສ຺ສ ຜລສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຖາຍ ກິໍ ອາວຊ຺ຊນນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອວໍ ນຕ຺ຖີຕິ ຍຖາ ເອເຕສໍ, ເອວເມຕສ຺ສາປິ ນຕ຺ຖິ.

ອານນ຺ທາຈຣິໂຍ ປເນຕ຺ຖ ອຣິຍມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ, ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣານິ ຜລານິ ຈ ປຣິກມ຺ມາວຊ຺ຊເນນ ສາວຊ຺ຊນານິ ສມານານິ ອສຕິປິ ນິຣາວຊ຺ຊນຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ນິນ຺ນາທິຠາເວ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕວເສນ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ວຓ຺ເຓຕິ. ອຍໍ ຫິສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຍທິ ຫິ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓາວຊ຺ຊນາຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕານິ ສິຍຸໍ, ໂຄຕ຺ຣຠຸໂວທານານິ ທສ຺ສິຕພ຺ພານິ ສິຍຸໍ ເຕເຫວ ເອເຕສໍ ນິຣາວຊ຺ຊນຕາສິທ຺ຘິໂຕ, ຜລສມາປຕ຺ຕິກາເລ ຈ ‘‘ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ ມຫຄ຺ຄຕາຣມ຺ມຓໍ ອນຸໂລມໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ວຈນໂຕ ສມານາຣມ຺ມຓາວຊ຺ຊນຣຫິຕຕ຺ຕາ ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣານິ ຜລຈິຕ຺ຕານີຕິ ເອວໍ ສມາປຕ຺ຕິຜລຈິຕ຺ຕານິ ນ ວຊ຺ເຊຕພ຺ພານິ ສິຍຸໍ, ໂຄຕ຺ຣຠຸໂວທານານິ ປນ ຍທິປິ ນິພ຺ພາເນ ຈິຓ຺ຓານິ, ສມຸທາຈິຕານິ ຈ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕເຣ ຈິຓ຺ຓສມຸທາຈິຕາເນວ. ຜລສມາປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕານິ ຈ ມຄ຺ຄວີຖິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ຕທຕ຺ຖໍ ປຣິກມ຺ມສພ຺ຠາວາຕິ ເຕສໍ ຄຫຓໍ ນ ກຕໍ. ອນຸໂລມານນ຺ຕຣຎ຺ຈ ຜລສມາປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕໍ ຈິຓ຺ຓສມຸທາຈິຕໍ, ນ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎານນ຺ຕຣໍ ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣສ຺ສ ວິຍ ຕທຕ຺ຖໍ ປຣິກມ຺ມາຠາວາຕິ ‘‘ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ຕຎ຺ຈ ນິທສ຺ສິຕນ຺ຕິ.

໔໖໗. ‘‘ກິມສ຺ສາຣມ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ນິຣາວຊ຺ຊນຠາວໍ ວິຍ ອນາຣມ຺ມຓຠາວມ຺ປິ ວເທຍ຺ຍາຕິ ຕພ຺ຠາວທສ຺ສເນນ ອຕ຺ຕໂນ ວຈນໍ ສາເຘນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ວິນາ ອາຣມ຺ມເຓນາ’’ຕິອາທິ. ຍໍ ກິຎ຺ຈີຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຣິຈິຕປຸພ຺ພໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອາຣພ຺ຠ. ນນຸ ຈ ຕທາຣມ຺ມຓິກໍ ສິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕທາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ຊວນາຣມ຺ມຓເມວ ຄຓ຺ຫາຕິ ອິຕຣຖາ ຕທາຣມ຺ມຓຠາວາໂຍຄໂຕຕິ ກຖມສ຺ສາ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ? ສຈ຺ຈໍ, ກາມາວຈຣວິປາກຈິຕ຺ຕານໍ ເອກນ຺ຕປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ນາສ຺ສາ ມຫຄ຺ຄຕາຣມ຺ມຓຠາໂວ ຍຸຕ຺ໂຕ, ‘‘ຕທາຣມ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ ຈ ຕທາຣມ຺ມຓຏ຺ຐາເນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຕສ຺ສາ ຕທາຣມ຺ມຓກິຈ຺ຈສມ຺ຠວໂຕ. ເກນ ຈຣຫິ ກິຈ຺ເຈນາຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ຕທາຣມ຺ມຓກິຈ຺ຈໍ ຕາວ ຍຖາວຸຕ຺ຕກາຣຓໂຕວ ນຕ຺ຖິ, ນາປິ ສນ຺ຕີຣຓກິຈ຺ຈໍ ຕຖາ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕ. ປຏິສນ຺ຘິຈຸຕີສຸ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ປາຣິເສສໂຕ ປນ ຠວສ຺ສ ອງ຺ຄຠາວໂຕ ຠວງ຺ຄກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ, ປຏິສນ຺ຘິຠູຕເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ຠວງ຺ຄນ຺ຕິ ອິທໍ ເຍຠຸຍ຺ຍວເສນ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ອາຈຣິຍຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖເຣນາປິ ຫິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕວ.

໔໖໘-໗໓. ອວິຊ຺ຊມາເນ ກາຣເກ ກຖໍ ກສ຺ສຈິ ນິຣາວຊ຺ຊນປ຺ປວຕ຺ຕິກສ຺ສ ສາວຊ຺ຊນຠາເວນາຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍ ຈິຕ຺ຕນິຍາມນິພ຺ພຕ຺ຕເມຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸຕຸພີຊນິຍາໂມ ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຕຸພີຊນິຍາໂມ ຈາຕິ ອຸຕຸນິຍາໂມ ເຈວ ພີຊນິຍາໂມ ຈ, ອຸຕຸສຠາວນິຍາໂມ ພີຊສຠາວນິຍາໂມຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກມ຺ມຘມ຺ມານໍ ນິຍາໂມ ເອວ ກມ຺ມຘມ຺ມນິຍາມຕາ. ເອກປ຺ປຫາເຣນາຕິ ຕໍ ຕໍ ອຸຕຸສມຍມນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ກາເລ. ຜລປຸປ຺ຜາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປລ຺ລວາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ. ສພ຺ເພສນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຜລາທິນິພ຺ພຕ຺ຕນການໍ ສພ຺ເພສໍ. ຕໍຕໍຕຸລ຺ຍຜລຸພ຺ຠໂວຕິ ເຕຫິ ເຕຫິ ພີເຊຫິ ສທິສານໍ ຜລານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ເຕສໍ ເຕສໍ ພີຊານໍ ອນຸຣູປຜລນິພ຺ພຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ກຸລຕ຺ຖຄຈ຺ຉສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣຄ຺ຄຠາໂວ, ທກ຺ຂິຓວລ຺ລິຍາ ທກ຺ຂິຓຣຸກ຺ຂປຣິຫຣຓໍ, ສູຣິຍາວຕ຺ຕປຸປ຺ຜານໍ ສູຣິຍາຠິມຸຂຠາໂວ, ມາລຸວລຕາຍ ຣຸກ຺ຂາຠິມຸຂຄມນ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທີນິປິ ເອຕ຺ເຖວ ສໂມຘານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຉິທ຺ທຕ຺ຕນ຺ຕິ ຉິທ຺ທວນ຺ຕຠາໂວ, ຉິທ຺ທໍເຍວ ວາ. ພີຊໂຊຕິ ພີຊສມ຺ຠໂວ ນິຍາໂມ. ຍໂຕ ເທຕີຕິ ຍໂຕ ຍໂຕ ປຈ຺ຈຍຠາວນິຍາມໂຕ ເທຕິ. ອຍນ຺ຕິ ອຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຣູປສ຺ສ, ສທິສສ຺ສ, ວິສທິສສ຺ສ ຈ ຜລສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕເນ ນິຍາໂມ. ອປິຈ –

‘‘ນ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ນ ສມຸທ຺ທມຊ຺ເຌ,

ນ ປພ຺ພຕານໍ ວິວຣໍ ປວິສ຺ສ;

ນ ວິຊ຺ຊຕີ ໂສ ຊຄຕິປ຺ປເທໂສ,

ຍຕ຺ຖຏ຺ຐິໂຕ ມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ ປາປກມ຺ມາ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໒໗) –

ອິມິສ຺ສາ ຄາຖາຍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ອາຄຕໍ ຕິຓກລາປສ຺ສ ຄຫິຕອຄ຺ຄິໂນ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອາກາເສ ຄຈ຺ຉໂຕ ກາກສ຺ສ ຄີວາຍ ປຏິມຸຈ຺ຈນໍ, ນາວິກສ຺ສ ຠຣິຍາຍ ວາລຸກຆຏໍ ກຓ຺ເຐ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສມຸທ຺ທຸທເກ ປກ຺ຂິປນໍ, ປພ຺ພຕກູຏສ຺ສ ປຕິຕ຺ວາ ເລເຓ ວສນ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ທ຺ວາຣປິທຫນນ຺ຕິ ຕໍຕໍກມ຺ມສຣິກ຺ຂກວິປາກນິພ຺ພຕ຺ຕນມ຺ປິ ກມ຺ມນິຍາໂມເຍວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຊາຕິຍນ຺ຕິ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫເຓ ເຈວ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂມເນ ຈ, ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ ອຠິສມ຺ໂພຘິຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນາທີສຸປິ ເມທນີກມ຺ປນາທິກສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ປຈ຺ຉິມຠວິກໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ. ເມທນີກມ຺ປນາທິກນ຺ຕິ ປຖວີກມ຺ປນາທິກໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ວິເສສຕ຺ຕມເນກມ຺ປີຕິ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຕທາ ປາຕຸຠູຕໍ ສພ຺ພໍ ອຈ຺ຉຣິຍໍ. ອຸປ຺ປຕ຺ຕາວຊ຺ຊນາທີນນ຺ຕິ ‘‘ຕ຺ວໍ ອາວຊ຺ຊນໍ ໂຫຫິ, ຕ຺ວໍ ທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນິຍຸຎ຺ຊກສ຺ສ ອຠາເວປິ ຕໍຕໍກິຈ຺ຈວເສນ ເຕສໍ ເຕສໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ.

໔໗໔. ຫທເຍ ອນ຺ຘກາໂຣ ວິຍາຕິ ຫທຍນ຺ຘກາໂຣ, ສມ຺ໂມໂຫຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ສ ວິທ຺ຘໍສນໍ ປຫານກຣຓນ຺ຕິ ຫທຍນ຺ຘກາຣວິທ຺ຘໍສນໍ. ປຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ອໂນສກ຺ກມາເນນ ວີຣິເຍນ ວີຣິຍວາ. ໂມຫນ຺ຘກາຣາປຄມນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕມາຫ.

ອິຕິ ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖວິກາສິນິຍາ ນາມ

ອຠິຘມ຺ມາວຕາຣສໍວຓ຺ຓນາຍ

ວິປາກຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.