ຣູປສມຸຏ຺ຐານນຍວຓ຺ຓນາ

໒໙. ການິ ປນ ຕານິ ກມ຺ມາທີນິ, ກຖໍ, ກຕ຺ຖ, ກທາ ຈ ຣູປສມຸຏ຺ຐານານີຕິ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕ຺ຍາທິ. ປຏິສນ຺ຘິມຸປາທາຍາຕິ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓໍ ອຸປາທາຍ. ຂເຓ ຂເຓຕິ ເອເກກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຕີສຸ ຕີສຸ ຂເຓສຸ, ນິຣນ຺ຕຣເມວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອປເຣ ປນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂຓໍ (ວິຠ. ມູລຏີ. ໒໐ ປກິຓ຺ຓກກຖາວຓ຺ຓນາ), ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ຈ ຣູປຸປ຺ປາທໍ (ວິຠ. ມູລຏີ. ໒໐ ປກິຓ຺ຓກກຖາວຓ຺ຓນາ) ປຏິເສເຘນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ຐິຕິກ຺ຂຓາຠາເວ ເຕສໍ ອຸປປຕ຺ຕິ ເຈວ ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພຎ຺ຈ ເຫຏ຺ຐາ ກຖິຕເມວ, ອິຘາປິ ປນ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ຣູປຸປ຺ປາທາຠາເວ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ເພນ ຈ ສຫ ສຸຂຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປຊ຺ຊມານນ຺ຕິ, ວິຠງ຺ເຄ ເອວມາທິນໍ;

ຠງ຺ຄກ຺ຂຓສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ໂນ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານກໍ.

‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານມຸປ຺ປາເທ, ອຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຈາຕິອາທິນາ;

ຠງ຺ຄຸປ຺ປາທາວ ອກ຺ຂາຕາ, ນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂໂຓ.

‘‘‘ອຸປ຺ປາໂທ ຈ ວໂຍ ເຈວ, ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ຐິຕສ຺ສ ຈ;

ປຎ຺ຎາຍຕີ’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໔໗) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ຐິຕິ ອຕ຺ຖີຕິ ເຈ ມຕໍ.

‘‘ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕສ຺ສ ເອກສ຺ມິໍ, ຘມ຺ເມ ອນຸປລທ຺ຘິໂຕ;

ປຎ຺ຎາຓວຈນາ ເຈວ, ປພນ຺ຘຏ຺ຐິຕິ ຕຕ຺ຖປິ.

‘‘ວຸຕ຺ຕາ ຕສ຺ມາ ນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ຐິຕິ ທິສ຺ສຕິ ປາຬິຍໍ;

ອຠິຘມ຺ເມ ອຠາໂວປິ, ນິເສໂຘເຍວ ສພ຺ພຖາ.

‘‘ຍທາ ສມຸທໂຍ ຍສ຺ສ, ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ຕທາສ຺ສ ກິໍ;

ທຸກ຺ຂມຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕ຺ເຍຕ຺ຖ, ປຎ຺ເຫ ໂນຕິ ນິເສຘໂຕ.

‘‘ຣູປຸປ຺ປາໂທ ນ ຠງ຺ຄສ຺ມິໍ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພປິ ປຈ຺ຈຍາ;

ອຸປ຺ປາເທເຍວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ຣູປເຫຕູຕິ ເກຈນ.

‘‘ວຸຈ຺ຈເຕ ຕຕ຺ຖ ເອກສ຺ມິໍ, ຘມ຺ເມເຍວ ຍຖາ ມຕາ;

ອຸປ຺ປາທາວຕ຺ຖໂຕ ຠິນ຺ນາ, ຠງ຺ຄາວຕ຺ຖາ ຕເຖວ ຕຸ.

‘‘ຠງ຺ຄສ຺ສາຠິມຸຂາວຕ຺ຖາ, ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ ອຍໍ ຐິຕິ;

ນຍທສ຺ສນໂຕ ເອສາ, ວິຠງ຺ເຄ ນ ຕຸ ເທສິຕາ.

‘‘ລກ຺ຂຓໍ ສງ຺ຂຕສ຺ເສວ, ວຕ຺ຕຸມຸປ຺ປາທອາທິນໍ;

ເທສິຕຕ຺ຕາ ນ ຕຕ຺ຖາປິ, ປພນ຺ຘສ຺ສ ຐິຕີຣິຕາ.

‘‘ອຸປສຄ຺ຄສ຺ສ ຘາຕູນມຕ຺ເຖເຍວ ປວຕ຺ຕິໂຕ;

ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຈຕສ຺ສ, ອຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍເຕ ອິຕິ.

‘‘ຠງ຺ເຄ ຣູປສ຺ສ ນຸປ຺ປາໂທ, ຈິຕ຺ຕຊານໍ ວເສນ ວາ;

ອາຣຸປ຺ປໍວາຠິສນ຺ຘາຍ, ຠາສິໂຕ ຍມກສ຺ສ ຫິ.

‘‘ສຠາໂວຍໍ ຍຖາລາຠ-ໂຍຊນາຕິ ຕໂຕ ນຫິ;

ນ ຈິຕ຺ຕຏ຺ຐິຕິ ຠງ຺ເຄ ຈ, ນ ຣູປສ຺ສ ອສມ຺ຠໂວ’’ຕິ.

໓໑. ຣູປວິຣາຄຠາວນານິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຫຕຸໂນ ຕພ຺ພິຘຸຣຕາຍ, ອໂນກາສຕາຍ ຈ ອຣູປວິປາກາ, ຣູປຊນເນ ວິເສສປຈ຺ຈເຍຫິ ຌານງ຺ເຄຫິ ສມ຺ປໂຍຄາຠາວໂຕ ທ຺ວິປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓານິ ຈາຕິ ຈຸທ຺ທສ ຈິຕ຺ຕານິ ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາຣຸປ຺ປວິປາກທ຺ວິປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓວຊ຺ຊິຕ’’ນ຺ຕິ. ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ, ປນ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ເອກູນວີສຕິ ຠວງ຺ຄສ຺ເສວ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕຣໍ ນ ໂຫຕີຕິ ນ ຕສ຺ສ ວຊ຺ຊນໍ ກຕໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ນ ກຕໍ, ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈຍຣຫິຕໍ, ປນ ອາຫາຣາທີຫິ ຈ ອນຸປຕ຺ຖທ຺ຘໍ ທຸພ຺ພລວຕ຺ຖຸໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ອາຄນ຺ຕຸກຕາຍ ກມ຺ມຊຣູເປຫິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປານໍ ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕຕ຺ຕາ ຈ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ ຣູປສມຸຏ຺ຐາປກໍ ນ ໂຫຕິ. ຈຸຕິຈິຕ຺ເຕ ປນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໖໓໖; ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໖ ປກິຓ຺ຓກກຖາ) ຕາວ ‘‘ວູປສນ຺ຕວຏ຺ຏມູລສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ສາຕິສຍໍ ສນ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ ຂີຓາສວສ຺ເສວ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ມູລຏີ. ໖໓໖) ວຸຕ຺ຕໍ. ອານນ຺ທາຈຣິຍາທໂຍ ປນ ‘‘ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ວິນິຈ຺ຉໂຍ ປນ ເນສໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ມູລຏີກາທີສຸ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຈ ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖວິກາສິນິຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ປຐມຠວງ຺ຄມຸປາທາຍາຕິ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ອນນ຺ຕຣນິພ຺ພຕ຺ຕປຐມຠວງ຺ຄໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ຊາຍນ຺ຕເມວ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ນ ປນ ຐິຕໍ, ຠິຊ຺ຊມານໍ ວາ ອນນ຺ຕຣາທິປຈ຺ຈຍລາເຠນ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓເຍວ ຊນກສາມຕ຺ຖິຍໂຍຄໂຕ.

໓໒. ອິຣິຍາຍ ກາຍິກກິຣິຍາຍ ປວຕ຺ຕິປຖຠາວໂຕ ອິຣິຍາປໂຖ, ຄມນາທິ, ອຕ຺ຖໂຕ ຕທວຕ຺ຖາ ຣູປປ຺ປວຕ຺ຕິ. ຕມ຺ປິ ສນ຺ຘາເຣຕິ ຍຖາປວຕ຺ຕໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຕິ. ຍຖາ ຫິ ວີຖິຈິຕ຺ເຕຫິ ອພ຺ໂພກິຓ຺ເຓ ຠວງ຺ເຄ ປວຕ຺ຕມາເນ ອງ຺ຄານິ ໂອສີທນ຺ຕິ, ນ ເອວເມເຕສຸ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສວິເຘສຸ, ວກ຺ຂມາເນສຸ ຈ ຉພ຺ພີສຕິຍາ ຊາຄຣຓຈິຕ຺ເຕສຸ ປວຕ຺ຕມາເນສຸ. ຕທາ ປນ ອງ຺ຄານິ ອຸປຕ຺ຖທ຺ຘານິ ຍຖາປວຕ຺ຕອິຣິຍາປຖຠາເວເນວ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

໓໓. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິມ຺ປິ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ, ນ ເກວລໍ ຣູປິຣິຍາປຖາເນວ. ອວິເສສວຈເນປິ ປເນຕ຺ຖ ມໂນທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕາເນວ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນຊວນານິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປການິ, ຕຖາ ຫາສຊນການິ ຈ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕານໍ ປຣິທຸພ຺ພລຠາວໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຣູປວິນິມຸຕ຺ໂຕ ອິຣິຍາປໂຖ, ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວາ ນຕ຺ຖິ, ຕຖາປິ ນ ສພ຺ພໍ ຣູປສມຸຏ຺ຐາປກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອິຣິຍາປຖູປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ, ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວິກາຣຊນກຎ຺ຈ ໂຫຕິ. ຍໍ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຊນກໍ, ຕໍ ເອກໍສໂຕ ອິຣິຍາປຖູປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ ອິຣິຍາປຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ສຫ ອວິນາຠາວໂຕ. ອິຣິຍາປຖູປຕ຺ຖມ຺ຠກຎ຺ຈ ຣູປຊນກນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຣູປໂຕ ອິຣິຍາປຖວິຎ຺ຎຕ຺ຕີນໍ ວິສຸໍ ຄຫຓໍ.

໓໔. ເຕຣສາຕິ ກຸສລໂຕ ຈຕ຺ຕາຣິ, ອກຸສລໂຕ ຈຕ຺ຕາຣິ, ກິຣິຍໂຕ ປຎ຺ຈາຕິ ເຕຣສ. ເຕສຸ ຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ອຏ຺ຐຫິ ກຸສລາກຸສເລຫິ ຫສນ຺ຕິ, ເສກ຺ຂາ ທິຏ຺ຐິສຫຄຕວຊ຺ຊິເຕຫິ, ອເສກ຺ຂາ ປນ ປຎ຺ຈຫິ ກິຣິຍຈິຕ຺ເຕຫິ, ຕຕ຺ຖາປິ ພຸທ຺ຘາ ຈຕູຫິ ສເຫຕຸກກິຣິຍຈິຕ຺ເຕເຫວ ຫສນ຺ຕິ, ນ ອເຫຕຸເກນ ‘‘ອຕີຕໍສາທີສຸ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓໍ ປຕ຺ວາ ອິເມຫິ ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສພ຺ພໍ ກາຍກມ຺ມໍ ຎາຓປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ (ມຫານິ. ໖໙; ຈູຬນິ. ໂມຆຣາຊມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໘໕; ປຏິ. ມ. ໓.໕). ນ ຫິ ວິຈາຣຓປຎ຺ຎາຣຫິຕສ຺ສ ຫສິຕຸປ຺ປາທສ຺ສ ພຸທ຺ຘານໍ ປວຕ຺ຕິ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ວທນ຺ຕິ. ຫສິຕຸປ຺ປາທຈິຕ຺ເຕນ ປນ ປວຕ຺ຕິຍມານມ຺ປິ ເຕສໍ ສິຕກຣຓໍ ປຸພ຺ເພນິວາສອນາຄຕໍສສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓານໍ ອນຸວຕ຺ຕກຕ຺ຕາ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິເຍວາຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໕໖໘) ‘‘ເຕສໍ ຎາຓານໍ ຈິຓ຺ຓປຣິຍນ຺ເຕ ອິທໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຫາສຍມານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ນ ຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘານໍ ປວຕ຺ຕິ ສກ຺ກາ ນິວາເຣຕຸໍ.

໓໕. ປຈ຺ຉາຊາຕາທິປຈ຺ຈຍູປຕ຺ຖມ຺ຠລາເຠນ ຐິຕິກ຺ຂເຓເຍວ ອຸຕຸໂອຊານໍ ພລວຠາໂວຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຕໂຊຘາຕຸ ຐິຕິປ຺ປຕ຺ຕາ’’ຕ຺ຍາທິ.

໓໗. ຕຕ຺ຖ ຫທຍອິນ຺ທ຺ຣິຍຣູປານິ ນວ ກມ຺ມໂຕເຍວ ຊາຕຕ຺ຕາ ກມ຺ມຊາເນວ. ຍຎ຺ຫິ ຊາຕໍ, ຊາຍຕິ, ຊາຍິສ຺ສຕິ ຈ, ຕໍ ‘‘ກມ຺ມຊ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ຍຖາ ທຸທ຺ຘນ຺ຕິ.

໔໐. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນປຈ຺ຈຍາເປກ຺ຂຕ຺ຕາ ລຫຸຕາທິຕ຺ຕຍໍ ກມ຺ມຊໍ ນ ໂຫຕິ, ອິຕຣຖາ ສພ຺ພທາຠາວີຫິ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ລຫຸຕາທິຕ຺ຕຍໍ ອຸຕຸຈິຕ຺ຕາຫາເຣຫິ ສມ຺ໂຠຕີ’’ຕິ.

໔໓. ເອກນ຺ຕກມ຺ມຊານິ ນວ, ຈຕຸເຊສຸ ກມ຺ມຊານິ ນວາຕິ ອຏ຺ຐາຣສ ກມ຺ມຊານິ, ປຎ຺ຈວິກາຣຣູປສທ຺ທອວິນິພ຺ໂຠຄຣູປອາກາສວເສນ ປນ຺ນຣສ ຈິຕ຺ຕຊານິ, ສທ຺ໂທ, ລຫຸຕາທິຕ຺ຕຍໍ, ອວິນິພ຺ໂຠຄາກາສຣູປານິ ນວາຕິ ເຕຣສ ອຸຕຸຊານິ, ລຫຸຕາທິຕ຺ຕຍອວິນິພ຺ໂຠຄາກາສວເສນ ທ຺ວາທສ ອາຫາຣຊານິ.

໔໔. ເກວລໍ ຊາຍມານາທິຣູປານໍ ຊາຍມານປຣິປຈ຺ຈມານຠິຊ຺ຊມານຣູປານໍ ສຠາວຕ຺ຕາ ສຠາວມຕ຺ຕໍ ວິນາ ອຕ຺ຕໂນ ຊາຕິອາທິລກ຺ຂຓາຠາວໂຕ ລກ຺ຂຓານິ ເກຫິຈິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ນ ຊາຍນ຺ຕີຕິ ປກາສິຕໍ. ອຸປ຺ປາທາທິຍຸຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ຈກ຺ຂາທີນໍ ຊາຕິອາທີນິ ລກ຺ຂຓານິ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ຊາຕິອາທີນໍ. ຍທິ ເຕສມ຺ປິ ຊາຕິອາທີນິ ສິຍຸໍ, ເອວໍ ອນວຕ຺ຖານເມວ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຍໍ ປນ ‘‘ຣູປາຍຕນໍ…ເປ… ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ. ອິເມ ຘມ຺ມາ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ’’ຕ຺ຍາທີສຸ (ຘ. ສ. ໑໒໐໑) ຊາຕິຍາ ກຸໂຕຈິຊາຕຕ຺ຕໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕມ຺ປິ ຣູປຊນກປຈ຺ຈຍານໍ ຣູປຸປ຺ປາທນໍ ປຕິ ອນຸປຣຕພ຺ຍາປາຣານໍ ປຈ຺ຈຍຠາວູປຄມນກ຺ຂເຓ ຊາຍມານຘມ຺ມວິກາຣຠາເວນ ອຸປລພ຺ຠມານຕໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍມ຺ປິ ‘‘ຊາຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນິຈ຺ຈາ ສງ຺ຂຕາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ. ຊຣາມຣຓໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນິຈ຺ຈໍ ສງ຺ຂຕໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ (ສໍ. ນິ. ໒.໒໐), ຕຕ຺ຖາປິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນານໍ ລກ຺ຂຓຠາວໂຕຕິ ອຍເມຕ຺ຖາຠິສນ຺ຘິ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ປາເຐ ກຸໂຕຈິ ຊາຕຕ຺ຕໍ, ຊາຕິຍາ ປຣິຍາຍໂຕ;

ສງ຺ຂຕານໍ ສຠາວຕ຺ຕາ, ຕີສຸ ສງ຺ຂຕໂຕທິຕາ’’ຕິ.

ຣູປສມຸຏ຺ຐານນຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.