໑. ຈິຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉທວຓ຺ຓນາ

ຠູມິເຠທຈິຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓. ອິທານິ ຍສ຺ມາ ວິຠາຄວນ຺ຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ສຠາວວິຠາວນໍ ວິຠາເຄນ ວິນາ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຍຖາອຸທ຺ທິຏ຺ຐານໍ ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖານໍ ອຸທ຺ເທສກ຺ກເມນ ວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຕາວ ຠູມິຊາຕິສມ຺ປໂຍຄາທິວເສນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ນິທ຺ທິສິຕຸມາຣຠນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ຕາວາ’’ຕ຺ຍາທິ. ຕາວ-ສທ຺ໂທ ປຐມນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສຕ຺ເຖ. ຍຖາອຸທ຺ທິຏ຺ເຐສຸ ຈຕູສຸ ອຠິຘມ຺ມຕ຺ເຖສຸ ປຐມໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິທ຺ທິສີຍຕີຕິ ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖຕ຺ໂຖ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ວິຘາ ປກາຣາ ອສ຺ສາຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ. ຍສ຺ມາ ປເນເຕ ຈຕຸຠຸມ຺ມກາ ຘມ຺ມາ ອນຸປຸພ຺ພປຓີຕາ, ຕສ຺ມາ ຫີນຸກ຺ກຏ຺ຐຸກ຺ກຏ຺ຐຕຣຕມານຸກ຺ກເມນ ເຕສໍ ນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ. ຕຕ຺ຖ ກາເມຕີຕິ ກາໂມ, ກາມຕຓ຺ຫາ, ສາ ເອຕ຺ຖ ອວຈຣຕິ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນາຕິ ກາມາວຈຣໍ. ກາມີຍຕີຕິ ວາ ກາໂມ, ເອກາທສວິໂຘ ກາມຠໂວ, ຕສ຺ມິໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອວຈຣຕີຕິ ກາມາວຈຣໍ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຈຣຓສ຺ສ ຫິ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ຣູປາຣູປຠເວສຸ ປວຕ຺ຕສ຺ສາປິ ອິມສ຺ສ ກາມາວຈຣຠາໂວ ອຸປປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ກາມຠໂວເຍວ ວາ ກາໂມ ເອຕ຺ຖ ອວຈຣຕີຕິ ກາມາວຈໂຣ, ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສິເຕ ນິສ຺ສຍໂວຫາເຣນ ກາມາວຈຣໍ ‘‘ມຎ຺ຈາ ອຸກ຺ກຸຏ຺ຐິໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕ຺ຍາທີສຸ ວິຍາຕິ ອລມຕິວິສາຣຓິຍາ ກຖາຍ. ໂຫຕິ ເຈຕ຺ຖ –

‘‘ກາໂມວຈຣຕີຕ຺ເຍຕ຺ຖ, ກາເມວຈຣຕີຕິ ວາ;

ຐານູປຈາຣໂຕ ວາປິ, ຕໍ ກາມາວຈຣໍ ຠເວ’’ຕິ.

ຣູປາຣູປາວຈເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ ຍຖາຣຫໍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຂາຕໂລກໂຕ ອຸຕ຺ຕຣຕິ ອນາສວຠາເວນາຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ, ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ. ຜລຈິຕ຺ຕໍ ປນ ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ຓນ຺ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ. ອຸຠຍມ຺ປິ ວາ ສຫ ນິພ຺ພາເນນ ໂລກໂຕ ອຸຕ຺ຕຣໍ ອຘິກໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕຄຸຓວເສເນວາຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ.

ຠູມິເຠທຈິຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອກຸສລຈິຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔. ອິເມສຸ ປນ ຈຕູສຸ ຈິຕ຺ເຕສຸ ກາມາວຈຣຈິຕ຺ຕສ຺ສ ກຸສລາກຸສລວິປາກກິຣິຍເຠເທນ ຈຕຸພ຺ພິຘຠາເວປິ ປາປາເຫຕຸກວຊ຺ຊານໍ ເອກູນສຏ຺ຐິຍາ, ເອກນວຸຕິຍາ ວາ ຈິຕ຺ຕານໍ ໂສຠນນາເມນ ໂວຫາຣກຣຓຕ຺ຖໍ ‘‘ປາປາເຫຕຸກມຸຕ຺ຕານິ ‘ໂສຠນານີ’ຕິ ວຸຈ຺ຈເຣ’’ຕິ ເອວໍ ວກ຺ຂມານນຍສ຺ສ ອນຸຣູປໂຕ ປາປາເຫຕຸເກເຍວ ປຐມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ເຕສຸ ຈ ຠເວສຸ ຄຫິຕປຏິສນ຺ຘິກສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ອາທິໂຕ ວີຖິຈິຕ຺ຕວເສນ ໂລຠສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທານເມວ ສມ຺ຠວໂຕ ເຕເຍວ ປຐມໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕທນນ຺ຕຣໍ ທ຺ວິເຫຕຸກຠາວສາມຎ຺ເຎນ ໂທມນສ຺ສສຫຄເຕ, ຕທນນ຺ຕຣໍ ເອກເຫຕຸເກ ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂສມນສ຺ສສຫຄຕ’’ນ຺ຕ຺ຍາທິນາ ໂລຠມູລໍ ຕາວ ເວທນາທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາຣເຠເທນ ອຏ຺ຐຘາ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສຸນ຺ທຣໍ ມໂນ, ຕໍ ວາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສຸມໂນ, ຈິຕ຺ຕໍ, ຕໍສມງ຺ຄິປຸຄ຺ຄໂລ ວາ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ຕສ຺ມິໍ ອຠິຘານພຸທ຺ຘີນໍ ປວຕ຺ຕິເຫຕຸຕາຍາຕິ ໂສມນສ຺ສໍ, ມານສິກສຸຂເວທນາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ, ເຕນ ສຫຄຕໍ ເອກຸປ຺ປາທາທິວເສນ ສໍສຏ຺ຐໍ, ເຕນ ສຫ ເອກຸປ຺ປາທາທິຠາວໍ ຄຕນ຺ຕິ ວາ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕໍ. ມິຈ຺ຉາ ປສ຺ສຕີຕິ ທິຏ຺ຐິ. ສາມຎ຺ຎວຈນສ຺ສປິ ຫິ ອຕ຺ຖປ຺ປກຣຓາທິນາ ວິເສສວິສຍຕາ ໂຫຕີຕິ ອິຘ ມິຈ຺ຉາທສ຺ສນເມວ ‘‘ທິຏ຺ຐີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ‘‘ສງ຺ຂາຣຄຕໍ ຖາມຄຕ’’ນ຺ຕ຺ຍາທີສຸ ວິຍ ຄຕ-ສທ຺ທສ຺ສ ຕພ຺ຠາວວຸຕ຺ຕິຕ຺ຕາ. ທ຺ວາສຏ຺ຐິຍາ ວາ ທິຏ຺ຐີສຸ ຄຕໍ ອນ຺ໂຕຄຕໍ, ທິຏ຺ຐິຍາ ວາ ຄມນມຕ຺ຕໍ ນ ເອຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ ອຕ຺ຕາທິໂກ ໂກຈິ ອຕ຺ຖີຕິ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ, ‘‘ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ປວຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕຕ຺ຕນິຍາທິອຠິນິເວໂສ, ເຕນ ສມໍ ເອກຸປ຺ປາທາທີຫິ ປກາເຣຫິ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິຄຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ. ສງ຺ຂໂຣຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ຕິກ຺ຂຠາວສງ຺ຂາຕມຓ຺ຑນວິເສເສນ ສຊ຺ເຊຕິ, ສງ຺ຂຣີຍຕິ ວາ ຕໍ ເອເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ສຊ຺ຊີຍຕີຕິ ສງ຺ຂາໂຣ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ກິຈ຺ເຈ ສໍສີທມານສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸພລປ຺ປທານວເສນ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ປເຣສໍ ວາ ປວຕ຺ຕປຸພ຺ພປ຺ປໂຍໂຄ, ໂສ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພຠາຄປ຺ປວຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ເຈວ ປຣສນ຺ຕາເນ ຈ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຕນ຺ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຕິກ຺ຂຠາວສງ຺ຂາໂຕ ວິເສໂສວິຘ ສງ຺ຂາໂຣ, ໂສ ຍສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ຕໍ ອສງ຺ຂາຣໍ, ຕເທວ ອສງ຺ຂາຣິກໍ. ສງ຺ຂາເຣນ ສຫິຕໍ ສສງ຺ຂາຣິກໍ. ຕຖາ ຈ ວທນ຺ຕິ –

‘‘ປຸພ຺ພປ຺ປໂຍຄສມ຺ຠູໂຕ, ວິເສໂສ ຈິຕ຺ຕສມ຺ຠວີ;

ສງ຺ຂາໂຣ ຕໍວເສເນຕ຺ຖ, ໂຫຕ຺ຍາສງ຺ຂາຣິກາທິຕາ’’ຕິ.

ອຖ ວາ ‘‘ສສງ຺ຂາຣິກໍ ອສງ຺ຂາຣິກ’’ນ຺ຕິ ເຈຕໍ ເກວລໍ ສງ຺ຂາຣສ຺ສ ຠາວາຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຕສ຺ສ ສຫປ຺ປວຕ຺ຕິສພ຺ຠາວາຠາວໂຕຕິ ຠິນ຺ນສນ຺ຕານປ຺ປວຕ຺ຕິໂນປິ ສງ຺ຂາຣສ຺ສ ອິທມຕ຺ຖິຕາຍ ຕໍວເສນ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສງ຺ຂາໂຣ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສສງ຺ຂາຣິກໍ ‘‘ສໂລມໂກ ສປກ຺ຂໂກ’’ຕ຺ຍາທີສຸ ວິຍ ສຫ-ສທ຺ທສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຖປຣິທີປນໂຕ. ຕພ຺ພິປຣີຕໍ ປນ ຕທຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອສງ຺ຂາຣິກໍ. ທິຏ຺ຐິຄເຕນ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ວິສໍສຏ຺ຐນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິຄຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ. ອຸປປຕ຺ຕິໂຕ ຍຸຕ຺ຕິໂຕ ອິກ຺ຂຕິ ອນຸຠວຕິ ເວທຍມານາປິ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາກາຣສຓ຺ຐິຕິຍາຕິ ອຸເປກ຺ຂາ. ສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ວາ ອຸເປຕາ ຍຸຕ຺ຕາ ອວິຣຸທ຺ຘາ ອິກ຺ຂາ ອນຸຠວນນ຺ຕິ ອຸເປກ຺ຂາ. ສຸຂທຸກ຺ຂາວິໂຣຘິຕາຍ ເຫສາ ເຕສໍ ອນນ຺ຕຣມ຺ປິ ປວຕ຺ຕຕິ. ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕນ຺ຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ອຎ຺ເຎສຸປິ ຜສ຺ສາທີສຸ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕາທິຠາໂວວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ? ໂສມນສ຺ສາທີນເມວ ອສາຘາຣຓຠາວໂຕ. ຜສ຺ສາທໂຍ ຫິ ເກຈິ ສພ຺ພຈິຕ຺ຕສາຘາຣຓາ, ເກຈິ ກຸສລາທິສາຘາຣຓາ, ໂມຫາທໂຍ ຈ ສພ຺ພາກຸສລສາຘາຣຓາຕິ ນ ເຕຫິ ສກ຺ກາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິເສເສຕຸໍ, ໂສມນສ຺ສາທໂຍ ປນ ກຕ຺ຖຈິ ຈິຕ຺ເຕ ໂຫນ຺ຕິ, ກຕ຺ຖຈິ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ປາກໂຏວ ຕໍວເສນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິເສໂສ. ກສ຺ມາ ປເນເຕ ກຕ຺ຖຈິ ໂຫນ຺ຕິ, ກຕ຺ຖຈິ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ? ກາຣຓສ຺ສ ສນ຺ນິຫິຕາສນ຺ນິຫິຕຠາວໂຕ. ກິໍ ປນ ເນສໍ ກາຣຓນ຺ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕສຠາວໂຕ, ປຣິກປ຺ປໂຕ ວາ ຫິ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓໍ, ໂສມນສ຺ສປຏິສນ຺ຘິກຕາ, ອຄມ຺ຠີຣສຠາວຕາ ຈ ອິຘ ໂສມນສ຺ສສ຺ສ ກາຣຓໍ, ອິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ, ອຸເປກ຺ຂາປຏິສນ຺ຘິກຕາ, ຄມ຺ຠີຣສຠາວຕາ ຈ ອຸເປກ຺ຂາຍ, ທິຏ຺ຐິວິປນ຺ນປຸຄ຺ຄລເສວນາ, ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທາສຍຕາ ຈ ທິຏ຺ຐິຍາ, ພລວອຸຕຸໂຠຊນາທໂຍ ປນ ປຈ຺ຈຍາ ອສງ຺ຂາຣິກຠາວສ຺ສາຕິ. ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຣູປກາຣຓວເສນ ເນສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ກຕ຺ຖຈິ ຈິຕ຺ເຕເຍວ ສມ຺ຠໂວຕິ ສກ຺ກາ ເອເຕຫິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິເສໂສ ປຎ຺ຎາເປຕຸນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ເນສໍ ສຕິປິ ໂມຫເຫຕຸກຠາເວ ໂລຠສຫຄຕຠາໂວວ ນິຄມເນ ວຸຕ຺ໂຕ.

ອິເມສໍ ປນ ອຏ຺ຐນ຺ນມ຺ປິ ອຍມຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ກໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍທາ ຫິ ‘‘ນຕ຺ຖິ ກາເມສຸ ອາທີນໂວ’’ຕ຺ຍາທິນາ ນເຍນ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ ກາເມ ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ທິຏ຺ຐມງ຺ຄລາທີນິ ວາ ສາຣໂຕ ປຈ຺ເຈຕິ ສຠາວຕິກ຺ເຂເນວ ອນຸສ຺ສາຫິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ, ຕທາ ປຐມໍ ອກຸສລຈິຕ຺ຕມຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍທາ ປນ ມນ຺ເທນ ສມຸສ຺ສາຫິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ, ຕທາ ທຸຕິຍໍ. ຍທາ ປນ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ອປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ເກວລໍ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ ເມຖຸນໍ ວາ ເສວຕິ, ປຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ວາ ອຠິຊ຺ຌາຍຕິ, ປຣຠຓ຺ຑໍ ວາ ຫຣຕິ ສຠາວຕິກ຺ເຂເນວ ອນຸສ຺ສາຫິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ, ຕທາ ຕຕິຍໍ. ຍທາ ປນ ມນ຺ເທນ ສມຸສ຺ສາຫິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ, ຕທາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ. ຍທາ ປນ ກາມານໍ ວາ ອສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ, ອຎ຺ເຎສໍ ວາ ໂສມນສ຺ສເຫຕູນໍ ອຠາເວນ ຈຕູສຸປິ ວິກປ຺ເປສຸ ໂສມນສ຺ສຣຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕທາ ເສສານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ. ອຏ຺ຐປີຕິ ປິ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ, ເຕນ ວກ຺ຂມານນເຍນ ອກຸສລກມ຺ມປເຖສຸ ເນສໍ ລພ຺ຠມານກມ຺ມປຖານຸຣູປໂຕ ປວຕ຺ຕິເຠທໍ ກາລເທສສນ຺ຕານາຣມ຺ມຓາທິເຠເທນ ອເນກວິຘຕມ຺ປິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

໕. ທຸຏ຺ຐຸ ມໂນ, ຕໍ ວາ ເອຕສ຺ສາຕິ ທຸມ຺ມໂນ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ໂທມນສ຺ສໍ, ມານສິກທຸກ຺ຂເວທນາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ, ເຕນ ສຫຄຕນ຺ຕິ ໂທມນສ຺ສສຫຄຕໍ. ອາຣມ຺ມເຓ ປຏິຫຎ຺ຎຕີຕິ ປຏິໂຆ, ໂທໂສ. ຈຓ຺ຑິກ຺ກສຠາວຕາຍ ເຫສ ອາຣມ຺ມຓໍ ປຏິຫນນ຺ໂຕ ວິຍ ປວຕ຺ຕຕິ. ໂທມນສ຺ສສຫຄຕສ຺ສ ເວທນາວເສນ ອເຠເທປິ ອສາຘາຣຓຘມ຺ມວເສນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປລກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ ໂທມນສ຺ສຄ຺ຄຫຓໍ, ປຏິຆສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຠາໂວ ປນ ອຸຠິນ຺ນໍ ເອກນ຺ຕສຫຈາຣິຕາ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ໂທມນສ຺ສຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓານຸຠວນລກ຺ຂໂຓ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘປຣິຍາປນ຺ໂນ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ, ປຏິໂຆ ຈຓ຺ຑິກ຺ກສຠາໂວ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘປຣິຍາປນ຺ໂນ ເອໂກ ຘມ຺ໂມຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓໍ, ນວວິຘອາຆາຕວຕ຺ຖູນິ ຈ ໂທມນສ຺ສສ຺ສ ກາຣຓໍ, ປຏິຆສ຺ສ ກາຣຓຎ຺ຈາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ປນ ເນສໍ ຈິຕ຺ຕານໍ ປາຓາຕິປາຕາທີສຸ ຕິກ຺ຂມນ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິກາເລ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອຕ຺ຖາປິ ນິຄມເນ ປິ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໖. ສຠາວໍ ວິຈິນນ຺ໂຕ ຕາຍ ກິຈ຺ຉຕິ ກິລມຕີຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉາ. ອຖ ວາ ຈິກິຈ຺ຉິຕຸໍ ທຸກ຺ກຣຕາຍ ວິຄຕາ ຈິກິຈ຺ຉາ ຎາຓປ຺ປຏິກາໂຣ ອິມິສ຺ສາຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉາ, ຕາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ວິຈິກິຈ຺ຉາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ. ອຸທ຺ຘຕສ຺ສ ຠາໂວ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສ຺ສ ສພ຺ພາກຸສລສາຘາຣຓຠາເວປິ ອິຘ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ ປຘານໍ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອິທເມວ ເຕນ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມຸທ຺ເທສປາຬິຍໍ ເສສາກຸສເລສຸ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ເຍວາປນກວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຘ ປນ ‘‘ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ສຣູເປເນວ ເທສິຕໍ. ໂຫນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ –

‘‘ສພ຺ພາກຸສລຍຸຕ຺ຕມ຺ປິ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ອນ຺ຕມານເສ;

ພລວໍ ອິຕິ ຕໍເຍວ, ວຸຕ຺ຕມຸທ຺ຘຈ຺ຈໂຍຄໂຕ.

‘‘ເຕເນວ ຫິ ມຸນິນ຺ເທນ, ເຍວາປນກນາມໂຕ;

ວຕ຺ວາ ເສເສສຸ ເອຕ຺ເຖວ, ຕໍ ສຣູເປນ ເທສິຕ’’ນ຺ຕິ.

ອິມານິ ປນ ທ຺ເວ ຈິຕ຺ຕານິ ມູລນ຺ຕຣວິຣຫໂຕ ອຕິສມ຺ມູຬ຺ຫຕາຍ, ສໍສປ຺ປນວິກ຺ຂິປນວເສນ ປວຕ຺ຕວິຈິກິຈ຺ຉຸທ຺ຘຈ຺ຈສມາໂຍເຄນ ຈຎ຺ຈລຕາຍ ຈ ສພ຺ພຕ຺ຖາປິ ຣຊ຺ຊນທຸສ຺ສນຣຫິຕານິ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕາເນວ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕໂຕເຍວ ຈ ສຠາວຕິກ຺ຂຕາຍ ອຸສ຺ສາເຫຕພ຺ພຕາຍ ອຠາວໂຕ ສງ຺ຂາຣເຠໂທປິ ເນສໍ ນຕ຺ຖິ. ໂຫນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ –

‘‘ມູຬ຺ຫຕ຺ຕາ ເຈວ ສໍສປ຺ປ-ວິກ຺ເຂປາ ເຈກເຫຕຸກໍ;

ໂສເປກ຺ຂໍ ສພ຺ພທາ ໂນ ຈ, ຠິນ຺ນໍ ສງ຺ຂາຣເຠທໂຕ.

‘‘ນ ຫິ ຕສ຺ສ ສຠາເວນ, ຕິກ຺ຂຕຸສ຺ສາຫນີຍຕາ;

ອຕ຺ຖິ ສໍສປ຺ປມານສ຺ສ, ວິກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພທາ’’ຕິ.

ໂມເຫນ ມຸຍ຺ຫນ຺ຕິ ອຕິສເຍນ ມຸຍ຺ຫນ຺ຕິ ມູລນ຺ຕຣວິຣຫໂຕຕິ ໂມມູຫານິ.

໗. ອິຈ຺ເຈວນ຺ຕ຺ຍາທິ ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ທ຺ວາທສາກຸສລຈິຕ຺ຕານໍ ນິຄມນໍ. ຕຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ວຈນວຈນີຍສມຸທາຍນິທສ຺ສນຕ຺ໂຖ. ເອວໍ-ສທ຺ໂທ ວຈນວຈນີຍປຏິປາຏິສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ໂຖ. ນິປາຕສມຸທາໂຍ ວາ ເອສ ວຈນວຈນີຍນິຄມນາຣມ຺ເຠ. ອິຈ຺ເຈວໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ສພ຺ພຖາປິ ໂສມນສ຺ສຸເປກ຺ຂາທິຏ຺ຐິສມ຺ປໂຍຄາທິນາ ປຏິຆສມ຺ປໂຍຄາທິນາ ວິຈິກິຈ຺ຉຸທ຺ຘຈ຺ຈໂຍເຄນາຕິ ສພ຺ເພນາປິ ສມ຺ປໂຍຄາທິອາກາເຣນ ທ຺ວາທສ ອກຸສລຈິຕ຺ຕານິ ສມຕ຺ຕານິ ປຣິນິຏ຺ຐິຕານິ, ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວາ ອຕ຺ຕານິ ຄຫິຕານິ, ວຸຕ຺ຕານີຕ຺ຍຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ກຸສລປຏິປກ຺ຂານິ ອກຸສລານິ ມິຕ຺ຕປ຺ປຏິປກ຺ໂຂ ອມິຕ຺ໂຕ ວິຍ, ປຏິປກ຺ຂຠາໂວ ຈ ກຸສລາກຸສລານໍ ຍຖາກ຺ກມໍ ປຫາຍກປຫາຕພ຺ພຠາເວນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໘. ອຏ຺ຐຘາຕ຺ຍາທິ ສງ຺ຄຫຄາຖາ. ໂລໂຠ ຈ ໂສ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວສາຘເນນ ມູລສທິສຕ຺ຕາ ມູລຎ຺ຈ, ກໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ໂລຠມູລານິ ຈິຕ຺ຕານິ ເວທນາທິເຠທໂຕ ອຏ຺ຐຘາ ສິຍຸໍ. ຕຖາ ໂທສມູລານິ ສງ຺ຂາຣເຠທໂຕ ທ຺ວິຘາ. ໂມຫມູລານິ ສຸທ຺ໂຘ ໂມໂຫເຍວ ມູລເມເຕສນ຺ຕິ ໂມຫມູລສງ຺ຂາຕານິ ສມ຺ປໂຍຄເຠທໂຕ ທ຺ເວ ຈາຕິ ອກຸສລາ ທ຺ວາທສ ສິຍຸນ຺ຕ຺ຍຕ຺ໂຖ.

ອກຸສລຈິຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອເຫຕຸກຈິຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙. ເອວໍ ມູລເຠທໂຕ ຕິວິຘມ຺ປິ ອກຸສລໍ ສມ຺ປໂຍຄາທິເຠທໂຕ ທ຺ວາທສຘາ ວິຠຊິຕ຺ວາ ອິທານິ ອເຫຕຸກຈິຕ຺ຕານິ ນິທ຺ທິສນ຺ໂຕ ເຕສໍ ອກຸສລວິປາກາທິວເສນ ຕິວິຘຠາເວປິ ອກຸສລານນ຺ຕຣໍ ອກຸສລວິປາເກເຍວ ຈກ຺ຂາທິນິສ຺ສຍສມ຺ປຏິຈ຺ຉນາທິກິຈ຺ຈເຠເທນ ສຕ຺ຕຘາ ວິຠຊິຕຸໍ ‘‘ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕ຺ຍາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຕິ ວິຎ຺ຎາຓາຘິຏ຺ຐິຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ສມວິສມໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ຈກ຺ຂຸ. ອຖ ວາ ຈກ຺ຂຕິ ຣູປໍ ອສ຺ສາເທນ຺ຕໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ຈກ຺ຂຸ. ຈກ຺ຂຕີຕິ ຫິ ອຍໍ ສທ຺ໂທ ‘‘ມຘຸໍ ຈກ຺ຂຕິ, ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ຈກ຺ຂຕີ’’ຕ຺ຍາທີສຸ ວິຍ ອສ຺ສາທນຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ຈກ຺ຂຸໍ ໂຂ ປນ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ຣູປາຣາມໍ ຣູປຣຕໍ ຣູປສມ຺ມຸທິຕ’’ນ຺ຕ຺ຍາທິ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ໂສຕໍ ໂຂ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ສທ຺ທາຣາມໍ ສທ຺ທຣຕໍ ສທ຺ທສມ຺ມຸທິຕ’’ນ຺ຕ຺ຍາທິວຈນໂຕ (ມ. ນິ. ໒.໒໐໙) ໂສຕາທີນມ຺ປິ ສທ຺ທາທິອສ຺ສາທນໍ ອຕ຺ຖີຕິ ເຕສມ຺ປິ ຈກ຺ຂຸສທ຺ທາຠິເຘຍ຺ຍຕາ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ? ນາປຊ຺ຊຕິ ນິຣຸຬ຺ຫຕ຺ຕາ, ນິຣຸຬ຺ໂຫ ເຫສ ຈກ຺ຂຸ-ສທ຺ໂທ ທຏ຺ຐຸກາມຕານິທານກມ຺ມຊຠູຕປ຺ປສາທລກ຺ຂເຓ ຈກ຺ຂຸປ຺ປສາເທເຍວ ມຍູຣາທິສທ຺ທາ ວິຍ ສກຸຓວິເສສາທີສຸ, ຈກ຺ຂຸນາ ສຫວຸຕ຺ຕິຍາ ປນ ຠມຸກຏ຺ຐິປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ມໍສປິຓ຺ໂຑປິ ‘‘ຈກ຺ຂູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຘາຕູນໍ ຈກ຺ຂຕິ-ສທ຺ທສ຺ສ ວິຠາວນຕ຺ຖຕາປິ ສມ຺ຠວຕີຕິ ‘‘ຈກ຺ຂຕິ ຣູປໍ ວິຠາເວຕີຕິ ຈກ຺ຂູ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໕໑໐) ວຸຕ຺ຕໍ. ຈກ຺ຂຸສ຺ມິໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ຖາຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ. ຕຖາ ເຫຕໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸສນ຺ນິສ຺ສິຕຣູປວິຊານນລກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໔໓໑; ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໔໕໔) ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອວໍ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓາທີສຸປິ ຍຖາຣຫໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ຕຖາ’’ຕິ ອິມິນາ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕຠາວໍ ອຕິທິສຕິ. ວິຎ຺ຎາຓາຘິຏ຺ຐິຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ສຸຓາຕີຕິ ໂສຕໍ. ຆາຍຕິ ຄນ຺ໂຘປາທານໍ ກໂຣຕີຕິ ຆານໍ. ຊີວິຕນິມິຕ຺ຕໍ ຣໂສ ຊີວິຕໍ, ຕໍ ອວ຺ຫາຍຕິ ຕສ຺ມິໍ ນິນ຺ນຕາຍາຕິ ຊິວ຺ຫາ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ. ກຸຈ຺ຉິຕານໍ ປາປຘມ຺ມານໍ ອາໂຍ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ກາໂຍ. ກາຍິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຫິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພຄ຺ຄຫຓສຠາວຕ຺ຕາ ຕທສ຺ສາທວສປ຺ປວຕ຺ຕານໍ, ຕມ຺ມູລການຎ຺ຈ ປາປຘມ຺ມານໍ ວິເສສກາຣຓນ຺ຕິ ເຕສໍ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ ວິຍ ຄຍ຺ຫຕິ. ສສມ຺ຠາຣກາໂຍ ວາ ກຸຈ຺ຉິຕານໍ ເກສາທີນໍ ອາໂຍຕິ ກາໂຍ. ຕໍສຫຈຣິຕຕ຺ຕາ ປນ ປສາທກາໂຍປິ ຕຖາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ທຸ ກຸຈ຺ຉິຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ຂນຕິ ກາຍິກສຸຂໍ, ທຸກ຺ຂມນ຺ຕິ ວາ ທຸກ຺ຂໍ. ທຸກ຺ກຣໂມກາສທານໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິປິ ອປເຣ. ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓຄ຺ຄຫິຕໍ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕິ ຕທາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນໍ. ສມ຺ມາ ຕີເຣຕິ ຍຖາສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕໍ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓໍ ວີມໍສຕີຕິ ສນ຺ຕີຣຓໍ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິຣຸທ຺ຘານໍ ກຸສລາກຸສລານໍ ປາກາຕິ ວິປາກາ, ວິປກ຺ກຠາວມາປນ຺ນານໍ ອຣູປຘມ຺ມານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ກຸສລາກຸສລກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານານມ຺ປິ ກຏຕ຺ຕາຣູປານໍ ນຕ຺ຖິ ວິປາກໂວຫາໂຣ. ອກຸສລສ຺ສ ວິປາກຈິຕ຺ຕານິ ອກຸສລວິປາກຈິຕ຺ຕານິ.

໑໐. ສຸຂຍຕິ ກາຍຈິຕ຺ຕໍ, ສຸຏ຺ຐຸ ວາ ຂນຕິ ກາຍຈິຕ຺ຕາພາຘໍ, ສຸເຂນ ຂມິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວາ ສຸຂໍ. ‘‘ສຸກຣໂມກາສທານໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ ອປເຣ. ກສ຺ມາ ປນ ຍຖາ ອກຸສລວິປາກສນ຺ຕີຣຓໍ ເອກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວມວຕ຺ວາ ກຸສລວິປາກສນ຺ຕີຣຓໍ ທ຺ວິຘາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ອິຏ຺ຐອິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓວເສນ ເວທນາເຠທສມ຺ຠວໂຕ. ຍທິ ເອວໍ ຕຕ຺ຖາປິ ອນິຏ຺ຐອນິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓວເສນ ເວທນາເຠເທນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ? ນຍິທເມວໍ ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕພ຺ພສ຺ສປິ ໂທມນສ຺ສສ຺ສ ປຏິເຆນ ວິນາ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ, ປຏິຆສ຺ສ ຈ ເອກນ຺ຕາກຸສລສຠາວສ຺ສ ອພ຺ຍາກເຕສຸ ອສມ຺ຠວໂຕ. ນ ຫິ ຠິນ຺ນຊາຕິໂກ ຘມ຺ໂມ ຠິນ຺ນຊາຕິເກສຸ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕນາ ສມານໂຍຄກ຺ຂມສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ ອກຸສລວິປາເກສຸ ໂທມນສ຺ສໍ ນ ສມ຺ຠວຕີຕິ ຕສ຺ສ ຕໍສຫຄຕຕາ ນ ວຸຕ຺ຕາ. ອຖ ວາ ຍຖາ ໂກຈິ ພລວຕາ ໂປຖິຍມາໂນ ທຸພ຺ພລປຸຣິໂສ ຕສ຺ສ ປຏິປ຺ປຫຣິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ອຸເປກ຺ຂໂກວ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ອກຸສລວິປາການໍ ປຣິທຸພ຺ພລຠາວໂຕ ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓປິ ໂທມນສ຺ສຸປ຺ປາໂທ ນຕ຺ຖີຕິ ສນ຺ຕີຣຓໍ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕເມວ.

ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນິ ປນ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຸຠຍວິປາການິປິ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓຆຏ຺ຏນາຍ ທຸພ຺ພລຠາວໂຕ ອນິຏ຺ເຐ ອິຏ຺ເຐປິ ຈ ອາຣມ຺ມເຓ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕາເນວ. ເຕສຎ຺ຫິ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ວຕ຺ຖຸຠູຕານິ ຈກ຺ຂາທີນິ ອຸປາທາຣູປາເນວ, ຕຖາ ອາຣມ຺ມຓຠູຕານິປິ ຣູປາທີນິ, ອຸປາທາຣູປເກນ ຈ ອຸປາທາຣູປກສ຺ສ ສງ຺ຆຏ຺ຏນໍ ອຕິທຸພ຺ພລໍ ປິຈຸປິຓ຺ຑເກນ ປິຈຸປິຓ຺ຑກສ຺ສ ຜຸສນໍ ວິຍ, ຕສ຺ມາ ຕານິ ສພ຺ພຖາປິ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕາເນວ. ກາຍວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພສງ຺ຂາຕຠູຕຕ຺ຕຍເມວ ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ຕໍ ກາຍປ຺ປສາເທ ສງ຺ຆຏ຺ຏິຕມ຺ປິ ຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຕນ຺ນິສ຺ສເຍສຸ ມຫາຠູເຕສຸ ປຏິຫຎ຺ຎຕິ. ຠູຕຣູເປຫິ ຈ ຠູຕຣູປານໍ ສງ຺ຆຏ຺ຏນໍ ພລວຕຣໍ ອຘິກຣຓິມຕ຺ຖເກ ປິຈຸປິຓ຺ຑກໍ ຐເປຕ຺ວາ ກູເຏນ ປຫຏກາເລ ກູຏສ຺ສ ປິຈຸປິຓ຺ຑກໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຘິກຣຓິຄ຺ຄຫຓໍ ວິຍ, ຕສ຺ມາ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓຆຏ຺ຏນາຍ ພລວຠາວໂຕ ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ ອນິຏ຺ເຐ ທຸກ຺ຂສຫຄຕໍ, ອິຏ຺ເຐ ສຸຂສຫຄຕນ຺ຕິ. ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນຍຸຄຬ຺ຫໍ ປນ ອຕ຺ຕນາ ອສມານນິສ຺ສຍານໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນມນນ຺ຕຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ສມານນິສ຺ສຍໂຕ ອລທ຺ຘານນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຕາຍ ສຠາຄູປຕ຺ຖມ຺ຠຣຫິໂຕ ວິຍ ປຸຣິໂສ ນາຕິພລວໍ ສພ຺ພຖາປິ ວິສຍຣສມນຸຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ສພ຺ພຖາປິ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕເມວ. ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາຍໂຕ ກຸສລວິປາກສນ຺ຕີຣຓໍ ອິຏ຺ຐອິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓສຸ ສຸໂຂເປກ຺ຂາສຫຄຕນ຺ຕິ. ຍທິ ເອວໍ ອາວຊ຺ຊນທ຺ວຍສ຺ສ ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ປໂຍຄໍ ກສ຺ມາ ວກ຺ຂຕິ, ນນຸ ຕມ຺ປິ ສມານນິສ຺ສຍານນ຺ຕຣໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ? ສຈ຺ຈໍ, ຕຕ຺ຖ ປນ ປຸຣິມໍ ປຸພ຺ເພ ເກນຈິ ອຄ຺ຄຫິເຕເຍວ ອາຣມ຺ມເຓ ເອກວາຣເມວ ປວຕ຺ຕຕິ, ປຈ຺ຉິມມ຺ປິ ວິສທິສຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານປຣາວຕ຺ຕນວເສນ ພ຺ຍາປາຣນ຺ຕຣສາເປກ຺ຂນ຺ຕິ ນ ສພ຺ພຖາປິ ວິສຍຣສມນຸຠວິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ມາ ມຊ຺ຌຕ຺ຕເວທນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເມວາຕິ. ໂຫນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ –

‘‘ວຕ຺ຖາລມ຺ພສຠາວານໍ, ຠູຕິການຎ຺ຫິ ຆຏ຺ຏນໍ;

ທຸພ຺ພລໍ ອິຕິ ຈກ຺ຂາທິ-ຈຕຸຈິຕ຺ຕມຸເປກ຺ຂກໍ.

‘‘ກາຍນິສ຺ສຍໂຜຏ຺ຐພ຺ພ-ຠູຕານໍ ຆຏ຺ຏນາຍ ຕຸ;

ພລວຕ຺ຕາ ນ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ກາຍິກ ມຊ຺ຌເວທນໍ.

‘‘ສມານນິສ຺ສໂຍ ຍສ຺ມາ, ນຕ຺ຖານນ຺ຕຣປຈ຺ຈໂຍ;

ຕສ຺ມາ ທຸພ຺ພລມາລມ຺ເພ, ໂສເປກ຺ຂໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ’’ນ຺ຕິ.

ກຸສລສ຺ສ ວິປາການິ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເຫຕຸວິຣຫໂຕ ອເຫຕຸກຈິຕ຺ຕານິ ຈາຕິ ກຸສລວິປາກາເຫຕຸກຈິຕ຺ຕານິ. ນິພ຺ພຕ຺ຕກເຫຕຸວເສນ ນິປ຺ຜນ຺ນານິປິ ເຫຕານິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເຫຕຸວເສເນວ ອເຫຕຸກໂວຫາຣໍ ລຠນ຺ຕິ, ອິຕຣຖາ ມຫາວິປາເກຫິ ອິເມສໍ ນານຕ຺ຕາສມ຺ຠວໂຕ. ກິໍ ປເນຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ຍຖາ ອິເຘວໍ ອກຸສລວິປາກນິຄມເນ ອເຫຕຸກຄ຺ຄຫຓໍ ນ ກຕນ຺ຕິ? ພ຺ຍຠິຈາຣາຠາວໂຕ. ສຕິ ຫິ ສມ຺ຠເວ, ພ຺ຍຠິຈາເຣ ຈ ວິເສສນໍ ສາຕ຺ຖກໍ ສິຍາ. ອກຸສລວິປາການໍ ປນ ໂລຠາທິສາວຊ຺ຊຘມ຺ມວິປາກຠາເວນ ຕພ຺ພິຘຸເຣຫິ, ອໂລຠາທີຫິ ສມ຺ປໂຍຄາໂຍຄໂຕ, ສຍໍ ອພ຺ຍາກຕນິຣວຊ຺ຊສຠາວານໍ ໂລຠາທິອກຸສລຘມ຺ມສມ຺ປໂຍຄວິໂຣຘໂຕ ຈ ນຕ຺ຖິ ກທາຈິປິ ສເຫຕຸກຕາຍ ສມ຺ຠໂວຕິ ອເຫຕຸກຠາວາພ຺ຍຠິຈາຣໂຕ ນ ຕານິ ອເຫຕຸກສທ຺ເທນ ວິເສສິຕພ຺ພານິ.

໑໑. ອິທານິ ອເຫຕຸກາຘິກາເຣ ອເຫຕຸກກິຣິຍຈິຕ຺ຕານິປິ ກິຈ຺ຈເຠເທນ ຕິຘາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕ’’ນ຺ຕ຺ຍາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈກ຺ຂາທິປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ຆຏ຺ຏິຕມາຣມ຺ມຓໍ ອາວຊ຺ເຊຕິ ຕຕ຺ຖ ອາໂຠຄໍ ກໂຣຕິ, ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ ວາ ຠວງ຺ຄວເສນ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ວີຖິຈິຕ຺ຕຠາວາຍ ປຣິຓາເມຕີຕິ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນໍ, ກິຣິຍາເຫຕຸກມໂນຘາຕຸຈິຕ຺ຕໍ. ອາວຊ຺ຊນສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ມໂນທ຺ວາຣໍ ວີຖິຈິຕ຺ຕານໍ ປວຕ຺ຕິມຸຂຠາວໂຕ. ຕສ຺ມິໍ ທິຏ຺ຐສຸຕມຸຕາທິວເສນ ອາປາຖມາຄຕມາຣມ຺ມຓໍ ອາວຊ຺ເຊຕິ, ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວາ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ ປຣິຓາເມຕີຕິ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນໍ, ກິຣິຍາເຫຕຸກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕຈິຕ຺ຕໍ. ອິທເມວ ຈ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ຍຖາສນ຺ຕີຣິຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ວວຕ຺ຖເປຕີຕິ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນນ຺ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຫສິຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ ຫສິຕຸປ຺ປາທໍ, ຂີຓາສວານໍ ອໂນຬາຣິກາຣມ຺ມເຓສຸ ປຫຏ຺ຐາກາຣມຕ຺ຕເຫຕຸກໍ ກິຣິຍາເຫຕຸກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸໂສມນສ຺ສສຫຄຕຈິຕ຺ຕໍ.

໑໒. ສພ຺ພຖາປີຕິ ອກຸສລວິປາກກຸສລວິປາກກິຣິຍເຠເທນ. ອຏ຺ຐາຣສາຕິ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉໂທ. ອເຫຕຸກຈິຕ຺ຕານີຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຘມ຺ມນິທສ຺ສນໍ.

ອເຫຕຸກຈິຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ໂສຠນຈິຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔. ເອວໍ ທ຺ວາທສາກຸສລອເຫຕຸກາຏ຺ຐາຣສວເສນ ສມຕິໍສ ຈິຕ຺ຕານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ຕານໍ ໂສຠນໂວຫາຣໍ ຐເປຕຸໍ ‘‘ປາປາເຫຕຸກມຸຕ຺ຕານີ’’ຕ຺ຍາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຕນາ ອຘິສຍິຕສ຺ສ ອປາຍາທິທຸກ຺ຂສ຺ສ ປາປນໂຕ ປາເປຫິ, ເຫຕຸສມ຺ປໂຍຄາຠາວໂຕ ອເຫຕຸເກຫິ ຈ ມຸຕ຺ຕານິ ຈຕຸວີສຕິກາມາວຈຣປຎ຺ຈຕິໍສມຫຄ຺ຄຕໂລກຸຕ຺ຕຣວເສນ ເອກູນສຏ຺ຐິປຣິມາຓານິ, ອຖ ວາ ອຏ຺ຐ ໂລກຸຕ຺ຕຣານິ ຌານງ຺ຄໂຍຄເຠເທນ ປຈ຺ເຈກໍ ປຎ຺ຈຘາ ກຕ຺ວາ ເອກນວຸຕິປິ ຈິຕ຺ຕານິ ໂສຠນຄຸຓາວຫນໂຕ, ອໂລຠາທິອນວຊ຺ຊເຫຕຸສມ຺ປໂຍຄໂຕ ຈ ໂສຠນານີຕິ ວຸຈ຺ຈເຣ ກຖີຍນ຺ຕິ.

ກາມາວຈຣໂສຠນຈິຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕. ອິທານິ ໂສຠເນສຸ ກາມາວຈຣານເມວ ປຐມໍ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ເຕສຸປິ ອພ຺ຍາກຕານໍ ກຸສລປຸພ຺ພກຕ຺ຕາ ປຐມໍ ກາມາວຈຣກຸສລໍ, ຕໂຕ ຕພ຺ພິປາກໍ, ຕທນນ຺ຕຣໍ ຕເທກຠູມິປຣິຍາປນ຺ນໍ ກິຣິຍຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຈ຺ເຈກໍ ເວທນາຎາຓສງ຺ຂາຣເຠເທນ ອຏ຺ຐຘາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂສມນສ຺ສສຫຄຕ’’ນ຺ຕ຺ຍາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຊານາຕິ ຍຖາສຠາວໍ ປຏິວິຊ຺ຌຕີຕິ ຎາຓໍ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ເອຕ຺ຖ ຈ ພລວສທ຺ຘາຍ ທສ຺ສນສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈຍປຏິຄ຺ຄາຫກາທິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາຕິ ເອວມາທີຫິ ກາຣເຓຫິ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕຕາ, ປຎ຺ຎາສໍວຕ຺ຕນິກກມ຺ມໂຕ, ອພ຺ຍາປຊ຺ຊໂລກູປປຕ຺ຕິໂຕ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຣິປາກໂຕ, ກິເລສທູຣີຠາວໂຕ ຈ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ, ຕພ຺ພິປຣິຍາເຍນ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕຕາ ເຈວ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ ຈ, ອາວາສສປ຺ປາຍາທິວເສນ ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ກລ຺ລຠາວໂຕ, ປຸພ຺ເພ ທານາທີສຸ ກຕປຣິຈຍຕາທີຫິ ຈ ອສງ຺ຂາຣິກຕາ, ຕພ຺ພິປຣິຍາເຍນ ສສງ຺ຂາຣິກຕາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕຕ຺ຖ ຍທາ ປນ ໂຍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມປຏິຄ຺ຄາຫກາທິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ໂສມນສ຺ສເຫຕຸໍ ອາຄມ຺ມ ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ໂຐ ‘‘ອຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕ຺ຍາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ມຸຕ຺ຕຈາຄຕາທິວເສນ ອສໍສີທນ຺ໂຕ ອນຸສ຺ສາຫິໂຕ ປເຣຫິ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕິ, ຕທາສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕໍ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ອສງ຺ຂາຣິກໍ ໂຫຕິ. ຍທາ ປນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາປິ ອມຸຕ຺ຕຈາຄຕາທິວເສນ ສໍສີທມາໂນ ປເຣຫິ ວາ ອຸສ຺ສາຫິໂຕ ກໂຣຕິ, ຕທາສ຺ສ ຕເທວ ຈິຕ຺ຕໍ ສສງ຺ຂາຣິກໍ ໂຫຕິ. ຍທາ ປນ ຎາຕິຊນສ຺ສ ປຏິປຕ຺ຕິທສ຺ສເນນ ຊາຕປຣິຈຍາ ພາລທາຣກາ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ໂສມນສ຺ສຊາຕາ ສຫສາ ກິຎ຺ຈິເທວ ຫຕ຺ຖຄຕໍ ທທນ຺ຕິ ວາ ວນ຺ທນ຺ຕິ ວາ, ຕທາ ເຕສໍ ຕຕິຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍທາ ປນ ‘‘ເທຖ, ວນ຺ທຖາ’’ຕິ ຎາຕີຫິ ອຸສ຺ສາຫິຕາ ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕທາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍທາ ປນ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມປຏິຄ຺ຄາຫກາທີນໍ ອສມ຺ປຕ຺ຕິໍ, ອຎ຺ເຎສໍ ວາ ໂສມນສ຺ສເຫຕູນໍ ອຠາວໍ ອາຄມ຺ມ ຈຕູສຸປິ ວິກປ຺ເປສຸ ໂສມນສ຺ສຣຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕທາ ເສສານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ. ອຏ຺ຐປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ທສປຸຎ຺ຎກິຣິຍາທິວເສນ ອເນກວິຘຕໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ຕຖາ ຫິ ວທນ຺ຕິ –

‘‘ກເມນ ປຸຎ຺ຎວຕ຺ຖູຫິ, ໂຄຈຣາຘິປຕີຫິ ຈ;

ກມ຺ມຫີນາທິໂຕ ເຈວ, ຄເຓຍ຺ຍ ນຍໂກວິໂທ’’ຕິ.

ອິມານິ ຫິ ອຏ຺ຐ ຈິຕ຺ຕານິ ທສປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ປຈ຺ເຈກໍ ທສ ທສາຕິ ກຕ຺ວາ ອສີຕິ ຈິຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕານິ ຈ ຉສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ປວຕ຺ຕນໂຕ ປຈ຺ເຈກໍ ຉຄ຺ຄຸຓິຕານິ ສາສີຕິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອຘິປຕິເຠເທນ ປນ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ຈຕ຺ຕາລີສາຘິກທ຺ວິສຕປຣິມາຓານໍ ວີມໍສາຘິປຕິສມ຺ປໂຍຄາຠາວໂຕ ຕານິ ຕິຓ຺ຓໍ ອຘິປຕີນໍ ວເສນ ຕິຄຸຓິຕານິ ວີສາຘິການິ ສຕ຺ຕສຕານິ, ຕຖາ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານິ ຈ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຘິປຕີນໍ ວເສນ ຈຕຸຄ຺ຄຸຓິຕານິ ສສຏ຺ຐິການິ ນວ ສຕານີຕິ ເອວໍ ອຘິປຕິວເສນ ສຫສ຺ສໍ ສາສີຕິການິ ຈ ຉ ສຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕານິ ກາຍວຈີມໂນກມ຺ມສງ຺ຂາຕກມ຺ມຕ຺ຕິກວເສນ ຕິຄຸຓິຕານິ ຈຕ຺ຕາລີສາຘິການິ ປຎ຺ຈ ສຫສ຺ສານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕານິ ຈ ຫີນມຊ຺ຌິມປຓີຕເຠທໂຕ ຕິຄຸຓິຕານິ ວີສສຕາຘິກປນ຺ນຣສສຫສ຺ສານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘທຕ຺ຕຕ຺ເຖເຣນ –

‘‘ສຕ຺ຕຣສ ສຫສ຺ສານິ, ທ຺ເວ ສຕານິ ອສີຕິ ຈ;

ກາມາວຈຣປຸຎ຺ຎານິ, ຠວນ຺ຕີຕິ ວິນິທ຺ທິເສ’’ຕິ.

ຕໍ ອຘິປຕິວເສນ ຄຓນປຣິຫານິໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ໂສຕປຕິຕວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ກາລເທສາທິເຠເທນ ປນ ເນສໍ ເຠໂທ ອປ຺ປເມຍ຺ໂຍວ.

ກຸຈ຺ຉິເຕ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑) ປາປຘມ຺ເມ ສລຍນ຺ຕິ ກມ຺ເປນ຺ຕິ ວິທ຺ຘໍເສນ຺ຕິ ອປຄເມນ຺ຕີຕິ ວາ ກຸສລານິ. ອຖ ວາ ກຸຈ຺ຉິຕາກາເຣນ ສນ຺ຕາເນ ສຍນໂຕ ປວຕ຺ຕນໂຕ ກຸສສງ຺ຂາເຕ ປາປຘມ຺ເມ ລຸນນ຺ຕິ ຉິນ຺ທນ຺ຕີຕິ ກຸສລານິ. ອຖ ວາ ກຸຈ຺ຉິເຕ ປາປຘມ຺ເມ ສານໂຕ ຕນຸກຣຓໂຕ ໂອສານກຣຓໂຕ ວາ ກຸສສງ຺ຂາເຕນ ຎາເຓນ, ສທ຺ຘາທິຘມ຺ມຊາເຕນ ວາ ລາຕພ຺ພານິ ສຫຊາຕອຸປນິສ຺ສຍຠາເວນ ຍຖາຣຫໍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພານີຕິ ກຸສລານິ, ຕາເນວ ຍຖາວຸຕ຺ຕຕ຺ເຖນ ກາມາວຈຣານິ ກຸສລຈິຕ຺ຕານິ ຈາຕິ ກາມາວຈຣກຸສລຈິຕ຺ຕານິ.

໑໖. ຍຖາ ປເນຕານິ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວເສນ, ກມ຺ມທ຺ວາຣວເສນ, ກມ຺ມວເສນ, ອຘິປຕິວເສນ ຈ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເນວໍ ວິປາການິ ທານາທິວເສນ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕ, ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປນາຠາວໂຕ, ອວິປາກສຠາວໂຕ, ຉນ຺ທາທີນິ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ອປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ຈ, ຕສ຺ມາ ຕໍວເສນ ປຣິຫາເປຕ຺ວາ ຍຖາຣຫໍ ຄຓນເຠໂທ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ອິມານິປິ ອິຏ຺ຐອິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓວເສນ ຍຖາກ຺ກມໍ ໂສມນສ຺ສຸເປກ຺ຂາສຫິຕານິ. ປຏິສນ຺ຘາທິວສປ຺ປວຕ຺ຕິຍໍ ກມ຺ມສ຺ສ ພລວາພລວຠາວໂຕ, ຕທາຣມ຺ມຓປ຺ປວຕ຺ຕິຍໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຊວນານຸຣູປໂຕ, ກທາຈິ ຕຕ຺ຖາປິ ກມ຺ມານຸຣູປໂຕ ຈ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານິ, ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕານິ ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາປໂຍຄໍ ວິນາ ສປ຺ປໂຍຄຎ຺ຈ ຍຖາອຸປຏ຺ຐິເຕຫິ ກມ຺ມາທິປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸຕຸໂຠຊນາທິສປ຺ປາຍາສປ຺ປາຍວເສນ ອສງ຺ຂາຣິກສສງ຺ຂາຣິການິ.

໑໗. ກິຣິຍຈິຕ຺ຕານມ຺ປິ ກຸສເລ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຍຖາຣຫໍ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕາທິຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

໑໘. ສເຫຕຸກກາມາວຈຣກຸສລວິປາກກິຣິຍຈິຕ຺ຕານີຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຫຕຸກຄ຺ຄຫຓໍ ວິປາກກິຣິຍາເປກ຺ຂໍ ວິເສສນໍ ກຸສລສ຺ສ ເອກນ຺ຕສເຫຕຸກຕ຺ຕາ. ໂຫຕິ ຫິ ຍຖາລາຠໂຍຊນາ, ‘‘ສກ຺ຂຣກຖລມ຺ປິ ມຈ຺ຉຄຸມ຺ພມ຺ປິ ຈຣນ຺ຕມ຺ປິ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕມ຺ປີ’’ຕ຺ຍາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໒໔໙) ວິຍ ສກ຺ຂຣກຖລສ຺ສ ຈຣຓາໂຍຄໂຕ ມຈ຺ຉຄຸມ຺ພາເປກ຺ຂາຍ ຈຣຓກິຣິຍາ ໂຍຊີຍຕີຕິ.

໑໙. ສເຫຕຸກາມາວຈຣປຸຎ຺ຎປາກກິຣິຍາ ເວທນາຎາຓສງ຺ຂາຣເຠເທນ ປຈ຺ເຈກໍ ເວທນາເຠທໂຕ ທຸວິຘຕ຺ຕາ, ຎາຓເຠທໂຕ ຈຕຸພ຺ພິຘຕ຺ຕາ, ສງ຺ຂາຣເຠທໂຕ ອຏ຺ຐວິຘຕ຺ຕາ ຈ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ຈຕຸວີສຕິ ມຕາຕິ ໂຍຊນາ. ນນຸ ຈ ເວທນາເຠໂທ ຕາວ ຍຸຕ຺ໂຕ ຕາສໍ ຠິນ຺ນສຠາວຕ຺ຕາ. ຎາຓສງ຺ຂາຣເຠໂທ ປນ ກຖນ຺ຕິ? ຎາຓສງ຺ຂາຣານໍ ຠາວາຠາວກໂຕປິ ເຠໂທ ຎາຓສງ຺ຂາຣກໂຕວ ຍຖາ ວສ຺ສກໂຕ ສຸຠິກ຺ໂຂ ທຸພ຺ຠິກ຺ໂຂຕິ, ຕສ຺ມາ ຎາຓສງ຺ຂາຣກໂຕ ເຠໂທ ຎາຓສງ຺ຂາຣເຠໂທຕິ ນ ເອຕ຺ຖ ໂກຈິ ວິໂຣໂຘຕິ.

໒໐. ອິທານິ ສພ຺ພານິປິ ກາມາວຈຣຈິຕ຺ຕານິ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກາເມ ເຕວີສາ’’ຕ຺ຍາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາເມ ຠເວ ສຕ຺ຕ ອກຸສລວິປາການິ, ສເຫຕຸກາເຫຕຸການິ ໂສຬສ ກຸສລວິປາການີຕິ ເອວໍ ເຕວີສຕິ ວິປາການິ ທ຺ວາທສ ອກຸສລານິ, ອຏ຺ຐ ກຸສລານີຕິ ປຸຎ຺ຎາປຸຎ຺ຎານິ ວີສຕິ ອເຫຕຸກາ ຕິສ຺ໂສ ສເຫຕຸກາ ອຏ຺ຐາຕິ ເອກາທສ ກິຣິຍາ ຈາຕິ ສພ຺ພຖາປິ ກຸສລາກຸສລວິປາກກິຣິຍານໍ ອນ຺ໂຕຄຘເຠເທນ ຈຕຸປຎ຺ຎາເສວ ກາລເທສສນ຺ຕານາທິເຠເທນ ອເນກວິຘຠາເວປີຕ຺ຍຕ຺ໂຖ.

ກາມາວຈຣໂສຠນຈິຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຣູປາວຈຣຈິຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໑. ອິທານິ ຕທນນ຺ຕຣຸທ຺ທິຏ຺ຐສ຺ສ ຣູປາວຈຣສ຺ສ ນິທ຺ເທສກ຺ກໂມ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ຕສ຺ສ ຌານງ຺ຄໂຍຄເຠເທນ ປຎ຺ຈຘາ ວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວິຕກ຺ກ…ເປ… ສຫິຕ’’ນ຺ຕ຺ຍາທິມາຫ. ວິຕກ຺ໂກ ຈ ວິຈາໂຣ ຈ ປີຕິ ຈ ສຸຂຎ຺ຈ ເອກຄ຺ຄຕາ ຈາຕິ ອິເມຫິ ສຫິຕໍ ວິຕກ຺ກວິຈາຣປີຕິສຸເຂກຄ຺ຄຕາສຫິຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອາຣມ຺ມຓໍ ວິຕກ຺ເກຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ອຠິນິໂຣເປຕີຕິ ວິຕກ຺ໂກ, ໂສ ສຫຊາຕານໍ ອາຣມ຺ມຓາຠິນິໂຣປນລກ຺ຂໂຓ, ຍຖາ ຫິ ໂກຈິ ຄາມວາສີ ປຸຣິໂສ ຣາຊວລ຺ລຠໍ ສມ຺ພນ຺ຘິນໍ ມິຕ຺ຕໍ ວາ ນິສ຺ສາຍ ຣາຊເຄຫໍ ອນຸປວິສຕິ, ເອວໍ ວິຕກ຺ກໍ ນິສ຺ສາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອາໂຣຫຕິ. ຍທິ ເອວໍ ກຖໍ ອວິຕກ຺ກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອາໂຣຫຕີຕິ? ຕມ຺ປິ ວິຕກ຺ກພເລເນວ ອຠິນິໂຣຫຕິ. ຍຖາ ຫິ ໂສ ປຸຣິໂສ ປຣິຈເຍນ ເຕນ ວິນາປິ ນິຣາສງ຺ໂກ ຣາຊເຄຫໍ ປວິສຕິ, ເອວໍ ປຣິຈເຍນ ວິຕກ຺ເກນ ວິນາປິ ອວິຕກ຺ກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຠິນິໂຣຫຕິ. ປຣິຈໂຍຕິ ເຈຕ຺ຖ ສວິຕກ຺ກຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕາເນ ອຠິຓ຺ຫປ຺ປວຕ຺ຕິວເສນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕຠາວນາ. ອປິ ເຈຕ຺ຖ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓໍ ອວິຕກ຺ກມ຺ປິ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓສງ຺ຆຏ຺ຏນພເລນ, ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທີນິ ຈ ເຫຏ຺ຐິມຠາວນາພເລນ ອຠິໂຣຫນ຺ຕິ.

ອາຣມ຺ມເຓ ເຕນ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຈຣຕີຕິ ວິຈາໂຣ. ໂສ ອາຣຓນຸມຊ຺ຊນລກ຺ຂໂຓ. ຕຖາ ເຫສ ‘‘ອນຸສນ຺ຘານຕາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໘) ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວິຈາຣໂຕ ໂອຬາຣິກຏ຺ເຐນ, ຕສ຺ເສວ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຏ຺ເຐນ ຈ ປຐມຆຓ຺ຏາຠິຆາໂຕ ວິຍ ເຈຕໂສ ປຐມາຠິນິປາໂຕ ວິຕກ຺ໂກ, ອນຸຣໂວ ວິຍ ອນຸສຎ຺ຈຣຓໍ ວິຈາໂຣ. ວິປ຺ຜາຣວາເຈຕ຺ຖ ວິຕກ຺ໂກ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິປ຺ຜນ຺ທນຠູໂຕ, ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕຸກາມສ຺ສ ສກຸຓສ຺ສ ປກ຺ຂວິກ຺ເຂໂປ ວິຍ, ປທຸມາຠິມຸຂປາໂຕ ວິຍ ຈ ຄນ຺ຘານຸພນ຺ຘເຈຕສາ ຠມຣສ຺ສ, ສນ຺ຕວຸຕ຺ຕິ ວິຈາໂຣ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນາຕິປຣິປ຺ຜນ຺ທນຠູໂຕ, ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕສ຺ສ ສກຸຓສ຺ສ ປກ຺ຂປ຺ປສາຣຓໍ ວິຍ, ປທຸມສ຺ສ ອຸປຣິຠາເຄ ປຣິພ຺ຠມນໍ ວິຍ ຈ ປທຸມາຠິມຸຂປຕິຕສ຺ສ ຠມຣສ຺ສ.

ປິນຍຕິ ກາຍຈິຕ຺ຕໍ ຕປ຺ເປຕິ, ວຑ຺ເຒຕີຕິ ວາ ປີຕິ, ສາ ສມ຺ປິຍາຍນລກ຺ຂຓາ, ອາຣມ຺ມຓໍ ກລ຺ລໂຕ ຄຫຓລກ຺ຂຓາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ສຸຂຍຕີຕິ ສຸຂໍ, ຕໍ ອິຏ຺ຐານຸຠວນລກ຺ຂຓໍ ສຸໂຠຊນຣສສ຺ສາທໂກ ຣາຊາ ວິຍ. ຕຕ຺ຖ ອາຣມ຺ມຓປ຺ປຏິລາເຠ ປີຕິຍາ ວິເສໂສ ປາກໂຏ ກນ຺ຕາຣຂິນ຺ນສ຺ສ ວນນ຺ໂຕທກທສ຺ສເນ ວິຍ, ຍຖາລທ຺ຘສ຺ສ ອນຸຠວເນ ສຸຂສ຺ສ ວິເສໂສ ປາກໂຏ ຍຖາທິຏ຺ຐອຸທກສ຺ສ ປານາທີສຸ ວິຍາຕິ. ນານາຣມ຺ມຓວິກ຺ເຂປາຠາເວນ ເອກໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຄ຺ຄໍ ອິມສ຺ສາຕິ ເອກຄ຺ຄໍ, ຈິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ເອກຄ຺ຄຕາ, ສມາຘິ. ໂສ ອວິກ຺ເຂປລກ຺ຂໂຓ. ຕສ຺ສ ຫິ ວເສນ ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອວິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ປຐມຎ຺ຈ ເທສນາກ຺ກມໂຕ ເຈວ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ກມໂຕ ຈ ອາທິຠູຕຕ຺ຕາ ຕໍ ຌານຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓູປນິຊ຺ຌານໂຕ, ປຈ຺ຈນີກຌາປນໂຕ ຈາຕິ ປຐມຊ຺ຌານໍ, ວິຕກ຺ກາທິປຎ຺ຈກໍ. ຌານງ຺ຄສມຸທາເຍ ເຍວ ຫິ ຌານໂວຫາໂຣ ເນມິອາທິອງ຺ຄສມຸທາເຍ ຣຖໂວຫາໂຣ ວິຍ, ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ວິຠງ຺ເຄ ‘‘ຌານນ຺ຕິ ວິຕກ຺ໂກ ວິຈາໂຣ ປີຕິ ສຸຂໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ເສກຄ຺ຄຕາ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໖໙). ປຐມຊ຺ຌາເນນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ປຐມຊ຺ຌານກຸສລຈິຕ຺ຕໍ.

ກສ຺ມາ ປນ ອຎ຺ເຎສຸ ຜສ຺ສາທີສຸ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸ ອິເມເຍວ ປຎ຺ຈ ຌານງ຺ຄວເສນ ວຸຕ຺ຕາຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ອຸປນິຊ຺ຌານກິຈ຺ຈວນ຺ຕຕາຍ, ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທີນໍ ອຸຊຸປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ ຈ. ວິຕກ຺ໂກ ຫິ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິໂຣເປຕິ. ວິຈາໂຣ ອນຸປ຺ປພນ຺ເຘຕິ, ປີຕິ ຈສ຺ສ ປີນນໍ, ສຸຂຎ຺ຈ ອຸປພ຺ຣູຫນໍ ກໂຣຕິ, ອຖ ນໍ ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມໍ ເອເຕຫິ ອຠິນິໂຣປນານຸປ຺ປພນ຺ຘນປີນນອຸປພ຺ຣູຫເນຫິ ອນຸຄ຺ຄຫິຕາ ເອກຄ຺ຄຕາ ສມາຘານກິຈ຺ເຈນ ອຕ຺ຕານໍ ອນຸວຕ຺ຕາເປນ຺ຕີ ເອກຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ສມໍ, ສມ຺ມາ ຈ ອາຘິຍຕິ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍສມຕາວເສນ ສມໍ ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ມານໍ ທູຣີຠາເວນ ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈາຠາເວນ ສມ຺ມາ ຈ ຐເປຕີຕິ ເອວເມເຕ ສເມວ ອຸປນິຊ຺ຌານກິຈ຺ຈໍ ອາເວຓິກໍ. ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທິປຏິປກ຺ຂຠາເວ ປນ ສມາຘິ ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ປຏິປກ຺ໂຂ ຣາຄປ຺ປຓິຘິຍາ ອຸຊຸປຈ຺ຈນີກຠາວໂຕ. ກາມຈ຺ຉນ຺ທວເສນ ຫິ ນານາຣມ຺ມເຓຫິ ປໂລຠິຕສ຺ສ ປຣິພ຺ຠມນ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສມາຘານໍ ເອກຄ຺ຄຕາຍ ໂຫຕິ. ປີຕິ ພ຺ຍາປາທສ຺ສ ປາໂມຊ຺ຊສຠາວຕ຺ຕາ. ວິຕກ຺ໂກ ຖິນມິທ຺ຘສ຺ສ ໂຍນິໂສ ສງ຺ກປ຺ປນວເສນ ສວິປ຺ຜາຣປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ສຸຂໍ ອວູປສມານຸຕາປສຠາວສ຺ສ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈສ຺ສ ວູປສນ຺ຕສີຕລສຠາວຕ຺ຕາ. ວິຈາໂຣ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ອາຣມ຺ມເຓ ອນຸມຊ຺ຊນວເສນ ປຎ຺ຎາປຕິຣູປສຠາວຕ຺ຕາ. ເອວໍ ອຸປນິຊ຺ຌານກິຈ຺ຈວນ຺ຕຕາຍ, ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທີນໍ ອຸຊຸປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ ຈ ອິເມເຍວ ປຎ຺ຈ ຌານງ຺ຄຠາເວນ ວວຕ຺ຖິຕາຕິ. ຍຖາຫຸ –

‘‘ອຸປນິຊ຺ຌານກິຈ຺ຈຕ຺ຕາ, ກາມາທິປຏິປກ຺ຂໂຕ;

ສນ຺ເຕສຸປິ ຈ ອຎ຺ເຎສຸ, ປຎ຺ເຈວ ຌານສຎ຺ຎິຕາ’’ຕິ.

ອຸເປກ຺ຂາ ປເນຕ຺ຕ ສນ຺ຕວຸຕ຺ຕິສຠາວຕ຺ຕາ ສຸເຂວ ອນ຺ໂຕຄຘາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນາຫຸ –

‘‘ອຸເປກ຺ຂາ ສນ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕ຺ຕາ, ສຸຂມິຈ຺ເຈວ ຠາສິຕາ’’ຕິ. (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໓໒; ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໖໔໔);

ປຫານງ຺ຄາທິວເສນ ປນສ຺ສ ວິເສໂສ ອຸປຣິ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕຖາ ອຣູປາວຈຣໂລກຸຕ຺ຕເຣສຸປິ ລພ຺ຠມານກວິເສໂສ. ອເຖຕ຺ຖ ກາມາວຈຣກຸສເລສຸ ວິຍ ສງ຺ຂາຣເຠໂທ ກສ຺ມາ ນ ຄຫິໂຕ. ອິທມ຺ປິ ຫິ ເກວລໍ ສມຖານຸໂຍຄວເສນ ປຏິລທ຺ຘໍ ສສງ຺ຂາຣິກໍ, ມຄ຺ຄາຘິຄມວເສນ ປຏິລທ຺ຘໍ ອສງ຺ຂາຣິກນ຺ຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ? ນຍິທເມວໍ ມຄ຺ຄາຘິຄມວເສນສຕ຺ຕິໂຕ ປຏິລທ຺ຘສ຺ສາປິ ອປຣຠາເຄ ປຣິກມ຺ມວເສເນວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພສ຺ສປິ ຌານສ຺ສ ປຣິກມ຺ມສງ຺ຂາຕປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາເຣນ ວິນາ ເກວລໍ ອຘິກາຣວເສນ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ‘‘ອສງ຺ຂາຣິກ’’ນ຺ຕິປິ, ອຘິກາເຣນ ຈ ວິນາ ເກວລໍ ປຣິກມ຺ມາຠິສງ຺ຂາເຣເນວ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ‘‘ສສງ຺ຂາຣິກ’’ນ຺ຕິປິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາຣວເສເນວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານສ຺ສ ນ ກທາຈິ ອສງ຺ຂາຣິກຠາໂວ ສມ຺ຠວຕີຕິ ‘‘ອສງ຺ຂາຣິກ’’ນ຺ຕິ ຈ ພ຺ຍຠິຈາຣາຠາວໂຕ ‘‘ສສງ຺ຂາຣິກ’’ນ຺ຕິ ຈ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ປິ-ສທ຺ເທນ ເຈຕ຺ຖ ຈຕຸກ຺ກປຎ຺ຈກນຍວເສນ ສຸທ຺ຘິກນວໂກ, ຕຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂປ຺ປຏິປທາທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາທຸກ຺ຂປ຺ປຏິປທາຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎາສຸຂປ຺ປຏິປທາທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາສຸຂປ຺ປຏິປທາຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎາວເສນ ປຏິປທາຈຕຸກ຺ເກນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ເທສິຕຕ຺ຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ນວກາ, ປຣິຕ຺ຕໍ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ, ປຣິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓໍ, ອປ຺ປມາຓໍ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ, ອປ຺ປມາຓໍ ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓຈຕຸກ຺ເກນ ໂຍຊິຕຕ຺ຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ນວກາ, ‘‘ທຸກ຺ຂປ຺ປຏິປທໍ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ, ທຸກ຺ຂປ຺ປຏິປທໍ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓ’’ນ຺ຕ຺ຍາທິນາ ອາຣມ຺ມຓປ຺ປຏິປທາມິສ຺ສກນຍວເສນ ໂສຬສ ນວກາຕິ ປຎ຺ຈວີສຕິ ນວກາຕິ ເອວມາທິເຠທໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

໒໒. ຌານວິເສເສນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕວິປາໂກ ເອກນ຺ຕໂຕ ຕໍຕໍຌານສທິໂສວາຕິ ວິປາກໍ ຌານສທິສເມວ ວິຠຕ຺ຕໍ. ອິມເມວ ຫິ ອຕ຺ຖໍ ທີເປຕຸໍ ຠຄວຕາ ວິປາກນິທ຺ເທເສປິ ກຸສລໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາວ ຕທນນ຺ຕຣໍ ມຫຄ຺ຄຕໂລກຸຕ຺ຕຣວິປາກາ ວິຠຕ຺ຕາ.

໒໕. ຣູປາວຈຣມານສໍ ຌານເຠເທນ ປຎ຺ຈຫິ ຈຕູຫິ ຕີຫິ ທ຺ວີຫິ ປຸນ ທ຺ວີຫິ ຌານງ຺ເຄຫິ ສມ຺ປໂຍຄເຠເທນ ປຎ຺ຈຘາ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກໍ ຈຕຸຣງ຺ຄິກໍ ຕິວງ຺ຄິກໍ ທຸວງ຺ຄິກໍ ປຸນ ທຸວງ຺ຄິກນ຺ຕິ ປຎ຺ຈວິຘໍ ໂຫຕິ ອວິເສເສນ, ປຸນ ຕໍ ປຸຎ຺ຎປາກກິຣິຍານໍ ປຈ຺ເຈກໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ເຠທາ ປຎ຺ຈທສຘາ ຠເວຕ຺ຍຕ຺ໂຖ.

ຣູປາວຈຣຈິຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຣູປາວຈຣຈິຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໖. ອິທານິ ອຣູປາວຈຣໍ ອາຣມ຺ມຓເຠເທນ ຈຕຸຘາ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປາທາທິອນ຺ຕຣຫິຕຕາຍ ນາສ຺ສ ອນ຺ໂຕຕິ ອນນ຺ຕໍ, ອາກາສຎ຺ຈ ຕໍ ອນນ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ອາກາສານນ຺ຕໍ, ກສິຓຸຄ຺ຆາຏິມາກາໂສ. ‘‘ອນນ຺ຕາກາສ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ອຄ຺ຍາຫິໂຕ’’ຕ຺ຍາທີສຸ ວິຍ ວິເສສນສ຺ສ ປຣນິປາຕວເສນ ‘‘ອາກາສານນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາກາສານນ຺ຕເມວ ອາກາສານຎ຺ຈໍ ສກຕ຺ເຖ ຠາວປຈ຺ຈຍວເສນ. ອາກາສານຎ຺ຈເມວ ອາຍຕນໍ ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ເທວານໍ ເທວາຍຕນໍ ວິຍາຕິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ. ຕສ຺ມິໍ ອປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕໍ ປຐມາຣຸປ຺ປຊ຺ຌານມ຺ປິ ອິຘ ‘‘ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຍຖາ ປຖວີກສິຓາຣມ຺ມຓໍ ຌານໍ ‘‘ປຖວີກສິຓ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ອາກາສານຎ຺ຈໍ ອາຍຕນໍ ອສ຺ສາຕິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ, ຌານໍ, ເຕນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນກຸສລຈິຕ຺ຕໍ.

ວິຎ຺ຎາຓເມວ ອນນ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓານນ຺ຕໍ, ປຐມາຣຸປ຺ປວິຎ຺ຎາຓໍ. ຕຎ຺ຫິ ອຸປ຺ປາທາທິອນ຺ຕວນ຺ຕມ຺ປິ ອນນ຺ຕາກາເສ ປວຕ຺ຕນໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕາຍ ຠາວນາຍ ອຸປ຺ປາທາທິອນ຺ຕໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອນນ຺ຕໂຕ ຜຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ຈ ‘‘ອນນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິຎ຺ຎາຓານນ຺ຕເມວ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈໍ ອາກາຣສ຺ສ ຣສ຺ສຕ຺ຕໍ, ນ-ກາຣສ຺ສ ໂລປຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ. ທຸຕິຍາຣຸປ຺ປວິຎ຺ຎາເຓນ ວາ ອຎ຺ຈິຕພ຺ພໍ ປາປຸຓິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈໍ, ຕເທວ ອາຍຕນໍ ທຸຕິຍາຣຸປ຺ປສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານຕ຺ຕາຕິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ. ເສສໍ ປຸຣິມສມໍ.

ນາສ຺ສ ປຐມາຣຸປ຺ປສ຺ສ ກິຎ຺ຈນໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ອນ຺ຕມໂສ ຠງ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ອວສິຏ຺ຐໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອກິຎ຺ຈນໍ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎໍ, ປຐມາຣຸປ຺ປວິຎ຺ຎາຓາຠາໂວ. ຕເທວ ອາຍຕນນ຺ຕ຺ຍາທິ ປຸຣິມສທິສໍ.

ໂອຬາຣິກາຍ ສຎ຺ຎາຍ ອຠາວໂຕ, ສຸຂຸມາຍ ຈ ສຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຖິຕາຍ ເນວສ຺ສ ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມສ຺ສ ສຎ຺ຎາ ອຕ຺ຖິ, ນາປິ ອສຎ຺ຎໍ ອວິຊ຺ຊມານສຎ຺ຎນ຺ຕິ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎໍ, ຈຕຸຕ຺ຖາຣຸປ຺ປຊ຺ຌານໍ. ທີຆໍ ກຕ຺ວາ ປນ ‘‘ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎເມວ ອາຍຕນໍ ມນາຍຕນຘມ຺ມາຍຕນປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ. ອຖ ວາ ສຎ຺ຎາວ ວິປສ຺ສນາຍ ໂຄຈຣຠາວໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິພ຺ເພທຊນນສງ຺ຂາຕສ຺ສ ປຏຸສຎ຺ຎາກິຈ຺ຈສ຺ສ ອຠາວໂຕ ເນວສຎ຺ຎາ ຈ ອຸຓ຺ໂຫທເກ ເຕໂຊຘາຕຸ ວິຍ ສງ຺ຂາຣາວເສສສຸຂຸມຠາເວນ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ນ ອສຎ຺ຎາຕິ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາ, ສາ ເອວ ອາຍຕນໍ ອິມສ຺ສ ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ນິສ຺ສຍາທິຠາວໂຕຕິ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ. ສຎ຺ຎາວເສນ ເຈຕ຺ຖ ຌານູປລກ຺ຂຓໍ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ. ເວທນາທໂຍປິ ຫິ ຕສ຺ມິໍ ຌາເນ ເນວເວທນານາເວທນາທິກາເຍວາຕິ. ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕເນນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນກຸສລຈິຕ຺ຕໍ. ປິ-ສທ຺ເທນ ເຈຕ຺ຖ ອາຣມ຺ມຓປ຺ປຏິປທາມິສ຺ສກນຍວເສນ ໂສຬສກ຺ຂຕ຺ຕຸກເທສນໍ (ຘ. ສ. ໒໖໕-໒໖໘), ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຈ ປາຬິຍໍ ອາຄຕນຍເຠທໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

໓໐. ອາຣມ຺ມຓານໍ ອຕິກ຺ກມິຕພ຺ພານໍ, ກສິຓາກາສວິຎ຺ຎາຓຕທຠາວສງ຺ຂາຕານໍ ອາລມ຺ພິຕພ຺ພານຎ຺ຈ ອາກາສາທິຈຕຸນ຺ນໍ ໂຄຈຣານໍ ປເຠເທນ ອາຣຸປ຺ປມານສໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ໂຫຕິ. ຕຎ຺ຫິ ຍຖາກ຺ກມໍ ປຎ຺ຈມຊ຺ຌານາຣມ຺ມຓໍ ກສິຓນິມິຕ຺ຕໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຕທຸຄ຺ຆາເຏນ ລທ຺ຘໍ ອາກາສມາລມ຺ພິຕ຺ວາ ຕມ຺ປິ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓມາລມ຺ພິຕ຺ວາ ຕມ຺ປິ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຕທຠາວຠູຕໍ ອກິຎ຺ຈນຠາວມາລມ຺ພິຕ຺ວາ ຕມ຺ປິ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕໍ ຕຕິຍາຣຸປ຺ປວິຎ຺ຎາຓມາລມ຺ພິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ປນ ຣູປາວຈຣກຸສລໍ ວິຍ ປຸຣິມປຸຣິມອງ຺ຄາຕິກ຺ກມວເສນ ປຸຣິມປຸຣິມສ຺ສາປິ ອາຣມ຺ມຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ. ເຕນາຫຸ ອາຈຣິຍາ –

‘‘ອາຣມ຺ມຓາຕິກ຺ກມໂຕ, ຈຕສ຺ໂສປິ ຠວນ຺ຕິມາ;

ອງ຺ຄາຕິກ຺ກມເມຕາສໍ, ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ ວິຠາວິໂນ’’ຕິ; (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໒໖໘);

ອຣູປາວຈຣຈິຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ໂສຠນຈິຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ໂລກຸຕ຺ຕຣຈິຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໑. ອິທານິ ໂລກຸຕ຺ຕຣກຸສລໍ ຈຕຸມຄ຺ຄໂຍຄໂຕ, ຜລຎ຺ຈ ຕທນຸຣູປປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ຈຕຸຘາ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕ຺ຍາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິພ຺ພານໍ ປຕິສວນໂຕ ອຸປຄມນໂຕ, ນິພ຺ພານມຫາສມຸທ຺ທນິນ຺ນຕາຍ ໂສຕສທິສຕ຺ຕາ ວາ ‘‘ໂສໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ, ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ອາທິໂຕ ປຊ຺ຊນໍ ປາປຸຓນໍ ປຐມສມນ຺ນາຄໂມ ໂສຕາປຕ຺ຕິ ອາ-ອຸປສຄ຺ຄສ຺ສ ອາທິກມ຺ມນິ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ນິພ຺ພານໍ ມຄ຺ເຄຕິ, ນິພ຺ພານຕ຺ຖິເກຫິ ວາ ມຄ຺ຄີຍຕິ, ກິເລເສ ມາເຣນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ວາ ມຄ຺ໂຄ, ເຕນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ, ໂສຕາປຕ຺ຕິຍາ ລທ຺ຘໍ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ອຣິຍມຄ຺ຄໂສຕສ຺ສ ອາທິໂຕ ປຊ຺ຊນໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິ, ປຸຄ຺ຄໂລ, ຕສ຺ສ ມຄ຺ໂຄ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄ, ເຕນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ.

ສກິໍ ເອກວາຣໍ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ອິມໍ ມນຸສ຺ສໂລກໍ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ ສກທາຄາມີ, ອິຘ ປຕ຺ວາ ອິຘ ປຣິນິພ຺ພາຍີ, ຕຕ຺ຖ ປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍີ, ອິຘ ປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍີ, ຕຕ຺ຖ ປຕ຺ວາ ອິຘ ປຣິນິພ຺ພາຍີ, ອິຘ ປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອິຘ ປຣິນິພ຺ພາຍີຕິ ປຎ຺ຈສຸ ສກທາຄາມີສຸ ປຎ຺ຈມໂກ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ. ໂສ ຫິ ອິໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນ ສກິໍ ອິຘ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ. ຕສ຺ສ ມຄ຺ໂຄ ສກທາຄາມິມຄ຺ໂຄ. ກິຎ຺ຈາປິ ມຄ຺ຄສມງ຺ຄິໂນ ຕຖາຄມນາສມ຺ຠວໂຕ ຜລຏ຺ໂຐເຍວ ສກທາຄາມີ ນາມ, ຕສ຺ສ ປນ ກາຣຓຠູໂຕ ປຸຣິມຸປ຺ປນ຺ໂນ ມຄ຺ໂຄ ມຄ຺ຄນ຺ຕຣາວຈ຺ເຉທນຕ຺ຖໍ ຜລຏ຺ເຐນ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ສກທາຄາມິມຄ຺ໂຄ’’ຕິ. ເອວໍ ອນາຄາມິມຄ຺ໂຄຕິ. ສກທາຄາມິມຄ຺ເຄນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສກທາຄາມິມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ.

ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ອິມໍ ກາມຘາຕຸໍ ນ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ ອນາຄາມີ, ຕສ຺ສ ມຄ຺ໂຄ ອນາຄາມິມຄ຺ໂຄ, ເຕນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອນາຄາມິມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ. ອຄ຺ຄທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຠາເວນ ປູຊາວິເສສໍ ອຣຫຕີຕິ ອຣຫາ, ອຖ ວາ ກິເລສສງ຺ຂາຕາ ອຣໂຍ, ສໍສາຣຈກ຺ກສ຺ສ ວາ ອຣາ ກິເລສາ ຫຕາ ອເນນາຕິ ອຣຫາ, ປາປກຣເຓ ຣຫາຠາວໂຕ ວາ ອຣຫາ, ອຏ຺ຐມໂກ ອຣິຍປຸຄ຺ຄໂລ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ອຣຫຕ຺ຕໍ, ຈຕຸຕ຺ຖຜລສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ, ຕສ຺ສ ອາຄມນຠູໂຕ ມຄ຺ໂຄ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ, ເຕນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ.

ປິ-ສທ຺ເທນ ເອເກກສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ນຍສຫສ຺ສວເສນ ຈຕຸນ຺ນໍ ຈຕຸສຫສ຺ສເຠທໍ ສຈ຺ຈວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໒໐໖; ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໐໖-໒໑໔) ອາຄຕໍ ສຏ຺ຐິສຫສ຺ສເຠທໍ ນຍໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອເນກວິຘຕ຺ຕມ຺ປິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ນຍສຫສ຺ສມຕ຺ຕປຣິທີປນາ, ກຖໍ? ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄ ຕາວ ຌານນາເມນ ປຏິປທາເຠທໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ເກວລໍ ສຸຎ຺ຎໂຕ ອປ຺ປຓິຫິໂຕຕິ ທ຺ວິຘາ ວິຠຕ຺ໂຕ, ປຸນ ປຏິປທາຈຕຸກ຺ເກນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກໍ ຈຕຸຘາ ວິຠຕ຺ໂຕຕິ ເອວໍ ຌານນາເມນ ທສຘາ ວິຠຕ຺ໂຕ. ຕຖາ ມຄ຺ຄສຕິປຏ຺ຐານສມ຺ມປ຺ປຘານອິທ຺ຘິປາທອິນ຺ທ຺ຣິຍພລໂພຊ຺ຌງ຺ຄສຈ຺ຈສມຖຘມ຺ມຂນ຺ຘອາຍຕນຘາຕຸອາຫາຣຜສ຺ສເວທນາສຎ຺ຎາເຈຕນາຈິຕ຺ຕນາເມຫິປິ ປຈ຺ເຈກໍ ທສທສາກາເຣຫິ ວິຠຕ຺ໂຕ ຕຖາ ຕຖາ ພຸຊ຺ຌນການໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ວເສນ. ຕສ຺ມາ ຌານວເສນ ທສມຄ຺ຄາທີນໍ ເອກູນວີສຕິຍາ ວເສນ ທສ ທສາຕິ ວີສຕິຍາ ຐາເນສຸ ທ຺ເວ ນຍສຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ປຸນ ຕານິ ຈຕູຫິ ອຘິປຕີຫິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກໍ ຈຕຸຘາ ວິຠຕ຺ຕານີຕິ ເອວໍ ອຘິປຕີຫິ ອມິສ຺ເສຕ຺ວາ ທ຺ເວ ສຕານິ, ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ສຕານີຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄ ນຍສຫສ຺ສໍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ສກທາຄາມິມຄ຺ຄາທີສຸປິ.

໓໒. ໂສຕາປຕ຺ຕິຍາ ລທ຺ຘໍ, ໂສຕາປຕ຺ຕິສ຺ສ ວາ ຜລຈິຕ຺ຕໍ ວິປາກຠູຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລຈິຕ຺ຕໍ. ອຣຫຕ຺ຕຎ຺ຈ ຕໍ ຜລຈິຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລຈິຕ຺ຕໍ.

໓໔. ຈຕຸມຄ຺ຄປ຺ປເຠເທນາຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອປາຏວປາຏວຕຣຕມເຠເທນ ຠິນ຺ນສາມຕ຺ຖິຍຕາຍ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາສີລພ຺ພຕປຣາມາສານໍ ນິຣວເສສປ຺ປຫານໍ ກາມຣາຄພ຺ຍາປາທານໍ ຕນຸຠາວາປາທນໍ ເຕສເມວ ນິຣວເສສປ຺ປຫານໍ ຣູປາຣູປຣາຄມານຸທ຺ຘຈ຺ຈາວິຊ຺ຊານໍ ອນວເສສປ຺ປຫານນ຺ຕິ ເອວໍ ສໍໂຍຊນປ຺ປຫານວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘານໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄາທີນໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກມຄ຺ຄານໍ ສມ຺ປໂຍຄເຠເທນ ຈຕຸມຄ຺ຄສງ຺ຂາຕໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣກຸສລໍ ຈຕຸຘາ ໂຫຕິ, ວິປາກໍ ປນ ຕສ຺ເສວ ກຸສລສ຺ສ ຜລຕ຺ຕາ ຕທນຸຣູປໂຕ ຕຖາ ຈຕຸຘາຕິ ເອວໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣາຠາເວນ ອນຸຕ຺ຕຣສງ຺ຂາຕໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐຘາ ມຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

ກິຣິຍານຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ປນ ອສມ຺ຠວໂຕ ທ຺ວາທສວິຘຕາ ນ ວຸຕ຺ຕາ. ກສ຺ມາ ປນ ຕສ຺ສ ອສມ຺ຠໂວຕິ? ມຄ຺ຄສ຺ສ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກຕ຺ຕາ. ຍທິ ຫິ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕທຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກິຣິຍຠາໂວ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ຕໍ ປນ ກິເລສສມຸຈ຺ເຉທກວເສເນວ ອຸປລຠິຕພ຺ພໂຕ ເອກວາຣປ຺ປວຕ຺ເຕເນວ ຈ ເຕນ ອສນິສມ຺ປາເຕນ ວິຍ ຕຣຸອາທີນໍ ສມູລວິທ຺ຘໍສນສ຺ສ ຕໍຕໍກິເລສານໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ສາຘິຕຕ຺ຕາ ປຸນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນປິ ກາຕພ຺ພາຠາວໂຕ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣຕ຺ຖຎ຺ຈ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ເອວ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ນ ກທາຈິ ເສກ຺ຂານໍ ອເສກ຺ຂານໍ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມາ ນຕ຺ຖິ ສພ຺ພຖາປິ ໂລກຸຕ຺ຕຣກິຣິຍຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ໂລກຸຕ຺ຕຣຈິຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຈິຕ຺ຕຄຓນສງ຺ຄຫວຓ຺ຓນາ

໓໕. ‘‘ທ຺ວາທສາກຸສລາເນວ’’ນ຺ຕ຺ຍາທິ ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ຈຕຸຠູມິກຈິຕ຺ຕານໍ ຄຓນສງ຺ຄໂຫ.

໓໖. ເອວໍ ຊາຕິວເສນ ສງ຺ຄຫໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ຠູມິວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈຕຸປຎ຺ຎາສຘາ ກາເມ’’ຕ຺ຍາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາເມ ຠເວ ຈິຕ຺ຕານິ ຈຕຸປຎ຺ຎາສຘາ ອີຣເຍ, ຣູເປ ຠເວ ປນ຺ນຣສ ອີຣເຍ, ອາຣຸປ຺ເປ ຠເວ ທ຺ວາທສ ອີຣເຍ, ອນຸຕ຺ຕເຣ ປນ ນວວິເຘ ຘມ຺ມສມຸທາເຍ ຈິຕ຺ຕານິ ອຏ຺ຐຘາ ອີຣເຍ, ກເຖຍ຺ຍາຕ຺ຍຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກາມຕຓ຺ຫາທິວິສຍຠາເວນ ກາມຠວາທິປຣິຍາປນ຺ນານິ ຈິຕ຺ຕານິ ສກສກຠູມິໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕມານານິປິ ກາມຠວາທີສຸ ຈິຕ຺ຕານີຕິ ວຸຕ຺ຕານິ, ຍຖາ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕປິ ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ຕິຣຈ຺ຉາເນສ຺ເວວ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ກຕ຺ຖຈິ ອປຣິຍາປນ຺ນານິ ນວວິຘໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມສມູເຫກເທສຠູຕານິ ‘‘ຣຸກ຺ເຂ ສາຂາ’’ຕ຺ຍາທີສຸ ວິຍ ອນຸຕ຺ຕເຣ ຈິຕ຺ຕານີຕິ ວຸຕ຺ຕານິ. ອຖ ວາ ‘‘ກາເມ, ຣູເປ’’ຕິ ຈ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລປນິທ຺ເທໂສ. ອຣູເປ ຠວານິ ອາຣຸປ຺ປານິ. ນຕ຺ຖິ ເອເຕສໍ ອຸຕ຺ຕຣໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອນຸຕ຺ຕຣານີຕິ ອຸປໂຍຄພຫຸວຈນວເສນ ກາເມ ກາມາວຈຣານິ ຈິຕ຺ຕານິ ຈຕຸປຎ຺ຎາສຘາ ອີຣເຍ, ຣູເປ ຣູປາວຈຣານິ ຈິຕ຺ຕານິ ປນ຺ນຣສ ອີຣເຍ, ອາຣຸປ຺ເປ ອາຣຸປ຺ປານິ ຈິຕ຺ຕານິ ທ຺ວາທສ ອີຣເຍ. ອນຸຕ຺ຕເຣ ໂລກຸຕ຺ຕຣານິ ຈິຕ຺ຕານິ ອຏ຺ຐຘາ ອີຣເຍຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໓໗. ອິຕ຺ຖໍ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ຊາຕິເຠທຠິນ຺ນຈຕຸຠູມິກຈິຕ຺ຕເຠທວເສນ ເອກູນນວຸຕິປ຺ປເຠທໍ ກຕ຺ວາ ມານສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຈກ຺ຂຓາ ວິເສເສນ ອຕ຺ຖຈກ຺ຂຓສຠາວາ ປຓ຺ຑິຕາ ວິຠຊນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ເອກວີສສຕໍ ເອກຸຕ຺ຕຣວີສາຘິກໍ ສຕໍ ວິຠຊນ຺ຕິ.

ຈິຕ຺ຕຄຓນສງ຺ຄຫວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ວິຕ຺ຖາຣຄຓນວຓ຺ຓນາ

໓໘. ຌານງ຺ຄວເສນ ປຐມຊ຺ຌານສທິສຕ຺ຕາ ປຐມຊ຺ຌານຎ຺ຈ ຕໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕຎ຺ເຈຕິ ປຐມຊ຺ຌານໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ. ປາທກຊ຺ຌານສມ຺ມສິຕຊ຺ຌານປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສເຍສຸປິ, ຫິ ອຎ຺ຎຕຣວເສນ ຕໍຕໍຌານສທິສຕ຺ຕາ ວິຕກ຺ກາທິອງ຺ຄປາຕຸຠາເວນ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ມຄ຺ຄາ ປຐມຊ຺ຌານາທິໂວຫາຣໍ ລຠນ຺ຕາ ປຈ຺ເຈກໍ ປຎ຺ຈຘາ ວິຠຊນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຌານງ຺ຄໂຍຄເຠເທນາ’’ຕ຺ຍາທິ, ຕຕ຺ຖ ປຐມຊ຺ຌານາທີສຸ ຍໍ ຍໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ຕສ຺ສ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາ ປວຕ຺ຕາ, ຕໍ ປາທກຊ຺ຌານໍ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາຍ ປທຏ຺ຐານຠາວໂຕ. ຍໍ ຍໍ ຌານໍ ສມ຺ມສນ຺ຕສ຺ສ ສາ ປວຕ຺ຕາ, ຕໍ ສມ຺ມສິຕຊ຺ຌານໍ. ‘‘ອໂຫ ວຕ ເມ ປຐມຊ຺ຌານສທິໂສ ມຄ຺ໂຄ ປຎ຺ຈງ຺ຄິໂກ, ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທີສຸ ວາ ອຎ຺ຎຕຣສທິໂສ ຈຕຸຣງ຺ຄາທິເຠໂທ ມຄ຺ໂຄ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອວໍ ໂຍຄາວຈຣສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນຊ຺ຌາສໂຍ ປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສໂຍ ນາມ.

ຕຕ຺ຖ ເຍນ ປຐມຊ຺ຌານາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ປກິຓ຺ຓກສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ມຄ຺ໂຄ ອຸປ຺ປາທິໂຕ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ໂສ ມຄ຺ໂຄ ປຐມຊ຺ຌານາທີສຸ ຕໍຕໍປາທກຊ຺ຌານສທິໂສ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ວິປສ຺ສນາປາທກໍ ກິຎ຺ຈິ ຌານໍ ນຕ຺ຖິ, ເກວລໍ ປຐມຊ຺ຌານາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຌານໍ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ມຄ຺ໂຄ ອຸປ຺ປາທິໂຕ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ໂສ ສມ຺ມສິຕຊ຺ຌານສທິໂສ ໂຫຕິ. ຍທາ ປນ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ມຄ຺ໂຄ ອຸປ຺ປາທິໂຕ ໂຫຕິ, ຕທາ ປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສຍວເສນ ທ຺ວີສຸ ອຎ຺ຎຕຣສທິໂສ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕຖາວິໂຘ ອຊ຺ຌາສໂຍ ນຕ຺ຖິ, ເຫຏ຺ຐິມເຫຏ຺ຐິມຊ຺ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຸປຣູປຣິຌານຘມ຺ເມ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປາທິຕມຄ຺ໂຄ ປາທກຊ຺ຌານໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ສມ຺ມສິຕຊ຺ຌານສທິໂສ ໂຫຕິ. ອຸປຣູປຣິຌານໂຕ ປນ ວຸຏ຺ຐາຍ ເຫຏ຺ຐິມເຫຏ຺ຐິມຊ຺ຌານຘມ຺ເມ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປາທິຕມຄ຺ໂຄ ສມ຺ມສິຕຊ຺ຌານໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ປາທກຊ຺ຌານສທິໂສ ໂຫຕິ. ເຫຏ຺ຐິມເຫຏ຺ຐິມຊ຺ຌານໂຕ ຫິ ອຸປຣູປຣິຌານໍ ພລວຕຣນ຺ຕິ. ເວທນານິຍໂມ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖາປິ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນານິຍເມນ ໂຫຕິ. ຕຖາ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກສ຺ສ ສກລຊ຺ຌານງ຺ຄນິຍໂມ. ຕສ຺ສ ຫິ ປາທກຊ຺ຌານາທີນໍ ອຠາເວນ ເຕສໍ ວເສນ ນິຍມາຠາວໂຕ ວິປສ຺ສນານິຍເມນ ປຎ຺ຈງ຺ຄິໂກວ ມຄ຺ໂຄ ໂຫຕີຕິ. ອປິຈ ສມາປຕ຺ຕິລາຠິໂນປິ ຌານໍ ປາທກໍ ອກຕ຺ວາ ປກິຓ຺ຓກສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປາທິຕມຄ຺ໂຄປິ ວິປສ຺ສນານິຍເມເນວ ປຎ຺ຈງ຺ຄິໂກວ ໂຫຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຏ຺ຐກຖາທິໂຕ ອຸທ຺ຘໂຏ ວິນິຈ຺ຉຍສາໂຣ. ເຖຣວາທທສ຺ສນາທິວສປ຺ປວຕ຺ໂຕ ປນ ປປຎ຺ໂຈ ອຏ຺ຐກຖາທີສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ, ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖາປິ ວິຕ຺ຖາຣນໂຍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຄນ຺ຖຠີຣຸກຊນານຸຄ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ປເນຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປກຖາ ອຘິປ຺ເປຕາ.

໔໒. ຍຖາ ຣູປາວຈຣໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຐມາທິປຎ຺ຈວິຘຌານເຠເທນ ຄຍ຺ຫຕິ ‘‘ປຐມຊ຺ຌານ’’ນ຺ຕ຺ຍາທິນາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຖາ ອນຸຕ຺ຕຣມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕໍ ‘‘ປຐມຊ຺ຌານໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕ຺ຍາທິນາ ຄຍ຺ຫຕິ. ອາຣຸປ຺ປຎ຺ຈາປິ ອຸເປກ຺ເຂກຄ຺ຄຕາໂຍເຄນ ອງ຺ຄສມຕາຍ ປຎ຺ຈມຊ຺ຌາເນ ຄຍ຺ຫຕິ, ປຎ຺ຈມຊ຺ຌານໂວຫາຣໍ ລຠຕີຕ຺ຍຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຣູປາວຈຣໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸຕ຺ຕຣຎ຺ຈ ປຐມາທິຌານເຠເທ ‘‘ປຐມຊ຺ຌານກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ປຐມຊ຺ຌານໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕນ຺ຕ຺ຍາທິນາ ຍຖາ ຄຍ຺ຫຕິ, ຕຖາ ອາຣຸປ຺ປຎ຺ຈາປິ ປຎ຺ຈເມ ຌາເນ ຄຍ຺ຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອາຈຣິຍສ຺ສາປິ ຫິ ອຍເມວ ໂຍຊນາ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ທິສ຺ສຕິ ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉເທ ອຸຊຸກເມວ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ –

‘‘ຣູປາວຈຣຈິຕ຺ຕານິ, ຄຍ຺ຫນ຺ຕານຸຕ຺ຕຣານິ ຈ;

ປຐມາທິຌານເຠເທ, ອາຣຸປ຺ປຎ຺ຈາປິ ປຎ຺ຈເມ’’ຕິ. (ນາມ. ປຣິ. ໒໔);

ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ຣູປາວຈຣໍ ວິຍ ອນຸຕ຺ຕຣມ຺ປິ ປຐມາທິຌານເຠເທ ຄຍ຺ຫຕິ, ອາຣຸປ຺ປຎ຺ຈາປິ ປຎ຺ຈເມ ຄຍ຺ຫຕິ, ຍສ຺ມາ ວາ ຌານງ຺ຄໂຍຄເຠເທນ ເອເກກໍ ປຎ຺ຈຘາ ກຕ຺ວາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຈຕ຺ຕາລີສວິຘນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຣູປາວຈຣໂລກຸຕ຺ຕຣານິ ວິຍ ຈ ປຐມາທິຌານເຠເທ, ຕຖາ ອາຣຸປ຺ປຎ຺ຈາປິ ປຎ຺ຈເມ ຄຍ຺ຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປຐມາທິກເມເກກໍ ຌານໍ ໂລກິຍໍ ຕິວິຘໍ, ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ອຏ຺ຐວິຘນ຺ຕິ ເອກາທສວິຘໍ. ອນ຺ເຕ ຕຸ ຌານໍ ເຕວີສຕິວິຘໍ ຕິວິຘຣູປາວຈຣທ຺ວາທສວິຘອຣູປາວຈຣອຏ຺ຐໂລກຸຕ຺ຕຣວເສນາຕ຺ຍຕ຺ໂຖ.

໔໓. ປາທກຊ຺ຌານາທິວເສນ ຄຓນວຸຑ຺ຒິ ກຸສລວິປາເກສ຺ເວວ ສມ຺ຠວຕີຕິ ເຕສເມວ ຄຓນໍ ເອກວີສສຕຄຓນາຍ ອງ຺ຄຠາເວນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ຕຕິໍສາ’’ຕ຺ຍາທິ.

ອິຕິ ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖວິຠາວິນິຍາ ນາມ ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖສງ຺ຄຫວຓ຺ຓນາຍ

ຈິຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.