໖. ສູກຣຂຕວຄ຺ໂຄ

໑. ສາລສຸຕ຺ຕໍ

໕໒໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ໂກສເລສຸ ວິຫຣຕິ ສາລາຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາເມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເກຈິ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ປາຓາ, ສີໂຫ ມິຄຣາຊາ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ, ຍທິທໍ – ຖາເມນ ຊເວນ ສູເຣນ [ສູຣິເຍນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)]; ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເກຈິ ໂພຘິປກ຺ຂິຍາ ຘມ຺ມາ, ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ, ຍທິທໍ – ໂພຘາຍ’’.

‘‘ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂພຘິປກ຺ຂິຍາ ຘມ຺ມາ? ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂພຘິປກ຺ຂິໂຍ ຘມ຺ໂມ, ຕໍ ໂພຘາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ; ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ໂພຘິປກ຺ຂິໂຍ ຘມ຺ໂມ, ຕໍ ໂພຘາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ; ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ໂພຘິປກ຺ຂິໂຍ ຘມ຺ໂມ, ຕໍ ໂພຘາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ; ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ໂພຘິປກ຺ຂິໂຍ ຘມ຺ໂມ, ຕໍ ໂພຘາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ; ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ໂພຘິປກ຺ຂິໂຍ ຘມ຺ໂມ, ຕໍ ໂພຘາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເກຈິ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ປາຓາ, ສີໂຫ ມິຄຣາຊາ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ, ຍທິທໍ – ຖາເມນ ຊເວນ ສູເຣນ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເກຈິ ໂພຘິປກ຺ຂິຍາ ຘມ຺ມາ, ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ, ຍທິທໍ – ໂພຘາຍາ’’ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ມລ຺ລິກສຸຕ຺ຕໍ

໕໒໒. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ມລ຺ເລສຸ [ມລ຺ລເກສຸ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.), ມລ຺ລິເກສຸ (ກ.)] ວິຫຣຕິ ອຸຣຸເວລກປ຺ປໍ ນາມ ມລ຺ລານໍ ນິຄໂມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວກສ຺ສ ອຣິຍຎາຓໍ ນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ ເນວ ຕາວ ຈຕຸນ຺ນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ສຓ຺ຐິຕິ ໂຫຕິ, ເນວ ຕາວ ຈຕຸນ຺ນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອວຏ຺ຐິຕິ ໂຫຕິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວກສ຺ສ ອຣິຍຎາຓໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ອຖ ຈຕຸນ຺ນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ສຓ຺ຐິຕິ ໂຫຕິ, ອຖ ຈຕຸນ຺ນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອວຏ຺ຐິຕິ ໂຫຕິ’’.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວກີວຎ຺ຈ ກູຏາຄາຣສ຺ສ ກູຏໍ ນ ອຸສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ, ເນວ ຕາວ ໂຄປານສີນໍ ສຓ຺ຐິຕິ ໂຫຕິ, ເນວ ຕາວ ໂຄປານສີນໍ ອວຏ຺ຐິຕິ ໂຫຕິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ກູຏາຄາຣສ຺ສ ກູຏໍ ອຸສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຄປານສີນໍ ສຓ຺ຐິຕິ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຄປານສີນໍ ອວຏ຺ຐິຕິ ໂຫຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວກີວຎ຺ຈ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ອຣິຍຎາຓໍ ນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ເນວ ຕາວ ຈຕຸນ຺ນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ສຓ຺ຐິຕິ ໂຫຕິ, ເນວ ຕາວ ຈຕຸນ຺ນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອວຏ຺ຐິຕິ ໂຫຕິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວກສ຺ສ ອຣິຍຎາຓໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ອຖ ຈຕຸນ຺ນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ…ເປ… ອວຏ຺ຐິຕິ ໂຫຕິ.

‘‘ກຕເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ? ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ, ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ, ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ, ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ. ປຎ຺ຎວໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວກສ຺ສ ຕທນ຺ວຍາ ສທ຺ຘາ ສຓ຺ຐາຕິ, ຕທນ຺ວຍໍ ວີຣິຍໍ ສຓ຺ຐາຕິ, ຕທນ຺ວຍາ ສຕິ ສຓ຺ຐາຕິ, ຕທນ຺ວໂຍ ສມາຘິ ສຓ຺ຐາຕີ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ເສຂສຸຕ຺ຕໍ

໕໒໓. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ໂກສມ຺ພິຍໍ ວິຫຣຕິ ໂຆສິຕາຣາເມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິຍາໂຍ ຍໍ ປຣິຍາຍໍ ອາຄມ຺ມ ເສໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ເສຂຠູມິຍໍ ຐິໂຕ ‘ເສໂຂສ຺ມີ’ຕິ ປຊາເນຍ຺ຍ, ອເສໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ອເສຂຠູມິຍໍ ຐິໂຕ ‘ອເສໂຂສ຺ມີ’ຕິ ປຊາເນຍ຺ຍາ’’ຕິ?

ຠຄວໍມູລກາ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ມາ…ເປ… ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິຍາໂຍ ຍໍ ປຣິຍາຍໍ ອາຄມ຺ມ ເສໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ເສຂຠູມິຍໍ ຐິໂຕ ‘ເສໂຂສ຺ມີ’ຕິ ປຊາເນຍ຺ຍ, ອເສໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ອເສຂຠູມິຍໍ ຐິໂຕ ‘ອເສໂຂສ຺ມີ’ຕິ ປຊາເນຍ຺ຍ’’.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິຍາໂຍ ຍໍ ປຣິຍາຍໍ ອາຄມ຺ມ ເສໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ເສຂຠູມິຍໍ ຐິໂຕ ‘ເສໂຂສ຺ມີ’ຕິ ປຊານາຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເສໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ – ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິຍາໂຍ ຍໍ ປຣິຍາຍໍ ອາຄມ຺ມ ເສໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ເສຂຠູມິຍໍ ຐິໂຕ ‘ເສໂຂສ຺ມີ’ຕິ ປຊານາຕິ’’.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເສໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ອິໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ອຎ຺ໂຎ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ໂຍ ເອວໍ ຠູຕໍ ຕຈ຺ຉໍ ຕຖໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ຍຖາ ຠຄວາ’ຕິ? ໂສ ເອວໍ ປຊານາຕິ – ‘ນຕ຺ຖິ ໂຂ ອິໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ອຎ຺ໂຎ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ໂຍ ເອວໍ ຠູຕໍ ຕຈ຺ຉໍ ຕຖໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ຍຖາ ຠຄວາ’ຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິຍາໂຍ ຍໍ ປຣິຍາຍໍ ອາຄມ຺ມ ເສໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ເສຂຠູມິຍໍ ຐິໂຕ ‘ເສໂຂສ຺ມີ’ຕິ ປຊານາຕິ’’.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເສໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຊານາຕິ – ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ – ຍໍຄຕິການິ ຍໍປຣມານິ ຍໍຜລານິ ຍໍປຣິໂຍສານານິ. ນ ເຫວ ໂຂ ກາເຍນ ຜຸສິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ; ປຎ຺ຎາຍ ຈ ອຕິວິຊ຺ຌ ປສ຺ສຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິຍາໂຍ ຍໍ ປຣິຍາຍໍ ອາຄມ຺ມ ເສໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ເສຂຠູມິຍໍ ຐິໂຕ ‘ເສໂຂສ຺ມີ’ຕິ ປຊານາຕິ’’.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິຍາໂຍ ຍໍ ປຣິຍາຍໍ ອາຄມ຺ມ ອເສໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ອເສຂຠູມິຍໍ ຐິໂຕ ‘ອເສໂຂສ຺ມີ’ຕິ ປຊານາຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ອເສໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຊານາຕິ – ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ – ຍໍຄຕິການິ ຍໍປຣມານິ ຍໍຜລານິ ຍໍປຣິໂຍສານານິ. ກາເຍນ ຈ ຜຸສິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ; ປຎ຺ຎາຍ ຈ ອຕິວິຊ຺ຌ ປສ຺ສຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິຍາໂຍ ຍໍ ປຣິຍາຍໍ ອາຄມ຺ມ ອເສໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ອເສຂຠູມິຍໍ ຐິໂຕ ‘ອເສໂຂສ຺ມີ’ຕິ ປຊານາຕິ’’.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອເສໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ຉ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຊານາຕິ. ‘ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ໂສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຆານິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຊິວ຺ຫິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ກາຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ – ອິມານິ ໂຂ ຉ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ສພ຺ພຖາ ສພ຺ພໍ ອປຣິເສສໍ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎານິ ຈ ຉ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ນ ກຸຫິຎ຺ຈິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ ປຊານາຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິຍາໂຍ ຍໍ ປຣິຍາຍໍ ອາຄມ຺ມ ອເສໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ອເສຂຠູມິຍໍ ຐິໂຕ ‘ອເສໂຂສ຺ມີ’ຕິ ປຊານາຕີ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ປທສຸຕ຺ຕໍ

໕໒໔. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍານິ ການິຈິ ຊງ຺ຄລານໍ [ຊງ຺ຄມານໍ (ສີ. ປີ.)] ປາຓານໍ ປທຊາຕານິ ສພ຺ພານິ ຕານິ ຫຕ຺ຖິປເທ ສໂມຘານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖິປທໍ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ, ຍທິທໍ – ມຫນ຺ຕຕ຺ເຕນ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍານິ ການິຈິ ປທານິ ໂພຘາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປທໍ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ, ຍທິທໍ – ໂພຘາຍ. ກຕມານິ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປທານິ ໂພຘາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ? ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປທໍ, ຕໍ ໂພຘາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ; ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປທໍ, ຕໍ ໂພຘາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ; ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປທໍ, ຕໍ ໂພຘາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ; ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປທໍ, ຕໍ ໂພຘາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ; ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປທໍ, ຕໍ ໂພຘາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍານິ ການິຈິ ຊງ຺ຄລານໍ ປາຓານໍ ປທຊາຕານິ ສພ຺ພານິ ຕານິ ຫຕ຺ຖິປເທ ສໂມຘານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖິປທໍ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ, ຍທິທໍ – ມຫນ຺ຕຕ຺ເຕນ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍານິ ການິຈິ ປທານິ ໂພຘາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປທໍ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ, ຍທິທໍ – ໂພຘາຍາ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ສາຣສຸຕ຺ຕໍ

໕໒໕. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເກຈິ ສາຣຄນ຺ຘາ, ໂລຫິຕຈນ຺ທນໍ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ; ເອວເມວ ໂຂ ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເກຈິ ໂພຘິປກ຺ຂິຍາ ຘມ຺ມາ, ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ, ຍທິທໍ – ໂພຘາຍ. ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂພຘິປກ຺ຂິຍາ ຘມ຺ມາ? ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂພຘິປກ຺ຂິໂຍ ຘມ຺ໂມ, ຕໍ ໂພຘາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ…ເປ… ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ …ເປ… ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ…ເປ… ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ໂພຘິປກ຺ຂິໂຍ ຘມ຺ໂມ, ຕໍ ໂພຘາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເກຈິ ສາຣຄນ຺ຘາ, ໂລຫິຕຈນ຺ທນໍ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເກຈິ ໂພຘິປກ຺ຂິຍາ ຘມ຺ມາ, ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ, ຍທິທໍ – ໂພຘາຍາ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ປຕິຏ຺ຐິຕສຸຕ຺ຕໍ

໕໒໖. ‘‘ເອກຘມ຺ເມ ປຕິຏ຺ຐິຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຠາວິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ສຸຠາວິຕານິ. ກຕມສ຺ມິໍ ເອກຘມ຺ເມ? ອປ຺ປມາເທ. ກຕໂມ ຈ ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປມາໂທ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຈິຕ຺ຕໍ ຣກ຺ຂຕິ ອາສເວສຸ ຈ ສາສເວສຸ ຈ ຘມ຺ເມສຸ. ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຣກ຺ຂໂຕ ອາສເວສຸ ຈ ສາສເວສຸ ຈ ຘມ຺ເມສຸ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍມ຺ປິ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍມ຺ປິ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍມ຺ປິ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍມ຺ປິ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍມ຺ປິ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຘມ຺ເມ ປຕິຏ຺ຐິຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຠາວິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ສຸຠາວິຕານີ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ສຫມ຺ປຕິພ຺ຣຫ຺ມສຸຕ຺ຕໍ

໕໒໗. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ອຸຣຸເວລາຍໍ ວິຫຣຕິ ນຊ຺ຊາ ເນຣຎ຺ຊຣາຍ ຕີເຣ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣເຘ ປຐມາຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘‘ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຠາວິຕານິ ພຫຸລີກຕານິ ອມໂຕຄຘານິ ໂຫນ຺ຕິ ອມຕປຣາຍຓານິ ອມຕປຣິໂຍສານານິ. ກຕມານິ ປຎ຺ຈ? ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຠາວິຕໍ ພຫຸລີກຕໍ ອມໂຕຄຘໍ ໂຫຕິ ອມຕປຣາຍຓໍ ອມຕປຣິໂຍສານໍ. ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ…ເປ… ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ…ເປ… ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ…ເປ… ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຠາວິຕໍ ພຫຸລີກຕໍ ອມໂຕຄຘໍ ໂຫຕິ ອມຕປຣາຍຓໍ ອມຕປຣິໂຍສານໍ. ອິມານິ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຠາວິຕານິ ພຫຸລີກຕານິ ອມໂຕຄຘານິ ໂຫນ຺ຕິ ອມຕປຣາຍຓານິ ອມຕປຣິໂຍສານານີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ ຠຄວໂຕ ເຈຕສາ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ; ເອວເມວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ຠຄວໂຕ ປຸຣໂຕ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອວເມຕໍ, ຠຄວາ, ເອວເມຕໍ ສຸຄຕ! ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຠາວິຕານິ ພຫຸລີກຕານິ ອມໂຕຄຘານິ ໂຫນ຺ຕິ ອມຕປຣາຍຓານິ ອມຕປຣິໂຍສານານິ. ກຕມານິ ປຎ຺ຈ? ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຠາວິຕໍ ພຫຸລີກຕໍ ອມໂຕຄຘໍ ໂຫຕິ ອມຕປຣາຍຓໍ ອມຕປຣິໂຍສານໍ…ເປ… ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຠາວິຕໍ ພຫຸລີກຕໍ ອມໂຕຄຘໍ ໂຫຕິ ອມຕປຣາຍຓໍ ອມຕປຣິໂຍສານໍ. ອິມານິ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຠາວິຕານິ ພຫຸລີກຕານິ ອມໂຕຄຘານິ ໂຫນ຺ຕິ ອມຕປຣາຍຓານິ ອມຕປຣິໂຍສານານິ’’.

‘‘ຠູຕປຸພ຺ພາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ກສ຺ສເປ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຈຣິໍ. ຕຕ຺ຣປິ ມໍ ເອວໍ ຊານນ຺ຕິ – ‘ສຫໂກ ຠິກ຺ຂຸ, ສຫໂກ ຠິກ຺ຂູ’ຕິ. ໂສ ຂ຺ວາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິເມສໍເຍວ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ກາເມສຸ ກາມຈ຺ຉນ຺ທໍ ວິຣາເຊຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ອຸປປນ຺ໂນ. ຕຕ຺ຣປິ ມໍ ເອວໍ ຊານນ຺ຕິ – ‘ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕີ’’’ຕິ. ‘‘ເອວເມຕໍ, ຠຄວາ, ເອວເມຕໍ ສຸຄຕ! ອຫເມຕໍ ຊານາມິ, ອຫເມຕໍ ປສ຺ສາມິ ຍຖາ ອິມານິ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຠາວິຕານິ ພຫຸລີກຕານິ ອມໂຕຄຘານິ ໂຫນ຺ຕິ ອມຕປຣາຍຓານິ ອມຕປຣິໂຍສານານີ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ສູກຣຂຕສຸຕ຺ຕໍ

໕໒໘. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ ສູກຣຂຕາຍໍ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຕ຺ຖວສໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ຕຖາຄເຕ ວາ ຕຖາຄຕສາສເນ ວາ ປຣມນິປຈ຺ຈກາຣໍ ປວຕ຺ຕມາໂນ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ [ປວຕ຺ເຕຕີຕິ (ສີ.)]? ‘‘ອນຸຕ຺ຕຣຎ຺ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ຕຖາຄເຕ ວາ ຕຖາຄຕສາສເນ ວາ ປຣມນິປຈ຺ຈກາຣໍ ປວຕ຺ຕມາໂນ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ! ອນຸຕ຺ຕຣຎ຺ຫິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ຕຖາຄເຕ ວາ ຕຖາຄຕສາສເນ ວາ ປຣມນິປຈ຺ຈກາຣໍ ປວຕ຺ຕມາໂນ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອນຸຕ຺ຕໂຣ ໂຍຄກ຺ເຂໂມ ຍໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ຕຖາຄເຕ ວາ ຕຖາຄຕສາສເນ ວາ ປຣມນິປຈ຺ຈກາຣໍ ປວຕ຺ຕມາໂນ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຠາເວຕິ ອຸປສມຄາມິໍ ສມ຺ໂພຘຄາມິໍ, ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຠາເວຕິ…ເປ… ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຠາເວຕິ…ເປ… ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຠາເວຕິ…ເປ… ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຠາເວຕິ ອຸປສມຄາມິໍ ສມ຺ໂພຘຄາມິໍ. ອຍໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອນຸຕ຺ຕໂຣ ໂຍຄກ຺ເຂໂມ ຍໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ຕຖາຄເຕ ວາ ຕຖາຄຕສາສເນ ວາ ປຣມນິປຈ຺ຈກາຣໍ ປວຕ຺ຕມາໂນ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ! ເອໂສ ຫິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອນຸຕ຺ຕໂຣ ໂຍຄກ຺ເຂໂມ ຍໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ຕຖາຄເຕ ວາ ຕຖາຄຕສາສເນ ວາ ປຣມນິປຈ຺ຈກາຣໍ ປວຕ຺ຕມາໂນ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປຣມນິປຈ຺ຈກາໂຣ ຍໍ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ຕຖາຄເຕ ວາ ຕຖາຄຕສາສເນ ວາ ປຣມນິປຈ຺ຈກາຣໍ ປວຕ຺ຕມາໂນ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ສຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ສປ຺ປຕິສ຺ໂສ [ສປ຺ປຏິສ຺ໂສ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)], ຘມ຺ເມ ສຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ສປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ສງ຺ເຆ ສຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ສປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ສິກ຺ຂາຍ ສຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ສປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ສມາຘິສ຺ມິໍ ສຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ສປ຺ປຕິສ຺ໂສ. ອຍໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ປຣມນິປຈ຺ຈກາໂຣ ຍໍ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ຕຖາຄເຕ ວາ ຕຖາຄຕສາສເນ ວາ ປຣມນິປຈ຺ຈກາຣໍ ປວຕ຺ຕມາໂນ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ! ເອໂສ ຫິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປຣມນິປຈ຺ຈກາໂຣ ຍໍ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ຕຖາຄເຕ ວາ ຕຖາຄຕສາສເນ ວາ ປຣມນິປຈ຺ຈກາຣໍ ປວຕ຺ຕມາໂນ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ປຐມອຸປ຺ປາທສຸຕ຺ຕໍ

໕໒໙. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ‘‘ປຎ຺ຈິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຠາວິຕານິ ພຫຸລີກຕານິ ອນຸປ຺ປນ຺ນານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນາຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປາຕຸຠາວາ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ. ກຕມານິ ປຎ຺ຈ? ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ – ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຠາວິຕານິ ພຫຸລີກຕານິ ອນຸປ຺ປນ຺ນານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນາຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປາຕຸຠາວາ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສາ’’ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ທຸຕິຍອຸປ຺ປາທສຸຕ຺ຕໍ

໕໓໐. ‘‘ປຎ຺ຈິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຠາວິຕານິ ພຫຸລີກຕານິ ອນຸປ຺ປນ຺ນານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນາຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຸຄຕວິນຍາ. ກຕມານິ ປຎ຺ຈ? ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ – ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຠາວິຕານິ ພຫຸລີກຕານິ ອນຸປ຺ປນ຺ນານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນາຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຸຄຕວິນຍາ’’ຕິ. ທສມໍ.

ສູກຣຂຕວຄ຺ໂຄ ຉຏ຺ໂຐ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ສາລໍ ມລ຺ລິກໍ ເສໂຂ ຈ, ປທໍ ສາຣໍ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ;

ພ຺ຣຫ຺ມສູກຣຂຕາໂຍ, ອຸປ຺ປາທາ ອປເຣ ທຸເວຕິ.