໒. ອນຸຣາຘສຸຕ຺ຕໍ

໔໑໑. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣາໂຘ ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ອຣຎ຺ຎກຸຏິກາຍໍ ວິຫຣຕິ. ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ເຍນາຍສ຺ມາ ອນຸຣາໂຘ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ອນຸຣາເຘນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິໍສຸ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອນຸຣາຘໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ໂຍ ໂສ, ອາວຸໂສ ອນຸຣາຘ, ຕຖາຄໂຕ ອຸຕ຺ຕມປຸຣິໂສ ປຣມປຸຣິໂສ ປຣມປຕ຺ຕິປຕ຺ໂຕ, ຕໍ ຕຖາຄໂຕ ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ປຎ຺ຎາປຍມາໂນ ປຎ຺ຎາເປຕິ – ‘ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ, ‘ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ, ‘ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ, ‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ’’ຕິ? ‘‘ໂຍ ໂສ, ອາວຸໂສ, ຕຖາຄໂຕ ອຸຕ຺ຕມປຸຣິໂສ ປຣມປຸຣິໂສ ປຣມປຕ຺ຕິປຕ຺ໂຕ, ຕໍ ຕຖາຄໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ຐາເນຫິ ປຎ຺ຎາປຍມາໂນ ປຎ຺ຎາເປຕິ – ‘ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາຕິ ວາ, ‘ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ, ‘ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ, ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາຕິ ວາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ເຕ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອນຸຣາຘໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ໂສ ຈາຍໍ [ໂຍ ຈາຍໍ (ສີ.)] ຠິກ຺ຂຸ ນໂວ ຠວິສ຺ສຕິ ອຈິຣປພ຺ພຊິໂຕ, ເຖໂຣ ວາ ປນ ພາໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອນຸຣາຘໍ ນວວາເທນ ຈ ພາລວາເທນ ຈ ອປສາເທຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກມິໍສຸ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ອນຸຣາຘສ຺ສ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ເຕສຸ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິເຍສຸ ປຣິພ຺ພາຊເກສຸ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ສເຈ ໂຂ ມໍ ເຕ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ກຖໍ ພ຺ຍາກຣມາໂນ ນຸ ຂ຺ວາຫໍ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ວຸຕ຺ຕວາທີ ເຈວ ຠຄວໂຕ ອສ຺ສໍ, ນ ຈ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍໍ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຈານຸຘມ຺ມໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍໍ, ນ ຈ ໂກຈິ ສຫຘມ຺ມິໂກ ວາທານຸວາໂທ ຄາຣຍ຺ຫໍ ຐານໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣາໂຘ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣາໂຘ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ອຣຎ຺ຎກຸຏິກາຍໍ ວິຫຣາມິ. ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ພຫຸລາ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ເຍນາຫໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິໍສຸ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເຕ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ມໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ໂຍ ໂສ, ອາວຸໂສ ອນຸຣາຘ, ຕຖາຄໂຕ ອຸຕ຺ຕມປຸຣິໂສ ປຣມປຸຣິໂສ ປຣມປຕ຺ຕິປຕ຺ໂຕ, ຕໍ ຕຖາຄໂຕ ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ປຎ຺ຎາປຍມາໂນ ປຎ຺ຎາເປຕິ – ‘ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ…ເປ… ‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ’’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຕ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິເຍ ປຣິພ຺ພາຊເກ ເອຕທໂວຈໍ – ‘‘ໂຍ ໂສ, ອາວຸໂສ, ຕຖາຄໂຕ ອຸຕ຺ຕມປຸຣິໂສ ປຣມປຸຣິໂສ ປຣມປຕ຺ຕິປຕ຺ໂຕ, ຕໍ ຕຖາຄໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ຐາເນຫິ ປຎ຺ຎາປຍມາໂນ ປຎ຺ຎາເປຕິ – ‘ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ…ເປ… ‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ເຕ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ມໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ໂສ ຈາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ນໂວ ຠວິສ຺ສຕິ ອຈິຣປພ຺ພຊິໂຕ ເຖໂຣ ວາ ປນ ພາໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຕ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ນວວາເທນ ຈ ພາລວາເທນ ຈ ອປສາເທຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຈິຣປກ຺ກນ຺ເຕສຸ ເຕສຸ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິເຍສຸ ປຣິພ຺ພາຊເກສຸ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ສເຈ ໂຂ ມໍ ເຕ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ກຖໍ ພ຺ຍາກຣມາໂນ ນຸ ຂ຺ວາຫໍ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ວຸຕ຺ຕວາທີ ເຈວ ຠຄວໂຕ ອສ຺ສໍ, ນ ຈ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍໍ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຈານຸຘມ຺ມໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍໍ, ນ ຈ ໂກຈິ ສຫຘມ຺ມິໂກ ວາທານຸວາໂທ ຄາຣຍ຺ຫໍ ຐານໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ?

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອນຸຣາຘ, ຣູປໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ?

‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິ?

‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິ?

‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ເວທນາ ນິຈ຺ຈາ ວາ ອນິຈ຺ຈາ ວາ’’ຕິ?…ເປ… ສຎ຺ຎາ …ເປ… ສງ຺ຂາຣາ…ເປ… ‘‘ວິຎ຺ຎາຓໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ?

‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິ?

‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ອນຸຣາຘ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຣູປໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ໂອຬາຣິກໍ ວາ ສຸຂຸມໍ ວາ ຫີນໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ ຍໍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ວາ, ສພ຺ພໍ ຣູປໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍາ ກາຈິ ເວທນາ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ…ເປ… ຍາ ກາຈິ ສຎ຺ຎາ…ເປ… ເຍ ເກຈິ ສງ຺ຂາຣາ…ເປ… ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ໂອຬາຣິກໍ ວາ ສຸຂຸມໍ ວາ ຫີນໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ ຍໍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ວາ, ສພ຺ພໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວໍ ປສ຺ສໍ, ອນຸຣາຘ, ສຸຕວາ ອຣິຍສາວໂກ ຣູປສ຺ມິມ຺ປິ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ເວທນາຍປິ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ສຎ຺ຎາຍປິ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ສງ຺ຂາເຣສຸປິ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ວິຎ຺ຎາຓສ຺ມິມ຺ປິ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ. ນິພ຺ພິນ຺ທໍ ວິຣຊ຺ຊຕິ; ວິຣາຄາ ວິມຸຈ຺ຈຕິ; ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວິມຸຕ຺ຕມິຕິ ຎາຓໍ ໂຫຕິ. ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ປຊານາຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອນຸຣາຘ, ຣູປໍ ຕຖາຄໂຕຕິ ສມນຸປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເວທນໍ ຕຖາຄໂຕຕິ ສມນຸປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ສຎ຺ຎໍ ຕຖາຄໂຕຕິ ສມນຸປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ສງ຺ຂາເຣ ຕຖາຄໂຕຕິ ສມນຸປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ວິຎ຺ຎາຓໍ ຕຖາຄໂຕຕິ ສມນຸປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອນຸຣາຘ, ຣູປສ຺ມິໍ ຕຖາຄໂຕຕິ ສມນຸປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣູປາ ຕຖາຄໂຕຕິ ສມນຸປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເວທນາຍ…ເປ… ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເວທນາຍ…ເປ… ສຎ຺ຎາຍ…ເປ… ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຎ຺ຎາຍ…ເປ… ສງ຺ຂາເຣສຸ…ເປ… ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສງ຺ຂາເຣຫິ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓສ຺ມິໍ ຕຖາຄໂຕຕິ ສມນຸປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ວິຎ຺ຎາຓາ ຕຖາຄໂຕຕິ ສມນຸປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອນຸຣາຘ, ຣູປໍ, ເວທນໍ, ສຎ຺ຎໍ, ສງ຺ຂາເຣ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ຕຖາຄໂຕຕິ ສມນຸປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອນຸຣາຘ, ອຍໍ ໂສ ອຣູປີ ອເວທໂນ ອສຎ຺ຎີ ອສງ຺ຂາໂຣ ອວິຎ຺ຎາໂຓ ຕຖາຄໂຕຕິ ສມນຸປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈ ເຕ, ອນຸຣາຘ, ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ຕຖາຄເຕ ອນຸປລພ຺ຠິຍມາເນ [ຕຖາຄໂຕ ອນຸປລພ຺ຠິຍມາໂນ (ສ຺ຍາ. ກ.), ຕຖາຄເຕ ອນຸປລພ຺ຠມາເນ (?)] ກລ຺ລໍ ນຸ ເຕ ຕໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ [ເວຍ຺ຍາກຣຓາຍ (ສີ.)] – ໂຍ ໂສ, ອາວຸໂສ, ຕຖາຄໂຕ ອຸຕ຺ຕມປຸຣິໂສ ປຣມປຸຣິໂສ ປຣມປຕ຺ຕິປຕ຺ໂຕ, ຕໍ ຕຖາຄໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ຐາເນຫິ ປຎ຺ຎາປຍມາໂນ ປຎ຺ຎາເປຕິ – ‘‘‘ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ…ເປ… ‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ອນຸຣາຘ! ປຸພ຺ເພ ຈາຫໍ, ອນຸຣາຘ, ເອຕຣຫິ ຈ ທຸກ຺ຂຎ຺ເຈວ ປຎ຺ຎາເປມິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ນິໂຣຘ’’ນ຺ຕິ. ທຸຕິຍໍ.