໑໘. ສມຸທ຺ທວຄ຺ໂຄ

໑. ປຐມສມຸທ຺ທສຸຕ຺ຕໍ

໒໒໘. ‘‘‘ສມຸທ຺ໂທ, ສມຸທ຺ໂທ’ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຠາສຕິ. ເນໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ສມຸທ຺ໂທ. ມຫາ ເອໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸທກຣາສິ ມຫາອຸທກຓ຺ຓໂວ. ຈກ຺ຂຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສສ຺ສ ສມຸທ຺ໂທ; ຕສ຺ສ ຣູປມໂຍ ເວໂຄ. ໂຍ ຕໍ ຣູປມຍໍ ເວຄໍ ສຫຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕຣິ ຈກ຺ຂຸສມຸທ຺ທໍ ສອູມິໍ ສາວຏ຺ຏໍ ສຄາຫໍ ສຣກ຺ຂສໍ; ຕິຓ຺ໂຓ ປາຣງ຺ຄໂຕ ຖເລ ຕິຏ຺ຐຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ…ເປ… ຊິວ຺ຫາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສສ຺ສ ສມຸທ຺ໂທ; ຕສ຺ສ ຣສມໂຍ ເວໂຄ. ໂຍ ຕໍ ຣສມຍໍ ເວຄໍ ສຫຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕຣິ ຊິວ຺ຫາສມຸທ຺ທໍ ສອູມິໍ ສາວຏ຺ຏໍ ສຄາຫໍ ສຣກ຺ຂສໍ; ຕິຓ຺ໂຓ ປາຣງ຺ຄໂຕ ຖເລ ຕິຏ຺ຐຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ…ເປ… ມໂນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສສ຺ສ ສມຸທ຺ໂທ; ຕສ຺ສ ຘມ຺ມມໂຍ ເວໂຄ. ໂຍ ຕໍ ຘມ຺ມມຍໍ ເວຄໍ ສຫຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕຣິ ມໂນສມຸທ຺ທໍ ສອູມິໍ ສາວຏ຺ຏໍ ສຄາຫໍ ສຣກ຺ຂສໍ; ຕິຓ຺ໂຓ ປາຣງ຺ຄໂຕ ຖເລ ຕິຏ຺ຐຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ. ອິທມໂວຈ…ເປ… ສຕ຺ຖາ –

‘‘ໂຍ ອິມໍ ສມຸທ຺ທໍ ສຄາຫໍ ສຣກ຺ຂສໍ,

ສອູມິໍ ສາວຏ຺ຏໍ ສຠຍໍ ທຸຕ຺ຕຣໍ ອຈ຺ຈຕຣິ;

ສ ເວທຄູ ວຸສິຕພ຺ຣຫ຺ມຈຣິໂຍ,

ໂລກນ຺ຕຄູ ປາຣຄໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ປຐມໍ;

໒. ທຸຕິຍສມຸທ຺ທສຸຕ຺ຕໍ

໒໒໙. ‘‘ສມຸທ຺ໂທ, ສມຸທ຺ໂທ’ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຠາສຕິ. ເນໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ສມຸທ຺ໂທ. ມຫາ ເອໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸທກຣາສິ ມຫາອຸທກຓ຺ຓໂວ. ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣູປາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ສມຸທ຺ໂທ. ເອຕ຺ຖາຍໍ ສເທວໂກ ໂລໂກ ສມາຣໂກ ສພ຺ຣຫ຺ມໂກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ປຊາ ສເທວມນຸສ຺ສາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສມຸນ຺ນາ ຕນ຺ຕາກຸລກຊາຕາ ກຸລຄຓ຺ຐິກຊາຕາ [ຄຸຬາຄຸຓ຺ຐິກຊາຕາ (ສີ.), ກຸລຄຸຓ຺ຑິກຊາຕາ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ຄຸຓຄຸຓິກຊາຕາ (ປີ.), ກຸລາຄຸຓ຺ຑິກຊາຕາ (ກ.)] ມຸຎ຺ຊປພ຺ພຊຠູຕາ, ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ສໍສາຣໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ…ເປ….

‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣສາ…ເປ… ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຘມ຺ມາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ສມຸທ຺ໂທ. ເອຕ຺ຖາຍໍ ສເທວໂກ ໂລໂກ ສມາຣໂກ ສພ຺ຣຫ຺ມໂກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ປຊາ ສເທວມນຸສ຺ສາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສມຸນ຺ນາ ຕນ຺ຕາກຸລກຊາຕາ ກຸລຄຓ຺ຐິກຊາຕາ ມຸຎ຺ຊປພ຺ພຊຠູຕາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ສໍສາຣໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ.

‘‘ຍສ຺ສ ຣາໂຄ ຈ ໂທໂສ ຈ, ອວິຊ຺ຊາ ຈ ວິຣາຊິຕາ;

ໂສ ອິມໍ ສມຸທ຺ທໍ ສຄາຫໍ ສຣກ຺ຂສໍ, ສອູມິຠຍໍ ທຸຕ຺ຕຣໍ ອຈ຺ຈຕຣິ.

‘‘ສງ຺ຄາຕິໂຄ ມຈ຺ຈຸຊໂຫ ນິຣຸປຘິ, ປຫາສິ ທຸກ຺ຂໍ ອປຸນພ຺ຠວາຍ;

ອຕ຺ຖງ຺ຄໂຕ ໂສ ນ ປຸເນຕິ [ນ ປມາຓເມຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)], ອໂມຫຍີ, ມຈ຺ຈຸຣາຊນ຺ຕິ ພ຺ຣູມີ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ;

໓. ພາຬິສິໂກປມສຸຕ຺ຕໍ

໒໓໐. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາຬິສິໂກ ອາມິສຄຕພຬິສໍ ຄມ຺ຠີເຣ ອຸທກຣຫເທ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍ. ຕເມນໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ອາມິສຈກ຺ຂຸ ມຈ຺ໂຉ ຄິເລຍ຺ຍ. ເອວຎ຺ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຈ຺ໂຉ ຄິລິຕພຬິໂສ ພາຬິສິກສ຺ສ ອນຍໍ ອາປນ຺ໂນ ພ຺ຍສນໍ ອາປນ຺ໂນ ຍຖາກາມກຣຓີໂຍ ພາຬິສິກສ຺ສ.

ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉຍິເມ ພຬິສາ ໂລກສ຺ມິໍ ອນຍາຍ ສຕ຺ຕານໍ ວຘາຍ [ພ຺ຍາພາຘາຍ (ສີ. ປີ.)] ປາຓິນໍ. ກຕເມ ຉ? ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣູປາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ. ຕຎ຺ເຈ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຠິນນ຺ທຕິ ອຠິວທຕິ ອຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຄິລິຕພຬິໂສ, ມາຣສ຺ສ ອນຍໍ ອາປນ຺ໂນ ພ຺ຍສນໍ ອາປນ຺ໂນ ຍຖາກາມກຣຓີໂຍ ປາປິມໂຕ…ເປ… ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣສາ…ເປ….

ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຘມ຺ມາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ. ຕຎ຺ເຈ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຠິນນ຺ທຕິ ອຠິວທຕິ ອຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຄິລິຕພຬິໂສ ມາຣສ຺ສ ອນຍໍ ອາປນ຺ໂນ ພ຺ຍສນໍ ອາປນ຺ໂນ ຍຖາກາມກຣຓີໂຍ ປາປິມໂຕ.

‘‘ສນ຺ຕິ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣູປາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ. ຕຎ຺ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ນາຠິນນ຺ທຕິ ນາຠິວທຕິ ນາຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ຄິລິຕພຬິໂສ ມາຣສ຺ສ ອເຠທິ ພຬິສໍ ປຣິເຠທິ ພຬິສໍ ນ ອນຍໍ ອາປນ຺ໂນ ນ ພ຺ຍສນໍ ອາປນ຺ໂນ ນ ຍຖາກາມກຣຓີໂຍ ປາປິມໂຕ…ເປ….

‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣສາ…ເປ…. ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຘມ຺ມາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ. ຕຎ຺ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ນາຠິນນ຺ທຕິ ນາຠິວທຕິ ນາຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ຄິລິຕພຬິໂສ ມາຣສ຺ສ ອເຠທິ ພຬິສໍ ປຣິເຠທິ ພຬິສໍ ນ ອນຍໍ ອາປນ຺ໂນ ນ ພ຺ຍສນໍ ອາປນ຺ໂນ ນ ຍຖາກາມກຣຓີໂຍ ປາປິມໂຕ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ຂີຣຣຸກ຺ໂຂປມສຸຕ຺ຕໍ

໒໓໑. ‘‘ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍສຸ ຣູເປສຸ ໂຍ ຣາໂຄ ໂສ ອຕ຺ຖິ, ໂຍ ໂທໂສ ໂສ ອຕ຺ຖິ, ໂຍ ໂມໂຫ ໂສ ອຕ຺ຖິ, ໂຍ ຣາໂຄ ໂສ ອປ຺ປຫີໂນ, ໂຍ ໂທໂສ ໂສ ອປ຺ປຫີໂນ, ໂຍ ໂມໂຫ ໂສ ອປ຺ປຫີໂນ ຕສ຺ສ ປຣິຕ຺ຕາ ເຈປິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣູປາ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ປຣິຍາທິຍນ຺ເຕວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ; ໂກ ປນ ວາໂທ ອຘິມຕ຺ຕານໍ! ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາໂຄ, ໂສ ອຕ຺ຖິ, ໂຍ ໂທໂສ ໂສ ອຕ຺ຖິ, ໂຍ ໂມໂຫ ໂສ ອຕ຺ຖິ, ໂຍ ຣາໂຄ ໂສ ອປ຺ປຫີໂນ, ໂຍ ໂທໂສ ໂສ ອປ຺ປຫີໂນ, ໂຍ ໂມໂຫ ໂສ ອປ຺ປຫີໂນ…ເປ….

‘‘ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວາ ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍສຸ ຣເສສຸ ໂຍ ຣາໂຄ ໂສ ອຕ຺ຖິ…ເປ….

‘‘ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວາ ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ໂຍ ຣາໂຄ ໂສ ອຕ຺ຖິ, ໂຍ ໂທໂສ ໂສ ອຕ຺ຖິ, ໂຍ ໂມໂຫ ໂສ ອຕ຺ຖິ, ໂຍ ຣາໂຄ ໂສ ອປ຺ປຫີໂນ, ໂຍ ໂທໂສ ໂສ ອປ຺ປຫີໂນ, ໂຍ ໂມໂຫ ໂສ ອປ຺ປຫີໂນ, ຕສ຺ສ ປຣິຕ຺ຕາ ເຈປິ ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຘມ຺ມາ ມນສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ປຣິຍາທິຍນ຺ເຕວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ; ໂກ ປນ ວາໂທ ອຘິມຕ຺ຕານໍ! ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາໂຄ, ໂສ ອຕ຺ຖິ, ໂຍ ໂທໂສ ໂສ ອຕ຺ຖິ, ໂຍ ໂມໂຫ ໂສ ອຕ຺ຖິ, ໂຍ ຣາໂຄ ໂສ ອປ຺ປຫີໂນ, ໂຍ ໂທໂສ ໂສ ອປ຺ປຫີໂນ, ໂຍ ໂມໂຫ ໂສ ອປ຺ປຫີໂນ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຂີຣຣຸກ຺ໂຂ ອສ຺ສຕ຺ໂຖ ວາ ນິຄ຺ໂຣໂຘ ວາ ປິລກ຺ໂຂ ວາ ອຸທຸມ຺ພໂຣ ວາ ທຫໂຣ ຕຣຸໂຓ ໂກມາຣໂກ. ຕເມນໍ ປຸຣິໂສ ຕິຓ຺ຫາຍ ກຸຐາຣິຍາ ຍໂຕ ຍໂຕ ອາຠິນ຺ເທຍ຺ຍ [ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ສີ. ອຏ຺ຐ.), ອຠິນ຺ເທຍ຺ຍ (ກຕ຺ຖຈິ)] ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຂີຣ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ຍຎ຺ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຂີຣໍ ຕໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ.

‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍສຸ ຣູເປສຸ ໂຍ ຣາໂຄ ໂສ ອຕ຺ຖິ, ໂຍ ໂທໂສ ໂສ ອຕ຺ຖິ, ໂຍ ໂມໂຫ ໂສ ອຕ຺ຖິ, ໂຍ ຣາໂຄ ໂສ ອປ຺ປຫີໂນ, ໂຍ ໂທໂສ ໂສ ອປ຺ປຫີໂນ, ໂຍ ໂມໂຫ ໂສ ອປ຺ປຫີໂນ, ຕສ຺ສ ປຣິຕ຺ຕາ ເຈປິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣູປາ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ປຣິຍາທິຍນ຺ເຕວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ; ໂກ ປນ ວາໂທ ອຘິມຕ຺ຕານໍ! ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາໂຄ ໂສ ອຕ຺ຖິ, ໂຍ ໂທໂສ ໂສ ອຕ຺ຖິ, ໂຍ ໂມໂຫ ໂສ ອຕ຺ຖິ, ໂຍ ຣາໂຄ ໂສ ອປ຺ປຫີໂນ, ໂຍ ໂທໂສ ໂສ ອປ຺ປຫີໂນ, ໂຍ ໂມໂຫ ໂສ ອປ຺ປຫີໂນ…ເປ….

‘‘ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວາ ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ໂຍ ຣາໂຄ ໂສ ອຕ຺ຖິ, ໂຍ ໂທໂສ ໂສ ອຕ຺ຖິ, ໂຍ ໂມໂຫ ໂສ ອຕ຺ຖິ, ໂຍ ຣາໂຄ ໂສ ອປ຺ປຫີໂນ, ໂຍ ໂທໂສ ໂສ ອປ຺ປຫີໂນ, ໂຍ ໂມໂຫ ໂສ ອປ຺ປຫີໂນ, ຕສ຺ສ ປຣິຕ຺ຕາ ເຈປິ ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຘມ຺ມາ ມນສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ປຣິຍາທິຍນ຺ເຕວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ; ໂກ ປນ ວາໂທ ອຘິມຕ຺ຕານໍ! ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາໂຄ ໂສ ອຕ຺ຖິ, ໂຍ ໂທໂສ ໂສ ອຕ຺ຖິ, ໂຍ ໂມໂຫ ໂສ ອຕ຺ຖິ, ໂຍ ຣາໂຄ ໂສ ອປ຺ປຫີໂນ, ໂຍ ໂທໂສ ໂສ ອປ຺ປຫີໂນ, ໂຍ ໂມໂຫ ໂສ ອປ຺ປຫີໂນ.

‘‘ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍສຸ ຣູເປສຸ ໂຍ ຣາໂຄ ໂສ ນຕ຺ຖິ, ໂຍ ໂທໂສ ໂສ ນຕ຺ຖິ, ໂຍ ໂມໂຫ ໂສ ນຕ຺ຖິ, ໂຍ ຣາໂຄ ໂສ ປຫີໂນ, ໂຍ ໂທໂສ ໂສ ປຫີໂນ, ໂຍ ໂມໂຫ ໂສ ປຫີໂນ, ຕສ຺ສ ອຘິມຕ຺ຕາ ເຈປິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣູປາ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ເນວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທິຍນ຺ຕິ; ໂກ ປນ ວາໂທ ປຣິຕ຺ຕານໍ! ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາໂຄ ໂສ ນຕ຺ຖິ, ໂຍ ໂທໂສ ໂສ ນຕ຺ຖິ, ໂຍ ໂມໂຫ ໂສ ນຕ຺ຖິ, ໂຍ ຣາໂຄ ໂສ ປຫີໂນ, ໂຍ ໂທໂສ ໂສ ປຫີໂນ, ໂຍ ໂມໂຫ ໂສ ປຫີໂນ…ເປ….

‘‘ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວາ ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍສຸ ຣເສສຸ…ເປ… ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ໂຍ ຣາໂຄ ໂສ ນຕ຺ຖິ, ໂຍ ໂທໂສ ໂສ ນຕ຺ຖິ, ໂຍ ໂມໂຫ ໂສ ນຕ຺ຖິ, ໂຍ ຣາໂຄ ໂສ ປຫີໂນ, ໂຍ ໂທໂສ ໂສ ປຫີໂນ, ໂຍ ໂມໂຫ ໂສ ປຫີໂນ, ຕສ຺ສ ອຘິມຕ຺ຕາ ເຈປິ ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຘມ຺ມາ ມນສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ເນວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທິຍນ຺ຕິ; ໂກ ປນ ວາໂທ ປຣິຕ຺ຕານໍ! ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາໂຄ ໂສ ນຕ຺ຖິ, ໂຍ ໂທໂສ ໂສ ນຕ຺ຖິ, ໂຍ ໂມໂຫ ໂສ ນຕ຺ຖິ, ໂຍ ຣາໂຄ ໂສ ປຫີໂນ, ໂຍ ໂທໂສ ໂສ ປຫີໂນ, ໂຍ ໂມໂຫ ໂສ ປຫີໂນ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຂີຣຣຸກ຺ໂຂ ອສ຺ສຕ຺ໂຖ ວາ ນິຄ຺ໂຣໂຘ ວາ ປິລກ຺ໂຂ ວາ ອຸທຸມ຺ພໂຣ ວາ ສຸກ຺ໂຂ ໂກລາໂປ ເຕໂຣວສ຺ສິໂກ. ຕເມນໍ ປຸຣິໂສ ຕິຓ຺ຫາຍ ກຸຐາຣິຍາ ຍໂຕ ຍໂຕ ອາຠິນ຺ເທຍ຺ຍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຂີຣ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ຍຎ຺ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຂີຣໍ ຕໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ.

‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍສຸ ຣູເປສຸ ໂຍ ຣາໂຄ ໂສ ນຕ຺ຖິ, ໂຍ ໂທໂສ ໂສ ນຕ຺ຖິ, ໂຍ ໂມໂຫ ໂສ ນຕ຺ຖິ, ໂຍ ຣາໂຄ ໂສ ປຫີໂນ, ໂຍ ໂທໂສ ໂສ ປຫີໂນ, ໂຍ ໂມໂຫ ໂສ ປຫີໂນ, ຕສ຺ສ ອຘິມຕ຺ຕາ ເຈປິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣູປາ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ເນວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທິຍນ຺ຕິ; ໂກ ປນ ວາໂທ ປຣິຕ຺ຕານໍ! ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາໂຄ ໂສ ນຕ຺ຖິ, ໂຍ ໂທໂສ ໂສ ນຕ຺ຖິ, ໂຍ ໂມໂຫ ໂສ ນຕ຺ຖິ, ໂຍ ຣາໂຄ ໂສ ປຫີໂນ, ໂຍ ໂທໂສ ໂສ ປຫີໂນ, ໂຍ ໂມໂຫ ໂສ ປຫີໂນ…ເປ….

‘‘ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວາ ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍສຸ ຣເສສຸ…ເປ….

‘‘ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວາ ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ໂຍ ຣາໂຄ ໂສ ນຕ຺ຖິ, ໂຍ ໂທໂສ ໂສ ນຕ຺ຖິ, ໂຍ ໂມໂຫ ໂສ ນຕ຺ຖິ, ໂຍ ຣາໂຄ ໂສ ປຫີໂນ, ໂຍ ໂທໂສ ໂສ ປຫີໂນ, ໂຍ ໂມໂຫ ໂສ ປຫີໂນ, ຕສ຺ສ ອຘິມຕ຺ຕາ ເຈປິ ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຘມ຺ມາ ມນສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເນວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທິຍນ຺ຕິ; ໂກ ປນ ວາໂທ ປຣິຕ຺ຕານໍ! ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາໂຄ ໂສ ນຕ຺ຖິ, ໂຍ ໂທໂສ ໂສ ນຕ຺ຖິ, ໂຍ ໂມໂຫ ໂສ ນຕ຺ຖິ, ໂຍ ຣາໂຄ ໂສ ປຫີໂນ, ໂຍ ໂທໂສ ໂສ ປຫີໂນ, ໂຍ ໂມໂຫ ໂສ ປຫີໂນ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ໂກຏ຺ຐິກສຸຕ຺ຕໍ

໒໓໒. ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມາ ຈ ມຫາໂກຏ຺ຐິໂກ ພາຣາຓສິຍໍ ວິຫຣນ຺ຕິ ອິສິປຕເນ ມິຄທາເຍ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂກຏ຺ຐິໂກ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ສາຣິປຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂກຏ຺ຐິໂກ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຈກ຺ຂຸ ຣູປານໍ ສໍໂຍຊນໍ, ຣູປາ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ສໍໂຍຊນໍ…ເປ… ຊິວ຺ຫາ ຣສານໍ ສໍໂຍຊນໍ, ຣສາ ຊິວ຺ຫາຍ ສໍໂຍຊນໍ …ເປ… ມໂນ ຘມ຺ມານໍ ສໍໂຍຊນໍ, ຘມ຺ມາ ມນສ຺ສ ສໍໂຍຊນ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ນ ໂຂ, ອາວຸໂສ ໂກຏ຺ຐິກ, ຈກ຺ຂຸ ຣູປານໍ ສໍໂຍຊນໍ, ນ ຣູປາ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ສໍໂຍຊນໍ. ຍຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ຕທຸຠຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຉນ຺ທຣາໂຄ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ສໍໂຍຊນໍ…ເປ… ນ ຊິວ຺ຫາ ຣສານໍ ສໍໂຍຊນໍ, ນ ຣສາ ຊິວ຺ຫາຍ ສໍໂຍຊນໍ. ຍຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ຕທຸຠຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຉນ຺ທຣາໂຄ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ສໍໂຍຊນໍ…ເປ… ນ ມໂນ ຘມ຺ມານໍ ສໍໂຍຊນໍ, ນ ຘມ຺ມາ ມນສ຺ສ ສໍໂຍຊນໍ. ຍຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ຕທຸຠຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຉນ຺ທຣາໂຄ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ສໍໂຍຊນໍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ, ກາໂຬ ຈ ພລີພທ຺ໂທ [ພລິວທ຺ໂທ (ສີ. ປີ.), ພລິພທ຺ໂທ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ໂອທາໂຕ ຈ ພລີພທ຺ໂທ ເອເກນ ທາເມນ ວາ ໂຍຕ຺ເຕນ ວາ ສໍຍຸຕ຺ຕາ ອສ຺ສຸ. ໂຍ ນຸ ໂຂ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ກາໂຬ ພລີພທ຺ໂທ ໂອທາຕສ຺ສ ພລີພທ຺ທສ຺ສ ສໍໂຍຊນໍ, ໂອທາໂຕ ພລີພທ຺ໂທ ກາຬສ຺ສ ພລີພທ຺ທສ຺ສ ສໍໂຍຊນ’ນ຺ຕິ, ສມ຺ມາ ນຸ ໂຂ ໂສ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ’’. ‘‘ນ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ກາໂຬ ພລີພທ຺ໂທ ໂອທາຕສ຺ສ ພລີພທ຺ທສ຺ສ ສໍໂຍຊນໍ, ນ ໂອທາໂຕ ພລີພທ຺ໂທ ກາຬສ຺ສ ພລີພທ຺ທສ຺ສ ສໍໂຍຊນໍ. ເຍນ ຈ ໂຂ ເຕ ເອເກນ ທາເມນ ວາ ໂຍຕ຺ເຕນ ວາ ສໍຍຸຕ຺ຕາ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ສໍໂຍຊນໍ.

‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ນ ຈກ຺ຂຸ ຣູປານໍ ສໍໂຍຊນໍ, ນ ຣູປາ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ສໍໂຍຊນໍ. ຍຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ຕທຸຠຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຉນ຺ທຣາໂຄ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ສໍໂຍຊນໍ…ເປ… ນ ຊິວ຺ຫາ ຣສານໍ ສໍໂຍຊນໍ…ເປ… ນ ມໂນ ຘມ຺ມານໍ ສໍໂຍຊນໍ, ນ ຘມ຺ມາ ມນສ຺ສ ສໍໂຍຊນໍ. ຍຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ຕທຸຠຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຉນ຺ທຣາໂຄ, ຕໍ ຕຕ຺ຖ ສໍໂຍຊນໍ.

‘‘ຈກ຺ຂຸ ວາ, ອາວຸໂສ, ຣູປານໍ ສໍໂຍຊນໍ ອຠວິສ຺ສ, ຣູປາ ວາ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ສໍໂຍຊນໍ, ນຍິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ປຎ຺ຎາເຍຖ [ປຎ຺ຎາຍຕິ (ກ.)] ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ນ ຈກ຺ຂຸ ຣູປານໍ ສໍໂຍຊນໍ, ນ ຣູປາ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ສໍໂຍຊນໍ; ຍຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ຕທຸຠຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຉນ຺ທຣາໂຄ, ຕໍ ຕຕ຺ຖ ສໍໂຍຊນໍ, ຕສ຺ມາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ປຎ຺ຎາຍຕິ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍ…ເປ….

‘‘ຊິວ຺ຫາ, ອາວຸໂສ, ຣສານໍ ສໍໂຍຊນໍ ອຠວິສ຺ສ, ຣສາ ວາ ຊິວ຺ຫາຍ ສໍໂຍຊນໍ, ນຍິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ປຎ຺ຎາເຍຖ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ນ ຊິວ຺ຫາ ຣສານໍ ສໍໂຍຊນໍ, ນ ຣສາ ຊິວ຺ຫາຍ ສໍໂຍຊນໍ; ຍຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ຕທຸຠຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຉນ຺ທຣາໂຄ, ຕໍ ຕຕ຺ຖ ສໍໂຍຊນໍ, ຕສ຺ມາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ປຎ຺ຎາຍຕິ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍ…ເປ….

‘‘ມໂນ ວາ, ອາວຸໂສ, ຘມ຺ມານໍ ສໍໂຍຊນໍ ອຠວິສ຺ສ, ຘມ຺ມາ ວາ ມນສ຺ສ ສໍໂຍຊນໍ, ນຍິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ປຎ຺ຎາເຍຖ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ນ ມໂນ ຘມ຺ມານໍ ສໍໂຍຊນໍ, ນ ຘມ຺ມາ ມນສ຺ສ ສໍໂຍຊນໍ; ຍຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ຕທຸຠຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຉນ຺ທຣາໂຄ, ຕໍ ຕຕ຺ຖ ສໍໂຍຊນໍ, ຕສ຺ມາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ປຎ຺ຎາຍຕິ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍ.

‘‘ອິມິນາເປຕໍ, ອາວຸໂສ, ປຣິຍາເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ ຍຖາ ນ ຈກ຺ຂຸ ຣູປານໍ ສໍໂຍຊນໍ, ນ ຣູປາ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ສໍໂຍຊນໍ. ຍຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ຕທຸຠຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຉນ຺ທຣາໂຄ, ຕໍ ຕຕ຺ຖ ສໍໂຍຊນໍ…ເປ… ນ ຊິວ຺ຫາ ຣສານໍ ສໍໂຍຊນໍ…ເປ… ນ ມໂນ ຘມ຺ມານໍ ສໍໂຍຊນໍ, ນ ຘມ຺ມາ ມນສ຺ສ ສໍໂຍຊນໍ. ຍຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ຕທຸຠຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຉນ຺ທຣາໂຄ, ຕໍ ຕຕ຺ຖ ສໍໂຍຊນໍ.

‘‘ສໍວິຊ຺ຊຕິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠຄວໂຕ ຈກ຺ຂຸ. ປສ຺ສຕິ ຠຄວາ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ. ຉນ຺ທຣາໂຄ ຠຄວໂຕ ນຕ຺ຖິ. ສຸວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ຠຄວາ. ສໍວິຊ຺ຊຕິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠຄວໂຕ ໂສຕໍ. ສຸຓາຕິ ຠຄວາ ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ. ຉນ຺ທຣາໂຄ ຠຄວໂຕ ນຕ຺ຖິ. ສຸວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ຠຄວາ. ສໍວິຊ຺ຊຕິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠຄວໂຕ ຆານໍ. ຆາຍຕິ ຠຄວາ ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ. ຉນ຺ທຣາໂຄ ຠຄວໂຕ ນຕ຺ຖິ. ສຸວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ຠຄວາ. ສໍວິຊ຺ຊຕິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠຄວໂຕ ຊິວ຺ຫາ. ສາຍຕິ ຠຄວາ ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ. ຉນ຺ທຣາໂຄ ຠຄວໂຕ ນຕ຺ຖິ. ສຸວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ຠຄວາ. ສໍວິຊ຺ຊຕິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠຄວໂຕ ກາໂຍ. ຜຸສຕິ ຠຄວາ ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຉນ຺ທຣາໂຄ ຠຄວໂຕ ນຕ຺ຖິ. ສຸວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ຠຄວາ. ສໍວິຊ຺ຊຕິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠຄວໂຕ ມໂນ. ວິຊານາຕິ ຠຄວາ ມນສາ ຘມ຺ມໍ. ຉນ຺ທຣາໂຄ ຠຄວໂຕ ນຕ຺ຖິ. ສຸວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ຠຄວາ.

‘‘ອິມິນາ ໂຂ ເອຕໍ, ອາວຸໂສ, ປຣິຍາເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ ຍຖາ ນ ຈກ຺ຂຸ ຣູປານໍ ສໍໂຍຊນໍ, ນ ຣູປາ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ສໍໂຍຊນໍ; ຍຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ຕທຸຠຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຉນ຺ທຣາໂຄ, ຕໍ ຕຕ຺ຖ ສໍໂຍຊນໍ. ນ ໂສຕໍ… ນ ຆານໍ… ນ ຊິວ຺ຫາ ຣສານໍ ສໍໂຍຊນໍ, ນ ຣສາ ຊິວ຺ຫາຍ ສໍໂຍຊນໍ; ຍຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ຕທຸຠຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຉນ຺ທຣາໂຄ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ສໍໂຍຊນໍ. ນ ກາໂຍ… ນ ມໂນ ຘມ຺ມານໍ ສໍໂຍຊນໍ, ນ ຘມ຺ມາ ມນສ຺ສ ສໍໂຍຊນໍ; ຍຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ຕທຸຠຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຉນ຺ທຣາໂຄ, ຕໍ ຕຕ຺ຖ ສໍໂຍຊນ’’ນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ກາມຠູສຸຕ຺ຕໍ

໒໓໓. ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ຈ ອານນ຺ໂທ ອາຍສ຺ມາ ຈ ກາມຠູ ໂກສມ຺ພິຍໍ ວິຫຣນ຺ຕິ ໂຆສິຕາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ກາມຠູ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ກາມຠູ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ຈກ຺ຂຸ ຣູປານໍ ສໍໂຍຊນໍ, ຣູປາ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ສໍໂຍຊນໍ…ເປ… ຊິວ຺ຫາ ຣສານໍ ສໍໂຍຊນໍ, ຣສາ ຊິວ຺ຫາຍ ສໍໂຍຊນໍ…ເປ… ມໂນ ຘມ຺ມານໍ ສໍໂຍຊນໍ, ຘມ຺ມາ ມນສ຺ສ ສໍໂຍຊນ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ນ ໂຂ, ອາວຸໂສ ກາມຠູ [ກາມຠຸ (ສີ.) ໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນ ໖໕-ເຄ ວາຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ], ຈກ຺ຂຸ ຣູປານໍ ສໍໂຍຊນໍ, ນ ຣູປາ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ສໍໂຍຊນໍ. ຍຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ຕທຸຠຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຉນ຺ທຣາໂຄ, ຕໍ ຕຕ຺ຖ ສໍໂຍຊນໍ…ເປ… ນ ຊິວ຺ຫາ ຣສານໍ ສໍໂຍຊນໍ, ນ ຣສາ ຊິວ຺ຫາຍ ສໍໂຍຊນໍ…ເປ… ນ ມໂນ ຘມ຺ມານໍ ສໍໂຍຊນໍ, ນ ຘມ຺ມາ ມນສ຺ສ ສໍໂຍຊນໍ. ຍຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ຕທຸຠຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຉນ຺ທຣາໂຄ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ສໍໂຍຊນໍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ, ກາໂຬ ຈ ພລີພທ຺ໂທ ໂອທາໂຕ ຈ ພລີພທ຺ໂທ ເອເກນ ທາເມນ ວາ ໂຍຕ຺ເຕນ ວາ ສໍຍຸຕ຺ຕາ ອສ຺ສຸ. ໂຍ ນຸ ໂຂ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ກາໂຬ ພລີພທ຺ໂທ ໂອທາຕສ຺ສ ພລີພທ຺ທສ຺ສ ສໍໂຍຊນໍ, ໂອທາໂຕ ພລີພທ຺ໂທ ກາຬສ຺ສ ພລີພທ຺ທສ຺ສ ສໍໂຍຊນ’ນ຺ຕິ, ສມ຺ມາ ນຸ ໂຂ ໂສ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ’’. ‘‘ນ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ກາໂຬ ພລີພທ຺ໂທ ໂອທາຕສ຺ສ ພລີພທ຺ທສ຺ສ ສໍໂຍຊນໍ, ນປິ ໂອທາໂຕ ພລີພທ຺ໂທ ກາຬສ຺ສ ພລີພທ຺ທສ຺ສ ສໍໂຍຊນໍ. ເຍນ ຈ ໂຂ ເຕ ເອເກນ ທາເມນ ວາ ໂຍຕ຺ເຕນ ວາ ສໍຍຸຕ຺ຕາ, ຕໍ ຕຕ຺ຖ ສໍໂຍຊນໍ. ເອວເມວ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ນ ຈກ຺ຂຸ ຣູປານໍ ສໍໂຍຊນໍ, ນ ຣູປາ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ສໍໂຍຊນໍ…ເປ… ນ ຊິວ຺ຫາ…ເປ… ນ ມໂນ…ເປ… ຍຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ຕທຸຠຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຉນ຺ທຣາໂຄ, ຕໍ ຕຕ຺ຖ ສໍໂຍຊນ’’ນ຺ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ອຸທາຍີສຸຕ຺ຕໍ

໒໓໔. ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ຈ ອານນ຺ໂທ ອາຍສ຺ມາ ຈ ອຸທາຍີ ໂກສມ຺ພິຍໍ ວິຫຣນ຺ຕິ ໂຆສິຕາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຸທາຍີ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຸທາຍີ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຍເຖວ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ອຍໍ ກາໂຍ ຠຄວຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ອກ຺ຂາໂຕ ວິວໂຏ ປກາສິໂຕ – ‘ອິຕິປາຍໍ ກາໂຍ ອນຕ຺ຕາ’ຕິ, ສກ຺ກາ ເອວເມວ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປິທໍ ອາຈິກ຺ຂິຕຸໍ ເທເສຕຸໍ ປຎ຺ຎເປຕຸໍ ປຏ຺ຐເປຕຸໍ ວິວຣິຕຸໍ ວິຠຊິຕຸໍ ອຸຕ຺ຕານີກາຕຸໍ – ‘ອິຕິປິທໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນຕ຺ຕາ’’’ຕິ?

‘‘ຍເຖວ ໂຂ, ອາວຸໂສ ອຸທາຍີ, ອຍໍ ກາໂຍ ຠຄວຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ອກ຺ຂາໂຕ ວິວໂຏ ປກາສິໂຕ – ‘ອິຕິປາຍໍ ກາໂຍ ອນຕ຺ຕາ’ຕິ, ສກ຺ກາ ເອວເມວ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປິທໍ ອາຈິກ຺ຂິຕຸໍ ເທເສຕຸໍ ປຎ຺ຎເປຕຸໍ ປຏ຺ຐເປຕຸໍ ວິວຣິຕຸໍ ວິຠຊິຕຸໍ ອຸຕ຺ຕານີກາຕຸໍ – ‘ອິຕິປິທໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນຕ຺ຕາ’’’ຕິ.

‘‘ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ, ອາວຸໂສ, ປຏິຈ຺ຈ ຣູເປ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ໂຍ ຈາວຸໂສ, ເຫຕຸ, ໂຍ ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ, ໂສ ຈ ເຫຕຸ, ໂສ ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ສພ຺ພຖາ ສພ຺ພໍ ອປຣິເສສໍ ນິຣຸຊ຺ເຌຍ຺ຍ. ອປິ ນຸ ໂຂ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ປຎ຺ຎາເຍຖາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ’’. ‘‘ອິມິນາປິ ໂຂ ເອຕໍ, ອາວຸໂສ, ປຣິຍາເຍນ ຠຄວຕາ ອກ຺ຂາຕໍ ວິວຏໍ ປກາສິຕໍ – ‘ອິຕິປິທໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນຕ຺ຕາ’’’ຕິ…ເປ….

‘‘ຊິວ຺ຫຎ຺ຈາວຸໂສ, ປຏິຈ຺ຈ ຣເສ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ໂຍ ຈາວຸໂສ, ເຫຕຸ ໂຍ ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ, ໂສ ຈ ເຫຕຸ, ໂສ ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ສພ຺ພຖາ ສພ຺ພໍ ອປຣິເສສໍ ນິຣຸຊ຺ເຌຍ຺ຍ, ອປິ ນຸ ໂຂ ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ຎາຓໍ ປຎ຺ຎາເຍຖາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ’’. ‘‘ອິມິນາປິ ໂຂ ເອຕໍ, ອາວຸໂສ, ປຣິຍາເຍນ ຠຄວຕາ ອກ຺ຂາຕໍ ວິວຏໍ ປກາສິຕໍ – ‘ອິຕິປິທໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນຕ຺ຕາ’’’ຕິ…ເປ….

‘‘ມນຎ຺ຈາວຸໂສ, ປຏິຈ຺ຈ ຘມ຺ເມ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ມໂນວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ໂຍ ຈາວຸໂສ, ເຫຕຸ, ໂຍ ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ, ໂສ ຈ ເຫຕຸ, ໂສ ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ສພ຺ພຖາ ສພ຺ພໍ ອປຣິເສສໍ ນິຣຸຊ຺ເຌຍ຺ຍ, ອປິ ນຸ ໂຂ ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ ປຎ຺ຎາເຍຖາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ’’. ‘‘ອິມິນາປິ ໂຂ ເອຕໍ, ອາວຸໂສ, ປຣິຍາເຍນ ຠຄວຕາ ອກ຺ຂາຕໍ ວິວຏໍ ປກາສິຕໍ – ‘ອິຕິປິທໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນຕ຺ຕາ’’’ຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ, ປຸຣິໂສ ສາຣຕ຺ຖິໂກ ສາຣຄເວສີ ສາຣປຣິເຍສນໍ ຈຣມາໂນ ຕິຓ຺ຫໍ ກຸຐາຣິໍ ອາທາຍ ວນໍ ປວິເສຍ຺ຍ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ມຫນ຺ຕໍ ກທລິກ຺ຂນ຺ຘໍ ອຸຊຸໍ ນວໍ ອກຸກ຺ກຸກຊາຕໍ [ອກຸກ຺ກຸຏກຊາຕໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ອກຸກ຺ກຊຏຊາຕໍ (ກ.)]. ຕເມນໍ ມູເລ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ; ມູເລ ເຉຕ຺ວາ ອຄ຺ເຄ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ; ອຄ຺ເຄ ເຉຕ຺ວາ ປຕ຺ຕວຏ຺ຏິໍ ວິນິພ຺ຠຸເຊຍ຺ຍ [ວິນິພ຺ຠຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ (ປີ.), ວິນິພ຺ຠຊ຺ເຊຍ຺ຍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)]. ໂສ ຕຕ຺ຖ ເຜຄ຺ຄຸມ຺ປິ ນາຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ກຸໂຕ ສາຣໍ! ເອວເມວ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຉສຸ ຜສ຺ສາຍຕເນສຸ ເນວຕ຺ຕານໍ ນ ອຕ຺ຕນິຍໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ໂສ ເອວໍ ອສມນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ [ເອວໍ ສມນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ນ ກິຎ຺ຈິ ໂລເກ ອຸປາທິຍຕິ. ອນຸປາທິຍໍ ນ ປຣິຕສ຺ສຕິ. ອປຣິຕສ຺ສໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕຎ຺ເຎວ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ. ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ປຊານາຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ອາທິຕ຺ຕປຣິຍາຍສຸຕ຺ຕໍ

໒໓໕. ‘‘ອາທິຕ຺ຕປຣິຍາຍໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມປຣິຍາຍໍ ເທເສສ຺ສາມິ. ຕໍ ສຸຓາຖ. ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາທິຕ຺ຕປຣິຍາໂຍ, ຘມ຺ມປຣິຍາໂຍ? ວຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຕ຺ຕາຍ ອໂຍສລາກາຍ ອາທິຕ຺ຕາຍ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕາຍ ສໂຊຕິຠູຕາຍ [ສຎ຺ໂຊຕິຠູຕາຍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສມ຺ປລິມຏ຺ຐໍ, ນ ຕ຺ເວວ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍສຸ ຣູເປສຸ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂສ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາໂຫ. ນິມິຕ຺ຕສ຺ສາທຄຖິຕໍ [ນິມິຕ຺ຕສ຺ສາທຄຘິຕໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.) ມ. ນິ. ໓.໓໑໖-໓໑໗] ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ຕິຏ຺ຐມານໍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ສາທຄຖິຕໍ ວາ ຕສ຺ມິຎ຺ເຈ ສມເຍ ກາລໍ ກເຣຍ຺ຍ, ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ, ຍໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຄຕີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ – ນິຣຍໍ ວາ, ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ວາ. ອິມໍ ຂ຺ວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ເອວໍ ວທາມິ.

‘‘ວຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຓ຺ເຫນ ອໂຍສງ຺ກຸນາ ອາທິຕ຺ເຕນ ສມ຺ປຊ຺ຊລິເຕນ ສໂຊຕິຠູເຕນ ໂສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສມ຺ປລິມຏ຺ຐໍ, ນ ຕ຺ເວວ ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍສຸ ສທ຺ເທສຸ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂສ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາໂຫ. ນິມິຕ຺ຕສ຺ສາທຄຖິຕໍ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ຕິຏ຺ຐມານໍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ສາທຄຖິຕໍ ວາ ຕສ຺ມິຎ຺ເຈ ສມເຍ ກາລງ຺ກເຣຍ຺ຍ, ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ, ຍໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຄຕີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ – ນິຣຍໍ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ວາ. ອິມໍ ຂ຺ວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ເອວໍ ວທາມິ.

‘‘ວຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຓ຺ເຫນ ນຂຈ຺ເຉທເນນ ອາທິຕ຺ເຕນ ສມ຺ປຊ຺ຊລິເຕນ ສໂຊຕິຠູເຕນ ຆານິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສມ຺ປລິມຏ຺ຐໍ, ນ ຕ຺ເວວ ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍສຸ ຄນ຺ເຘສຸ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂສ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາໂຫ. ນິມິຕ຺ຕສ຺ສາທຄຖິຕໍ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ຕິຏ຺ຐມານໍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ສາທຄຖິຕໍ ວາ ຕສ຺ມິຎ຺ເຈ ສມເຍ ກາລໍ ກເຣຍ຺ຍ. ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ, ຍໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຄຕີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ – ນິຣຍໍ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ວາ. ອິມໍ ຂ຺ວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ເອວໍ ວທາມິ.

‘‘ວຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຓ຺ເຫນ ຂຸເຣນ ອາທິຕ຺ເຕນ ສມ຺ປຊ຺ຊລິເຕນ ສໂຊຕິຠູເຕນ ຊິວ຺ຫິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສມ຺ປລິມຏ຺ຐໍ, ນ ຕ຺ເວວ ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍສຸ ຣເສສຸ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂສ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາໂຫ. ນິມິຕ຺ຕສ຺ສາທຄຖິຕໍ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ຕິຏ຺ຐມານໍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ສາທຄຖິຕໍ ວາ ຕສ຺ມິຎ຺ເຈ ສມເຍ ກາລໍ ກເຣຍ຺ຍ. ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ, ຍໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຄຕີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ – ນິຣຍໍ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ວາ. ອິມໍ ຂ຺ວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ເອວໍ ວທາມິ.

‘‘ວຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຓ຺ຫາຍ ສຕ຺ຕິຍາ ອາທິຕ຺ຕາຍ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕາຍ ສໂຊຕິຠູຕາຍ ກາຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສມ຺ປລິມຏ຺ຐໍ, ນ ຕ຺ເວວ ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍສຸ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພສຸ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂສ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາໂຫ. ນິມິຕ຺ຕສ຺ສາທຄຖິຕໍ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ຕິຏ຺ຐມານໍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ສາທຄຖິຕໍ ວາ ຕສ຺ມິຎ຺ເຈ ສມເຍ ກາລໍ ກເຣຍ຺ຍ. ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ, ຍໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຄຕີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ – ນິຣຍໍ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ວາ. ອິມໍ ຂ຺ວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ເອວໍ ວທາມິ.

‘‘ວຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສຕ຺ຕໍ. ໂສຕ຺ຕໍ ໂຂ ປນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຎ຺ຌໍ ຊີວິຕານໍ ວທາມິ, ອຜລໍ ຊີວິຕານໍ ວທາມິ, ໂມມູຫໍ ຊີວິຕານໍ ວທາມິ, ນ ຕ຺ເວວ ຕຖາຣູເປ ວິຕກ຺ເກ ວິຕກ຺ເກຍ຺ຍ ຍຖາຣູປານໍ ວິຕກ຺ການໍ ວສໍ ຄໂຕ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ. ອິມໍ ຂ຺ວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຎ຺ຌໍ ຊີວິຕານໍ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ເອວໍ ວທາມິ.

‘‘ຕຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຕວາ ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ຕິຏ຺ຐຕຸ ຕາວ ຕຕ຺ຕາຍ ອໂຍສລາກາຍ ອາທິຕ຺ຕາຍ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕາຍ ສໂຊຕິຠູຕາຍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສມ຺ປລິມຏ຺ຐໍ. ຫນ຺ທາຫໍ ອິທເມວ ມນສິ ກໂຣມິ – ອິຕິ ຈກ຺ຂຸ ອນິຈ຺ຈໍ, ຣູປາ ອນິຈ຺ຈາ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ອນິຈ຺ຈໍ, ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ໂສ ອນິຈ຺ໂຈ, ຍມ຺ປິທໍ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເວທຍິຕໍ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ ຕມ຺ປິ ອນິຈ຺ຈໍ’’’ [ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ (?)].

‘‘ຕິຏ຺ຐຕຸ ຕາວ ຕິຓ຺ເຫນ ອໂຍສງ຺ກຸນາ ອາທິຕ຺ເຕນ ສມ຺ປຊ຺ຊລິເຕນ ສໂຊຕິຠູເຕນ ໂສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສມ຺ປລິມຏ຺ຐໍ. ຫນ຺ທາຫໍ ອິທເມວ ມນສິ ກໂຣມິ – ອິຕິ ໂສຕໍ ອນິຈ຺ຈໍ, ສທ຺ທາ ອນິຈ຺ຈາ, ໂສຕວິຎ຺ຎາຓໍ ອນິຈ຺ຈໍ, ໂສຕສມ຺ຜສ຺ໂສ ອນິຈ຺ໂຈ, ຍມ຺ປິທໍ ໂສຕສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເວທຍິຕໍ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ ຕມ຺ປິ ອນິຈ຺ຈໍ.

‘‘ຕິຏ຺ຐຕຸ ຕາວ ຕິຓ຺ເຫນ ນຂຈ຺ເຉທເນນ ອາທິຕ຺ເຕນ ສມ຺ປຊ຺ຊລິເຕນ ສໂຊຕິຠູເຕນ ຆານິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສມ຺ປລິມຏ຺ຐໍ. ຫນ຺ທາຫໍ ອິທເມວ ມນສິ ກໂຣມິ – ອິຕິ ຆານໍ ອນິຈ຺ຈໍ, ຄນ຺ຘາ ອນິຈ຺ຈາ, ຆານວິຎ຺ຎາຓໍ ອນິຈ຺ຈໍ, ຆານສມ຺ຜສ຺ໂສ ອນິຈ຺ໂຈ, ຍມ຺ປິທໍ ຆານສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເວທຍິຕໍ…ເປ… ຕມ຺ປິ ອນິຈ຺ຈໍ.

‘‘ຕິຏ຺ຐຕຸ ຕາວ ຕິຓ຺ເຫນ ຂຸເຣນ ອາທິຕ຺ເຕນ ສມ຺ປຊ຺ຊລິເຕນ ສໂຊຕິຠູເຕນ ຊິວ຺ຫິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສມ຺ປລິມຏ຺ຐໍ. ຫນ຺ທາຫໍ ອິທເມວ ມນສິ ກໂຣມິ – ອິຕິ ຊິວ຺ຫາ ອນິຈ຺ຈາ, ຣສາ ອນິຈ຺ຈາ, ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ຎາຓໍ ອນິຈ຺ຈໍ, ຊິວ຺ຫາສມ຺ຜສ຺ໂສ ອນິຈ຺ໂຈ, ຍມ຺ປິທໍ ຊິວ຺ຫາສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ…ເປ… ຕມ຺ປິ ອນິຈ຺ຈໍ.

‘‘ຕິຏ຺ຐຕຸ ຕາວ ຕິຓ຺ຫາຍ ສຕ຺ຕິຍາ ອາທິຕ຺ຕາຍ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕາຍ ສໂຊຕິຠູຕາຍ ກາຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສມ຺ປລິມຏ຺ຐໍ. ຫນ຺ທາຫໍ ອິທເມວ ມນສິ ກໂຣມິ – ອິຕິ ກາໂຍ ອນິຈ຺ໂຈ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ອນິຈ຺ຈາ, ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ ອນິຈ຺ຈໍ, ກາຍສມ຺ຜສ຺ໂສ ອນິຈ຺ໂຈ, ຍມ຺ປິທໍ ກາຍສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເວທຍິຕໍ…ເປ… ຕມ຺ປິ ອນິຈ຺ຈໍ.

‘‘ຕິຏ຺ຐຕຸ ຕາວ ໂສຕ຺ຕໍ. ຫນ຺ທາຫໍ ອິທເມວ ມນສິ ກໂຣມິ – ອິຕິ ມໂນ ອນິຈ຺ໂຈ, ຘມ຺ມາ ອນິຈ຺ຈາ, ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ ອນິຈ຺ຈໍ, ມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສ ອນິຈ຺ໂຈ, ຍມ຺ປິທໍ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເວທຍິຕໍ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ ຕມ຺ປິ ອນິຈ຺ຈໍ’’.

‘‘ເອວໍ ປສ຺ສໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຕວາ ອຣິຍສາວໂກ ຈກ຺ຂຸສ຺ມິມ຺ປິ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ຣູເປສຸປິ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓປິ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ເສປິ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ…ເປ… ຍມ຺ປິທໍ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເວທຍິຕໍ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ ຕສ຺ມິມ຺ປິ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ. ນິພ຺ພິນ຺ທໍ ວິຣຊ຺ຊຕິ; ວິຣາຄາ ວິມຸຈ຺ຈຕິ; ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວິມຸຕ຺ຕມິຕິ ຎາຓໍ ໂຫຕິ. ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ປຊານາຕິ. ອຍໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາທິຕ຺ຕປຣິຍາໂຍ, ຘມ຺ມປຣິຍາໂຍ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ປຐມຫຕ຺ຖປາໂທປມສຸຕ຺ຕໍ

໒໓໖. ‘‘ຫຕ຺ເຖສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິ ອາທານນິກ຺ເຂປນໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ; ປາເທສຸ ສຕິ ອຠິກ຺ກມປຏິກ຺ກໂມ ປຎ຺ຎາຍຕິ; ປພ຺ເພສຸ ສຕິ ສມິຎ຺ຊນປສາຣຓໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ; ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ສຕິ ຊິຆຈ຺ຉາ ປິປາສາ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ຂຸສ຺ມິໍ ສຕິ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຂໍ ທຸກ຺ຂໍ…ເປ… ຊິວ຺ຫາຍ ສຕິ ຊິວ຺ຫາສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຂໍ ທຸກ຺ຂໍ…ເປ… ມນສ຺ມິໍ ສຕິ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຂໍ ທຸກ຺ຂໍ…ເປ….

‘‘ຫຕ຺ເຖສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສຕິ ອາທານນິກ຺ເຂປນໍ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ; ປາເທສຸ ອສຕິ ອຠິກ຺ກມປຏິກ຺ກໂມ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ; ປພ຺ເພສຸ ອສຕິ ສມິຎ຺ຊນປສາຣຓໍ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ; ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ອສຕິ ຊິຆຈ຺ຉາ ປິປາສາ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ຂຸສ຺ມິໍ ອສຕິ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຂໍ ທຸກ຺ຂໍ…ເປ… ຊິວ຺ຫາຍ ອສຕິ ຊິວ຺ຫາສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ…ເປ… ມນສ຺ມິໍ ອສຕິ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຂໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ທຸຕິຍຫຕ຺ຖປາໂທປມສຸຕ຺ຕໍ

໒໓໗. ‘‘ຫຕ຺ເຖສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິ ອາທານນິກ຺ເຂປນໍ ໂຫຕິ; ປາເທສຸ ສຕິ ອຠິກ຺ກມປຏິກ຺ກໂມ ໂຫຕິ; ປພ຺ເພສຸ ສຕິ ສມິຎ຺ຊນປສາຣຓໍ ໂຫຕິ; ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ສຕິ ຊິຆຈ຺ຉາ ປິປາສາ ໂຫຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ຂຸສ຺ມິໍ ສຕິ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຂໍ ທຸກ຺ຂໍ…ເປ… ຊິວ຺ຫາຍ ສຕິ…ເປ… ມນສ຺ມິໍ ສຕິ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຂໍ ທຸກ຺ຂໍ…ເປ….

‘‘ຫຕ຺ເຖສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສຕິ ອາທານນິກ຺ເຂປນໍ ນ ໂຫຕິ; ປາເທສຸ ອສຕິ ອຠິກ຺ກມປຏິກ຺ກໂມ ນ ໂຫຕິ; ປພ຺ເພສຸ ອສຕິ ສມິຎ຺ຊນປສາຣຓໍ ນ ໂຫຕິ; ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ອສຕິ ຊິຆຈ຺ຉາ ປິປາສາ ນ ໂຫຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ຂຸສ຺ມິໍ ອສຕິ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຂໍ ທຸກ຺ຂໍ…ເປ… ຊິວ຺ຫາຍ ອສຕິ ຊິວ຺ຫາສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ…ເປ… ມນສ຺ມິໍ ອສຕິ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຂໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ. ທສມໍ.

ສມຸທ຺ທວຄ຺ໂຄ ອຏ຺ຐຣສໂມ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ທ຺ເວ ສມຸທ຺ທາ ພາຬິສິໂກ, ຂີຣຣຸກ຺ເຂນ ໂກຏ຺ຐິໂກ;

ກາມຠູ ອຸທາຍີ ເຈວ, ອາທິຕ຺ເຕນ ຈ ອຏ຺ຐມໍ;

ຫຕ຺ຖປາທູປມາ ທ຺ເວຕິ, ວຄ຺ໂຄ ເຕນ ປວຸຈ຺ຈຕີຕິ.