໑໑. ຈີວຣສຸຕ຺ຕໍ

໑໕໔. ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ທກ຺ຂິຓຄິຣິສ຺ມິໍ ຈາຣິກໍ ຈຣຕິ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ຕິໍສມຕ຺ຕາ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂນ ຠິກ຺ຂູ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕາ ຠວນ຺ຕິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ກຸມາຣຠູຕາ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ທກ຺ຂິຓຄິຣິສ຺ມິໍ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ຈາຣິກໍ ຈຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຣາຊຄຫໍ ເວຬຸວນໍ ກລນ຺ທກນິວາໂປ ເຍນາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາກສ຺ສປໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຕິ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ອຕ຺ຖວເສ ປຏິຈ຺ຈ ຠຄວຕາ ກຸເລສຸ ຕິກໂຠຊນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ຕໂຍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ກສ຺ສປ, ອຕ຺ຖວເສ ປຏິຈ຺ຈ ຠຄວຕາ ກຸເລສຸ ຕິກໂຠຊນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ – ທຸມ຺ມງ຺ກູນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ນິຄ຺ຄຫາຍ ເປສລານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຜາສຸວິຫາຣາຍ, ມາ ປາປິຈ຺ຉາ ປກ຺ຂໍ ນິສ຺ສາຍ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍຸໍ [ວິນຍປິຏເກ ຈູຬວຄ຺ເຄ ສໍຆເຠທກກ຺ຂນ຺ຘເກ ວຊິຣພຸທ຺ຘິຍໍ ອຎ຺ຎຖາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ທສ຺ສິໂຕ], ກຸລານຸທ຺ທຍຕາຍ ຈ. ອິເມ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ກສ຺ສປ, ຕໂຍ ອຕ຺ຖວເສ ປຏິຈ຺ຈ ຠຄວຕາ ກຸເລສຸ ຕິກໂຠຊນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຖ ກິຎ຺ຈຣຫິ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ອິເມຫິ ນເວຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາເຣຫິ ໂຠຊເນ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎູຫິ ຊາຄຣິຍໍ ອນນຸຍຸຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຈາຣິກໍ ຈຣສິ? ສສ຺ສຆາຕໍ ມຎ຺ເຎ ຈຣສິ, ກຸລູປຆາຕໍ ມຎ຺ເຎ ຈຣສິ. ໂອລຸຊ຺ຊຕິ [ອຸລ຺ລຸຊ຺ຊຕິ (ສີ. ອຏ຺ຐກຖາສຸ ຈ)] ໂຂ ເຕ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ປຣິສາ; ປລຸຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂຂ ເຕ, ອາວຸໂສ, ນວປ຺ປາຍາ. ນ ວາຍໍ ກຸມາຣໂກ ມຕ຺ຕມຎ຺ຎາສີ’’ຕິ.

‘‘ອປິ ເມ, ຠນ຺ເຕ ກສ຺ສປ, ສິຣສ຺ມິໍ ປລິຕານິ ຊາຕານິ. ອຖ ຈ ປນ ມຍໍ ອຊ຺ຊາປິ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາກສ຺ສປສ຺ສ ກຸມາຣກວາທາ ນ ມຸຈ຺ຈາມາ’’ຕິ. ‘‘ຕຖາ ຫິ ປນ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ອິເມຫິ ນເວຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາເຣຫິ ໂຠຊເນ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎູຫິ ຊາຄຣິຍໍ ອນນຸຍຸຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຈາຣິກໍ ຈຣສິ, ສສ຺ສຆາຕໍ ມຎ຺ເຎ ຈຣສິ, ກຸລູປຆາຕໍ ມຎ຺ເຎ ຈຣສິ. ໂອລຸຊ຺ຊຕິ ໂຂ ເຕ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ປຣິສາ; ປລຸຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂຂ ເຕ, ອາວຸໂສ, ນວປ຺ປາຍາ. [ປລຸຊ຺ຊຕິ ໂຂ ເຕ ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ ປຣິສາ (ກ. ສີ.)] ນ ວາຍໍ ກຸມາຣໂກ ມຕ຺ຕມຎ຺ຎາສີ’’ຕິ.

ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ຖຸລ຺ລນນ຺ທາ ຠິກ຺ຂຸນີ – ‘‘ອຍ຺ເຍນ ກິຣ ມຫາກສ຺ສເປນ ອຍ຺ໂຍ ອານນ຺ໂທ ເວເທຫມຸນິ ກຸມາຣກວາເທນ ອປສາທິໂຕ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຖຸລ຺ລນນ຺ທາ ຠິກ຺ຂຸນີ ອນຕ຺ຕມນາ ອນຕ຺ຕມນວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສິ – ‘‘ກິໍ ປນ ອຍ຺ໂຍ ມຫາກສ຺ສໂປ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍປຸພ຺ໂພ ສມາໂນ ອຍ຺ຍໍ ອານນ຺ທໍ ເວເທຫມຸນິໍ ກຸມາຣກວາເທນ ອປສາເທຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎຕີ’’ຕິ! ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ຖຸລ຺ລນນ຺ທາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອິມໍ ວາຈໍ ຠາສມານາຍ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຕຄ຺ຆາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ຖຸລ຺ລນນ຺ທາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສຫສາ ອປ຺ປຏິສງ຺ຂາ ວາຈາ ຠາສິຕາ. ຍຕ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ, ນາຠິຊານາມິ ອຎ຺ຎໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸທ຺ທິສິຕາ [ອຸທ຺ທິສິຕຸໍ (ສີ. ປີ. ກ.)], ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເຕນ ຠຄວຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ. ປຸພ຺ເພ ເມ, ອາວຸໂສ, ອຄາຣິກຠູຕສ຺ສ ສໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘ສມ຺ພາໂຘ ຆຣາວາໂສ ຣຊາປໂຖ [ຣໂຊປໂຖ (ສີ.)], ອພ຺ໂຠກາໂສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ. ນຍິທໍ ສຸກຣໍ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເອກນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘໍ ສງ຺ຂລິຂິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ. ຍໍນູນາຫໍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ອປເຣນ ສມເຍນ ປຏປິໂລຕິການໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ກາເຣຕ຺ວາ [ກຣິຕ຺ວາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ເຍ ໂລເກ ອຣຫນ຺ໂຕ ເຕ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໍ.

ໂສ ເອວໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ສມາໂນ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ອທ຺ທສໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອນ຺ຕຣາ ຈ ຣາຊຄຫໍ ອນ຺ຕຣາ ຈ ນາຬນ຺ທໍ ພຫຸປຸຕ຺ເຕ ເຈຕິເຍ ນິສິນ຺ນໍ. ທິສ຺ວານ ເມ ເອຕທໂຫສິ – ‘ສຕ຺ຖາຣຎ຺ຈ ວຕາຫໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ, ຠຄວນ຺ຕເມວ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ; ສຸຄຕຎ຺ຈ ວຕາຫໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ, ຠຄວນ຺ຕເມວ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ; ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຎ຺ຈ ວຕາຫໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ; ຠຄວນ຺ຕເມວ ປສ຺ເສຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ຕຕ຺ເຖວ ຠຄວໂຕ ປາເທສຸ ສິຣສາ ນິປຕິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ສຕ຺ຖາ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ, ສາວໂກຫມສ຺ມິ; ສຕ຺ຖາ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ, ສາວໂກຫມສ຺ມີ’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ມໍ, ອາວຸໂສ, ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘ໂຍ ໂຂ, ກສ຺ສປ, ເອວໍ ສພ຺ພເຈຕສາ ສມນ຺ນາຄຕໍ ສາວກໍ ອຊານຎ຺ເຎວ ວເທຍ຺ຍ ຊານາມີຕິ, ອປສ຺ສຎ຺ເຎວ ວເທຍ຺ຍ ປສ຺ສາມີຕິ, ມຸທ຺ຘາປິ ຕສ຺ສ ວິປເຕຍ຺ຍ. ອຫໍ ໂຂ ປນ, ກສ຺ສປ, ຊານຎ຺ເຎວ ວທາມິ ຊານາມີຕິ, ປສ຺ສຎ຺ເຎວ ວທາມິ ປສ຺ສາມີ’ຕິ.

ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ກສ຺ສປ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ຕິພ຺ພໍ ເມ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ ເຖເຣສຸ ນເວສຸ ມຊ຺ຌິເມສູ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ກສ຺ສປ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ກສ຺ສປ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ສຸຓິສ຺ສາມິ ກຸສລູປສໍຫິຕໍ ສພ຺ພໍ ຕໍ ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ ສພ຺ພເຈຕສາ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ໂອຫິຕໂສໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຓິສ຺ສາມີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ກສ຺ສປ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ກສ຺ສປ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ສາຕສຫຄຕາ ຈ ເມ ກາຍຄຕາສຕິ ນ ວິຊຫິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ກສ຺ສປ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ ມໍ, ອາວຸໂສ, ຠຄວາ ອິມິນາ ໂອວາເທນ ໂອວທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ. ສຕ຺ຕາຫເມວ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ສຣໂຓ [ສາໂຓ (ສີ.)] ຣຏ຺ຐປິຓ຺ຑໍ ຠຸຎ຺ຊິໍ’’. ອຏ຺ຐມິຍາ ອຎ຺ຎາ ອຸທປາທິ.

‘‘ອຖ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠຄວາ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ເຍນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອຖ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ປຏປິໂລຕິການໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ຈຕຸຄ຺ຄຸຓໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ນິສີທຕຸ, ຍໍ ມມສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’ຕິ. ນິສີທິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠຄວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ມໍ, ອາວຸໂສ, ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘ມຸທຸກາ ໂຂ ຕ຺ຍາຍໍ, ກສ຺ສປ, ປຏປິໂລຕິການໍ ສງ຺ຆາຏີ’ຕິ. ‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ປຏປິໂລຕິການໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’ຕິ. ‘ຘາເຣສ຺ສສິ ປນ ເມ ຕ຺ວໍ, ກສ຺ສປ, ສາຓານິ ປໍສຸກູລານິ ນິພ຺ພສນານີ’ຕິ. ‘ຘາເຣສ຺ສາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສາຓານິ ປໍສຸກູລານິ ນິພ຺ພສນານີ’ຕິ. ‘‘ໂສ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ປຏປິໂລຕິການໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ຠຄວໂຕ ປາທາສິໍ. ອຫໍ ປນ ຠຄວໂຕ ສາຓານິ ປໍສຸກູລານິ ນິພ຺ພສນານິ ປຏິປຊ຺ຊິໍ’’.

‘‘ຍຎ຺ຫິ ຕໍ, ອາວຸໂສ, ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຠຄວໂຕ ປຸຕ຺ໂຕ ໂອຣໂສ ມຸຂໂຕ ຊາໂຕ ຘມ຺ມໂຊ ຘມ຺ມນິມ຺ມິໂຕ ຘມ຺ມທາຍາໂທ, ປຏິຄ຺ຄຫິຕານິ [ປຏິຄ຺ຄເຫຕາ (ສີ.)] ສາຓານິ ປໍສຸກູລານິ ນິພ຺ພສນານີ’ຕິ, ມມໍ ຕໍ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຠຄວໂຕ ປຸຕ຺ໂຕ ໂອຣໂສ ມຸຂໂຕ ຊາໂຕ ຘມ຺ມໂຊ ຘມ຺ມນິມ຺ມິໂຕ ຘມ຺ມທາຍາໂທ, ປຏິຄ຺ຄຫິຕານິ ສາຓານິ ປໍສຸກູລານິ ນິພ຺ພສນານີ’’’ຕິ.

‘‘ອຫໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂາມິ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ. ອຫໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຍາວເທ ອາກງ຺ຂາມິ…ເປ… (ນວນ຺ນໍ ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນຎ຺ຈ ອຠິຎ຺ຎານໍ ເອວໍ ວິຕ຺ຖາໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ).

‘‘ອຫໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ; ສຕ຺ຕຣຕນໍ ວາ, ອາວຸໂສ, ນາຄໍ ອຑ຺ຒຏ຺ຐມຣຕນໍ ວາ ຕາລປຕ຺ຕິກາຍ ຉາເທຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍ, ໂຍ ເມ ຉ ອຠິຎ຺ຎາ ຉາເທຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ຈວິຕ຺ຖ ຈ ປນ ຖຸລ຺ລນນ຺ທາ ຠິກ຺ຂຸນີ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍມ຺ຫາຕິ. ເອກາທສມໍ.