໕. ກສ຺ສປສໍຍຸຕ຺ຕໍ

໑. ສນ຺ຕຸຏ຺ຐສຸຕ຺ຕໍ

໑໔໔. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ…ເປ… ‘‘ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາຍໍ [ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐຍໍ (ສີ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ກສ຺ສໂປ ອິຕຣີຕເຣນ ຈີວເຣນ, ອິຕຣີຕຣຈີວຣສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ; ນ ຈ ຈີວຣເຫຕຸ ອເນສນໍ ອປ຺ປຕິຣູປໍ ອາປຊ຺ຊຕິ; ອລທ຺ຘາ ຈ ຈີວຣໍ ນ ປຣິຕສ຺ສຕິ; ລທ຺ຘາ ຈ ຈີວຣໍ ອຄຘິໂຕ [ອຄຖິໂຕ (ສີ.)] ອມຸຈ຺ຉິໂຕ ອນຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ອາທີນວທສ຺ສາວີ ນິສ຺ສຣຓປຎ຺ໂຎ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ’’.

‘‘ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກສ຺ສໂປ ອິຕຣີຕເຣນ ປິຓ຺ຑປາເຕນ, ອິຕຣີຕຣປິຓ຺ຑປາຕສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ; ນ ຈ ປິຓ຺ຑປາຕເຫຕຸ ອເນສນໍ ອປ຺ປຕິຣູປໍ ອາປຊ຺ຊຕິ; ອລທ຺ຘາ ຈ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ນ ປຣິຕສ຺ສຕິ; ລທ຺ຘາ ຈ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອຄຘິໂຕ ອມຸຈ຺ຉິໂຕ ອນຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ອາທີນວທສ຺ສາວີ ນິສ຺ສຣຓປຎ຺ໂຎ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ.

‘‘ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກສ຺ສໂປ ອິຕຣີຕເຣນ ເສນາສເນນ, ອິຕຣີຕຣເສນາສນສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ; ນ ຈ ເສນາສນເຫຕຸ ອເນສນໍ ອປ຺ປຕິຣູປໍ ອາປຊ຺ຊຕິ; ອລທ຺ຘາ ຈ ເສນາສນໍ ນ ປຣິຕສ຺ສຕິ; ລທ຺ຘາ ຈ ເສນາສນໍ ອຄຘິໂຕ ອມຸຈ຺ຉິໂຕ ອນຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ອາທີນວທສ຺ສາວີ ນິສ຺ສຣຓປຎ຺ໂຎ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ.

‘‘ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກສ຺ສໂປ ອິຕຣີຕເຣນ ຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາເຣນ, ອິຕຣີຕຣຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ; ນ ຈ ຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣເຫຕຸ ອເນສນໍ ອປ຺ປຕິຣູປໍ ອາປຊ຺ຊຕິ; ອລທ຺ຘາ ຈ ຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣໍ ນ ປຣິຕສ຺ສຕິ; ລທ຺ຘາ ຈ ຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣໍ ອຄຘິໂຕ ອມຸຈ຺ຉິໂຕ ອນຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ອາທີນວທສ຺ສາວີ ນິສ຺ສຣຓປຎ຺ໂຎ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ຠວິສ຺ສາມ ອິຕຣີຕເຣນ ຈີວເຣນ, ອິຕຣີຕຣຈີວຣສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ຈ ວຓ຺ຓວາທິໂນ; ນ ຈ ຈີວຣເຫຕຸ ອເນສນໍ ອປ຺ປຕິຣູປໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສາມ; ອລທ຺ຘາ ຈ ຈີວຣໍ ນ ຈ ປຣິຕສ຺ສິສ຺ສາມ; ລທ຺ຘາ ຈ ຈີວຣໍ ອຄຘິຕາ ອມຸຈ຺ຉິຕາ ອນຊ຺ຌາປນ຺ນາ ອາທີນວທສ຺ສາວິໂນ ນິສ຺ສຣຓປຎ຺ຎາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມ’’’. (ເອວໍ ສພ຺ພໍ ກາຕພ຺ພໍ).

‘‘‘ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ຠວິສ຺ສາມ ອິຕຣີຕເຣນ ປິຓ຺ຑປາເຕນ…ເປ… ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ຠວິສ຺ສາມ ອິຕຣີຕເຣນ ເສນາສເນນ…ເປ… ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ຠວິສ຺ສາມ ອິຕຣີຕເຣນ ຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາເຣນ, ອິຕຣີຕຣຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ຈ ວຓ຺ຓວາທິໂນ; ນ ຈ ຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣເຫຕຸ ອເນສນໍ ອປ຺ປຕິຣູປໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສາມ ອລທ຺ຘາ ຈ ຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣໍ ນ ປຣິຕສ຺ສິສ຺ສາມ; ລທ຺ຘາ ຈ ຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣໍ ອຄຘິຕາ ອມຸຈ຺ຉິຕາ ອນຊ຺ຌາປນ຺ນາ ອາທີນວທສ຺ສາວິໂນ ນິສ຺ສຣຓປຎ຺ຎາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມາ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ກສ຺ສເປນ ວາ ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອວທິສ຺ສາມິ ໂຍ ວາ ປນສ຺ສ [ໂຍ ວາ ປນ (ສີ.), ໂຍ ວາ (ປີ.)] ກສ຺ສປສທິໂສ, ໂອວທິເຕຫິ ຈ ປນ ໂວ ຕຖຕ຺ຕາຍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ອໂນຕ຺ຕປ຺ປີສຸຕ຺ຕໍ

໑໔໕. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ຈ ມຫາກສ຺ສໂປ ອາຍສ຺ມາ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ພາຣາຓສິຍໍ ວິຫຣນ຺ຕິ ອິສິປຕເນ ມິຄທາເຍ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ມຫາກສ຺ສເປນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາກສ຺ສປໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ວຸຈ຺ຈຕິ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ ກສ຺ສປ, ອນາຕາປີ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປີ ອຠພ຺ໂພ ສມ຺ໂພຘາຍ ອຠພ຺ໂພ ນິພ຺ພານາຍ ອຠພ຺ໂພ ອນຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ໂຍຄກ຺ເຂມສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອາຕາປີ ຈ ໂຂ ໂອຕ຺ຕປ຺ປີ ຠພ຺ໂພ ສມ຺ໂພຘາຍ ຠພ຺ໂພ ນິພ຺ພານາຍ ຠພ຺ໂພ ອນຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ໂຍຄກ຺ເຂມສ຺ສ ອຘິຄມາຍາ’’ຕິ.

‘‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອນາຕາປີ ໂຫຕິ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປີ ອຠພ຺ໂພ ສມ຺ໂພຘາຍ ອຠພ຺ໂພ ນິພ຺ພານາຍ ອຠພ຺ໂພ ອນຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ໂຍຄກ຺ເຂມສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ກິຕ຺ຕາວຕາ ຈ ປນາວຸໂສ, ອາຕາປີ ໂຫຕິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປີ ຠພ຺ໂພ ສມ຺ໂພຘາຍ ຠພ຺ໂພ ນິພ຺ພານາຍ ຠພ຺ໂພ ອນຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ໂຍຄກ຺ເຂມສ຺ສ ອຘິຄມາຍາ’’ຕິ? ‘‘ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ‘ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ເມ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ ນ ອາຕປ຺ປໍ ກໂຣຕິ, ‘ອຸປ຺ປນ຺ນາ ເມ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປ຺ປຫີຍມານາ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ ນ ອາຕປ຺ປໍ ກໂຣຕິ, ‘ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ເມ ກຸສລາ ຘມ຺ມານຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ ນ ອາຕປ຺ປໍ ກໂຣຕິ, ‘ອຸປ຺ປນ຺ນາ ເມ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ນິຣຸຊ຺ຌມານາ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ ນ ອາຕປ຺ປໍ ກໂຣຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອນາຕາປີ ໂຫຕິ’’.

‘‘ກຖຎ຺ຈາວຸໂສ, ອໂນຕ຺ຕປ຺ປີ ໂຫຕິ? ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ‘ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ເມ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ ນ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຕິ, ‘ອຸປ຺ປນ຺ນາ ເມ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປ຺ປຫີຍມານາ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ ນ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຕິ, ‘ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ເມ ກຸສລາ ຘມ຺ມານຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ ນ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຕິ, ‘ອຸປ຺ປນ຺ນາ ເມ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ນິຣຸຊ຺ຌມານາ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ ນ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອໂນຕ຺ຕປ຺ປີ ໂຫຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອນາຕາປີ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປີ ອຠພ຺ໂພ ສມ຺ໂພຘາຍ ອຠພ຺ໂພ ນິພ຺ພານາຍ ອຠພ຺ໂພ ອນຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ໂຍຄກ຺ເຂມສ຺ສ ອຘິຄມາຍ.

‘‘ກຖຎ຺ຈາວຸໂສ, ອາຕາປີ ໂຫຕິ? ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ‘ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ເມ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ ອາຕປ຺ປໍ ກໂຣຕິ, ‘ອຸປ຺ປນ຺ນາ ເມ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປ຺ປຫີຍມານາ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ ອາຕປ຺ປໍ ກໂຣຕິ, ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ເມ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ…ເປ… ອາຕປ຺ປໍ ກໂຣຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອາຕາປີ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈາວຸໂສ, ໂອຕ຺ຕປ຺ປີ ໂຫຕິ? ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ‘ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ເມ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຕິ, ‘ອຸປ຺ປນ຺ນາ ເມ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປ຺ປຫີຍມານາ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຕິ, ‘ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ເມ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຕິ, ‘ອຸປ຺ປນ຺ນາ ເມ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ນິຣຸຊ຺ຌມານາ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ໂອຕ຺ຕປ຺ປີ ໂຫຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອາຕາປີ ໂອຕ຺ຕປ຺ປີ ຠພ຺ໂພ ສມ຺ໂພຘາຍ ຠພ຺ໂພ ນິພ຺ພານາຍ ຠພ຺ໂພ ອນຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ໂຍຄກ຺ເຂມສ຺ສ ອຘິຄມາຍາ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ຈນ຺ທູປມສຸຕ຺ຕໍ

໑໔໖. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ…ເປ… ‘‘ຈນ຺ທູປມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸລານິ ອຸປສງ຺ກມຖ – ອປກສ຺ເສວ ກາຍໍ, ອປກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ, ນິຈ຺ຈນວກາ ກຸເລສຸ ອປ຺ປຄພ຺ຠາ [ອປ຺ປຄພ຺ພາ (ກ.)]. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ຊຣຸທປານໍ ວາ ໂອໂລເກຍ຺ຍ ປພ຺ພຕວິສມໍ ວາ ນທີວິທຸຄ຺ຄໍ ວາ – ອປກສ຺ເສວ ກາຍໍ, ອປກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈນ຺ທູປມາ ກຸລານິ ອຸປສງ຺ກມຖ – ອປກສ຺ເສວ ກາຍໍ, ອປກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ, ນິຈ຺ຈນວກາ ກຸເລສຸ ອປ຺ປຄພ຺ຠາ’’.

‘‘ກສ຺ສໂປ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈນ຺ທູປໂມ ກຸລານິ ອຸປສງ຺ກມຕິ – ອປກສ຺ເສວ ກາຍໍ, ອປກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ, ນິຈ຺ຈນວໂກ ກຸເລສຸ ອປ຺ປຄພ຺ໂຠ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຖໍຣູໂປ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫຕິ ກຸລານິ ອຸປສງ຺ກມິຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຠຄວໍມູລກາ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ມາ ຠຄວໍເນຕ຺ຕິກາ ຠຄວໍປຏິສຣຓາ. ສາຘຸ ວຕ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ປຏິຠາຕຸ ເອຕສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ. ຠຄວໂຕ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຘາເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາກາເສ ປາຓິໍ ຈາເລສິ. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຍໍ ອາກາເສ ປາຓິ ນ ສຊ຺ຊຕິ ນ ຄຍ຺ຫຕິ ນ ພຊ຺ຌຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກຸລານິ ອຸປສງ຺ກມໂຕ ກຸເລສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ສຊ຺ຊຕິ ນ ຄຍ຺ຫຕິ ນ ພຊ຺ຌຕິ – ‘ລຠນ຺ຕຸ ລາຠກາມາ, ປຸຎ຺ຎກາມາ ກໂຣນ຺ຕຸ ປຸຎ຺ຎານີ’ຕິ; ຍຖາສເກນ ລາເຠນ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ສຸມໂນ, ເອວໍ ປເຣສໍ ລາເຠນ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ສຸມໂນ; ເອວຣູໂປ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫຕິ ກຸລານິ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ.

‘‘ກສ຺ສປສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸລານິ ອຸປສງ຺ກມໂຕ ກຸເລສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ສຊ຺ຊຕິ ນ ຄຍ຺ຫຕິ ນ ພຊ຺ຌຕິ – ‘ລຠນ຺ຕຸ ລາຠກາມາ, ປຸຎ຺ຎກາມາ ກໂຣນ຺ຕຸ ປຸຎ຺ຎານີ’ຕິ; ຍຖາສເກນ ລາເຠນ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ສຸມໂນ; ເອວໍ ປເຣສໍ ລາເຠນ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ສຸມໂນ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຖໍຣູປສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອປຣິສຸທ຺ຘາ ຘມ຺ມເທສນາ ໂຫຕິ, ກຖໍຣູປສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຣິສຸທ຺ຘາ ຘມ຺ມເທສນາ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ຠຄວໍມູລກາ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ມາ ຠຄວໍເນຕ຺ຕິກາ ຠຄວໍປຏິສຣຓາ. ສາຘຸ ວຕ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ປຏິຠາຕຸ ເອຕສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ. ຠຄວໂຕ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຘາເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຓາຖ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຖ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ໂຍ ຫິ ໂກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍຈິຕ຺ໂຕ ປເຣສໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ – ‘ອໂຫ ວຕ ເມ ຘມ຺ມໍ ສຸເຓຍ຺ຍຸໍ, ສຸຕ຺ວາ ຈ ປນ ຘມ຺ມໍ ປສີເທຍ຺ຍຸໍ, ປສນ຺ນາ ຈ ເມ ປສນ຺ນາກາຣໍ ກເຣຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ; ເອວຣູປສ຺ສ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອປຣິສຸທ຺ຘາ ຘມ຺ມເທສນາ ໂຫຕິ.

‘‘ໂຍ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍຈິຕ຺ໂຕ ປເຣສໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ – ‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ອກາລິໂກ ເອຫິປສ຺ສິໂກ ໂອປເນຍ຺ຍິໂກ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫີຕິ [ວິຎ຺ຎູຫິ (?)]. ອໂຫ, ວຕ ເມ ຘມ຺ມໍ ສຸເຓຍ຺ຍຸໍ, ສຸຕ຺ວາ ຈ ປນ ຘມ຺ມໍ ອາຊາເນຍ຺ຍຸໍ, ອາຊານິຕ຺ວາ ຈ ປນ ຕຖຕ຺ຕາຍ ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ. ອິຕິ ຘມ຺ມສຸຘມ຺ມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ປເຣສໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ກາຣຸຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ອນຸທ຺ທຍໍ [ອນຸທຍໍ (ພຫູສຸ) ທ຺ວິຕ຺ຕກາຣຓໍ ປນ ຄເວສິຕພ຺ພໍ] ປຏິຈ຺ຈ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ ປເຣສໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ເອວຣູປສ຺ສ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຣິສຸທ຺ຘາ ຘມ຺ມເທສນາ ໂຫຕິ.

‘‘ກສ຺ສໂປ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍຈິຕ຺ໂຕ ປເຣສໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ – ‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ອກາລິໂກ ເອຫິປສ຺ສິໂກ ໂອປເນຍ຺ຍິໂກ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫີຕິ. ອໂຫ, ວຕ ເມ ຘມ຺ມໍ ສຸເຓຍ຺ຍຸໍ, ສຸຕ຺ວາ ຈ ປນ ຘມ຺ມໍ ອາຊາເນຍ຺ຍຸໍ, ອາຊານິຕ຺ວາ ຈ ປນ ຕຖຕ຺ຕາຍ ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ. ອິຕິ ຘມ຺ມສຸຘມ຺ມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ປເຣສໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ກາຣຸຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ອນຸທ຺ທຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ ປເຣສໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ກສ຺ສເປນ ວາ ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອວທິສ຺ສາມິ ໂຍ ວາ ປນສ຺ສ ກສ຺ສປສທິໂສ, ໂອວທິເຕຫິ ຈ ປນ ໂວ ຕຖຕ຺ຕາຍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ກຸລູປກສຸຕ຺ຕໍ

໑໔໗. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ…ເປ… ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຖໍຣູໂປ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫຕິ ກຸລູປໂກ ໂຫຕຸໍ, ກຖໍຣູໂປ ຠິກ຺ຂຸ ນ ອຣຫຕິ ກຸລູປໂກ ໂຫຕຸ’’ນ຺ຕິ? ຠຄວໍມູລກາ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ມາ…ເປ… ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ໂຍ ຫິ ໂກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍຈິຕ຺ໂຕ ກຸລານິ ອຸປສງ຺ກມຕິ – ‘ເທນ຺ຕຸເຍວ ເມ, ມາ ນາທໍສຸ; ພຫຸກຎ຺ເຎວ ເມ ເທນ຺ຕຸ, ມາ ໂຖກໍ; ປຓີຕຎ຺ເຎວ ເມ ເທນ຺ຕຸ, ມາ ລູຂໍ; ສີຆຎ຺ເຎວ ເມ ເທນ຺ຕຸ, ມາ ທນ຺ຘໍ; ສກ຺ກຈ຺ຈຎ຺ເຎວ ເມ ເທນ຺ຕຸ, ມາ ອສກ຺ກຈ຺ຈ’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອວໍຈິຕ຺ຕສ຺ສ ກຸລານິ ອຸປສງ຺ກມໂຕ ນ ເທນ຺ຕິ, ເຕນ ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ທີຍຕິ; ໂສ ຕໂຕນິທານໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວທຍຕິ. ໂຖກໍ ເທນ຺ຕິ, ໂນ ພຫຸກໍ…ເປ… ລູຂໍ ເທນ຺ຕິ, ໂນ ປຓີຕໍ… ທນ຺ຘໍ ເທນ຺ຕິ, ໂນ ສີຆໍ, ເຕນ ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ທີຍຕິ; ໂສ ຕໂຕນິທານໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວທຍຕິ. ອສກ຺ກຈ຺ຈໍ ເທນ຺ຕິ, ໂນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ; ເຕນ ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ທີຍຕິ; ໂສ ຕໂຕນິທານໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວທຍຕິ. ເອວຣູໂປ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ອຣຫຕິ ກູລູປໂກ ໂຫຕຸໍ.

‘‘ໂຍ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍຈິຕ຺ໂຕ ກຸລານິ ອຸປສງ຺ກມຕິ – ‘ຕໍ ກຸເຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠາ ປຣກຸເລສຸ – ເທນ຺ຕຸເຍວ ເມ, ມາ ນາທໍສຸ; ພຫຸກຎ຺ເຎວ ເມ ເທນ຺ຕຸ, ມາ ໂຖກໍ; ປຓີຕຎ຺ເຎວ ເມ ເທນ຺ຕຸ, ມາ ລູຂໍ; ທີຆຎ຺ເຎວ ເມ ເທນ຺ຕຸ, ມາ ທນ຺ຘໍ; ສກ຺ກຈ຺ຈຎ຺ເຎວ ເມ ເທນ຺ຕຸ, ມາ ອສກ຺ກຈ຺ຈ’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອວໍຈິຕ຺ຕສ຺ສ ກຸລານິ ອຸປສງ຺ກມໂຕ ນ ເທນ຺ຕິ; ເຕນ ຠິກ຺ຂຸ ນ ສນ຺ທີຍຕິ; ໂສ ນ ຕໂຕນິທານໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວທຍຕິ. ໂຖກໍ ເທນ຺ຕິ, ໂນ ພຫຸກໍ; ເຕນ ຠິກ຺ຂຸ ນ ສນ຺ທີຍຕິ; ໂສ ນ ຕໂຕນິທານໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວທຍຕິ. ລູຂໍ ເທນ຺ຕິ, ໂນ ປຓີຕໍ; ເຕນ ຠິກ຺ຂຸ ນ ສນ຺ທີຍຕິ; ໂສ ນ ຕໂຕນິທານໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວທຍຕິ. ທນ຺ຘໍ ເທນ຺ຕິ, ໂນ ສີຆໍ; ເຕນ ຠິກ຺ຂຸ ນ ສນ຺ທີຍຕິ; ໂສ ນ ຕໂຕນິທານໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວທຍຕິ. ອສກ຺ກຈ຺ຈໍ ເທນ຺ຕິ, ໂນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ; ເຕນ ຠິກ຺ຂຸ ນ ສນ຺ທີຍຕິ; ໂສ ນ ຕໂຕນິທານໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວທຍຕິ. ເອວຣູໂປ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫຕິ ກຸລູປໂກ ໂຫຕຸໍ.

‘‘ກສ຺ສໂປ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍຈິຕ຺ໂຕ ກຸລານິ ອຸປສງ຺ກມຕິ – ‘ຕໍ ກຸເຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠາ ປຣກຸເລສຸ – ເທນ຺ຕຸເຍວ ເມ, ມາ ນາທໍສຸ; ພຫຸກຎ຺ເຎວ ເມ ເທນ຺ຕຸ, ມາ ໂຖກໍ; ປຓີຕຎ຺ເຎວ ເມ ເທນ຺ຕຸ, ມາ ລູຂໍ; ສີຆຎ຺ເຎວ ເມ ເທນ຺ຕຸ, ມາ ທນ຺ຘໍ; ສກ຺ກຈ຺ຈຎ຺ເຎວ ເມ ເທນ຺ຕຸ, ມາ ອສກ຺ກຈ຺ຈ’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກສ຺ສປສ຺ສ ເອວໍຈິຕ຺ຕສ຺ສ ກຸລານິ ອຸປສງ຺ກມໂຕ ນ ເທນ຺ຕິ; ເຕນ ກສ຺ສໂປ ນ ສນ຺ທີຍຕິ; ໂສ ນ ຕໂຕນິທານໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວທຍຕິ. ໂຖກໍ ເທນ຺ຕິ, ໂນ ພຫຸກໍ; ເຕນ ກສ຺ສໂປ ນ ສນ຺ທີຍຕິ; ໂສ ນ ຕໂຕນິທານໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວທຍຕິ. ລູຂໍ ເທນ຺ຕິ, ໂນ ປຓີຕໍ; ເຕນ ກສ຺ສໂປ ນ ສນ຺ທີຍຕິ; ໂສ ນ ຕໂຕນິທານໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວທຍຕິ. ທນ຺ຘໍ ເທນ຺ຕິ, ໂນ ສີຆໍ; ເຕນ ກສ຺ສໂປ ນ ສນ຺ທີຍຕິ; ໂສ ນ ຕໂຕນິທານໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວທຍຕິ. ອສກ຺ກຈ຺ຈໍ ເທນ຺ຕິ, ໂນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ; ເຕນ ກສ຺ສໂປ ນ ສນ຺ທີຍຕິ; ໂສ ນ ຕໂຕນິທານໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວທຍຕິ. ກສ຺ສເປນ ວາ ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອວທິສ຺ສາມິ ໂຍ ວາ ປນສ຺ສ ກສ຺ສປສທິໂສ. ໂອວທິເຕຫິ ຈ ປນ ໂວ ຕຖຕ຺ຕາຍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ຊິຓ຺ຓສຸຕ຺ຕໍ

໑໔໘. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ…ເປ… ຣາຊຄເຫ ເວຬຸວເນ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາກສ຺ສປໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຊິຓ຺ໂຓສິ ທານິ ຕ຺ວໍ, ກສ຺ສປ, ຄຣຸການິ ຈ ເຕ ອິມານິ ສາຓານິ ປໍສຸກູລານິ ນິພ຺ພສນານິ. ຕສ຺ມາຕິຫ ຕ຺ວໍ, ກສ຺ສປ, ຄຫປຕານິ [ຄຫປຕິການິ (ສີ.)] ເຈວ ຈີວຣານິ ຘາເຣຫິ, ນິມນ຺ຕນານິ ຈ ຠຸຎ຺ຊາຫິ, ມມ ຈ ສນ຺ຕິເກ ວິຫຣາຫີ’’ຕິ.

‘‘ອຫໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອາຣຎ຺ຎິໂກ ເຈວ ອາຣຎ຺ຎິກຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ເຈວ ປິຓ຺ຑປາຕິກຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ປໍສຸກູລິໂກ ເຈວ ປໍສຸກູລິກຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ເຕຈີວຣິໂກ ເຈວ ເຕຈີວຣິກຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ເຈວ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ເຈວ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ປວິວິຕ຺ໂຕ ເຈວ ປວິເວກສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ອສໍສຏ຺ໂຐ ເຈວ ອສໍສຄ຺ຄສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ເຈວ ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ສ [ວີຣິຍາຣພ຺ຠສ຺ສ (ກ.)] ຈ ວຓ຺ຓວາທີ’’ຕິ.

‘‘ກິໍ [ກໍ (ກ.)] ປນ ຕ຺ວໍ, ກສ຺ສປ, ອຕ຺ຖວສໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອາຣຎ຺ຎິໂກ ເຈວ ອາຣຎ຺ຎິກຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ເຈວ…ເປ… ປໍສຸກູລິໂກ ເຈວ… ເຕຈີວຣິໂກ ເຈວ… ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ເຈວ… ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ເຈວ… ປວິວິຕ຺ໂຕ ເຈວ… ອສໍສຏ຺ໂຐ ເຈວ… ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ເຈວ ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ’’ຕິ?

‘‘ທ຺ເວ ຂ຺ວາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຖວເສ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອາຣຎ຺ຎິໂກ ເຈວ ອາຣຎ຺ຎິກຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ເຈວ…ເປ… ປໍສຸກູລິໂກ ເຈວ… ເຕຈີວຣິໂກ ເຈວ… ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ເຈວ… ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ເຈວ… ປວິວິຕ຺ໂຕ ເຈວ… ອສໍສຏ຺ໂຐ ເຈວ… ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ເຈວ ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ. ອຕ຺ຕໂນ ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ, ປຈ຺ຉິມຎ຺ຈ ຊນຕໍ ອນຸກມ຺ປມາໂນ – ‘ອປ຺ເປວ ນາມ ປຈ຺ຉິມາ ຊນຕາ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ’ [ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)]. ‘ເຍ ກິຣ ເຕ ອເຫສຸໍ ພຸທ຺ຘານຸພຸທ຺ຘສາວກາ ເຕ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອາຣຎ຺ຎິກາ ເຈວ ອເຫສຸໍ ອາຣຎ຺ຎິກຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທິໂນ…ເປ… ປິຓ຺ຑປາຕິກາ ເຈວ ອເຫສຸໍ …ເປ… ປໍສຸກູລິກາ ເຈວ ອເຫສຸໍ… ເຕຈີວຣິກາ ເຈວ ອເຫສຸໍ… ອປ຺ປິຈ຺ຉາ ເຈວ ອເຫສຸໍ… ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ເຈວ ອເຫສຸໍ… ປວິວິຕ຺ຕາ ເຈວ ອເຫສຸໍ… ອສໍສຏ຺ຐາ ເຈວ ອເຫສຸໍ… ອາຣທ຺ຘວີຣິຍາ ເຈວ ອເຫສຸໍ ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທິໂນ’ຕິ. ເຕ ຕຖຕ຺ຕາຍ ປຏິປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ.

‘‘ອິເມ ຂ຺ວາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທ຺ເວ ອຕ຺ຖວເສ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອາຣຎ຺ຎິໂກ ເຈວ ອາຣຎ຺ຎິກຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ເຈວ…ເປ… ປໍສຸກູລິໂກ ເຈວ… ເຕຈີວຣິໂກ ເຈວ… ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ເຈວ… ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ເຈວ… ປວິວິຕ຺ໂຕ ເຈວ… ອສໍສຏ຺ໂຐ ເຈວ… ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ເຈວ ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ’’ຕິ.

‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ກສ຺ສປ. ພຫຸຊນຫິຕາຍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ກສ຺ສປ, ປຏິປນ຺ໂນ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ ຕ຺ວໍ, ກສ຺ສປ, ສາຓານິ ເຈວ ປໍສຸກູລານິ ຘາເຣຫິ ນິພ຺ພສນານິ, ປິຓ຺ຑາຍ ຈ ຈຣາຫິ, ອຣຎ຺ເຎ ຈ ວິຫຣາຫີ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ໂອວາທສຸຕ຺ຕໍ

໑໔໙. ຣາຊຄເຫ ເວຬຸວເນ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາກສ຺ສປໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂອວທ, ກສ຺ສປ, ຠິກ຺ຂູ; ກໂຣຫິ, ກສ຺ສປ, ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ. ອຫໍ ວາ, ກສ຺ສປ, ຠິກ຺ຂູ ໂອວເທຍ຺ຍໍ ຕ຺ວໍ ວາ; ອຫໍ ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກເຣຍ຺ຍໍ ຕ຺ວໍ ວາ’’ຕິ.

‘‘ທຸພ຺ພຈາ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕຣຫິ ຠິກ຺ຂູ, ໂທວຈສ຺ສກຣເຓຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ, ອກ຺ຂມາ, ອປ຺ປທກ຺ຂິຓຄ຺ຄາຫິໂນ ອນຸສາສນິໍ. ອິຘາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອທ຺ທສໍ ຠຓ຺ຑຎ຺ຈ [ຠຓ຺ຑຸຎ຺ຈ (ສີ.)] ນາມ ຠິກ຺ຂຸໍ ອານນ຺ທສ຺ສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໍ ອຠິຊິກຎ຺ຈ [ອາຠິຎ຺ຊິກຎ຺ຈ (ສີ. ກ.), ອາຠິຊ຺ຊິກຎ຺ຈ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ນາມ ຠິກ຺ຂຸໍ ອນຸຣຸທ຺ຘສ຺ສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຸເຕນ ອຈ຺ຈາວທນ຺ເຕ – ‘ເອຫິ, ຠິກ຺ຂຸ, ໂກ ພຫຸຕຣໍ ຠາສິສ຺ສຕິ, ໂກ ສຸນ຺ທຣຕຣໍ ຠາສິສ຺ສຕິ, ໂກ ຈິຣຕຣໍ ຠາສິສ຺ສຕີ’’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ມມ ວຈເນນ ຠຓ຺ຑຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸໍ ອານນ຺ທສ຺ສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໍ ອຠິຊິກຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸໍ ອນຸຣຸທ຺ຘສ຺ສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໍ ອາມນ຺ເຕຫິ – ‘ສຕ຺ຖາ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ອາມນ຺ເຕຕີ’’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ອາມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ.

‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ເນ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຸເຕນ ອຈ຺ຈາວທຖ – ‘ເອຫິ, ຠິກ຺ຂຸ, ໂກ ພຫຸຕຣໍ ຠາສິສ຺ສຕິ, ໂກ ສຸນ຺ທຣຕຣໍ ຠາສິສ຺ສຕິ, ໂກ ຈິຣຕຣໍ ຠາສິສ຺ສຕີ’’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເມ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາຖ – ‘ເອຖ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຸເຕນ ອຈ຺ຈາວທຖ – ເອຫິ, ຠິກ຺ຂຸ, ໂກ ພຫຸຕຣໍ ຠາສິສ຺ສຕິ, ໂກ ສຸນ຺ທຣຕຣໍ ຠາສິສ຺ສຕິ, ໂກ ຈິຣຕຣໍ ຠາສິສ຺ສຕີ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ໂນ ເຈ ກິຣ ເມ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາຖ, ອຖ ກິໍ ຈຣຫິ ຕຸມ຺ເຫ, ໂມຆປຸຣິສາ, ກິໍ ຊານນ຺ຕາ ກິໍ ປສ຺ສນ຺ຕາ ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ປພ຺ພຊິຕາ ສມານາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຸເຕນ ອຈ຺ຈາວທຖ – ‘ເອຫິ, ຠິກ຺ຂຸ, ໂກ ພຫຸຕຣໍ ຠາສິສ຺ສຕິ, ໂກ ສຸນ຺ທຣຕຣໍ ຠາສິສ຺ສຕິ, ໂກ ຈິຣຕຣໍ ຠາສິສ຺ສຕີ’’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປາເທສຸ ສິຣສາ ນິປຕິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອຈ຺ຈໂຍ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ອຈ຺ຈຄມາ, ຍຖາພາເລ ຍຖາມູຬ຺ເຫ ຍຖາອກຸສເລ [ຍຖາ ພາເລ ຍຖາ ມູຬ຺ເຫ ຍຖາ ອກຸສເລ (ປີ.), ຍຖາພາລໍ ຍຖາມູຬ຺ຫໍ ຍຖາອກຸສລໍ (?)], ເຍ ມຍໍ ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ປພ຺ພຊິຕາ ສມານາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຸເຕນ ອຈ຺ຈາວທິມ຺ຫ – ‘ເອຫິ, ຠິກ຺ຂຸ, ໂກ ພຫຸຕຣໍ ຠາສິສ຺ສຕິ, ໂກ ສຸນ຺ທຣຕຣໍ ຠາສິສ຺ສຕິ, ໂກ ຈິຣຕຣໍ ຠາສິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເຕສໍ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ອາຍຕິໍ ສໍວຣາຍາ’’ຕິ.

‘‘ຕຄ຺ຆ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຈ຺ຈໂຍ ອຈ຺ຈຄມາ ຍຖາພາເລ ຍຖາມູຬ຺ເຫ ຍຖາອກຸສເລ, ເຍ ຕຸມ຺ເຫ ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ປພ຺ພຊິຕາ ສມານາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຸເຕນ ອຈ຺ຈາວທິຕ຺ຖ – ‘ເອຫິ, ຠິກ຺ຂຸ, ໂກ ພຫຸຕຣໍ ຠາສິສ຺ສຕິ, ໂກ ສຸນ຺ທຣຕຣໍ ຠາສິສ຺ສຕິ, ໂກ ຈິຣຕຣໍ ຠາສິສ຺ສຕີ’ຕິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ທິສ຺ວາ ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກໂຣຖ, ຕໍ ໂວ ມຍໍ [ມຍໍ ອຈ຺ຈຍໍ (ສີ.)] ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມ. ວຸທ຺ຘິ ເຫສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ໂຍ ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ທິສ຺ວາ ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກໂຣຕິ ອາຍຕິຎ຺ຈ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ທຸຕິຍໂອວາທສຸຕ຺ຕໍ

໑໕໐. ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ [ສາວຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຣ-ເອຕທໂວຈ (ສີ.)]. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ…ເປ… ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາກສ຺ສປໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂອວທ, ກສ຺ສປ, ຠິກ຺ຂູ; ກໂຣຫິ, ກສ຺ສປ, ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ. ອຫໍ ວາ, ກສ຺ສປ, ຠິກ຺ຂູ ໂອວເທຍ຺ຍໍ ຕ຺ວໍ ວາ; ອຫໍ ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກເຣຍ຺ຍໍ ຕ຺ວໍ ວາ’’ຕິ.

‘‘ທຸພ຺ພຈາ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕຣຫິ ຠິກ຺ຂູ, ໂທວຈສ຺ສກຣເຓຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ອກ຺ຂມາ ອປ຺ປທກ຺ຂິຓຄ຺ຄາຫິໂນ ອນຸສາສນິໍ. ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ, ຠນ຺ເຕ, ສທ຺ຘາ ນຕ຺ຖິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ຫິຣີ [ຫິຣິ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)] ນຕ຺ຖິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ນຕ຺ຖິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ວີຣິຍໍ ນຕ຺ຖິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ປຎ຺ຎາ ນຕ຺ຖິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ຕສ຺ສ ຍາ ຣຕ຺ຕິ ວາ ທິວໂສ ວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ [ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ (ສີ.)], ຫານິເຍວ ປາຏິກງ຺ຂາ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ໂນ ວຸທ຺ຘິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ກາຬປກ຺ເຂ ຈນ຺ທສ຺ສ ຍາ ຣຕ຺ຕິ ວາ ທິວໂສ ວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຫາຍເຕວ ວຓ຺ເຓນ, ຫາຍຕິ ມຓ຺ຑເລນ, ຫາຍຕິ ອາຠາຍ, ຫາຍຕິ ອາໂຣຫປຣິຓາເຫນ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ສທ຺ຘາ ນຕ຺ຖິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ…ເປ… ຫິຣີ ນຕ຺ຖິ… ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ນຕ຺ຖິ … ວີຣິຍໍ ນຕ຺ຖິ… ປຎ຺ຎາ ນຕ຺ຖິ… ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຕສ຺ສ ຍາ ຣຕ຺ຕິ ວາ ທິວໂສ ວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຫານິເຍວ ປາຏິກງ຺ຂາ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ໂນ ວຸທ຺ຘິ.

‘‘‘ອສ຺ສທ຺ໂຘ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ’ຕິ, ຠນ຺ເຕ, ປຣິຫານເມຕໍ; ‘ອຫິຣິໂກ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ’ຕິ, ຠນ຺ເຕ, ປຣິຫານເມຕໍ; ‘ອໂນຕ຺ຕປ຺ປີ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ’ຕິ, ຠນ຺ເຕ, ປຣິຫານເມຕໍ; ‘ກຸສີໂຕ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ’ຕິ, ຠນ຺ເຕ, ປຣິຫານເມຕໍ; ‘ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ’ຕິ, ຠນ຺ເຕ, ປຣິຫານເມຕໍ; ‘ໂກຘໂນ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ’ຕິ, ຠນ຺ເຕ, ປຣິຫານເມຕໍ; ‘ອຸປນາຫີ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ’ຕິ, ຠນ຺ເຕ, ປຣິຫານເມຕໍ; ‘ນ ສນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູ ໂອວາທກາ’ຕິ, ຠນ຺ເຕ, ປຣິຫານເມຕໍ.

‘‘ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ, ຠນ຺ເຕ, ສທ຺ຘາ ອຕ຺ຖິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ຫິຣີ ອຕ຺ຖິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ອຕ຺ຖິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ວີຣິຍໍ ອຕ຺ຖິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ປຎ຺ຎາ ອຕ຺ຖິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ຕສ຺ສ ຍາ ຣຕ຺ຕິ ວາ ທິວໂສ ວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ວຸທ຺ຘິເຍວ ປາຏິກງ຺ຂາ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ຊຸຓ຺ຫປກ຺ເຂ ຈນ຺ທສ຺ສ ຍາ ຣຕ຺ຕິ ວາ ທິວໂສ ວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ວຑ຺ຒເຕວ ວຓ຺ເຓນ, ວຑ຺ຒຕິ ມຓ຺ຑເລນ, ວຑ຺ຒຕິ ອາຠາຍ, ວຑ຺ຒຕິ ອາໂຣຫປຣິຓາເຫນ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ສທ຺ຘາ ອຕ຺ຖິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ… ຫິຣີ ອຕ຺ຖິ…ເປ… ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ອຕ຺ຖິ… ວີຣິຍໍ ອຕ຺ຖິ… ປຎ຺ຎາ ອຕ຺ຖິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຕສ຺ສ ຍາ ຣຕ຺ຕິ ວາ ທິວໂສ ວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ວຸທ຺ຘິເຍວ ປາຏິກງ຺ຂາ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘‘ສທ຺ໂຘ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ’ຕິ, ຠນ຺ເຕ, ອປຣິຫານເມຕໍ; ‘ຫິຣິມາ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ’ຕິ, ຠນ຺ເຕ, ອປຣິຫານເມຕໍ; ‘ໂອຕ຺ຕປ຺ປີ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ’ຕິ, ຠນ຺ເຕ, ອປຣິຫານເມຕໍ; ‘ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ’ຕິ, ຠນ຺ເຕ, ອປຣິຫານເມຕໍ; ‘ປຎ຺ຎວາ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ’ຕິ, ຠນ຺ເຕ, ອປຣິຫານເມຕໍ; ‘ອກ຺ໂກຘໂນ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ’ຕິ, ຠນ຺ເຕ, ອປຣິຫານເມຕໍ; ‘ອນຸປນາຫີ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ’ຕິ, ຠນ຺ເຕ, ອປຣິຫານເມຕໍ; ‘ສນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູ ໂອວາທກາ’ຕິ, ຠນ຺ເຕ, ອປຣິຫານເມຕ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ກສ຺ສປ. ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ, ກສ຺ສປ, ສທ຺ຘາ ນຕ຺ຖິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ…ເປ… ຫິຣີ ນຕ຺ຖິ… ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ນຕ຺ຖິ… ວີຣິຍໍ ນຕ຺ຖິ… ປຎ຺ຎາ ນຕ຺ຖິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຕສ຺ສ ຍາ ຣຕ຺ຕິ ວາ ທິວໂສ ວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຫານິເຍວ ປາຏິກງ຺ຂາ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ໂນ ວຸທ຺ຘິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ກສ຺ສປ, ກາຬປກ຺ເຂ ຈນ຺ທສ຺ສ ຍາ ຣຕ຺ຕິ ວາ ທິວໂສ ວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຫາຍເຕວ ວຓ຺ເຓນ…ເປ… ຫາຍຕິ ອາໂຣຫປຣິຓາເຫນ. ເອວເມວ ໂຂ, ກສ຺ສປ, ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ສທ຺ຘາ ນຕ຺ຖິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ…ເປ… ຫິຣີ ນຕ຺ຖິ… ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ນຕ຺ຖິ… ວີຣິຍໍ ນຕ຺ຖິ… ປຎ຺ຎາ ນຕ຺ຖິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຕສ຺ສ ຍາ ຣຕ຺ຕິ ວາ ທິວໂສ ວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຫານິເຍວ ປາຏິກງ຺ຂາ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ໂນ ວຸທ຺ຘິ. ‘ອສ຺ສທ຺ໂຘ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ’ຕິ, ກສ຺ສປ, ປຣິຫານເມຕໍ; ອຫິຣິໂກ…ເປ… ອໂນຕ຺ຕປ຺ປີ… ກຸສີໂຕ… ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ… ໂກຘໂນ… ‘ອຸປນາຫີ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ’ຕິ, ກສ຺ສປ, ປຣິຫານເມຕໍ; ‘ນ ສນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູ ໂອວາທກາ’ຕິ, ກສ຺ສປ, ປຣິຫານເມຕໍ.

‘‘ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ, ກສ຺ສປ, ສທ຺ຘາ ອຕ຺ຖິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ…ເປ… ຫິຣີ ອຕ຺ຖິ… ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ອຕ຺ຖິ… ວີຣິຍໍ ອຕ຺ຖິ… ປຎ຺ຎາ ອຕ຺ຖິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຕສ຺ສ ຍາ ຣຕ຺ຕິ ວາ ທິວໂສ ວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ວຸທ຺ຘິເຍວ ປາຏິກງ຺ຂາ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ກສ຺ສປ, ຊຸຓ຺ຫປກ຺ເຂ ຈນ຺ທສ຺ສ ຍາ ຣຕ຺ຕິ ວາ ທິວໂສ ວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ວຑ຺ຒເຕວ ວຓ຺ເຓນ, ວຑ຺ຒຕິ ມຓ຺ຑເລນ, ວຑ຺ຒຕິ ອາຠາຍ, ວຑ຺ຒຕິ ອາໂຣຫປຣິຓາເຫນ. ເອວເມວ ໂຂ, ກສ຺ສປ, ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ສທ຺ຘາ ອຕ຺ຖິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຫິຣີ ອຕ຺ຖິ… ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ອຕ຺ຖິ… ວີຣິຍໍ ອຕ຺ຖິ… ປຎ຺ຎາ ອຕ຺ຖິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຕສ຺ສ ຍາ ຣຕ຺ຕິ ວາ ທິວໂສ ວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ວຸທ຺ຘິເຍວ ປາຏິກງ຺ຂາ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘‘ສທ຺ໂຘ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ’ຕິ, ກສ຺ສປ, ອປຣິຫານເມຕໍ; ຫິຣິມາ…ເປ… ໂອຕ຺ຕປ຺ປີ… ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ… ປຎ຺ຎວາ… ອກ຺ໂກຘໂນ… ‘ອນຸປນາຫີ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ’ຕິ, ກສ຺ສປ, ອປຣິຫານເມຕໍ; ‘ສນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູ ໂອວາທກາ’ຕິ, ກສ຺ສປ, ອປຣິຫານເມຕ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ຕຕິຍໂອວາທສຸຕ຺ຕໍ

໑໕໑. ຣາຊຄເຫ ກລນ຺ທກນິວາເປ [ສາວຕ຺ຖິ, ອາຣາເມ (ສີ.)]. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາກສ຺ສປໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂອວທ, ກສ຺ສປ, ຠິກ຺ຂູ; ກໂຣຫິ, ກສ຺ສປ, ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ. ອຫໍ ວາ, ກສ຺ສປ, ຠິກ຺ຂູນໍ ໂອວເທຍ຺ຍໍ ຕ຺ວໍ ວາ; ອຫໍ ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກເຣຍ຺ຍໍ ຕ຺ວໍ ວາ’’ຕິ.

‘‘ທຸພ຺ພຈາ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕຣຫິ ຠິກ຺ຂູ, ໂທວຈສ຺ສກຣເຓຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ, ອກ຺ຂມາ, ອປ຺ປທກ຺ຂິຓຄ຺ຄາຫິໂນ ອນຸສາສນີ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຕຖາ ຫິ ປນ, ກສ຺ສປ, ປຸພ຺ເພ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ອາຣຎ຺ຎິກາ ເຈວ ອເຫສຸໍ ອາຣຎ຺ຎິກຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທິໂນ, ປິຓ຺ຑປາຕິກາ ເຈວ ອເຫສຸໍ ປິຓ຺ຑປາຕິກຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທິໂນ, ປໍສຸກູລິກາ ເຈວ ອເຫສຸໍ ປໍສຸກູລິກຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທິໂນ, ເຕຈີວຣິກາ ເຈວ ອເຫສຸໍ ເຕຈີວຣິກຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທິໂນ, ອປ຺ປິຈ຺ຉາ ເຈວ ອເຫສຸໍ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ຈ ວຓ຺ຓວາທິໂນ, ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ເຈວ ອເຫສຸໍ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ຈ ວຓ຺ຓວາທິໂນ, ປວິວິຕ຺ຕາ ເຈວ ອເຫສຸໍ ປວິເວກສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທິໂນ, ອສໍສຏ຺ຐາ ເຈວ ອເຫສຸໍ ອສໍສຄ຺ຄສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທິໂນ, ອາຣທ຺ຘວີຣິຍາ ເຈວ ອເຫສຸໍ ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທິໂນ.

‘‘ຕຕ຺ຣ ໂຍ ໂຫຕິ ຠິກ຺ຂຸ ອາຣຎ຺ຎິໂກ ເຈວ ອາຣຎ຺ຎິກຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ເຈວ ປິຓ຺ຑປາຕິກຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ປໍສຸກູລິໂກ ເຈວ ປໍສຸກູລິກຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ເຕຈີວຣິໂກ ເຈວ ເຕຈີວຣິກຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ເຈວ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ເຈວ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ປວິວິຕ຺ໂຕ ເຈວ ປວິເວກສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ອສໍສຏ຺ໂຐ ເຈວ ອສໍສຄ຺ຄສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ເຈວ ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ຕໍ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ອາສເນນ ນິມນ຺ເຕນ຺ຕິ – ‘ເອຫິ, ຠິກ຺ຂຸ, ໂກ ນາມາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ, ຠທ຺ທໂກ ວຕາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ, ສິກ຺ຂາກາໂມ ວຕາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ; ເອຫິ, ຠິກ຺ຂຸ, ອິທໍ ອາສນໍ ນິສີທາຫີ’’’ຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ກສ຺ສປ, ນວານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ໂຍ ກິຣ ໂສ ໂຫຕິ ຠິກ຺ຂຸ ອາຣຎ຺ຎິໂກ ເຈວ ອາຣຎ຺ຎິກຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ເຈວ…ເປ… ປໍສຸກູລິໂກ ເຈວ… ເຕຈີວຣິໂກ ເຈວ… ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ເຈວ… ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ເຈວ… ປວິວິຕ຺ໂຕ ເຈວ… ອສໍສຏ຺ໂຐ ເຈວ… ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ເຈວ ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ຕໍ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ອາສເນນ ນິມນ຺ເຕນ຺ຕິ – ເອຫິ, ຠິກ຺ຂຸ, ໂກ ນາມາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ, ຠທ຺ທໂກ ວຕາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ, ສິກ຺ຂາກາໂມ ວຕາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ; ເອຫິ, ຠິກ຺ຂຸ, ອິທໍ ອາສນໍ ນິສີທາຫີ’ຕິ. ເຕ ຕຖຕ຺ຕາຍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ; ເຕສໍ ຕໍ ໂຫຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ.

‘‘ເອຕຣຫິ ປນ, ກສ຺ສປ, ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ນ ເຈວ ອາຣຎ຺ຎິກາ ນ ຈ ອາຣຎ຺ຎິກຕ຺ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓວາທິໂນ, ນ ເຈວ ປິຓ຺ຑປາຕິກາ ນ ຈ ປິຓ຺ຑປາຕິກຕ຺ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓວາທິໂນ, ນ ເຈວ ປໍສຸກູລິກາ ນ ຈ ປໍສຸກູລິກຕ຺ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓວາທິໂນ, ນ ເຈວ ເຕຈີວຣິກາ ນ ຈ ເຕຈີວຣິກຕ຺ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓວາທິໂນ, ນ ເຈວ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ ນ ຈ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ວຓ຺ຓວາທິໂນ, ນ ເຈວ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ນ ຈ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ວຓ຺ຓວາທິໂນ, ນ ເຈວ ປວິວິຕ຺ຕາ ນ ຈ ປວິເວກສ຺ສ ວຓ຺ຓວາທິໂນ, ນ ເຈວ ອສໍສຏ຺ຐາ ນ ຈ ອສໍສຄ຺ຄສ຺ສ ວຓ຺ຓວາທິໂນ, ນ ເຈວ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍາ ນ ຈ ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ສ ວຓ຺ຓວາທິໂນ.

‘‘ຕຕ຺ຣ ໂຍ ໂຫຕິ ຠິກ຺ຂຸ ຎາໂຕ ຍສສ຺ສີ ລາຠີ ຈີວຣ-ປິຓ຺ຑປາຕ-ເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ ຕໍ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ອາສເນນ ນິມນ຺ເຕນ຺ຕິ – ‘ເອຫິ, ຠິກ຺ຂຸ, ໂກ ນາມາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ, ຠທ຺ທໂກ ວຕາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ, ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິກາໂມ ວຕາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ; ເອຫິ, ຠິກ຺ຂຸ, ອິທໍ ອາສນໍ ນິສີທາຫີ’’’ຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ກສ຺ສປ, ນວານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ໂຍ ກິຣ ໂສ ໂຫຕິ ຠິກ຺ຂຸ ຎາໂຕ ຍສສ຺ສີ ລາຠີ ຈີວຣ-ປິຓ຺ຑປາຕ-ເສນາສນ-ຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ ຕໍ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ອາສເນນ ນິມນ຺ເຕນ຺ຕິ – ເອຫິ, ຠິກ຺ຂຸ, ໂກ ນາມາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ, ຠທ຺ທໂກ ວຕາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ, ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິກາໂມ ວຕາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ; ເອຫິ, ຠິກ຺ຂຸ, ອິທໍ ອາສນໍ ນິສີທາຫີ’ຕິ. ເຕ ຕຖຕ຺ຕາຍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເຕສໍ ຕໍ ໂຫຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ. ຍຎ຺ຫິ ຕໍ, ກສ຺ສປ, ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຸປທ຺ທຸຕາ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣູປທ຺ທເວນ ອຠິປຕ຺ຖນາ [ອຠິຠວນາ (ສີ.)] ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິອຠິປຕ຺ຖເນນາ’ຕິ [ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິອຠິຠວເນນາຕິ (ສີ.)], ເອຕຣຫິ ຕໍ, ກສ຺ສປ, ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຸປທ຺ທຸຕາ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣູປທ຺ທເວນ ອຠິປຕ຺ຖນາ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິອຠິປຕ຺ຖເນນາ’’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ຌານາຠິຎ຺ຎສຸຕ຺ຕໍ

໑໕໒. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ…ເປ… ‘‘ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂາມິ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ. ກສ຺ສໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂຕິ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ’’.

‘‘ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂາມິ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມ຺ປສາທນໍ ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ. ກສ຺ສໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂຕິ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ…ເປ… ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ.

‘‘ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂາມິ ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ ອຸເປກ຺ຂໂກ ຈ ວິຫຣາມິ ສໂຕ ຈ ສມ຺ປຊາໂນ ສຸຂຎ຺ຈ ກາເຍນ ປຏິສໍເວເທມິ, ຍໍ ຕໍ ອຣິຍາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ – ‘ອຸເປກ຺ຂໂກ ສຕິມາ ສຸຂວິຫາຣີ’ຕິ ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ. ກສ຺ສໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂຕິ ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ ອຸເປກ຺ຂໂກ ຈ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ຈ ສມ຺ປຊາໂນ, ສຸຂຎ຺ຈ ກາເຍນ ປຏິສໍເວເທຕິ, ຍໍ ຕໍ ອຣິຍາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ – ‘ອຸເປກ຺ຂໂກ ສຕິມາ ສຸຂວິຫາຣີ’ຕິ ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ.

‘‘ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂາມິ ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ປຸພ຺ເພວ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ. ກສ຺ສໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂຕິ ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ …ເປ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ.

‘‘ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂາມິ ສພ຺ພໂສ ຣູປສຎ຺ຎານໍ ສມຕິກ຺ກມາ ປຏິຆສຎ຺ຎານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ ອມນສິກາຣາ ອນນ຺ໂຕ ອາກາໂສຕິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ. ກສ຺ສໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂຕິ ສພ຺ພໂສ ຣູປສຎ຺ຎານໍ ສມຕິກ຺ກມາ…ເປ… ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ.

‘‘ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂາມິ ສພ຺ພໂສ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ອນນ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ. ກສ຺ສໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂຕິ ສພ຺ພໂສ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ອນນ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ.

‘‘ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂາມິ ສພ຺ພໂສ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ‘ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີ’ຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ. ກສ຺ສໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂຕິ…ເປ… ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ.

‘‘ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂາມິ ສພ຺ພໂສ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ. ກສ຺ສໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂຕິ…ເປ… ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ.

‘‘ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂາມິ ສພ຺ພໂສ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ. ກສ຺ສໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ.

‘‘ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂາມິ ອເນກວິຫິຕໍ ອິທ຺ຘິວິຘໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠມິ – ເອໂກປິ ຫຸຕ຺ວາ ພຫຸຘາ ໂຫມິ, ພຫຸຘາປິ ຫຸຕ຺ວາ ເອໂກ ໂຫມິ; ອາວິຠາວໍ, ຕິໂຣຠາວໍ, ຕິໂຣກຸຏ຺ຏໍ, ຕິໂຣປາກາຣໍ, ຕິໂຣປພ຺ພຕໍ, ອສຊ຺ຊມາໂນ ຄຈ຺ຉາມິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ອາກາເສ; ປຖວິຍາປິ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນິມຸຊ຺ຊໍ ກໂຣມິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ອຸທເກ; ອຸທເກປິ ອຠິຊ຺ຊມາເນ ຄຈ຺ຉາມິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ປຖວິຍໍ; ອາກາເສປິ ປລ຺ລງ຺ເກນ ກມາມິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ປກ຺ຂີ ສກຸໂຓ; ອິເມປິ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ ເອວໍມຫິທ຺ຘິເກ ເອວໍມຫານຸຠາເວ ປາຓິນາ ປຣິມສາມິ ປຣິມຊ຺ຊາມິ; ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາປິ ກາເຍນ ວສໍ ວຕ຺ເຕມິ. ກສ຺ສໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂຕິ ອເນກວິຫິຕໍ ອິທ຺ຘິວິຘໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠຕິ…ເປ… ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາປິ ກາເຍນ ວສໍ ວຕ຺ເຕຕິ.

‘‘ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂາມິ ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ວິສຸທ຺ຘາຍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສິກາຍ ອຸໂຠ ສທ຺ເທ ສຸຓາມິ, ທິພ຺ເພ ຈ ມານຸເສ ຈ, ເຍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ຈ. ກສ຺ສໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂຕິ ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ…ເປ… ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ຈ.

‘‘ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂາມິ ປຣສຕ຺ຕານໍ ປຣປຸຄ຺ຄລານໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາມິ – ສຣາຄໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ສຣາຄໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາມິ, ວີຕຣາຄໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ວີຕຣາຄໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາມິ, ສໂທສໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ…ເປ… ວີຕໂທສໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ… ສໂມຫໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ… ວີຕໂມຫໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ… ສໍຂິຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ… ວິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ… ມຫຄ຺ຄຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ… ອມຫຄ຺ຄຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ… ສອຸຕ຺ຕຣໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ… ສມາຫິຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ… ອສມາຫິຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ… ວິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ… ອວິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ອວິມຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາມິ. ກສ຺ສໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂຕິ ປຣສຕ຺ຕານໍ ປຣປຸຄ຺ຄລານໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາຕິ – ສຣາຄໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ສຣາຄໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຕິ…ເປ… ອວິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ອວິມຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຕິ.

‘‘ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂາມິ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣາມິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ ທ຺ເວປິ ຊາຕິໂຍ ຕິສ຺ໂສປິ ຊາຕິໂຍ ຈຕສ຺ໂສປິ ຊາຕິໂຍ ປຎ຺ຈປິ ຊາຕິໂຍ ທສປິ ຊາຕິໂຍ ວີສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ຕິໍສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ຈຕ຺ຕາລີສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ປຎ຺ຎາສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ຊາຕິສຕມ຺ປິ ຊາຕິສຫສ຺ສມ຺ປິ ຊາຕິສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ, ອເນເກປິ ສໍວຏ຺ຏກປ຺ເປ ອເນເກປິ ວິວຏ຺ຏກປ຺ເປ ອເນເກປິ ສໍວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏກປ຺ເປ – ‘ອມຸຕ຺ຣາສິໍ ເອວໍນາໂມ ເອວໍໂຄຕ຺ໂຕ ເອວໍວຓ຺ໂຓ ເອວມາຫາໂຣ ເອວໍສຸຂທຸກ຺ຂປ຺ປຏິສໍເວທີ ເອວມາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ, ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອມຸຕ຺ຣ ອຸທປາທິໍ; ຕຕ຺ຣາປາສິໍ ເອວໍນາໂມ ເອວໍໂຄຕ຺ໂຕ ເອວໍວຓ຺ໂຓ ເອວມາຫາໂຣ ເອວໍສຸຂທຸກ຺ຂປ຺ປຏິສໍເວທີ ເອວມາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ, ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອິຘູປປນ຺ໂນ’ຕິ. ອິຕິ ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣາມິ. ກສ຺ສໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂຕິ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ…ເປ… ອິຕິ ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ.

‘‘ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂາມິ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສາມິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ, ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາມິ – ‘ອິເມ ວຕ, ໂຠນ຺ໂຕ, ສຕ຺ຕາ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ອຣິຍານໍ ອຸປວາທກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາ; ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປນ຺ນາ, ອິເມ ວາ ປນ, ໂຠນ຺ໂຕ, ສຕ຺ຕາ ກາຍສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ວຈີສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ມໂນສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ອຣິຍານໍ ອນຸປວາທກາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາ; ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປນ຺ນາ’ຕິ. ອິຕິ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສາມິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ, ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາມິ. ກສ຺ສໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂຕິ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕິ ຈວມາເນ…ເປ… ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕິ.

‘‘ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ. ກສ຺ສໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’’ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ອຸປສ຺ສຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໕໓. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາກສ຺ສປໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຍາມ, ຠນ຺ເຕ ກສ຺ສປ, ເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສໂຍ ເຕນຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ພຫຸກິຈ຺ໂຈ ຕ຺ວໍ ພຫຸກຣຓີໂຍ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາກສ຺ສປໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຍາມ, ຠນ຺ເຕ ກສ຺ສປ, ເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສໂຍ ເຕນຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ພຫຸກິຈ຺ໂຈ ຕ຺ວໍ ພຫຸກຣຓີໂຍ’’ຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາກສ຺ສປໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຍາມ, ຠນ຺ເຕ ກສ຺ສປ, ເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສໂຍ ເຕນຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ປຈ຺ຉາສມເຓນ ເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສໂຍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເຍນາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາກສ຺ສປໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສສິ ສມາທເປສິ ສມຸຕ຺ເຕເຊສິ ສມ຺ປຫໍເສສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສມາທເປຕ຺ວາ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕ຺ວາ ສມ຺ປຫໍເສຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ.

ອຖ ໂຂ ຖຸລ຺ລຕິສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸນີ ອນຕ຺ຕມນາ ອນຕ຺ຕມນວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສິ – ‘‘ກິໍ ປນ ອຍ຺ໂຍ ມຫາກສ຺ສໂປ, ອຍ຺ຍສ຺ສ ອານນ຺ທສ຺ສ ເວເທຫມຸນິໂນ ສມ຺ມຸຂາ ຘມ຺ມໍ ຠາສິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎຕິ? ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ສູຈິວາຓິຊໂກ ສູຈິກາຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສູຈິໍ ວິກ຺ເກຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍ; ເອວເມວ ອຍ຺ໂຍ ມຫາກສ຺ສໂປ ອຍ຺ຍສ຺ສ ອານນ຺ທສ຺ສ ເວເທຫມຸນິໂນ ສມ຺ມຸຂາ ຘມ຺ມໍ ຠາສິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎຕີ’’ຕິ.

ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ຖຸລ຺ລຕິສ຺ສາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອິມໍ ວາຈໍ ຠາສມານາຍ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ອຫໍ ສູຈິວາຓິຊໂກ, ຕ຺ວໍ ສູຈິກາໂຣ; ອຸທາຫຸ ອຫໍ ສູຈິກາໂຣ, ຕ຺ວໍ ສູຈິວາຓິຊໂກ’’ຕິ? ‘‘ຂມ, ຠນ຺ເຕ ກສ຺ສປ, ພາໂລ ມາຕຸຄາໂມ’’ຕິ. ‘‘ອາຄເມຫິ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ມາ ເຕ ສງ຺ໂຆ ອຸຕ຺ຕຣິ ອຸປປຣິກ຺ຂິ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ອປິ ນຸ ຕ຺ວໍ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ອຸປນີໂຕ – ‘ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂາມິ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ. ອານນ຺ໂທປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂຕິ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ອຫໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ອຸປນີໂຕ – ‘ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂາມິ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ. ກສ຺ສໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂຕິ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ…ເປ… ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’ຕິ…ເປ…. (ນວນ຺ນໍ ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣສມາປຕ຺ຕີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນຎ຺ຈ ອຠິຎ຺ຎານໍ ເອວໍ ວິຕ຺ຖາໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ.)

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ອປິ ນຸ ຕ຺ວໍ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ອຸປນີໂຕ – ‘ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ. ອານນ຺ໂທປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ອຫໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ອຸປນີໂຕ – ‘ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ. ກສ຺ສໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’’’ຕິ.

‘‘ສຕ຺ຕຣຕນໍ ວາ, ອາວຸໂສ, ນາຄໍ ອຑ຺ຒຏ຺ຐມຣຕນໍ ວາ ຕາລປຕ຺ຕິກາຍ ຉາເທຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍ, ໂຍ ເມ ຉ ອຠິຎ຺ຎາ ຉາເທຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ຈວິຕ຺ຖ ຈ ປນ ຖຸລ຺ລຕິສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸນີ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍມ຺ຫາຕິ. ທສມໍ.

໑໑. ຈີວຣສຸຕ຺ຕໍ

໑໕໔. ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ທກ຺ຂິຓຄິຣິສ຺ມິໍ ຈາຣິກໍ ຈຣຕິ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ຕິໍສມຕ຺ຕາ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂນ ຠິກ຺ຂູ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕາ ຠວນ຺ຕິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ກຸມາຣຠູຕາ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ທກ຺ຂິຓຄິຣິສ຺ມິໍ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ຈາຣິກໍ ຈຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຣາຊຄຫໍ ເວຬຸວນໍ ກລນ຺ທກນິວາໂປ ເຍນາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາກສ຺ສປໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຕິ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ອຕ຺ຖວເສ ປຏິຈ຺ຈ ຠຄວຕາ ກຸເລສຸ ຕິກໂຠຊນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ຕໂຍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ກສ຺ສປ, ອຕ຺ຖວເສ ປຏິຈ຺ຈ ຠຄວຕາ ກຸເລສຸ ຕິກໂຠຊນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ – ທຸມ຺ມງ຺ກູນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ນິຄ຺ຄຫາຍ ເປສລານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຜາສຸວິຫາຣາຍ, ມາ ປາປິຈ຺ຉາ ປກ຺ຂໍ ນິສ຺ສາຍ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍຸໍ [ວິນຍປິຏເກ ຈູຬວຄ຺ເຄ ສໍຆເຠທກກ຺ຂນ຺ຘເກ ວຊິຣພຸທ຺ຘິຍໍ ອຎ຺ຎຖາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ທສ຺ສິໂຕ], ກຸລານຸທ຺ທຍຕາຍ ຈ. ອິເມ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ກສ຺ສປ, ຕໂຍ ອຕ຺ຖວເສ ປຏິຈ຺ຈ ຠຄວຕາ ກຸເລສຸ ຕິກໂຠຊນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຖ ກິຎ຺ຈຣຫິ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ອິເມຫິ ນເວຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາເຣຫິ ໂຠຊເນ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎູຫິ ຊາຄຣິຍໍ ອນນຸຍຸຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຈາຣິກໍ ຈຣສິ? ສສ຺ສຆາຕໍ ມຎ຺ເຎ ຈຣສິ, ກຸລູປຆາຕໍ ມຎ຺ເຎ ຈຣສິ. ໂອລຸຊ຺ຊຕິ [ອຸລ຺ລຸຊ຺ຊຕິ (ສີ. ອຏ຺ຐກຖາສຸ ຈ)] ໂຂ ເຕ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ປຣິສາ; ປລຸຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂຂ ເຕ, ອາວຸໂສ, ນວປ຺ປາຍາ. ນ ວາຍໍ ກຸມາຣໂກ ມຕ຺ຕມຎ຺ຎາສີ’’ຕິ.

‘‘ອປິ ເມ, ຠນ຺ເຕ ກສ຺ສປ, ສິຣສ຺ມິໍ ປລິຕານິ ຊາຕານິ. ອຖ ຈ ປນ ມຍໍ ອຊ຺ຊາປິ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາກສ຺ສປສ຺ສ ກຸມາຣກວາທາ ນ ມຸຈ຺ຈາມາ’’ຕິ. ‘‘ຕຖາ ຫິ ປນ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ອິເມຫິ ນເວຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາເຣຫິ ໂຠຊເນ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎູຫິ ຊາຄຣິຍໍ ອນນຸຍຸຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຈາຣິກໍ ຈຣສິ, ສສ຺ສຆາຕໍ ມຎ຺ເຎ ຈຣສິ, ກຸລູປຆາຕໍ ມຎ຺ເຎ ຈຣສິ. ໂອລຸຊ຺ຊຕິ ໂຂ ເຕ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ປຣິສາ; ປລຸຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂຂ ເຕ, ອາວຸໂສ, ນວປ຺ປາຍາ. [ປລຸຊ຺ຊຕິ ໂຂ ເຕ ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ ປຣິສາ (ກ. ສີ.)] ນ ວາຍໍ ກຸມາຣໂກ ມຕ຺ຕມຎ຺ຎາສີ’’ຕິ.

ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ຖຸລ຺ລນນ຺ທາ ຠິກ຺ຂຸນີ – ‘‘ອຍ຺ເຍນ ກິຣ ມຫາກສ຺ສເປນ ອຍ຺ໂຍ ອານນ຺ໂທ ເວເທຫມຸນິ ກຸມາຣກວາເທນ ອປສາທິໂຕ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຖຸລ຺ລນນ຺ທາ ຠິກ຺ຂຸນີ ອນຕ຺ຕມນາ ອນຕ຺ຕມນວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສິ – ‘‘ກິໍ ປນ ອຍ຺ໂຍ ມຫາກສ຺ສໂປ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍປຸພ຺ໂພ ສມາໂນ ອຍ຺ຍໍ ອານນ຺ທໍ ເວເທຫມຸນິໍ ກຸມາຣກວາເທນ ອປສາເທຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎຕີ’’ຕິ! ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ຖຸລ຺ລນນ຺ທາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອິມໍ ວາຈໍ ຠາສມານາຍ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຕຄ຺ຆາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ຖຸລ຺ລນນ຺ທາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສຫສາ ອປ຺ປຏິສງ຺ຂາ ວາຈາ ຠາສິຕາ. ຍຕ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ, ນາຠິຊານາມິ ອຎ຺ຎໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸທ຺ທິສິຕາ [ອຸທ຺ທິສິຕຸໍ (ສີ. ປີ. ກ.)], ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເຕນ ຠຄວຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ. ປຸພ຺ເພ ເມ, ອາວຸໂສ, ອຄາຣິກຠູຕສ຺ສ ສໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘ສມ຺ພາໂຘ ຆຣາວາໂສ ຣຊາປໂຖ [ຣໂຊປໂຖ (ສີ.)], ອພ຺ໂຠກາໂສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ. ນຍິທໍ ສຸກຣໍ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເອກນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘໍ ສງ຺ຂລິຂິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ. ຍໍນູນາຫໍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ອປເຣນ ສມເຍນ ປຏປິໂລຕິການໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ກາເຣຕ຺ວາ [ກຣິຕ຺ວາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ເຍ ໂລເກ ອຣຫນ຺ໂຕ ເຕ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໍ.

ໂສ ເອວໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ສມາໂນ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ອທ຺ທສໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອນ຺ຕຣາ ຈ ຣາຊຄຫໍ ອນ຺ຕຣາ ຈ ນາຬນ຺ທໍ ພຫຸປຸຕ຺ເຕ ເຈຕິເຍ ນິສິນ຺ນໍ. ທິສ຺ວານ ເມ ເອຕທໂຫສິ – ‘ສຕ຺ຖາຣຎ຺ຈ ວຕາຫໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ, ຠຄວນ຺ຕເມວ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ; ສຸຄຕຎ຺ຈ ວຕາຫໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ, ຠຄວນ຺ຕເມວ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ; ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຎ຺ຈ ວຕາຫໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ; ຠຄວນ຺ຕເມວ ປສ຺ເສຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ຕຕ຺ເຖວ ຠຄວໂຕ ປາເທສຸ ສິຣສາ ນິປຕິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ສຕ຺ຖາ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ, ສາວໂກຫມສ຺ມິ; ສຕ຺ຖາ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ, ສາວໂກຫມສ຺ມີ’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ມໍ, ອາວຸໂສ, ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘ໂຍ ໂຂ, ກສ຺ສປ, ເອວໍ ສພ຺ພເຈຕສາ ສມນ຺ນາຄຕໍ ສາວກໍ ອຊານຎ຺ເຎວ ວເທຍ຺ຍ ຊານາມີຕິ, ອປສ຺ສຎ຺ເຎວ ວເທຍ຺ຍ ປສ຺ສາມີຕິ, ມຸທ຺ຘາປິ ຕສ຺ສ ວິປເຕຍ຺ຍ. ອຫໍ ໂຂ ປນ, ກສ຺ສປ, ຊານຎ຺ເຎວ ວທາມິ ຊານາມີຕິ, ປສ຺ສຎ຺ເຎວ ວທາມິ ປສ຺ສາມີ’ຕິ.

ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ກສ຺ສປ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ຕິພ຺ພໍ ເມ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ ເຖເຣສຸ ນເວສຸ ມຊ຺ຌິເມສູ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ກສ຺ສປ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ກສ຺ສປ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ສຸຓິສ຺ສາມິ ກຸສລູປສໍຫິຕໍ ສພ຺ພໍ ຕໍ ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ ສພ຺ພເຈຕສາ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ໂອຫິຕໂສໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຓິສ຺ສາມີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ກສ຺ສປ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ກສ຺ສປ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ສາຕສຫຄຕາ ຈ ເມ ກາຍຄຕາສຕິ ນ ວິຊຫິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ກສ຺ສປ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ ມໍ, ອາວຸໂສ, ຠຄວາ ອິມິນາ ໂອວາເທນ ໂອວທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ. ສຕ຺ຕາຫເມວ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ສຣໂຓ [ສາໂຓ (ສີ.)] ຣຏ຺ຐປິຓ຺ຑໍ ຠຸຎ຺ຊິໍ’’. ອຏ຺ຐມິຍາ ອຎ຺ຎາ ອຸທປາທິ.

‘‘ອຖ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠຄວາ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ເຍນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອຖ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ປຏປິໂລຕິການໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ຈຕຸຄ຺ຄຸຓໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ນິສີທຕຸ, ຍໍ ມມສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’ຕິ. ນິສີທິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠຄວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ມໍ, ອາວຸໂສ, ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘ມຸທຸກາ ໂຂ ຕ຺ຍາຍໍ, ກສ຺ສປ, ປຏປິໂລຕິການໍ ສງ຺ຆາຏີ’ຕິ. ‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ປຏປິໂລຕິການໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’ຕິ. ‘ຘາເຣສ຺ສສິ ປນ ເມ ຕ຺ວໍ, ກສ຺ສປ, ສາຓານິ ປໍສຸກູລານິ ນິພ຺ພສນານີ’ຕິ. ‘ຘາເຣສ຺ສາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສາຓານິ ປໍສຸກູລານິ ນິພ຺ພສນານີ’ຕິ. ‘‘ໂສ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ປຏປິໂລຕິການໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ຠຄວໂຕ ປາທາສິໍ. ອຫໍ ປນ ຠຄວໂຕ ສາຓານິ ປໍສຸກູລານິ ນິພ຺ພສນານິ ປຏິປຊ຺ຊິໍ’’.

‘‘ຍຎ຺ຫິ ຕໍ, ອາວຸໂສ, ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຠຄວໂຕ ປຸຕ຺ໂຕ ໂອຣໂສ ມຸຂໂຕ ຊາໂຕ ຘມ຺ມໂຊ ຘມ຺ມນິມ຺ມິໂຕ ຘມ຺ມທາຍາໂທ, ປຏິຄ຺ຄຫິຕານິ [ປຏິຄ຺ຄເຫຕາ (ສີ.)] ສາຓານິ ປໍສຸກູລານິ ນິພ຺ພສນານີ’ຕິ, ມມໍ ຕໍ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຠຄວໂຕ ປຸຕ຺ໂຕ ໂອຣໂສ ມຸຂໂຕ ຊາໂຕ ຘມ຺ມໂຊ ຘມ຺ມນິມ຺ມິໂຕ ຘມ຺ມທາຍາໂທ, ປຏິຄ຺ຄຫິຕານິ ສາຓານິ ປໍສຸກູລານິ ນິພ຺ພສນານີ’’’ຕິ.

‘‘ອຫໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂາມິ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ. ອຫໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຍາວເທ ອາກງ຺ຂາມິ…ເປ… (ນວນ຺ນໍ ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນຎ຺ຈ ອຠິຎ຺ຎານໍ ເອວໍ ວິຕ຺ຖາໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ).

‘‘ອຫໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ; ສຕ຺ຕຣຕນໍ ວາ, ອາວຸໂສ, ນາຄໍ ອຑ຺ຒຏ຺ຐມຣຕນໍ ວາ ຕາລປຕ຺ຕິກາຍ ຉາເທຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍ, ໂຍ ເມ ຉ ອຠິຎ຺ຎາ ຉາເທຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ຈວິຕ຺ຖ ຈ ປນ ຖຸລ຺ລນນ຺ທາ ຠິກ຺ຂຸນີ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍມ຺ຫາຕິ. ເອກາທສມໍ.

໑໒. ປຣໍມຣຓສຸຕ຺ຕໍ

໑໕໕. ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ຈ ມຫາກສ຺ສໂປ ອາຍສ຺ມາ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ພາຣາຓສິຍໍ ວິຫຣນ຺ຕິ ອິສິປຕເນ ມິຄທາເຍ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ມຫາກສ຺ສເປນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາກສ຺ສປໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ກສ຺ສປ, ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’’ຕິ? ‘‘ອພ຺ຍາກຕໍ ໂຂ ເອຕໍ, ອາວຸໂສ, ຠຄວຕາ – ‘ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນາວຸໂສ, ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’’ຕິ? ‘‘ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອພ຺ຍາກຕໍ ຠຄວຕາ – ‘ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’’ຕິ? ‘‘ອພ຺ຍາກຕໍ ໂຂ ເອຕໍ, ອາວຸໂສ, ຠຄວຕາ – ‘ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນາວຸໂສ, ເນວ ໂຫຕິ, ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’’ຕິ? ‘‘ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອພ຺ຍາກຕໍ ຠຄວຕາ – ‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’’’ຕິ. ‘‘ກສ຺ມາ ເຈຕໍ, ອາວຸໂສ, ອພ຺ຍາກຕໍ ຠຄວຕາ’’ຕິ? ‘‘ນ ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ, ອຕ຺ຖສໍຫິຕໍ ນາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກໍ ນ ນິພ຺ພິທາຍ ນ ວິຣາຄາຍ ນ ນິໂຣຘາຍ ນ ອຸປສມາຍ ນ ອຠິຎ຺ຎາຍ ນ ສມ຺ໂພຘາຍ ນ ນິພ຺ພານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ອພ຺ຍາກຕໍ ຠຄວຕາ’’ຕິ.

‘‘ອຖ ກິຎ຺ຈຣຫາວຸໂສ, ພ຺ຍາກຕໍ ຠຄວຕາ’’ຕິ? ‘‘ອິທໍ ‘ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ພ຺ຍາກຕໍ ຠຄວຕາ; ອຍໍ ‘ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’ຕິ ພ຺ຍາກຕໍ ຠຄວຕາ; ອຍໍ ‘ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’ຕິ ພ຺ຍາກຕໍ ຠຄວຕາ; ອຍໍ ‘ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ພ຺ຍາກຕໍ ຠຄວຕາ’’ຕິ. ‘‘ກສ຺ມາ ເຈຕໍ, ອາວຸໂສ, ພ຺ຍາກຕໍ ຠຄວຕາ’’ຕິ? ‘‘ເອຕຎ຺ຫິ, ອາວຸໂສ, ອຕ຺ຖສໍຫິຕໍ ເອຕໍ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກໍ ເອຕໍ ນິພ຺ພິທາຍ ວິຣາຄາຍ ນິໂຣຘາຍ ອຸປສມາຍ ອຠິຎ຺ຎາຍ ສມ຺ໂພຘາຍ ນິພ຺ພານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ພ຺ຍາກຕໍ ຠຄວຕາ’’ຕິ. ທ຺ວາທສມໍ.

໑໓. ສທ຺ຘມ຺ມປ຺ປຕິຣູປກສຸຕ຺ຕໍ

໑໕໖. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ, ເຍນ ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປຕຣານິ ເຈວ ສິກ຺ຂາປທານິ ອເຫສຸໍ ພຫຸຕຣາ ຈ ຠິກ຺ຂູ ອຎ຺ຎາຍ ສຓ຺ຐຫິໍສຸ? ໂກ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ, ເຍເນຕຣຫິ ພຫຸຕຣານິ ເຈວ ສິກ຺ຂາປທານິ ອປ຺ປຕຣາ ຈ ຠິກ຺ຂູ ອຎ຺ຎາຍ ສຓ຺ຐຫນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ເອວຎ຺ເຈຕໍ, ກສ຺ສປ, ໂຫຕິ ສຕ຺ເຕສຸ ຫາຍມາເນສຸ ສທ຺ຘມ຺ເມ ອນ຺ຕຣຘາຍມາເນ, ພຫຸຕຣານິ ເຈວ ສິກ຺ຂາປທານິ ໂຫນ຺ຕິ ອປ຺ປຕຣາ ຈ ຠິກ຺ຂູ ອຎ຺ຎາຍ ສຓ຺ຐຫນ຺ຕິ. ນ ຕາວ, ກສ຺ສປ, ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ອນ຺ຕຣຘານໍ ໂຫຕິ ຍາວ ນ ສທ຺ຘມ຺ມປ຺ປຕິຣູປກໍ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ກສ຺ສປ, ສທ຺ຘມ຺ມປ຺ປຕິຣູປກໍ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຖ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ອນ຺ຕຣຘານໍ ໂຫຕິ’’.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ກສ຺ສປ, ນ ຕາວ ຊາຕຣູປສ຺ສ ອນ຺ຕຣຘານໍ ໂຫຕິ ຍາວ ນ ຊາຕຣູປປ຺ປຕິຣູປກໍ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ກສ຺ສປ, ຊາຕຣູປປ຺ປຕິຣູປກໍ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຖ ຊາຕຣູປສ຺ສ ອນ຺ຕຣຘານໍ ໂຫຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ກສ຺ສປ, ນ ຕາວ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ອນ຺ຕຣຘານໍ ໂຫຕິ ຍາວ ນ ສທ຺ຘມ຺ມປ຺ປຕິຣູປກໍ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ກສ຺ສປ, ສທ຺ຘມ຺ມປ຺ປຕິຣູປກໍ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຖ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ອນ຺ຕຣຘານໍ ໂຫຕິ.

‘‘ນ ໂຂ, ກສ຺ສປ, ປຖວີຘາຕຸ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ອນ຺ຕຣຘາເປຕິ, ນ ອາໂປຘາຕຸ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ອນ຺ຕຣຘາເປຕິ, ນ ເຕໂຊຘາຕຸ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ອນ຺ຕຣຘາເປຕິ, ນ ວາໂຍຘາຕຸ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ອນ຺ຕຣຘາເປຕິ; ອຖ ໂຂ ອິເຘວ ເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂມຆປຸຣິສາ ເຍ ອິມໍ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ອນ຺ຕຣຘາເປນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ກສ຺ສປ, ນາວາ ອາທິເກເນວ ໂອປິລວຕິ; ນ ໂຂ, ກສ຺ສປ, ເອວໍ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ອນ຺ຕຣຘານໍ ໂຫຕິ.

‘‘ປຎ຺ຈ ໂຂເມ, ກສ຺ສປ, ໂອກ຺ກມນິຍາ ຘມ຺ມາ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ສມ຺ໂມສາຍ ອນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ອິຘ, ກສ຺ສປ, ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸປາສກາ ອຸປາສິກາໂຍ ສຕ຺ຖຣິ ອຄາຣວາ ວິຫຣນ຺ຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ສາ, ຘມ຺ເມ ອຄາຣວາ ວິຫຣນ຺ຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ສາ, ສງ຺ເຆ ອຄາຣວາ ວິຫຣນ຺ຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ສາ, ສິກ຺ຂາຍ ອຄາຣວາ ວິຫຣນ຺ຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ສາ, ສມາຘິສ຺ມິໍ ອຄາຣວາ ວິຫຣນ຺ຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ສາ – ອິເມ ໂຂ, ກສ຺ສປ, ປຎ຺ຈ ໂອກ຺ກມນິຍາ ຘມ຺ມາ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ສມ຺ໂມສາຍ ອນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

‘‘ປຎ຺ຈ ໂຂເມ, ກສ຺ສປ, ຘມ຺ມາ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ຐິຕິຍາ ອສມ຺ໂມສາຍ ອນນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ອິຘ, ກສ຺ສປ, ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸປາສກາ ອຸປາສິກາໂຍ ສຕ຺ຖຣິ ສຄາຣວາ ວິຫຣນ຺ຕິ ສປ຺ປຕິສ຺ສາ, ຘມ຺ເມ ສຄາຣວາ ວິຫຣນ຺ຕິ ສປ຺ປຕິສ຺ສາ, ສງ຺ເຆ ສຄາຣວາ ວິຫຣນ຺ຕິ ສປ຺ປຕິສ຺ສາ, ສິກ຺ຂາຍ ສຄາຣວາ ວິຫຣນ຺ຕິ ສປ຺ປຕິສ຺ສາ, ສມາຘິສ຺ມິໍ ສຄາຣວາ ວິຫຣນ຺ຕິ ສປ຺ປຕິສ຺ສາ – ອິເມ ໂຂ, ກສ຺ສປ, ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ຐິຕິຍາ ອສມ຺ໂມສາຍ ອນນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ. ເຕຣສມໍ.

ກສ຺ສປສໍຍຸຕ຺ຕໍ ສມຕ຺ຕໍ.