໑໐. ຠິກ຺ຂຸສໍຍຸຕ຺ຕໍ

໑. ໂກລິຕສຸຕ຺ຕໍ

໒໓໕. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອາວຸໂສ ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ. ‘‘ອາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ.

ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘ ມຍ຺ຫໍ, ອາວຸໂສ, ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘ອຣິໂຍ ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວ, ອຣິໂຍ ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກຕໂມ ນຸ ໂຂ ອຣິໂຍ ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວ’ຕິ? ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ ອາວຸໂສ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມ຺ປສາທນໍ ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຣິໂຍ ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວ’ຕິ. ໂສ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມ຺ປສາທນໍ ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິໍ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອາວຸໂສ, ອິມິນາ ວິຫາເຣນ ວິຫຣໂຕ ວິຕກ຺ກສຫຄຕາ ສຎ຺ຎາ ມນສິກາຣາ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ’’.

‘‘ອຖ ໂຂ ມໍ, ອາວຸໂສ, ຠຄວາ ອິທ຺ຘິຍາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ – ‘ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ມາ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຣິຍໍ ຕຸຓ຺ຫີຠາວໍ ປມາໂທ, ອຣິເຍ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວ ຈິຕ຺ຕໍ ສຓ຺ຐເປຫິ, ອຣິເຍ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວ ຈິຕ຺ຕໍ ເອໂກທິຠາວໍ ກໂຣຫິ, ອຣິເຍ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາທຫາ’ຕິ. ໂສ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ອປເຣນ ສມເຍນ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມ຺ປສາທນໍ ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ. ຍຎ຺ຫິ ຕໍ, ອາວຸໂສ, ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ສຕ຺ຖາຣາ ອນຸຄ຺ຄຫິໂຕ ສາວໂກ ມຫາຠິຎ຺ຎຕໍ ປຕ຺ໂຕ’ຕິ, ມມໍ ຕໍ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ສຕ຺ຖາຣາ ອນຸຄ຺ຄຫິໂຕ ສາວໂກ ມຫາຠິຎ຺ຎຕໍ ປຕ຺ໂຕ’’’ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ອຸປຕິສ຺ສສຸຕ຺ຕໍ

໒໓໖. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອາວຸໂສ ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ. ‘‘ອາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອິຘ ມຍ຺ຫໍ, ອາວຸໂສ, ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ຕໍ ກິຎ຺ຈິ ໂລກສ຺ມິໍ ຍສ຺ສ ເມ ວິປຣິຓາມຎ຺ຎຖາຠາວາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາສາ’ຕິ? ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອາວຸໂສ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ນຕ຺ຖິ ໂຂ ຕໍ ກິຎ຺ຈິ ໂລກສ຺ມິໍ ຍສ຺ສ ເມ ວິປຣິຓາມຎ຺ຎຖາຠາວາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາສາ’’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຕ຺ຖຸປິ ໂຂ ເຕ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ວິປຣິຓາມຎ຺ຎຖາຠາວາ ນຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາສາ’’ຕິ? ‘‘ສຕ຺ຖຸປິ ໂຂ ເມ, ອາວຸໂສ, ວິປຣິຓາມຎ຺ຎຖາຠາວາ ນຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາສາ, ອປິ ຈ ເມ ເອວມສ຺ສ – ‘ມເຫສກ຺ໂຂ ວຕ, ໂຠ, ສຕ຺ຖາ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ. ສເຈ ຫິ ຠຄວາ ຈິຣໍ ທີຆມທ຺ຘານໍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ ຕທສ຺ສ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານ’ນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ປນາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫງ຺ກາຣມມງ຺ກາຣມານານຸສຍາ ສຸສມູຫຕາ. ຕສ຺ມາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຖຸປິ ວິປຣິຓາມຎ຺ຎຖາຠາວາ ນຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາສາ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ຆຏສຸຕ຺ຕໍ

໒໓໗. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມາ ຈ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣນ຺ຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ ເອກວິຫາເຣ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ວິປ຺ປສນ຺ນານິ ໂຂ ເຕ, ອາວຸໂສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ; ປຣິສຸທ຺ໂຘ ມຸຂວຓ຺ໂຓ ປຣິໂຍທາໂຕ ສນ຺ເຕນ ນູນາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ອຊ຺ຊ ວິຫາເຣນ ວິຫາສີ’’ຕິ. ‘‘ໂອຬາຣິເກນ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ອຊ຺ຊ ວິຫາເຣນ ວິຫາສິໍ. ອປິ ຈ, ເມ ອໂຫສິ ຘມ຺ມີ ກຖາ’’ຕິ. ‘‘ເກນ ສທ຺ຘິໍ ປນາຍສ຺ມໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ອໂຫສິ ຘມ຺ມີ ກຖາ’’ຕິ? ‘‘ຠຄວຕາ ໂຂ ເມ, ອາວຸໂສ, ສທ຺ຘິໍ ອໂຫສິ ຘມ຺ມີ ກຖາ’’ຕິ. ‘‘ທູເຣ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠຄວາ ເອຕຣຫິ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາຍສ຺ມາ, ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ອິທ຺ຘິຍາ ອຸປສງ຺ກມິ; ອຸທາຫຸ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ອິທ຺ຘິຍາ ອຸປສງ຺ກມີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ຠຄວນ຺ຕໍ ອິທ຺ຘິຍາ ອຸປສງ຺ກມິໍ; ນປິ ມໍ ຠຄວາ ອິທ຺ຘິຍາ ອຸປສງ຺ກມິ. ອປິ ຈ, ເມ ຍາວຕາ ຠຄວາ ເອຕ຺ຕາວຕາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ວິສຸຊ຺ຌິ ທິພ຺ພາ ຈ ໂສຕຘາຕຸ. ຠຄວໂຕປິ ຍາວຕາຫໍ ເອຕ຺ຕາວຕາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ວິສຸຊ຺ຌິ ທິພ຺ພາ ຈ ໂສຕຘາຕູ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາກຖໍ ປນາຍສ຺ມໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ອໂຫສິ ຘມ຺ມີ ກຖາ’’ຕິ?

‘‘ອິຘາຫໍ, ອາວຸໂສ, ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍຕິ, ຠນ຺ເຕ, ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ໂຫຕີ’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ມໍ, ອາວຸໂສ, ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘ອິຘ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຠິກ຺ຂຸ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ວິຫຣຕິ – ກາມໍ ຕໂຈ ຈ ນ຺ຫາຣຸ ຈ ອຏ຺ຐີ ຈ ອວສິສ຺ສຕຸ, ສຣີເຣ ອຸປສຸສ຺ສຕຸ ມໍສໂລຫິຕໍ, ຍໍ ຕໍ ປຸຣິສຖາເມນ ປຸຣິສວີຣິເຍນ ປຸຣິສປຣກ຺ກເມນ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ນ ຕໍ ອປາປຸຓິຕ຺ວາ ວີຣິຍສ຺ສ ສຓ຺ຐານໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ໂຫຕີ’ຕິ. ເອວໍ ໂຂ ເມ, ອາວຸໂສ, ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ອໂຫສິ ຘມ຺ມີ ກຖາ’’ຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ, ຫິມວໂຕ ປພ຺ພຕຣາຊສ຺ສ ປຣິຕ຺ຕາ ປາສາຓສກ຺ຂຣາ ຍາວເທວ ອຸປນິກ຺ເຂປນມຕ຺ຕາຍ; ເອວເມວ ໂຂ ມຍໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ຍາວເທວ ອຸປນິກ຺ເຂປນມຕ຺ຕາຍ. ອາຍສ຺ມາ ຫິ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ ອາກງ຺ຂມາໂນ ກປ຺ປໍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາ’’ຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ, ມຫຕິຍາ ໂລຓຆຏາຍ ປຣິຕ຺ຕາ ໂລຓສກ຺ຂຣາຍ ຍາວເທວ ອຸປນິກ຺ເຂປນມຕ຺ຕາຍ; ເອວເມວ ໂຂ ມຍໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຍາວເທວ ອຸປນິກ຺ເຂປນມຕ຺ຕາຍ. ອາຍສ຺ມາ ຫິ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ໂຖມິໂຕ ວຓ຺ຓິໂຕ ປສຕ຺ໂຖ –

‘‘ສາຣິປຸຕ຺ໂຕວ ປຎ຺ຎາຍ, ສີເລນ ອຸປສເມນ ຈ;

ໂຍປິ ປາຣງ຺ຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ, ເອຕາວປຣໂມ ສິຍາ’’ຕິ.

ອິຕິຫ ເຕ ອຸໂຠ ມຫານາຄາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ສຸຠາສິຕໍ ສຸລປິຕໍ ສມນຸໂມທິໍສູຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ນວສຸຕ຺ຕໍ

໒໓໘. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ນໂວ ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ສງ຺ກສາຍຕິ, ນ ຠິກ຺ຂູນໍ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ ກໂຣຕິ ຈີວຣກາຣສມເຍ. ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ອຎ຺ຎຕໂຣ ນໂວ ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ສງ຺ກສາຍຕິ, ນ ຠິກ຺ຂູນໍ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ ກໂຣຕິ ຈີວຣກາຣສມເຍ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ມມ ວຈເນນ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕຫິ ‘ສຕ຺ຖາ ຕໍ, ອາວຸໂສ, ອາມນ຺ເຕຕີ’’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ຕໍ, ອາວຸໂສ, ອາມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ສງ຺ກສາຍສິ, ນ ຠິກ຺ຂູນໍ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ ກໂຣສິ ຈີວຣກາຣສມເຍ’’ຕິ? ‘‘ອຫມ຺ປິ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສກໍ ກິຈ຺ຈໍ ກໂຣມີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຈຕສາ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ມາ ໂຂ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸຊ຺ຌາຍິຕ຺ຖ. ເອໂສ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ອາຠິເຈຕສິການໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານໍ ນິກາມລາຠີ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ, ຍສ຺ສ ຈຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມເທວ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ຕທນຸຕ຺ຕຣໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອິທໍ ວຕ຺ວານ ສຸຄໂຕ ອຖາປຣໍ ເອຕທໂວຈ ສຕ຺ຖາ –

‘‘ນຍິທໍ ສິຖິລມາຣພ຺ຠ, ນຍິທໍ ອປ຺ເປນ ຖາມສາ;

ນິພ຺ພານໍ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ສພ຺ພທຸກ຺ຂປ຺ປໂມຈນໍ.

‘‘ອຍຎ຺ຈ ທຫໂຣ ຠິກ຺ຂຸ, ອຍມຸຕ຺ຕມປຸຣິໂສ;

ຘາເຣຕິ ອນ຺ຕິມໍ ເທຫໍ, ເຊຕ຺ວາ ມາຣໍ ສວາຫິນິ’’ນ຺ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ;

໕. ສຸຊາຕສຸຕ຺ຕໍ

໒໓໙. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສຸຊາໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸຊາຕໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຸຠເຍເນວາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ໂສຠຕິ – ຍຎ຺ຈ ອຠິຣູໂປ ທສ຺ສນີໂຍ ປາສາທິໂກ ປຣມາຍ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ຍສ຺ສ ຈຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມເທວ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊນ຺ຕິ ຕທນຸຕ຺ຕຣໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’’ຕິ. ອິທມໂວຈ ຠຄວາ…ເປ… ສຕ຺ຖາ –

‘‘ໂສຠຕິ ວຕາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ, ອຸຊຸຠູເຕນ ເຈຕສາ;

ວິປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ, ອນຸປາທາຍ ນິພ຺ພຸໂຕ;

ຘາເຣຕິ ອນ຺ຕິມໍ ເທຫໍ, ເຊຕ຺ວາ ມາຣໍ ສວາຫິນິ’’ນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ;

໖. ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິຍສຸຕ຺ຕໍ

໒໔໐. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິໂຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິຍໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ປສ຺ສຖ ໂນ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທຸພ຺ພຓ຺ຓໍ ທຸທ຺ທສິກໍ ໂອໂກຏິມກໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຣິຠູຕຣູປ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເອໂສ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ, ນ ຈ ສາ ສມາປຕ຺ຕິ ສຸລຠຣູປາ ຍາ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອສມາປນ຺ນປຸພ຺ພາ. ຍສ຺ສ ຈຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມເທວ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ຕທນຸຕ຺ຕຣໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’’ຕິ. ອິທມໂວຈ ຠຄວາ…ເປ… ສຕ຺ຖາ –

‘‘ຫໍສາ ໂກຎ຺ຈາ ມຍູຣາ ຈ, ຫຕ຺ຖໂຍ ປສທາ ມິຄາ;

ສພ຺ເພ ສີຫສ຺ສ ຠາຍນ຺ຕິ, ນຕ຺ຖິ ກາຍສ຺ມິໍ ຕຸລ຺ຍຕາ.

‘‘ເອວເມວ ມນຸສ຺ເສສຸ, ທຫໂຣ ເຈປິ ປຎ຺ຎວາ;

ໂສ ຫິ ຕຕ຺ຖ ມຫາ ໂຫຕິ, ເນວ ພາໂລ ສຣີຣວາ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ;

໗. ວິສາຂສຸຕ຺ຕໍ

໒໔໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ວິສາໂຂ ປຎ຺ຈາລປຸຕ຺ໂຕ ອຸປຏ຺ຐານສາລາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕິ ສມາທເປຕິ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕິ ສມ຺ປຫໍເສຕິ, ໂປຣິຍາ ວາຈາຍ ວິສ຺ສຏ຺ຐາຍ ອເນລຄລາຍ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນິຍາ ປຣິຍາປນ຺ນາຍ ອນິສ຺ສິຕາຍ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນ ອຸປຏ຺ຐານສາລາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປຏ຺ຐານສາລາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕິ ສມາທເປຕິ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕິ ສມ຺ປຫໍເສຕິ ໂປຣິຍາ ວາຈາຍ ວິສ຺ສຏ຺ຐາຍ ອເນລຄລາຍ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນິຍາ ປຣິຍາປນ຺ນາຍ ອນິສ຺ສິຕາຍາ’’ຕິ? ‘‘ອາຍສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ວິສາໂຂ ປຎ຺ຈາລປຸຕ຺ໂຕ ອຸປຏ຺ຐານສາລາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕິ ສມາທເປຕິ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕິ ສມ຺ປຫໍເສຕິ, ໂປຣິຍາ ວາຈາຍ ວິສ຺ສຏ຺ຐາຍ ອເນລຄລາຍ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນິຍາ ປຣິຍາປນ຺ນາຍ ອນິສ຺ສິຕາຍາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ວິສາຂໍ ປຎ຺ຈາລປຸຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ວິສາຂ, ສາຘຸ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ວິສາຂ, ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສສິ…ເປ… ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນິຍາ ປຣິຍາປນ຺ນາຍ ອນິສ຺ສິຕາຍາ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອິທໍ ວຕ຺ວານ ສຸຄໂຕ ອຖາປຣໍ ເອຕທໂວຈ ສຕ຺ຖາ –

‘‘ນາຠາສມານໍ ຊານນ຺ຕິ, ມິສ຺ສໍ ພາເລຫິ ປຓ຺ຑິຕໍ;

ຠາສມານຎ຺ຈ ຊານນ຺ຕິ, ເທເສນ຺ຕໍ ອມຕໍ ປທໍ.

‘‘ຠາສເຍ ໂຊຕເຍ ຘມ຺ມໍ, ປຄ຺ຄຓ຺ເຫ ອິສິນໍ ຘຊໍ;

ສຸຠາສິຕຘຊາ ອິສໂຍ, ຘມ຺ໂມ ຫິ ອິສິນໍ ຘໂຊ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ;

໘. ນນ຺ທສຸຕ຺ຕໍ

໒໔໒. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ນນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ມາຕຸຈ຺ຉາປຸຕ຺ໂຕ ອາໂກຏິຕປຈ຺ຈາໂກຏິຕານິ ຈີວຣານິ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ອກ຺ຂີນິ ອຎ຺ເຊຕ຺ວາ ອຈ຺ຉໍ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນນ຺ທໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນ ໂຂ ເຕ ຕໍ, ນນ຺ທ, ປຕິຣູປໍ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ອາໂກຏິຕປຈ຺ຈາໂກຏິຕານິ ຈີວຣານິ ປາຣຸເປຍ຺ຍາສິ, ອກ຺ຂີນິ ຈ ອຎ຺ເຊຍ຺ຍາສິ, ອຈ຺ຉຎ຺ຈ ປຕ຺ຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍາສິ. ເອຕໍ ໂຂ ເຕ, ນນ຺ທ, ປຕິຣູປໍ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ອາຣຎ຺ຎິໂກ ຈ ອສ຺ສສິ, ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ຈ ປໍສຸກຸລິໂກ ຈ ກາເມສຸ ຈ ອນເປກ຺ໂຂ ວິຫເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ອິທມໂວຈ ຠຄວາ…ເປ… ສຕ຺ຖາ –

‘‘ກທາຫໍ ນນ຺ທໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ, ອາຣຎ຺ຎໍ ປໍສຸກູລິກໍ;

ອຎ຺ຎາຕຸຎ຺ເຉນ ຍາເປນ຺ຕໍ, ກາເມສຸ ອນເປກ຺ຂິນ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ນນ຺ໂທ ອປເຣນ ສມເຍນ ອາຣຎ຺ຎິໂກ ຈ ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ຈ ປໍສຸກູລິໂກ ຈ ກາເມສຸ ຈ ອນເປກ຺ໂຂ ວິຫາສີຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ຕິສ຺ສສຸຕ຺ຕໍ

໒໔໓. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຕິສ຺ໂສ ຠຄວໂຕ ປິຕຸຈ຺ຉາປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ອສ຺ສູນິ ປວຕ຺ຕຍມາໂນ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຕິສ຺ສໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຕິສ຺ສ, ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ອສ຺ສູນິ ປວຕ຺ຕຍມາໂນ’’ຕິ? ‘‘ຕຖາ ຫິ ປນ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູ ສມນ຺ຕາ ວາຈາສນ຺ນິໂຕທເກນ [ວາຈາຍ ສນ຺ນິໂຕທເກນ (ກ.)] ສຎ຺ຊມ຺ຠຣິມກໍສູ’’ຕິ [ສຎ຺ຊພ຺ຠຣິມກໍສູຕິ (?)]. ‘‘ຕຖາຫິ ປນ ຕ຺ວໍ, ຕິສ຺ສ, ວຕ຺ຕາ ໂນ ຈ ວຈນກ຺ຂໂມ; ນ ໂຂ ເຕ ຕໍ, ຕິສ຺ສ, ປຕິຣູປໍ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ວຕ຺ຕາ ໂນ ຈ ວຈນກ຺ຂໂມ. ເອຕໍ ໂຂ ເຕ, ຕິສ຺ສ, ປຕິຣູປໍ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ – ‘ຍໍ ຕ຺ວໍ ວຕ຺ຕາ ຈ ອສ຺ສ ວຈນກ຺ຂໂມ ຈາ’’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອິທໍ ວຕ຺ວານ ສຸຄໂຕ ອຖາປຣໍ ເອຕທໂວຈ ສຕ຺ຖາ –

‘‘ກິໍ ນຸ ກຸຊ຺ຌສິ ມາ ກຸຊ຺ຌິ, ອກ຺ໂກໂຘ ຕິສ຺ສ ເຕ ວຣໍ;

ໂກຘມານມກ຺ຂວິນຍຕ຺ຖຎ຺ຫິ, ຕິສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ. ນວມໍ;

໑໐. ເຖຣນາມກສຸຕ຺ຕໍ

໒໔໔. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເຖຣນາມໂກ ເອກວິຫາຣີ ເຈວ ໂຫຕິ ເອກວິຫາຣສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ. ໂສ ເອໂກ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສຕິ ເອໂກ ປຏິກ຺ກມຕິ ເອໂກ ຣໂຫ ນິສີທຕິ ເອໂກ ຈງ຺ກມໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ. ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເຖຣນາມໂກ ເອກວິຫາຣີ ເອກວິຫາຣສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ມມ ວຈເນນ ເຖຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕຫິ – ‘ສຕ຺ຖາ ຕໍ, ອາວຸໂສ ເຖຣ, ອາມນ຺ເຕຕີ’’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນາຍສ຺ມາ ເຖໂຣ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ເຖຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ຕໍ, ອາວຸໂສ ເຖຣ, ອາມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເຖໂຣ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ເຖຣໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ເຖຣ, ເອກວິຫາຣີ ເອກວິຫາຣສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ເຖຣ, ເອກວິຫາຣີ ເອກວິຫາຣສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ’’ຕິ? ‘‘ອິຘາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອໂກ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສາມິ ເອໂກ ປຏິກ຺ກມາມິ ເອໂກ ຣໂຫ ນິສີທາມິ ເອໂກ ຈງ຺ກມໍ ອຘິຏ຺ຐາມິ. ເອວໍ ຂ຺ວາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອກວິຫາຣີ ເອກວິຫາຣສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ’’ຕິ.

‘‘ອຕ຺ເຖໂສ, ເຖຣ, ເອກວິຫາໂຣ ເນໂສ ນຕ຺ຖີຕິ ວທາມິ. ອປິ ຈ, ເຖຣ, ຍຖາ ເອກວິຫາໂຣ ວິຕ຺ຖາເຣນ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ ຕໍ ສຸຓາຫິ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫິ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ…ເປ…. ‘‘ກຖຎ຺ຈ, ເຖຣ, ເອກວິຫາໂຣ ວິຕ຺ຖາເຣນ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ. ອິຘ, ເຖຣ, ຍໍ ອຕີຕໍ ຕໍ ປຫີນໍ, ຍໍ ອນາຄຕໍ ຕໍ ປຏິນິສ຺ສຏ຺ຐໍ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຈ ອຕ຺ຕຠາວປຏິລາເຠສຸ ຉນ຺ທຣາໂຄ ສຸປ຺ປຏິວິນີໂຕ. ເອວໍ ໂຂ, ເຖຣ, ເອກວິຫາໂຣ ວິຕ຺ຖາເຣນ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອິທໍ ວຕ຺ວານ ສຸຄໂຕ ອຖາປຣໍ ເອຕທໂວຈ ສຕ຺ຖາ –

‘‘ສພ຺ພາຠິຠຸໍ ສພ຺ພວິທຸໍ ສຸເມຘໍ,

ສພ຺ເພສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອນູປລິຕ຺ຕໍ;

ສພ຺ພຎ຺ຊຫໍ ຕຓ຺ຫາກ຺ຂເຍ ວິມຸຕ຺ຕໍ,

ຕມຫໍ ນຣໍ ເອກວິຫາຣີຕິ ພ຺ຣູມີ’’ຕິ. ທສມໍ;

໑໑. ມຫາກປ຺ປິນສຸຕ຺ຕໍ

໒໔໕. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກປ຺ປິໂນ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາກປ຺ປິນໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ປສ຺ສຖ ໂນ ຕຸມ຺ເຫ ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ໂອທາຕກໍ ຕນຸກໍ ຕຸງ຺ຄນາສິກ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເອໂສ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ. ນ ຈ ສາ ສມາປຕ຺ຕິ ສຸລຠຣູປາ ຍາ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອສມາປນ຺ນປຸພ຺ພາ. ຍສ຺ສ ຈຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມເທວ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ ຕທນຸຕ຺ຕຣໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອິທໍ ວຕ຺ວານ ສຸຄໂຕ ອຖາປຣໍ ເອຕທໂວຈ ສຕ຺ຖາ –

‘‘ຂຕ຺ຕິໂຍ ເສຏ຺ໂຐ ຊເນຕສ຺ມິໍ, ເຍ ໂຄຕ຺ຕປຏິສາຣິໂນ;

ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ, ໂສ ເສຏ຺ໂຐ ເທວມານຸເສ.

‘‘ທິວາ ຕປຕິ ອາທິຈ຺ໂຈ, ຣຕ຺ຕິມາຠາຕິ ຈນ຺ທິມາ;

ສນ຺ນທ຺ໂຘ ຂຕ຺ຕິໂຍ ຕປຕິ, ຌາຍີ ຕປຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ;

ອຖ ສພ຺ພມໂຫຣຕ຺ຕິໍ [ອຖ ສພ຺ພມໂຫຣຕ຺ຕໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)], ພຸທ຺ໂຘ ຕປຕິ ເຕຊສາ’’ຕິ. ເອກາທສມໍ;

໑໒. ສຫາຍກສຸຕ຺ຕໍ

໒໔໖. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ. ອຖ ໂຂ ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂູ ສຫາຍກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາກປ຺ປິນສ຺ສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂນ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ. ທິສ຺ວານ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ປສ຺ສຖ ໂນ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອເຕ ຠິກ຺ຂູ ສຫາຍເກ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກປ຺ປິນສ຺ສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂນ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເອເຕ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ມຫິທ຺ຘິກາ ມຫານຸຠາວາ. ນ ຈ ສາ ສມາປຕ຺ຕິ ສຸລຠຣູປາ, ຍາ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອສມາປນ຺ນປຸພ຺ພາ. ຍສ຺ສ ຈຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມເທວ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ ຕທນຸຕ຺ຕຣໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອິທໍ ວຕ຺ວານ ສຸຄໂຕ ອຖາປຣໍ ເອຕທໂວຈ ສຕ຺ຖາ –

‘‘ສຫາຍາ ວຕິເມ ຠິກ຺ຂູ, ຈິຣຣຕ຺ຕໍ ສເມຕິກາ;

ສເມຕິ ເນສໍ ສທ຺ຘມ຺ໂມ, ຘມ຺ເມ ພຸທ຺ຘປ຺ປເວທິເຕ.

‘‘ສຸວິນີຕາ ກປ຺ປິເນນ, ຘມ຺ເມ ອຣິຍປ຺ປເວທິເຕ;

ຘາເຣນ຺ຕິ ອນ຺ຕິມໍ ເທຫໍ, ເຊຕ຺ວາ ມາຣໍ ສວາຫິນິ’’ນ຺ຕິ. ທ຺ວາທສມໍ;

ຠິກ຺ຂຸສໍຍຸຕ຺ຕໍ ສມຕ຺ຕໍ.