໑. ປຣິວີມໍສນສຸຕ຺ຕໍ

໕໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ປຣິວີມໍສມາໂນ ປຣິວີມໍເສຍ຺ຍ ສພ຺ພໂສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍາ’’ຕິ? ‘‘ຠຄວໍມູລກາ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ມາ ຠຄວໍເນຕ຺ຕິກາ ຠຄວໍປຏິສຣຓາ. ສາຘຸ ວຕ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ປຏິຠາຕຸ ເອຕສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ. ຠຄວໂຕ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຘາເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຓາຖ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຖ, ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຣິວີມໍສມາໂນ ປຣິວີມໍສຕິ – ‘ຍໍ ໂຂ ອິທໍ ອເນກວິຘໍ ນານປ຺ປກາຣກໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຊຣາມຣຓໍ; ອິທໍ ນຸ ໂຂ ທຸກ຺ຂໍ ກິໍນິທານໍ ກິໍສມຸທຍໍ ກິໍຊາຕິກໍ ກິໍປຠວໍ? ກິສ຺ມິໍ ສຕິ ຊຣາມຣຓໍ ໂຫຕິ, ກິສ຺ມິໍ ອສຕິ ຊຣາມຣຓໍ ນ ໂຫຕີ’ຕິ? ໂສ ປຣິວີມໍສມາໂນ ເອວໍ ປຊານາຕິ – ‘ຍໍ ໂຂ ອິທໍ ອເນກວິຘໍ ນານປ຺ປກາຣກໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຊຣາມຣຓໍ, ອິທໍ ໂຂ ທຸກ຺ຂໍ ຊາຕິນິທານໍ ຊາຕິສມຸທຍໍ ຊາຕິຊາຕິກໍ ຊາຕິປ຺ປຠວໍ. ຊາຕິຍາ ສຕິ ຊຣາມຣຓໍ ໂຫຕິ, ຊາຕິຍາ ອສຕິ ຊຣາມຣຓໍ ນ ໂຫຕີ’’’ຕິ.

‘‘ໂສ ຊຣາມຣຓຎ຺ຈ ປຊານາຕິ, ຊຣາມຣຓສມຸທຍຎ຺ຈ ປຊານາຕິ, ຊຣາມຣຓນິໂຣຘຎ຺ຈ ປຊານາຕິ, ຍາ ຈ ຊຣາມຣຓນິໂຣຘສາຣຸປ຺ປຄາມິນີ ປຏິປທາ ຕຎ຺ຈ ປຊານາຕິ, ຕຖາ ປຏິປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ ອນຸຘມ຺ມຈາຣີ; ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ພໂສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ຊຣາມຣຓນິໂຣຘາຍ.

‘‘ອຖາປຣໍ ປຣິວີມໍສມາໂນ ປຣິວີມໍສຕິ – ‘ຊາຕິ ປນາຍໍ ກິໍນິທານາ ກິໍສມຸທຍາ ກິໍຊາຕິກາ ກິໍປຠວາ, ກິສ຺ມິໍ ສຕິ ຊາຕິ ໂຫຕິ, ກິສ຺ມິໍ ອສຕິ ຊາຕິ ນ ໂຫຕີ’ຕິ? ໂສ ປຣິວີມໍສມາໂນ ເອວໍ ປຊານາຕິ – ‘ຊາຕິ ຠວນິທານາ ຠວສມຸທຍາ ຠວຊາຕິກາ ຠວປ຺ປຠວາ; ຠເວ ສຕິ ຊາຕິ ໂຫຕິ, ຠເວ ອສຕິ ຊາຕິ ນ ໂຫຕີ’’’ຕິ.

‘‘ໂສ ຊາຕິຎ຺ຈ ປຊານາຕິ, ຊາຕິສມຸທຍຎ຺ຈ ປຊານາຕິ, ຊາຕິນິໂຣຘຎ຺ຈ ປຊານາຕິ, ຍາ ຈ ຊາຕິນິໂຣຘສາຣຸປ຺ປຄາມິນີ ປຏິປທາ ຕຎ຺ຈ ປຊານາຕິ, ຕຖາ ປຏິປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ ອນຸຘມ຺ມຈາຣີ; ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ພໂສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ຊາຕິນິໂຣຘາຍ.

‘‘ອຖາປຣໍ ປຣິວີມໍສມາໂນ ປຣິວີມໍສຕິ – ‘ຠໂວ ປນາຍໍ ກິໍນິທາໂນ…ເປ… ອຸປາທານໍ ປນິທໍ ກິໍນິທານໍ… ຕຓ຺ຫາ ປນາຍໍ ກິໍນິທານາ… ເວທນາ… ຜສ຺ໂສ… ສຬາຍຕນໍ ປນິທໍ ກິໍນິທານໍ… ນາມຣູປໍ ປນິທໍ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ປນິທໍ… ສງ຺ຂາຣາ ປນິເມ ກິໍນິທານາ ກິໍສມຸທຍາ ກິໍຊາຕິກາ ກິໍປຠວາ; ກິສ຺ມິໍ ສຕິ ສງ຺ຂາຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ກິສ຺ມິໍ ອສຕິ ສງ຺ຂາຣາ ນ ໂຫນ຺ຕີ’ຕິ? ໂສ ປຣິວີມໍສມາໂນ ເອວໍ ປຊານາຕິ – ‘ສງ຺ຂາຣາ ອວິຊ຺ຊານິທານາ ອວິຊ຺ຊາສມຸທຍາ ອວິຊ຺ຊາຊາຕິກາ ອວິຊ຺ຊາປຠວາ; ອວິຊ຺ຊາຍ ສຕິ ສງ຺ຂາຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ອວິຊ຺ຊາຍ ອສຕິ ສງ຺ຂາຣາ ນ ໂຫນ຺ຕີ’’’ຕິ.

‘‘ໂສ ສງ຺ຂາເຣ ຈ ປຊານາຕິ, ສງ຺ຂາຣສມຸທຍຎ຺ຈ ປຊານາຕິ, ສງ຺ຂາຣນິໂຣຘຎ຺ຈ ປຊານາຕິ, ຍາ ຈ ສງ຺ຂາຣນິໂຣຘສາຣຸປ຺ປຄາມິນີ ປຏິປທາ ຕຎ຺ຈ ປຊານາຕິ, ຕຖາ ປຏິປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ ອນຸຘມ຺ມຈາຣີ; ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ພໂສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ສງ຺ຂາຣນິໂຣຘາຍ.

‘‘ອວິຊ຺ຊາຄໂຕ ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ປຸຎ຺ຎໍ ເຈ ສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ, ປຸຎ຺ຎູປຄໍ ໂຫຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ອປຸຎ຺ຎໍ ເຈ ສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ, ອປຸຎ຺ຎູປຄໍ ໂຫຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ອາເນຎ຺ຊໍ ເຈ ສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ ອາເນຎ຺ຊູປຄໍ ໂຫຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ຍໂຕ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອວິຊ຺ຊາ ປຫີນາ ໂຫຕິ ວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ໂສ ອວິຊ຺ຊາວິຣາຄາ ວິຊ຺ຊຸປ຺ປາທາ ເນວ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ ນ ອປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ ນ ອາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ. ອນຠິສງ຺ຂໂຣນ຺ໂຕ ອນຠິສຎ຺ເຈຕຍນ຺ໂຕ ນ ກິຎ຺ຈິ ໂລເກ ອຸປາທິຍຕິ; ອນຸປາທິຍໍ ນ ປຣິຕສ຺ສຕິ, ອປຣິຕສ຺ສໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕຎ຺ເຎວ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ. ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ປຊານາຕິ.

‘‘ໂສ ສຸຂໍ ເຈ ເວທນໍ ເວທຍຕິ, ສາ ອນິຈ຺ຈາຕິ ປຊານາຕິ, ອນຊ຺ໂຌສິຕາຕິ ປຊານາຕິ, ອນຠິນນ຺ທິຕາຕິ ປຊານາຕິ. ທຸກ຺ຂໍ ເຈ ເວທນໍ ເວທຍຕິ, ສາ ອນິຈ຺ຈາຕິ ປຊານາຕິ, ອນຊ຺ໂຌສິຕາຕິ ປຊານາຕິ, ອນຠິນນ຺ທິຕາຕິ ປຊານາຕິ. ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ເຈ ເວທນໍ ເວທຍຕິ, ສາ ອນິຈ຺ຈາຕິ ປຊານາຕິ, ອນຊ຺ໂຌສິຕາຕິ ປຊານາຕິ, ອນຠິນນ຺ທິຕາຕິ ປຊານາຕິ. ໂສ ສຸຂໍ ເຈ ເວທນໍ ເວທຍຕິ, ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ນໍ ເວທຍຕິ. ທຸກ຺ຂໍ ເຈ ເວທນໍ ເວທຍຕິ, ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ນໍ [ຕໍ ເວທນໍ (ສີ. ປີ.), ເວທນໍ (ກ.)] ເວທຍຕິ. ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ເຈ ເວທນໍ ເວທຍຕິ, ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ນໍ ເວທຍຕິ.

‘‘ໂສ ກາຍປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ເວທຍມາໂນ ກາຍປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ເວທຍາມີຕິ ປຊານາຕິ, ຊີວິຕປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ເວທຍມາໂນ ຊີວິຕປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ເວທຍາມີຕິ ປຊານາຕິ. ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ອຸທ຺ຘໍ ຊີວິຕປຣິຍາທານາ ອິເຘວ ສພ຺ພເວທຍິຕານິ ອນຠິນນ຺ທິຕານິ ສີຕີຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ສຣີຣານິ ອວສິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ປຊານາຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ກຸມ຺ຠກາຣປາກາ ອຸຓ຺ຫໍ ກຸມ຺ຠໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ສເມ ຠູມິຠາເຄ ປຏິສິສ຺ເສຍ຺ຍ [ປຏິວິເສຍ຺ຍ (ສີ.), ປຕິຏ຺ຐເປຍ຺ຍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.), ປຏິເສເວຍ຺ຍ (ຏີກາ)]. ຕຕ຺ຣ ຍາຍໍ ອຸສ຺ມາ ສາ ຕຕ຺ເຖວ ວູປສເມຍ຺ຍ, ກປລ຺ລານິ ອວສິສ຺ເສຍ຺ຍຸໍ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ກາຍປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ເວທຍມາໂນ ກາຍປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ເວທຍາມີຕິ ປຊານາຕິ, ຊີວິຕປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ເວທຍມາໂນ ຊີວິຕປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ເວທຍາມີຕິ ປຊານາຕິ. ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ອຸທ຺ຘໍ ຊີວິຕປຣິຍາທານາ ອິເຘວ ສພ຺ພເວທຍິຕານິ ອນຠິນນ຺ທິຕານິ ສີຕີຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ສຣີຣານິ ອວສິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ປຊານາຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປິ ນຸ ໂຂ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣໍ ວາ ອຠິສງ຺ຂເຣຍ຺ຍ ອປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣໍ ວາ ອຠິສງ຺ຂເຣຍ຺ຍ ອາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາຣໍ ວາ ອຠິສງ຺ຂເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ສພ຺ພໂສ ວາ ປນ ສງ຺ຂາເຣສຸ ອສຕິ, ສງ຺ຂາຣນິໂຣຘາ ອປິ ນຸ ໂຂ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປຎ຺ຎາເຍຖາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ສພ຺ພໂສ ວາ ປນ ວິຎ຺ຎາເຓ ອສຕິ, ວິຎ຺ຎາຓນິໂຣຘາ ອປິ ນຸ ໂຂ ນາມຣູປໍ ປຎ຺ຎາເຍຖາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ສພ຺ພໂສ ວາ ປນ ນາມຣູເປ ອສຕິ, ນາມຣູປນິໂຣຘາ ອປິ ນຸ ໂຂ ສຬາຍຕນໍ ປຎ຺ຎາເຍຖາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ສພ຺ພໂສ ວາ ປນ ສຬາຍຕເນ ອສຕິ, ສຬາຍຕນນິໂຣຘາ ອປິ ນຸ ໂຂ ຜສ຺ໂສ ປຎ຺ຎາເຍຖາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ສພ຺ພໂສ ວາ ປນ ຜສ຺ເສ ອສຕິ, ຜສ຺ສນິໂຣຘາ ອປິ ນຸ ໂຂ ເວທນາ ປຎ຺ຎາເຍຖາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ສພ຺ພໂສ ວາ ປນ ເວທນາຍ ອສຕິ, ເວທນານິໂຣຘາ ອປິ ນຸ ໂຂ ຕຓ຺ຫາ ປຎ຺ຎາເຍຖາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ສພ຺ພໂສ ວາ ປນ ຕຓ຺ຫາຍ ອສຕິ, ຕຓ຺ຫານິໂຣຘາ ອປິ ນຸ ໂຂ ອຸປາທານໍ ປຎ຺ຎາເຍຖາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ສພ຺ພໂສ ວາ ປນ ອຸປາທາເນ ອສຕິ, ອຸປາທານນິໂຣຘາ ອປິ ນຸ ໂຂ ຠໂວ ປຎ຺ຎາເຍຖາ’’ຕິ. ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ສພ຺ພໂສ ວາ ປນ ຠເວ ອສຕິ, ຠວນິໂຣຘາ ອປິ ນຸ ໂຂ ຊາຕິ ປຎ຺ຎາເຍຖາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ສພ຺ພໂສ ວາ ປນ ຊາຕິຍາ ອສຕິ, ຊາຕິນິໂຣຘາ ອປິ ນຸ ໂຂ ຊຣາມຣຓໍ ປຎ຺ຎາເຍຖາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເນຕໍ ອຎ຺ຎຖາ. ສທ຺ທຫຖ ເມ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິມຸຈ຺ຈຖ, ນິກ຺ກງ຺ຂາ ເອຕ຺ຖ ໂຫຖ ນິພ຺ພິຈິກິຈ຺ຉາ. ເອເສວນ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂສ຺ສາ’’ຕິ. ປຐມໍ.