໒. ອຸປາສກວຄ຺ໂຄ

໑. ກສິຠາຣທ຺ວາຊສຸຕ຺ຕໍ

໑໙໗. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ມຄເຘສຸ ວິຫຣຕິ ທກ຺ຂິຓາຄິຣິສ຺ມິໍ ເອກນາຬາຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ກສິຠາຣທ຺ວາຊສ຺ສ [ກສິກຠາຣທ຺ວາຊສ຺ສ (ກ.)] ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ນງ຺ຄລສຕານິ ປຍຸຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ວປ຺ປກາເລ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ກສິຠາຣທ຺ວາຊສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ກມ຺ມນ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ກສິຠາຣທ຺ວາຊສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຣິເວສນາ ວຕ຺ຕຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເຍນ ປຣິເວສນາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ກສິຠາຣທ຺ວາໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຐິຕໍ. ທິສ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ສມຓ, ກສາມິ ຈ ວປາມິ ຈ, ກສິຕ຺ວາ ຈ ວປິຕ຺ວາ ຈ ຠຸຎ຺ຊາມິ. ຕ຺ວມ຺ປິ, ສມຓ, ກສສ຺ສຸ ຈ ວປສ຺ສຸ ຈ, ກສິຕ຺ວາ ຈ ວປິຕ຺ວາ ຈ ຠຸຎ຺ຊສ຺ສູ’’ຕິ. ‘‘ອຫມ຺ປິ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກສາມິ ຈ ວປາມິ ຈ, ກສິຕ຺ວາ ຈ ວປິຕ຺ວາ ຈ ຠຸຎ຺ຊາມີ’’ຕິ. ນ ໂຂ ມຍໍ ປສ຺ສາມ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ຍຸຄໍ ວາ ນງ຺ຄລໍ ວາ ຜາລໍ ວາ ປາຈນໍ ວາ ພລີພທ຺ເທ ວາ, ອຖ ຈ ປນ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ເອວມາຫ – ‘‘ອຫມ຺ປິ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກສາມິ ຈ ວປາມິ ຈ, ກສິຕ຺ວາ ຈ ວປິຕ຺ວາ ຈ ຠຸຎ຺ຊາມີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ກສິຠາຣທ຺ວາໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ກສ຺ສໂກ ປຏິຊານາສິ, ນ ຈ ປສ຺ສາມິ ເຕ ກສິໍ;

ກສ຺ສໂກ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ພ຺ຣູຫິ, ກຖໍ ຊາເນມຸ ຕໍ ກສິ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ສທ຺ຘາ ພີຊໍ ຕໂປ ວຸຏ຺ຐິ, ປຎ຺ຎາ ເມ ຍຸຄນງ຺ຄລໍ;

ຫິຣີ ອີສາ ມໂນ ໂຍຕ຺ຕໍ, ສຕິ ເມ ຜາລປາຈນໍ.

‘‘ກາຍຄຸຕ຺ໂຕ ວຈີຄຸຕ຺ໂຕ, ອາຫາເຣ ອຸທເຣ ຍໂຕ;

ສຈ຺ຈໍ ກໂຣມິ ນິທ຺ທານໍ, ໂສຣຈ຺ຈໍ ເມ ປໂມຈນໍ.

‘‘ວີຣິຍໍ ເມ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫໍ, ໂຍຄກ຺ເຂມາຘິວາຫນໍ;

ຄຈ຺ຉຕິ ອນິວຕ຺ຕນ຺ຕໍ, ຍຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ ໂສຈຕິ.

‘‘ເອວເມສາ ກສີ ກຏ຺ຐາ, ສາ ໂຫຕິ ອມຕປ຺ຜລາ;

ເອຕໍ ກສິໍ ກສິຕ຺ວານ, ສພ຺ພທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

‘‘ຠຸຎ຺ຊຕຸ ຠວໍ ໂຄຕໂມ. ກສ຺ສໂກ ຠວໍ. ຍຎ຺ຫິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ອມຕປ຺ຜລມ຺ປິ ກສິໍ ກສຕີ’’ຕິ [ຠາສຕີຕິ (ກ.)].

‘‘ຄາຖາຠິຄີຕໍ ເມ ອໂຠຊເນຍ຺ຍໍ,

ສມ຺ປສ຺ສຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ເນສ ຘມ຺ໂມ;

ຄາຖາຠິຄີຕໍ ປນຸທນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘາ,

ຘມ຺ເມ ສຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ວຸຕ຺ຕິເຣສາ.

‘‘ອຎ຺ເຎນ ຈ ເກວລິນໍ ມເຫສິໍ,

ຂີຓາສວໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈວູປສນ຺ຕໍ;

ອນ຺ເນນ ປາເນນ ອຸປຏ຺ຐຫສ຺ສຸ,

ເຂຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕໍ ປຸຎ຺ຎເປກ຺ຂສ຺ສ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ກສິຠາຣທ຺ວາໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ…ເປ… ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ.

໒. ອຸທຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໙໘. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ອຸທຍສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອຖ ໂຂ ອຸທໂຍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວໂຕ ປຕ຺ຕໍ ໂອທເນນ ປູເຣສິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ອຸທຍສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອຸທໂຍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວໂຕ ປຕ຺ຕໍ ໂອທເນນ ປູເຣຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປກຏ຺ຐໂກຍໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

‘‘ປຸນປ຺ປຸນຎ຺ເຈວ ວປນ຺ຕິ ພີຊໍ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ວສ຺ສຕິ ເທວຣາຊາ;

ປຸນປ຺ປຸນໍ ເຂຕ຺ຕໍ ກສນ຺ຕິ ກສ຺ສກາ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ຘຎ຺ຎມຸເປຕິ ຣຏ຺ຐໍ.

‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈກາ ຍາຈຍນ຺ຕິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ທານປຕີ ທທນ຺ຕິ;

ປຸນປ຺ປຸນໍ ທານປຕີ ທທິຕ຺ວາ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ສຄ຺ຄມຸເປນ຺ຕິ ຐານໍ.

‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ຂີຣນິກາ ທຸຫນ຺ຕິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຈ຺ໂຉ ອຸເປຕິ ມາຕຣໍ;

ປຸນປ຺ປຸນໍ ກິລມຕິ ຜນ຺ທຕິ ຈ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ຄພ຺ຠມຸເປຕິ ມນ຺ໂທ.

‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ຊາຍຕິ ມີຍຕິ ຈ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ສິວຖິກໍ [ສີວຖິກໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຫຣນ຺ຕິ;

ມຄ຺ຄຎ຺ຈ ລທ຺ຘາ ອປຸນພ຺ຠວາຍ, ນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຊາຍຕິ ຠູຣິປຎ຺ໂຎ’’ຕິ [ປຸນປ຺ປຸນໍ ຊາຍຕິ ຠູຣິປຎ຺ໂຎຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)].

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອຸທໂຍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ…ເປ… ອຸປາສກໍ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ.

໓. ເທວຫິຕສຸຕ຺ຕໍ

໑໙໙. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ວາເຕຫາພາຘິໂກ ໂຫຕິ; ອາຍສ຺ມາ ຈ ອຸປວາໂຓ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸປວາຓໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິງ຺ຆ ເມ ຕ຺ວໍ, ອຸປວາຓ, ອຸຓ຺ໂຫທກໍ ຊານາຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຸປວາໂຓ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ເທວຫິຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ເທວຫິໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸປວາຓໍ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕໍ ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕໍ. ທິສ຺ວານ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸປວາຓໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ຠວໍ ຕິຏ຺ຐໍ, ມຸຓ຺ໂຑ ສງ຺ຆາຏິປາຣຸໂຕ;

ກິໍ ປຕ຺ຖຍາໂນ ກິໍ ເອສໍ, ກິໍ ນຸ ຍາຈິຕຸມາຄໂຕ’’ຕິ.

‘‘ອຣຫໍ ສຸຄໂຕ ໂລເກ, ວາເຕຫາພາຘິໂກ ມຸນິ;

ສເຈ ອຸຓ຺ໂຫທກໍ ອຕ຺ຖິ, ມຸນິໂນ ເທຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ.

‘‘ປູຊິໂຕ ປູຊເນຍ຺ຍານໍ, ສກ຺ກເຣຍ຺ຍານ ສກ຺ກໂຕ;

ອປຈິໂຕ ອປເຈຍ຺ຍານໍ [ອປຈິເນຍ຺ຍານໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.) ຏີກາ ໂອໂລເກຕພ຺ພາ], ຕສ຺ສ ອິຈ຺ຉາມິ ຫາຕເວ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ເທວຫິໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຸຓ຺ໂຫທກສ຺ສ ກາຊໍ ປຸຣິເສນ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຜາຓິຕສ຺ສ ຈ ປຸຏໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຸປວາຓສ຺ສ ປາທາສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຸປວາໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸຓ຺ໂຫທເກນ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ [ນຫາເປຕ຺ວາ (ສີ. ປີ.)] ອຸຓ຺ໂຫທເກນ ຜາຓິຕໍ ອາໂລເລຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປາທາສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ອາພາໂຘ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠິ.

ອຖ ໂຂ ເທວຫິໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ເທວຫິໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ກຕ຺ຖ ທຊ຺ຊາ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ, ກຕ຺ຖ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ;

ກຖຎ຺ຫິ ຍຊມານສ຺ສ, ກຖໍ ອິຊ຺ຌຕິ ທກ຺ຂິຓາ’’ຕິ.

‘‘ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ໂຍ ເວທີ, ສຄ຺ຄາປາຍຎ຺ຈ ປສ຺ສຕິ;

ອໂຖ ຊາຕິກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ໂຕ, ອຠິຎ຺ຎາໂວສິໂຕ ມຸນິ.

‘‘ເອຕ຺ຖ ທຊ຺ຊາ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ, ເອຕ຺ຖ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ;

ເອວຎ຺ຫິ ຍຊມານສ຺ສ, ເອວໍ ອິຊ຺ຌຕິ ທກ຺ຂິຓາ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ເທວຫິໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ໂຠ ໂຄຕມ…ເປ… ອຸປາສກໍ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ.

໔. ມຫາສາລສຸຕ຺ຕໍ

໒໐໐. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາໂລ ລູໂຂ ລູຂປາວຸຣໂຓ [ລູຂປາປຸຣໂຓ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິນ຺ນຸ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ລູໂຂ ລູຂປາວຸຣໂຓ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ ເມ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຕ຺ຕາ. ເຕ ມໍ ທາເຣຫິ ສໍປຸຈ຺ຉ ຆຣາ ນິກ຺ຂາເມນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອິມາ ຄາຖາໂຍ ປຣິຍາປຸຓິຕ຺ວາ ສຠາຍໍ ມຫາຊນກາເຍ ສນ຺ນິປຕິເຕ ປຸຕ຺ເຕສຸ ຈ ສນ຺ນິສິນ຺ເນສຸ ຠາສສ຺ສຸ –

‘‘ເຍຫິ ຊາເຕຫິ ນນ຺ທິສ຺ສໍ, ເຍສຎ຺ຈ ຠວມິຈ຺ຉິສໍ;

ເຕ ມໍ ທາເຣຫິ ສໍປຸຈ຺ຉ, ສາວ ວາເຣນ຺ຕິ ສູກຣໍ.

‘‘ອສນ຺ຕາ ກິຣ ມໍ ຊມ຺ມາ, ຕາຕ ຕາຕາຕິ ຠາສເຣ;

ຣກ຺ຂສາ ປຸຕ຺ຕຣູເປນ, ເຕ ຊຫນ຺ຕິ ວໂຍຄຕໍ.

‘‘ອສ຺ໂສວ ຊິຓ຺ໂຓ ນິພ຺ໂຠໂຄ, ຂາທນາ ອປນີຍຕິ;

ພາລການໍ ປິຕາ ເຖໂຣ, ປຣາຄາເຣສຸ ຠິກ຺ຂຕິ.

‘‘ທຓ຺ໂຑວ ກິຣ ເມ ເສຍ຺ໂຍ, ຍຎ຺ເຈ ປຸຕ຺ຕາ ອນສ຺ສວາ;

ຈຓ຺ຑມ຺ປິ ໂຄຓໍ ວາເຣຕິ, ອໂຖ ຈຓ຺ຑມ຺ປິ ກຸກ຺ກຸຣໍ.

‘‘ອນ຺ຘກາເຣ ປຸເຣ ໂຫຕິ, ຄມ຺ຠີເຣ ຄາຘເມຘຕິ;

ທຓ຺ຑສ຺ສ ອານຸຠາເວນ, ຂລິຕ຺ວາ ປຕິຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາໂລ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ອິມາ ຄາຖາໂຍ ປຣິຍາປຸຓິຕ຺ວາ ສຠາຍໍ ມຫາຊນກາເຍ ສນ຺ນິປຕິເຕ ປຸຕ຺ເຕສຸ ຈ ສນ຺ນິສິນ຺ເນສຸ ອຠາສິ –

‘‘ເຍຫິ ຊາເຕຫິ ນນ຺ທິສ຺ສໍ, ເຍສຎ຺ຈ ຠວມິຈ຺ຉິສໍ;

ເຕ ມໍ ທາເຣຫິ ສໍປຸຈ຺ຉ, ສາວ ວາເຣນ຺ຕິ ສູກຣໍ.

‘‘ອສນ຺ຕາ ກິຣ ມໍ ຊມ຺ມາ, ຕາຕ ຕາຕາຕິ ຠາສເຣ;

ຣກ຺ຂສາ ປຸຕ຺ຕຣູເປນ, ເຕ ຊຫນ຺ຕິ ວໂຍຄຕໍ.

‘‘ອສ຺ໂສວ ຊິຓ຺ໂຓ ນິພ຺ໂຠໂຄ, ຂາທນາ ອປນີຍຕິ;

ພາລການໍ ປິຕາ ເຖໂຣ, ປຣາຄາເຣສຸ ຠິກ຺ຂຕິ.

‘‘ທຓ຺ໂຑວ ກິຣ ເມ ເສຍ຺ໂຍ, ຍຎ຺ເຈ ປຸຕ຺ຕາ ອນສ຺ສວາ;

ຈຓ຺ຑມ຺ປິ ໂຄຓໍ ວາເຣຕິ, ອໂຖ ຈຓ຺ຑມ຺ປິ ກຸກ຺ກຸຣໍ.

‘‘ອນ຺ຘກາເຣ ປຸເຣ ໂຫຕິ, ຄມ຺ຠີເຣ ຄາຘເມຘຕິ;

ທຓ຺ຑສ຺ສ ອານຸຠາເວນ, ຂລິຕ຺ວາ ປຕິຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລໍ ປຸຕ຺ຕາ ຆຣໍ ເນຕ຺ວາ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກໍ ທຸສ຺ສຍຸເຄນ ອຈ຺ຉາເທສຸໍ. ອຖ ໂຂ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາໂລ ເອກໍ ທຸສ຺ສຍຸຄໍ ອາທາຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມຍໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນາມ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອາຈຣິຍຘນໍ ປຣິເຍສາມ. ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫຕຸ ເມ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ອາຈຣິຍຘນ’’ນ຺ຕິ. ປຏິຄ຺ຄເຫສິ ຠຄວາ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ. ອຖ ໂຂ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ…ເປ… ອຸປາສກໍ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ.

໕. ມານຕ຺ຖທ຺ຘສຸຕ຺ຕໍ

໒໐໑. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ມານຕ຺ຖທ຺ໂຘ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປຏິວສຕິ. ໂສ ເນວ ມາຕຣໍ ອຠິວາເທຕິ, ນ ປິຕຣໍ ອຠິວາເທຕິ, ນ ອາຈຣິຍໍ ອຠິວາເທຕິ, ນ ເຊຏ຺ຐຠາຕຣໍ ອຠິວາເທຕິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ມຫຕິຍາ ປຣິສາຍ ປຣິວຸໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ອຖ ໂຂ ມານຕ຺ຖທ຺ຘສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ມຫຕິຍາ ປຣິສາຍ ປຣິວຸໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ເຍນ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍໍ. ສເຈ ມໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອາລປິສ຺ສຕິ, ອຫມ຺ປິ ຕໍ ອາລປິສ຺ສາມິ. ໂນ ເຈ ມໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອາລປິສ຺ສຕິ, ອຫມ຺ປິ ນາລປິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ມານຕ຺ຖທ຺ໂຘ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕໍ ນາລປິ. ອຖ ໂຂ ມານຕ຺ຖທ຺ໂຘ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ – ‘ນາຍໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ກິຎ຺ຈິ ຊານາຕີ’ຕິ ຕໂຕວ ປຸນ ນິວຕ຺ຕິຕຸກາໂມ ອໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ມານຕ຺ຖທ຺ຘສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ເຈຕສາ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ ມານຕ຺ຖທ຺ຘໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ນ ມານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ສາຘຸ, ອຕ຺ຖິກສ຺ສີຘ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ;

ເຍນ ອຕ຺ເຖນ ອາຄຈ຺ຉິ, ຕເມວມນຸພ຺ຣູຫເຍ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມານຕ຺ຖທ຺ໂຘ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ – ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ເມ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຊານາຕີ’’ຕິ ຕຕ຺ເຖວ ຠຄວໂຕ ປາເທສຸ ສິຣສາ ນິປຕິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປາທານິ ມຸເຂນ ຈ ປຣິຈຸມ຺ພຕິ ປາຓີຫິ ຈ ປຣິສມ຺ພາຫຕິ, ນາມຎ຺ຈ ສາເວຕິ – ‘‘ມານຕ຺ຖທ຺ຘາຫໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ມານຕ຺ຖທ຺ຘາຫໍ, ໂຠ ໂຄຕມາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ສາ ປຣິສາ ອພ຺ຠຸຕຈິຕ຺ຕຊາຕາ [ອພ຺ຠຸຕຈິຕ຺ຕຊາຕາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.), ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຈິຕ຺ຕຊາຕາ (ກ.)] ອໂຫສິ – ‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕ ໂຠ, ອພ຺ຠຸຕໍ ວຕ ໂຠ! ອຍຎ຺ຫິ ມານຕ຺ຖທ຺ໂຘ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເນວ ມາຕຣໍ ອຠິວາເທຕິ, ນ ປິຕຣໍ ອຠິວາເທຕິ, ນ ອາຈຣິຍໍ ອຠິວາເທຕິ, ນ ເຊຏ຺ຐຠາຕຣໍ ອຠິວາເທຕິ; ອຖ ຈ ປນ ສມເຓ ໂຄຕເມ ເອວຣູປໍ ປຣມນິປຈ຺ຈກາຣໍ ກໂຣຕີ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ມານຕ຺ຖທ຺ຘໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອລໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຸຏ຺ເຐຫິ, ສເກ ອາສເນ ນິສີທ. ຍໂຕ ເຕ ມຍິ ຈິຕ຺ຕໍ ປສນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ມານຕ຺ຖທ຺ໂຘ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສເກ ອາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ເກສຸ ນ ມານໍ ກຍິຣາຖ, ເກສຸ ຈສ຺ສ ສຄາຣໂວ;

ກ຺ຍສ຺ສ ອປຈິຕາ ອສ຺ສຸ, ກ຺ຍສ຺ສຸ ສາຘຸ ສຸປູຊິຕາ’’ຕິ.

‘‘ມາຕຣິ ປິຕຣິ ຈາປິ, ອໂຖ ເຊຏ຺ຐມ຺ຫິ ຠາຕຣິ;

ອາຈຣິເຍ ຈຕຸຕ຺ຖມ຺ຫິ,

ເຕສຸ ນ ມານໍ ກຍິຣາຖ;

ເຕສຸ ອສ຺ສ ສຄາຣໂວ,

ຕ຺ຍສ຺ສ ອປຈິຕາ ອສ຺ສຸ;

ຕ຺ຍສ຺ສຸ ສາຘຸ ສຸປູຊິຕາ.

‘‘ອຣຫນ຺ເຕ ສີຕີຠູເຕ, ກຕກິຈ຺ເຈ ອນາສເວ;

ນິຫຈ຺ຈ ມານໍ ອຖທ຺ໂຘ, ເຕ ນມສ຺ເສ ອນຸຕ຺ຕເຣ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ມານຕ຺ຖທ຺ໂຘ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ…ເປ… ອຸປາສກໍ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ.

໖. ປຈ຺ຈນີກສຸຕ຺ຕໍ

໒໐໒. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ປຈ຺ຈນີກສາໂຕ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປຏິວສຕິ. ອຖ ໂຂ ປຈ຺ຈນີກສາຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຍໍນູນາຫໍ ເຍນ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍໍ. ຍໍ ຍເທວ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຠາສິສ຺ສຕິ ຕໍ ຕເທວສ຺ສາຫໍ [ຕເທວ ສາຫໍ (ກ.)] ປຈ຺ຈນີກາສ຺ສ’’ນ຺ຕິ [ປຈ຺ຈນີກສ຺ສນ຺ຕິ (ປີ.), ປຈ຺ຈນີກສາຕນ຺ຕິ (ກ.)]. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ອພ຺ໂຠກາເສ ຈງ຺ກມຕິ. ອຖ ໂຂ ປຈ຺ຈນີກສາໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຈງ຺ກມນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ຠຓ ສມຓຘມ຺ມ’ນ຺ຕິ.

‘‘ນ ປຈ຺ຈນີກສາເຕນ, ສຸວິຊານໍ ສຸຠາສິຕໍ;

ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ເຕນ, ສາຣມ຺ຠພຫຸເລນ ຈ.

‘‘ໂຍ ຈ ວິເນຍ຺ຍ ສາຣມ຺ຠໍ, ອປ຺ປສາທຎ຺ຈ ເຈຕໂສ;

ອາຆາຕໍ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊ, ສ ເວ [ສເຈ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ຊຎ຺ຎາ ສຸຠາສິຕ’’ນ຺ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ປຈ຺ຈນີກສາໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ…ເປ… ອຸປາສກໍ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ.

໗. ນວກມ຺ມິກສຸຕ຺ຕໍ

໒໐໓. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ໂກສເລສຸ ວິຫຣຕິ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ນວກມ຺ມິກຠາຣທ຺ວາໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ກາຣາເປຕິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ນວກມ຺ມິກຠາຣທ຺ວາໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ສາລຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສິນ຺ນໍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍ ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ. ທິສ຺ວານສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຫໍ ໂຂ ອິມສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ກາຣາເປນ຺ໂຕ ຣມາມິ. ອຍໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ກິໍ ກາຣາເປນ຺ໂຕ ຣມຕີ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ນວກມ຺ມິກຠາຣທ຺ວາໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ເກ ນຸ ກມ຺ມນ຺ຕາ ກຣີຍນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ສາລວເນ ຕວ;

ຍເທກໂກ ອຣຎ຺ຎສ຺ມິໍ, ຣຕິໍ ວິນ຺ທຕິ ໂຄຕໂມ’’ຕິ.

‘‘ນ ເມ ວນສ຺ມິໍ ກຣຓີຍມຕ຺ຖິ,

ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລໍ ເມ ວນໍ ວິສູກໍ;

ສ຺ວາຫໍ ວເນ ນິພ຺ພນໂຖ ວິສລ຺ໂລ,

ເອໂກ ຣເມ ອຣຕິໍ ວິປ຺ປຫາຍາ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ນວກມ຺ມິກຠາຣທ຺ວາໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ…ເປ… ອຸປາສກໍ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ.

໘. ກຏ຺ຐຫາຣສຸຕ຺ຕໍ

໒໐໔. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ໂກສເລສຸ ວິຫຣຕິ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຠາຣທ຺ວາຊໂຄຕ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສມ຺ພຫຸລາ ອນ຺ເຕວາສິກາ ກຏ຺ຐຫາຣກາ ມາຓວກາ ເຍນ ວນສຓ຺ໂຑ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອທ຺ທສໍສຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ຕສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ນິສິນ຺ນໍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍ ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ. ທິສ຺ວານ ເຍນ ຠາຣທ຺ວາຊໂຄຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠາຣທ຺ວາຊໂຄຕ຺ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ຍຄ຺ເຆ, ຠວໍ ຊາເນຍ຺ຍາສິ! ອສຸກສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ສມໂຓ ນິສິນ຺ໂນ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍ ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ’’. ອຖ ໂຂ ຠາຣທ຺ວາຊໂຄຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຕຫິ ມາຓວເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ເຍນ ໂສ ວນສຓ຺ໂຑ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວນ຺ຕໍ ຕສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ນິສິນ຺ນໍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍ ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ. ທິສ຺ວານ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ຄມ຺ຠີຣຣູເປ ພຫຸເຠຣເວ ວເນ,

ສຸຎ຺ຎໍ ອຣຎ຺ຎໍ ວິຊນໍ ວິຄາຫິຍ;

ອນິຎ຺ຊມາເນນ ຐິເຕນ ວຄ຺ຄຸນາ,

ສຸຈາຣຸຣູປໍ ວຕ ຠິກ຺ຂຸ ຌາຍສິ.

‘‘ນ ຍຕ຺ຖ ຄີຕໍ ນປິ ຍຕ຺ຖ ວາທິຕໍ,

ເອໂກ ອຣຎ຺ເຎ ວນວສ຺ສິໂຕ ມຸນິ;

ອຈ຺ເຉຣຣູປໍ ປຏິຠາຕິ ມໍ ອິທໍ,

ຍເທກໂກ ປີຕິມໂນ ວເນ ວເສ.

‘‘ມຎ຺ຎາມຫໍ ໂລກາຘິປຕິສຫພ຺ຍຕໍ,

ອາກງ຺ຂມາໂນ ຕິທິວໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ;

ກສ຺ມາ ຠວໍ ວິຊນມຣຎ຺ຎມສ຺ສິໂຕ,

ຕໂປ ອິຘ ກຸພ຺ພສິ ພ຺ຣຫ຺ມປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ.

‘‘ຍາ ກາຈິ ກງ຺ຂາ ອຠິນນ຺ທນາ ວາ,

ອເນກຘາຕູສຸ ປຸຖູ ສທາສິຕາ;

ອຎ຺ຎາຓມູລປ຺ປຠວາ ປຊປ຺ປິຕາ,

ສພ຺ພາ ມຍາ ພ຺ຍນ຺ຕິກຕາ ສມູລິກາ.

‘‘ສ຺ວາຫໍ ອກງ຺ໂຂ ອສິໂຕ ອນູປໂຍ,

ສພ຺ເພສຸ ຘມ຺ເມສຸ ວິສຸທ຺ຘທສ຺ສໂນ;

ປປ຺ປຸຍ຺ຍ ສມ຺ໂພຘິມນຸຕ຺ຕຣໍ ສິວໍ,

ຌາຍາມຫໍ ພ຺ຣຫ຺ມ ຣໂຫ ວິສາຣໂທ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠາຣທ຺ວາຊໂຄຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ…ເປ… ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ.

໙. ມາຕຸໂປສກສຸຕ຺ຕໍ

໒໐໕. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ອຖ ໂຂ ມາຕຸໂປສໂກ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ມາຕຸໂປສໂກ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫຎ຺ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຘມ຺ເມນ ຠິກ຺ຂໍ ປຣິເຍສາມິ, ຘມ຺ເມນ ຠິກ຺ຂໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ມາຕາປິຕໂຣ ໂປເສມິ. ກຈ຺ຈາຫໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເອວໍກາຣີ ກິຈ຺ຈກາຣີ ໂຫມີ’’ຕິ? ‘‘ຕຄ຺ຆ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອວໍກາຣີ ກິຈ຺ຈກາຣີ ໂຫສິ. ໂຍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຘມ຺ເມນ ຠິກ຺ຂໍ ປຣິເຍສຕິ, ຘມ຺ເມນ ຠິກ຺ຂໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ມາຕາປິຕໂຣ ໂປເສຕິ, ພຫຸໍ ໂສ ປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕີ’’ຕິ.

‘‘ໂຍ ມາຕຣໍ ປິຕຣໍ ວາ, ມຈ຺ໂຈ ຘມ຺ເມນ ໂປສຕິ;

ຕາຍ ນໍ ປາຣິຈຣິຍາຍ, ມາຕາປິຕູສຸ ປຓ຺ຑິຕາ;

ອິເຘວ ນໍ ປສໍສນ຺ຕິ, ເປຈ຺ຈ ສຄ຺ເຄ ປໂມທຕີ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ມາຕຸໂປສໂກ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ໂຠ ໂຄຕມ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ…ເປ… ອຸປາສກໍ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ.

໑໐. ຠິກ຺ຂກສຸຕ຺ຕໍ

໒໐໖. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ອຖ ໂຂ ຠິກ຺ຂໂກ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຠິກ຺ຂໂກ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫມ຺ປິ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຠິກ຺ຂໂກ, ຠວມ຺ປິ ຠິກ຺ຂໂກ, ອິຘ ໂນ ກິໍ ນານາກຣຓ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ນ ເຕນ ຠິກ຺ຂໂກ ໂຫຕິ, ຍາວຕາ ຠິກ຺ຂເຕ ປເຣ;

ວິສ຺ສໍ ຘມ຺ມໍ ສມາທາຍ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ ນ ຕາວຕາ.

‘‘ໂຍຘ ປຸຎ຺ຎຎ຺ຈ ປາປຎ຺ຈ, ພາຫິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ;

ສງ຺ຂາຍ ໂລເກ ຈຣຕິ, ສ ເວ ຠິກ຺ຂູຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂໂກ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ…ເປ… ອຸປາສກໍ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ.

໑໑. ສງ຺ຄາຣວສຸຕ຺ຕໍ

໒໐໗. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສງ຺ຄາຣໂວ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປຏິວສຕິ ອຸທກສຸທ຺ຘິໂກ, ອຸທເກນ ປຣິສຸທ຺ຘິໍ ປຈ຺ເຈຕິ, ສາຍໍ ປາຕໍ ອຸທໂກໂຣຫນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຄາຣໂວ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປຏິວສຕິ ອຸທກສຸທ຺ຘິໂກ, ອຸທເກນ ສຸທ຺ຘິໍ ປຈ຺ເຈຕິ, ສາຍໍ ປາຕໍ ອຸທໂກໂຣຫນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ເຍນ ສງ຺ຄາຣວສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມຕຸ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ສງ຺ຄາຣວສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ສງ຺ຄາຣໂວ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ສງ຺ຄາຣວໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຸທກສຸທ຺ຘິໂກ, ອຸທເກນ ສຸທ຺ຘິໍ ປຈ຺ເຈສິ, ສາຍໍ ປາຕໍ ອຸທໂກໂຣຫນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣສີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຕ຺ຖວສໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ອຸທກສຸທ຺ຘິໂກ, ອຸທກສຸທ຺ຘິໍ ປຈ຺ເຈສິ, ສາຍໍ ປາຕໍ ອຸທໂກໂຣຫນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣສີ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ ເມ, ໂຠ ໂຄຕມ [ອິຘ ເມ ໂຠ ໂຄຕມ ອຫໍ (ປີ. ກ.)], ຍໍ ທິວາ ປາປກມ຺ມໍ ກຕໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ສາຍໍ ນ຺ຫາເນນ [ນຫາເນນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ປວາເຫມິ, ຍໍ ຣຕ຺ຕິໍ ປາປກມ຺ມໍ ກຕໍ ໂຫຕິ ຕໍ ປາຕໍ ນ຺ຫາເນນ ປວາເຫມິ. ອິມໍ ຂ຺ວາຫໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຕ຺ຖວສໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ອຸທກສຸທ຺ຘິໂກ, ອຸທເກນ ສຸທ຺ຘິໍ ປຈ຺ເຈມິ, ສາຍໍ ປາຕໍ ອຸທໂກໂຣຫນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣາມີ’’ຕິ.

‘‘ຘມ຺ໂມ ຣຫໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ສີລຕິຕ຺ໂຖ,

ອນາວິໂລ ສພ຺ຠິ ສຕໍ ປສຕ຺ໂຖ;

ຍຕ຺ຖ ຫເວ ເວທຄຸໂນ ສິນາຕາ,