໘. ວງ຺ຄີສສໍຍຸຕ຺ຕໍ

໑. ນິກ຺ຂນ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ

໒໐໙. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ວງ຺ຄີໂສ ອາຬວິຍໍ ວິຫຣຕິ ອຄ຺ຄາຬເວ ເຈຕິເຍ ອາຍສ຺ມຕາ ນິຄ຺ໂຣຘກປ຺ເປນ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ສທ຺ຘິໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ວງ຺ຄີໂສ ນວໂກ ໂຫຕິ ອຈິຣປພ຺ພຊິໂຕ ໂອຫິຍ຺ຍໂກ ວິຫາຣປາໂລ. ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ສມລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ເຍນ ອຄ຺ຄາຬວໂກ ອາຣາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ ວິຫາຣເປກ຺ຂິກາໂຍ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ວງ຺ຄີສສ຺ສ ຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ທິສ຺ວາ ອນຠິຣຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຣາໂຄ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸທ຺ຘໍເສຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ວງ຺ຄີສສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອລາຠາ ວຕ ເມ, ນ ວຕ ເມ ລາຠາ; ທຸລ຺ລທ຺ຘໍ ວຕ ເມ, ນ ວຕ ເມ ສຸລທ຺ຘໍ; ຍສ຺ສ ເມ ອນຠິຣຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຣາໂຄ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸທ຺ຘໍເສຕິ, ຕໍ ກຸເຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠາ, ຍໍ ເມ ປໂຣ ອນຠິຣຕິໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ອຠິຣຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ. ຍໍນູນາຫໍ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕໂນ ອນຠິຣຕິໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ອຠິຣຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ວງ຺ຄີໂສ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕໂນ ອນຠິຣຕິໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ອຠິຣຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມາ ຄາຖາໂຍ ອຠາສິ –

‘‘ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ວຕ ມໍ ສນ຺ຕໍ, ອຄາຣສ຺ມານຄາຣິຍໍ;

ວິຕກ຺ກາ ອຸປຘາວນ຺ຕິ, ປຄພ຺ຠາ ກຓ຺ຫໂຕ ອິເມ.

‘‘ອຸຄ຺ຄປຸຕ຺ຕາ ມຫິສ຺ສາສາ, ສິກ຺ຂິຕາ ທຬ຺ຫຘມ຺ມິໂນ;

ສມນ຺ຕາ ປຣິກິເຣຍ຺ຍຸໍ, ສຫສ຺ສໍ ອປລາຍິນໍ.

‘‘ສເຈປິ ເອຕໂຕ [ເອຕ຺ຕໂຕ (ສີ. ປີ. ກ.), ເອຕ຺ຕກາ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ຠິຍ຺ໂຍ, ອາຄມິສ຺ສນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖິໂຍ;

ເນວ ມໍ ພ຺ຍາຘຍິສ຺ສນ຺ຕິ [ພ຺ຍາຖຍິສ຺ສນ຺ຕິ (?)], ຘມ຺ເມ ສມ຺ຫິ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ.

‘‘ສກ຺ຂີ ຫິ ເມ ສຸຕໍ ເອຕໍ, ພຸທ຺ຘສ຺ສາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸໂນ;

ນິພ຺ພານຄມນໍ ມຄ຺ຄໍ, ຕຕ຺ຖ ເມ ນິຣໂຕ ມໂນ.

‘‘ເອວຎ຺ເຈ ມໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ, ປາປິມ ອຸປຄຈ຺ຉສິ;

ຕຖາ ມຈ຺ຈຸ ກຣິສ຺ສາມິ, ນ ເມ ມຄ຺ຄມ຺ປິ ທກ຺ຂສີ’’ຕິ.

໒. ອຣຕິສຸຕ຺ຕໍ

໒໑໐. ເອກໍ ສມຍໍ…ເປ… ອາຍສ຺ມາ ວງ຺ຄີໂສ ອາຬວິຍໍ ວິຫຣຕິ ອຄ຺ຄາຬເວ ເຈຕິເຍ ອາຍສ຺ມຕາ ນິຄ຺ໂຣຘກປ຺ເປນ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ສທ຺ຘິໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ນິຄ຺ໂຣຘກປ຺ໂປ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ວິຫາຣໍ ປວິສຕິ, ສາຍໍ ວາ ນິກ຺ຂມຕິ ອປຣຊ຺ຊຸ ວາ ກາເລ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມໂຕ ວງ຺ຄີສສ຺ສ ອນຠິຣຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ໂຫຕິ, ຣາໂຄ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸທ຺ຘໍເສຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ວງ຺ຄີສສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອລາຠາ ວຕ ເມ, ນ ວຕ ເມ ລາຠາ; ທຸລ຺ລທ຺ຘໍ ວຕ ເມ, ນ ວຕ ເມ ສຸລທ຺ຘໍ; ຍສ຺ສ ເມ ອນຠິຣຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຣາໂຄ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸທ຺ຘໍເສຕິ; ຕໍ ກຸເຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠາ, ຍໍ ເມ ປໂຣ ອນຠິຣຕິໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ອຠິຣຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ. ຍໍນູນາຫໍ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕໂນ ອນຠິຣຕິໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ອຠິຣຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ວງ຺ຄີໂສ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕໂນ ອນຠິຣຕິໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ອຠິຣຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມາ ຄາຖາໂຍ ອຠາສິ –

‘‘ອຣຕິຎ຺ຈ ຣຕິຎ຺ຈ ປຫາຍ, ສພ຺ພໂສ ເຄຫສິຕຎ຺ຈ ວິຕກ຺ກໍ;

ວນຖໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ ກຸຫິຎ຺ຈິ, ນິພ຺ພນໂຖ ອຣໂຕ ສ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ [ສ ຠິກ຺ຂຸ (ກ.)].

‘‘ຍມິຘ ປຖວິຎ຺ຈ ເວຫາສໍ, ຣູປຄຕຎ຺ຈ ຊຄໂຕຄຘໍ;

ກິຎ຺ຈິ ປຣິຊີຍຕິ ສພ຺ພມນິຈ຺ຈໍ, ເອວໍ ສເມຈ຺ຈ ຈຣນ຺ຕິ ມຸຕຕ຺ຕາ.

‘‘ອຸປຘີສຸ ຊນາ ຄຘິຕາເສ [ຄຖິຕາເສ (ສີ.)], ທິຏ຺ຐສຸເຕ ປຏິເຆ ຈ ມຸເຕ ຈ;

ເອຕ຺ຖ ວິໂນທຍ ຉນ຺ທມເນໂຊ, ໂຍ ເອຕ຺ຖ ນ ລິມ຺ປຕິ ຕໍ ມຸນິມາຫຸ.

‘‘ອຖ ສຏ຺ຐິນິສ຺ສິຕາ ສວິຕກ຺ກາ, ປຸຖູ ຊນຕາຍ ອຘມ຺ມາ ນິວິຏ຺ຐາ;

ນ ຈ ວຄ຺ຄຄຕສ຺ສ ກຸຫິຎ຺ຈິ, ໂນ ປນ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລຠາຓີ ສ ຠິກ຺ຂຸ.

‘‘ທພ຺ໂພ ຈິຣຣຕ຺ຕສມາຫິໂຕ, ອກຸຫໂກ ນິປໂກ ອປິຫາລຸ;

ສນ຺ຕໍ ປທໍ ອຊ຺ຌຄມາ ມຸນິ ປຏິຈ຺ຈ, ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ກງ຺ຂຕິ ກາລ’’ນ຺ຕິ.

໓. ເປສລສຸຕ຺ຕໍ

໒໑໑. ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ວງ຺ຄີໂສ ອາຬວິຍໍ ວິຫຣຕິ ອຄ຺ຄາຬເວ ເຈຕິເຍ ອາຍສ຺ມຕາ ນິຄ຺ໂຣຘກປ຺ເປນ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ສທ຺ຘິໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ວງ຺ຄີໂສ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິຠາເນນ ອຎ຺ເຎ ເປສເລ ຠິກ຺ຂູ ອຕິມຎ຺ຎຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ວງ຺ຄີສສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອລາຠາ ວຕ ເມ, ນ ວຕ ເມ ລາຠາ; ທຸລ຺ລທ຺ຘໍ ວຕ ເມ, ນ ວຕ ເມ ສຸລທ຺ຘໍ; ຍ຺ວາຫໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິຠາເນນ ອຎ຺ເຎ ເປສເລ ຠິກ຺ຂູ ອຕິມຎ຺ຎາມີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ວງ຺ຄີໂສ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕໂນ ວິປ຺ປຏິສາຣໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມາ ຄາຖາໂຍ ອຠາສິ –

‘‘ມານໍ ປຊຫສ຺ສຸ ໂຄຕມ, ມານປຖຎ຺ຈ ປຊຫສ຺ສຸ;

ອເສສໍ ມານປຖສ຺ມິໍ, ສມຸຈ຺ຉິໂຕ ວິປ຺ປຏິສາຣີຫຸວາ ຈິຣຣຕ຺ຕໍ.

‘‘ມກ຺ເຂນ ມກ຺ຂິຕາ ປຊາ, ມານຫຕາ ນິຣຍໍ ປປຕນ຺ຕິ;

ໂສຈນ຺ຕິ ຊນາ ຈິຣຣຕ຺ຕໍ, ມານຫຕາ ນິຣຍໍ ອຸປປນ຺ນາ.

‘‘ນ ຫິ ໂສຈຕິ ຠິກ຺ຂຸ ກທາຈິ, ມຄ຺ຄຊິໂນ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ໂນ;

ກິຕ຺ຕິຎ຺ຈ ສຸຂຎ຺ຈ ອນຸໂຠຕິ, ຘມ຺ມທໂສຕິ ຕມາຫຸ ປຫິຕຕ຺ຕໍ.

‘‘ຕສ຺ມາ ອຂິໂລຘ ປຘານວາ, ນີວຣຓານິ ປຫາຍ ວິສຸທ຺ໂຘ;

ມານຎ຺ຈ ປຫາຍ ອເສສໍ, ວິຊ຺ຊາຍນ຺ຕກໂຣ ສມິຕາວີ’’ຕິ.

໔. ອານນ຺ທສຸຕ຺ຕໍ

໒໑໒. ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ ອາຍສ຺ມຕາ ວງ຺ຄີເສນ ປຈ຺ຉາສມເຓນ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມໂຕ ວງ຺ຄີສສ຺ສ ອນຠິຣຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ໂຫຕິ, ຣາໂຄ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸທ຺ຘໍເສຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ວງ຺ຄີໂສ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ກາມຣາເຄນ ຑຍ຺ຫາມິ, ຈິຕ຺ຕໍ ເມ ປຣິຑຍ຺ຫຕິ;

ສາຘຸ ນິພ຺ພາປນໍ ພ຺ຣູຫິ, ອນຸກມ຺ປາຍ ໂຄຕມາ’’ຕິ.

‘‘ສຎ຺ຎາຍ ວິປຣິເຍສາ, ຈິຕ຺ຕໍ ເຕ ປຣິຑຍ຺ຫຕິ;

ນິມິຕ຺ຕໍ ປຣິວຊ຺ເຊຫິ, ສຸຠໍ ຣາຄູປສໍຫິຕໍ.

‘‘ສງ຺ຂາເຣ ປຣໂຕ ປສ຺ສ, ທຸກ຺ຂໂຕ ມາ ຈ ອຕ຺ຕໂຕ;

ນິພ຺ພາເປຫິ ມຫາຣາຄໍ, ມາ ຑຍ຺ຫິຕ຺ໂຖ ປຸນປ຺ປຸນໍ.

‘‘ອສຸຠາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ຠາເວຫິ, ເອກຄ຺ຄໍ ສຸສມາຫິຕໍ;

ສຕິ ກາຍຄຕາ ຕ຺ຍຕ຺ຖຸ, ນິພ຺ພິທາພຫຸໂລ ຠວ.

‘‘ອນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ ຠາເວຫິ, ມານານຸສຍມຸຊ຺ຊຫ;

ຕໂຕ ມານາຠິສມຍາ, ອຸປສນ຺ໂຕ ຈຣິສ຺ສສີ’’ຕິ.

໕. ສຸຠາສິຕສຸຕ຺ຕໍ

໒໑໓. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຈຕູຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ວາຈາ ສຸຠາສິຕາ ໂຫຕິ, ໂນ ທຸພ຺ຠາສິຕາ; ອນວຊ຺ຊາ ຈ ອນນຸວຊ຺ຊາ ຈ ວິຎ຺ຎູນໍ. ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສຸຠາສິຕໍເຍວ ຠາສຕິ ໂນ ທຸພ຺ຠາສິຕໍ, ຘມ຺ມໍເຍວ ຠາສຕິ ໂນ ອຘມ຺ມໍ, ປິຍໍເຍວ ຠາສຕິ ໂນ ອປ຺ປິຍໍ, ສຈ຺ຈໍເຍວ ຠາສຕິ ໂນ ອລິກໍ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕູຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ວາຈາ ສຸຠາສິຕາ ໂຫຕິ, ໂນ ທຸພ຺ຠາສິຕາ, ອນວຊ຺ຊາ ຈ ອນນຸວຊ຺ຊາ ຈ ວິຎ຺ຎູນ’’ນ຺ຕິ. ອິທມໂວຈ ຠຄວາ, ອິທໍ ວຕ຺ວານ ສຸຄໂຕ ອຖາປຣໍ ເອຕທໂວຈ ສຕ຺ຖາ –

‘‘ສຸຠາສິຕໍ ອຸຕ຺ຕມມາຫຸ ສນ຺ໂຕ,

ຘມ຺ມໍ ຠເຓ ນາຘມ຺ມໍ ຕໍ ທຸຕິຍໍ;

ປິຍໍ ຠເຓ ນາປ຺ປິຍໍ ຕໍ ຕຕິຍໍ,

ສຈ຺ຈໍ ຠເຓ ນາລິກໍ ຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ວງ຺ຄີໂສ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຏິຠາຕິ ມໍ ຠຄວາ, ປຏິຠາຕິ ມໍ ສຸຄຕາ’’ຕິ. ‘‘ປຏິຠາຕຸ ຕໍ ວງ຺ຄີສາ’’ຕິ ຠຄວາ ອໂວຈ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ວງ຺ຄີໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ສມ຺ມຸຂາ ສາຣຸປ຺ປາຫິ ຄາຖາຫິ ອຠິຕ຺ຖວິ –

‘‘ຕເມວ ວາຈໍ ຠາເສຍ຺ຍ, ຍາຍຕ຺ຕານໍ ນ ຕາປເຍ;

ປເຣ ຈ ນ ວິຫິໍເສຍ຺ຍ, ສາ ເວ ວາຈາ ສຸຠາສິຕາ.

‘‘ປິຍວາຈໍວ ຠາເສຍ຺ຍ, ຍາ ວາຈາ ປຏິນນ຺ທິຕາ;

ຍໍ ອນາທາຍ ປາປານິ, ປເຣສໍ ຠາສເຕ ປິຍໍ.

‘‘ສຈ຺ຈໍ ເວ ອມຕາ ວາຈາ, ເອສ ຘມ຺ໂມ ສນນ຺ຕໂນ;

ສຈ຺ເຈ ອຕ຺ເຖ ຈ ຘມ຺ເມ ຈ, ອາຫຸ ສນ຺ໂຕ ປຕິຏ຺ຐິຕາ.

‘‘ຍໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠາສເຕ ວາຈໍ, ເຂມໍ ນິພ຺ພານປຕ຺ຕິຍາ;

ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກິຣິຍາຍ, ສາ ເວ ວາຈານມຸຕ຺ຕມາ’’ຕິ.

໖. ສາຣິປຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ

໒໑໔. ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕິ ສມາທເປຕິ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕິ ສມ຺ປຫໍເສຕິ ໂປຣິຍາ ວາຈາຍ ວິສ຺ສຏ຺ຐາຍ ອເນລຄລາຍ [ອເນຬຄລາຍ (ສີ. ກ.), ອເນລຄຬາຍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນິຍາ. ເຕ ຈ ຠິກ຺ຂູ ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ມນສິ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພເຈຕສາ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ໂອຫິຕໂສຕາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ວງ຺ຄີສສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕິ ສມາທເປຕິ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕິ ສມ຺ປຫໍເສຕິ ໂປຣິຍາ ວາຈາຍ ວິສ຺ສຏ຺ຐາຍ ອເນລຄລາຍ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນິຍາ. ເຕ ຈ ຠິກ຺ຂູ ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ມນສິ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພເຈຕສາ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ໂອຫິຕໂສຕາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ສມ຺ມຸຂາ ສາຣຸປ຺ປາຫິ ຄາຖາຫິ ອຠິຕ຺ຖເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ວງ຺ຄີໂສ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ເຍນາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຏິຠາຕິ ມໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປຏິຠາຕິ ມໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ປຏິຠາຕຸ ຕໍ, ອາວຸໂສ ວງ຺ຄີສາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ວງ຺ຄີໂສ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ສມ຺ມຸຂາ ສາຣຸປ຺ປາຫິ ຄາຖາຫິ ອຠິຕ຺ຖວິ –

‘‘ຄມ຺ຠີຣປຎ຺ໂຎ ເມຘາວີ, ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄສ຺ສ ໂກວິໂທ;

ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ມຫາປຎ຺ໂຎ, ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ຠິກ຺ຂຸນໍ.

‘‘ສໍຂິຕ຺ເຕນປິ ເທເສຕິ, ວິຕ຺ຖາເຣນປິ ຠາສຕິ;

ສາຬິກາຍິວ ນິຄ຺ໂຆໂສ, ປຏິຠານໍ ອຸທີຣຍິ [ອຸທີຣິຍິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.) ອຸທີຣິຍຕິ (ສາມຎ຺ຎຜລສຸຕ຺ຕຏີການຸຣູປໍ)].

‘‘ຕສ຺ສ ຕໍ ເທສຍນ຺ຕສ຺ສ, ສຸຓນ຺ຕິ ມຘຸຣໍ ຄິຣໍ;

ສເຣນ ຣຊນີເຍນ, ສວນີເຍນ ວຄ຺ຄຸນາ;

ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ ມຸທິຕາ, ໂສຕໍ ໂອເຘນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ.

໗. ປວາຣຓາສຸຕ຺ຕໍ

໒໑໕. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ປຸພ຺ພາຣາເມ ມິຄາຣມາຕຸປາສາເທ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສພ຺ເພເຫວ ອຣຫນ຺ເຕຫິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ຕທຫຸໂປສເຖ ປນ຺ນຣເສ ປວາຣຓາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ອພ຺ໂຠກາເສ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອນຸວິໂລເກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຫນ຺ທ ທານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປວາເຣມິ ໂວ. ນ ຈ ເມ ກິຎ຺ຈິ ຄຣຫຖ ກາຍິກໍ ວາ ວາຈສິກໍ ວາ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນ ໂຂ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ກິຎ຺ຈິ ຄຣຫາມ ກາຍິກໍ ວາ ວາຈສິກໍ ວາ. ຠຄວາ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາເທຕາ, ອສຎ຺ຊາຕສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ສຎ຺ຊເນຕາ, ອນກ຺ຂາຕສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອກ຺ຂາຕາ, ມຄ຺ຄຎ຺ຎູ ມຄ຺ຄວິທູ ມຄ຺ຄໂກວິໂທ. ມຄ຺ຄານຸຄາ ຈ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕຣຫິ ສາວກາ ວິຫຣນ຺ຕິ ປຈ຺ຉາ ສມນ຺ນາຄຕາ; ອຫຎ຺ຈ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ປວາເຣມິ. ນ ຈ ເມ ຠຄວາ ກິຎ຺ຈິ ຄຣຫຕິ ກາຍິກໍ ວາ ວາຈສິກໍ ວາ’’ຕິ.

‘‘ນ ຂ຺ວາຫໍ ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ກິຎ຺ຈິ ຄຣຫາມິ ກາຍິກໍ ວາ ວາຈສິກໍ ວາ. ປຓ຺ຑິໂຕ ຕ຺ວໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ມຫາປຎ຺ໂຎ ຕ຺ວໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປຸຖຸປຎ຺ໂຎ ຕ຺ວໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຫາສປຎ຺ໂຎ ຕ຺ວໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຊວນປຎ຺ໂຎ ຕ຺ວໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕິກ຺ຂປຎ຺ໂຎ ຕ຺ວໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ນິພ຺ເພຘິກປຎ຺ໂຎ ຕ຺ວໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ປິຕຣາ ປວຕ຺ຕິຕໍ ຈກ຺ກໍ ສມ຺ມເທວ ອນຸປ຺ປວຕ຺ເຕຕິ; ເອວເມວ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ມຍາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ຕິຕໍ ສມ຺ມເທວ ອນຸປ຺ປວຕ຺ເຕສີ’’ຕິ.

‘‘ໂນ ເຈ ກິຣ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ກິຎ຺ຈິ ຄຣຫຕິ ກາຍິກໍ ວາ ວາຈສິກໍ ວາ. ອິເມສໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ນ ກິຎ຺ຈິ ຄຣຫຕິ ກາຍິກໍ ວາ ວາຈສິກໍ ວາ’’ຕິ. ‘‘ອິເມສມ຺ປິ ຂ຺ວາຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ນ ກິຎ຺ຈິ ຄຣຫາມິ ກາຍິກໍ ວາ ວາຈສິກໍ ວາ. ອິເມສຎ຺ຫິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ສຏ຺ຐິ ຠິກ຺ຂູ ເຕວິຊ຺ຊາ, ສຏ຺ຐິ ຠິກ຺ຂູ ຉຬຠິຎ຺ຎາ, ສຏ຺ຐິ ຠິກ຺ຂູ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕາ, ອຖ ອິຕເຣ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ວງ຺ຄີໂສ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຏິຠາຕິ ມໍ ຠຄວາ, ປຏິຠາຕິ ມໍ ສຸຄຕາ’’ຕິ. ‘‘ປຏິຠາຕຸ ຕໍ, ວງ຺ຄີສາ’’ຕິ ຠຄວາ ອໂວຈ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ວງ຺ຄີໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ສມ຺ມຸຂາ ສາຣຸປ຺ປາຫິ ຄາຖາຫິ ອຠິຕ຺ຖວິ –

‘‘ອຊ຺ຊ ປນ຺ນຣເສ ວິສຸທ຺ຘິຍາ, ຠິກ຺ຂູ ປຎ຺ຈສຕາ ສມາຄຕາ;

ສໍໂຍຊນພນ຺ຘນຈ຺ຉິທາ, ອນີຆາ ຂີຓປຸນພ຺ຠວາ ອິສີ.

‘‘ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຍຖາ ຣາຊາ, ອມຈ຺ຈປຣິວາຣິໂຕ;

ສມນ຺ຕາ ອນຸປຣິເຍຕິ, ສາຄຣນ຺ຕໍ ມຫິໍ ອິມໍ.

‘‘ເອວໍ ວິຊິຕສງ຺ຄາມໍ, ສຕ຺ຖວາຫໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ;

ສາວກາ ປຍິຣຸປາສນ຺ຕິ, ເຕວິຊ຺ຊາ ມຈ຺ຈຸຫາຍິໂນ.

‘‘ສພ຺ເພ ຠຄວໂຕ ປຸຕ຺ຕາ, ປລາເປຕ຺ຖ ນ ວິຊ຺ຊຕິ;

ຕຓ຺ຫາສລ຺ລສ຺ສ ຫນ຺ຕາຣໍ, ວນ຺ເທ ອາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸນ’’ນ຺ຕິ.

໘. ປໂຣສຫສ຺ສສຸຕ຺ຕໍ

໒໑໖. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ອຑ຺ຒເຕລເສຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ນິພ຺ພານປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕິ ສມາທເປຕິ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕິ ສມ຺ປຫໍເສຕິ. ເຕ ຈ ຠິກ຺ຂູ ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ມນສິ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພເຈຕສາ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ໂອຫິຕໂສຕາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ວງ຺ຄີສສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ນິພ຺ພານປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕິ ສມາທເປຕິ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕິ ສມ຺ປຫໍເສຕິ. ເຕ ຈ ຠິກ຺ຂູ ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ມນສິ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພເຈຕສາ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ໂອຫິຕໂສຕາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ສມ຺ມຸຂາ ສາຣຸປ຺ປາຫິ ຄາຖາຫິ ອຠິຕ຺ຖເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ວງ຺ຄີໂສ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຏິຠາຕິ ມໍ ຠຄວາ, ປຏິຠາຕິ ມໍ ສຸຄຕາ’’ຕິ. ‘‘ປຏິຠາຕຸ ຕໍ, ວງ຺ຄີສາ’’ຕິ ຠຄວາ ອໂວຈ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ວງ຺ຄີໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ສມ຺ມຸຂາ ສາຣຸປ຺ປາຫິ ຄາຖາຫິ ອຠິຕ຺ຖວິ –

‘‘ປໂຣສຫສ຺ສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ, ສຸຄຕໍ ປຍິຣຸປາສຕິ;

ເທເສນ຺ຕໍ ວິຣຊໍ ຘມ຺ມໍ, ນິພ຺ພານໍ ອກຸໂຕຠຍໍ.

‘‘ສຸຓນ຺ຕິ ຘມ຺ມໍ ວິມລໍ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘເທສິຕໍ;

ໂສຠຕິ ວຕ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຸຣກ຺ຂໂຕ.

‘‘ນາຄນາໂມສິ ຠຄວາ, ອິສີນໍ ອິສິສຕ຺ຕໂມ;

ມຫາເມໂຆວ ຫຸຕ຺ວານ, ສາວເກ ອຠິວສ຺ສຕິ.

‘‘ທິວາວິຫາຣາ ນິກ຺ຂມ຺ມ, ສຕ຺ຖຸທສ຺ສນກມ຺ຍຕາ [ສຕ຺ຖຸທສ຺ສນກາມຕາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)];

ສາວໂກ ເຕ ມຫາວີຣ, ປາເທ ວນ຺ທຕິ ວງ຺ຄີໂສ’’ຕິ.

‘‘ກິໍ ນຸ ເຕ, ວງ຺ຄີສ, ອິມາ ຄາຖາໂຍ ປຸພ຺ເພ ປຣິວິຕກ຺ກິຕາ, ອຸທາຫຸ ຐານໂສວ ຕໍ ປຏິຠນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘ນ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອິມາ ຄາຖາໂຍ ປຸພ຺ເພ ປຣິວິຕກ຺ກິຕາ, ອຖ ໂຂ ຐານໂສວ ມໍ ປຏິຠນ຺ຕີ’ຕິ. ‘ເຕນ ຫິ ຕໍ, ວງ຺ຄີສ, ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ປຸພ຺ເພ ອປຣິວິຕກ຺ກິຕາ ຄາຖາໂຍ ປຏິຠນ຺ຕູ’ຕິ. ‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ວງ຺ຄີໂສ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸພ຺ເພ ອປຣິວິຕກ຺ກິຕາຫິ ຄາຖາຫິ ອຠິຕ຺ຖວິ –

‘‘ອຸມ຺ມຄ຺ຄປຖໍ [ອຸມ຺ມຄ຺ຄສຕໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ມາຣສ຺ສ ອຠິຠຸຍ຺ຍ, ຈຣຕິ ປຠິຊ຺ຊ ຂິລານິ;

ຕໍ ປສ຺ສຖ ພນ຺ຘປມຸຎ຺ຈກຣໍ, ອສິຕໍ ຠາຄໂສ ປວິຠຊໍ.

‘‘ໂອຆສ຺ສ ນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖໍ, ອເນກວິຫິຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອກ຺ຂາສິ;

ຕສ຺ມິຎ຺ເຈ ອມເຕ ອກ຺ຂາເຕ, ຘມ຺ມທ຺ທສາ ຐິຕາ ອສໍຫີຣາ.

‘‘ປຊ຺ໂຊຕກໂຣ ອຕິວິຊ຺ຌ [ອຕິວິຊ຺ຌ ຘມ຺ມໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)], ສພ຺ພຏ຺ຐິຕີນໍ ອຕິກ຺ກມມທ຺ທສ;

ຎຕ຺ວາ ຈ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ຈ, ອຄ຺ຄໍ ໂສ ເທສຍິ ທສທ຺ຘານໍ.

‘‘ເອວໍ ສຸເທສິເຕ ຘມ຺ເມ,

ໂກ ປມາໂທ ວິຊານຕໍ ຘມ຺ມໍ [ໂກ ປມາໂທ ວິຊານຕໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)];

ຕສ຺ມາ ຫິ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສເນ;

ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ສທາ ນມສ຺ສມນຸສິກ຺ເຂ’’ຕິ.

໙. ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎສຸຕ຺ຕໍ

໒໑໗. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ [ອຎ຺ຎາໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ສຸຈິຣສ຺ເສວ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປາເທສຸ ສິຣສາ ນິປຕິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປາທານິ ມຸເຂນ ຈ ປຣິຈຸມ຺ພຕິ, ປາຓີຫິ ຈ ປຣິສມ຺ພາຫຕິ, ນາມຎ຺ຈ ສາເວຕິ – ‘‘ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎຫໍ, ຠຄວາ, ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎຫໍ, ສຸຄຕາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ວງ຺ຄີສສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ສຸຈິຣສ຺ເສວ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປາເທສຸ ສິຣສາ ນິປຕິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປາທານິ ມຸເຂນ ຈ ປຣິຈຸມ຺ພຕິ, ປາຓີຫິ ຈ ປຣິສມ຺ພາຫຕິ, ນາມຎ຺ຈ ສາເວຕິ – ‘ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎຫໍ, ຠຄວາ, ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎຫໍ, ສຸຄຕາ’ຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ຎໍ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ສາຣຸປ຺ປາຫິ ຄາຖາຫິ ອຠິຕ຺ຖເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ວງ຺ຄີໂສ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຏິຠາຕິ ມໍ, ຠຄວາ, ປຏິຠາຕິ ມໍ, ສຸຄຕາ’’ຕິ. ‘‘ປຏິຠາຕຸ ຕໍ, ວງ຺ຄີສາ’’ຕິ ຠຄວາ ອໂວຈ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ວງ຺ຄີໂສ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ຎໍ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ສາຣຸປ຺ປາຫິ ຄາຖາຫິ ອຠິຕ຺ຖວິ –

‘‘ພຸທ຺ຘານຸພຸທ຺ໂຘ ໂສ ເຖໂຣ, ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ຕິພ຺ພນິກ຺ກໂມ;

ລາຠີ ສຸຂວິຫາຣານໍ, ວິເວການໍ ອຠິຓ຺ຫໂສ.

‘‘ຍໍ ສາວເກນ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ, ສຕ຺ຖຸສາສນກາຣິນາ;

ສພ຺ພສ຺ສ ຕໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕໍ, ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ສິກ຺ຂໂຕ.

‘‘ມຫານຸຠາໂວ ເຕວິຊ຺ໂຊ, ເຈໂຕປຣິຍາຍໂກວິໂທ;

ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ພຸທ຺ຘທາຍາໂທ [ພຸທ຺ຘສາວໂກ (ປີ.)], ປາເທ ວນ຺ທຕິ ສຕ຺ຖຸໂນ’’ຕິ.

໑໐. ໂມຄ຺ຄລ຺ລານສຸຕ຺ຕໍ

໒໑໘. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ອິສິຄິລິປສ຺ເສ ກາຬສິລາຍໍ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສພ຺ເພເຫວ ອຣຫນ຺ເຕຫິ. ເຕສໍ ສຸທໍ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ເຈຕສາ ຈິຕ຺ຕໍ ສມນ຺ເນສຕິ [ສມນ຺ເວສຕິ (ສ຺ຍາ. ອຏ຺ຐ.)] ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕໍ ນິຣຸປຘິໍ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ວງ຺ຄີສສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ອິສິຄິລິປສ຺ເສ ກາຬສິລາຍໍ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສພ຺ເພເຫວ ອຣຫນ຺ເຕຫິ. ເຕສໍ ສຸທໍ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ເຈຕສາ ຈິຕ຺ຕໍ ສມນ຺ເນສຕິ ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕໍ ນິຣຸປຘິໍ. ຍໍນູນາຫໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ສາຣຸປ຺ປາຫິ ຄາຖາຫິ ອຠິຕ຺ຖເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ວງ຺ຄີໂສ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຏິຠາຕິ ມໍ, ຠຄວາ, ປຏິຠາຕິ ມໍ, ສຸຄຕາ’’ຕິ. ‘‘ປຏິຠາຕຸ ຕໍ, ວງ຺ຄີສາ’’ຕິ ຠຄວາ ອໂວຈ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ວງ຺ຄີໂສ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ສາຣຸປ຺ປາຫິ ຄາຖາຫິ ອຠິຕ຺ຖວິ –

‘‘ນຄສ຺ສ ປສ຺ເສ ອາສີນໍ, ມຸນິໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປາຣຄຸໍ;

ສາວກາ ປຍິຣຸປາສນ຺ຕິ, ເຕວິຊ຺ຊາ ມຈ຺ຈຸຫາຍິໂນ.

‘‘ເຕ ເຈຕສາ ອນຸປຣິເຍຕິ [ອນຸປຣິເຍສຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)], ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ມຫິທ຺ຘິໂກ;

ຈິຕ຺ຕໍ ເນສໍ ສມນ຺ເນສໍ [ສມນ຺ເວສໍ (ສ຺ຍາ. ອຏ຺ຐ.)], ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕໍ ນິຣູປຘິໍ.

‘‘ເອວໍ ສພ຺ພງ຺ຄສມ຺ປນ຺ນໍ, ມຸນິໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປາຣຄຸໍ;

ອເນກາກາຣສມ຺ປນ຺ນໍ, ປຍິຣຸປາສນ຺ຕິ ໂຄຕມ’’ນ຺ຕິ.

໑໑. ຄຄ຺ຄຣາສຸຕ຺ຕໍ

໒໑໙. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຈມ຺ປາຍໍ ວິຫຣຕິ ຄຄ຺ຄຣາຍ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ຕີເຣ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສຕ຺ຕຫິ ຈ ອຸປາສກສເຕຫິ ສຕ຺ຕຫິ ຈ ອຸປາສິກາສເຕຫິ ອເນເກຫິ ຈ ເທວຕາສຫສ຺ເສຫິ. ຕ຺ຍາສ຺ສຸທໍ ຠຄວາ ອຕິໂຣຈຕິ [ອຕິວິໂຣຈຕິ (ກ.)] ວຓ຺ເຓນ ເຈວ ຍສສາ ຈ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ວງ຺ຄີສສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ ຠຄວາ ຈມ຺ປາຍໍ ວິຫຣຕິ ຄຄ຺ຄຣາຍ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ຕີເຣ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສຕ຺ຕຫິ ຈ ອຸປາສກສເຕຫິ ສຕ຺ຕຫິ ຈ ອຸປາສິກາສເຕຫິ ອເນເກຫິ ຈ ເທວຕາສຫສ຺ເສຫິ. ຕ຺ຍາສ຺ສຸທໍ ຠຄວາ ອຕິໂຣຈຕິ ວຓ຺ເຓນ ເຈວ ຍສສາ ຈ. ຍໍນູນາຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ສມ຺ມຸຂາ ສາຣຸປ຺ປາຍ ຄາຖາຍ ອຠິຕ຺ຖເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ວງ຺ຄີໂສ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຏິຠາຕິ ມໍ, ຠຄວາ, ປຏິຠາຕິ ມໍ, ສຸຄຕາ’’ຕິ. ‘‘ປຏິຠາຕຸ ຕໍ, ວງ຺ຄີສາ’’ຕິ ຠຄວາ ອໂວຈ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ວງ຺ຄີໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ສມ຺ມຸຂາ ສາຣຸປ຺ປາຍ ຄາຖາຍ ອຠິຕ຺ຖວິ –

‘‘ຈນ຺ໂທ ຍຖາ ວິຄຕວລາຫເກ ນເຠ,

ວິໂຣຈຕິ ວິຄຕມໂລວ ຠາຓຸມາ;

ເອວມ຺ປິ ອງ຺ຄີຣສ ຕ຺ວໍ ມຫາມຸນິ,

ອຕິໂຣຈສິ ຍສສາ ສພ຺ພໂລກ’’ນ຺ຕິ.

໑໒. ວງ຺ຄີສສຸຕ຺ຕໍ

໒໒໐. ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ວງ຺ຄີໂສ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ວງ຺ຄີໂສ ອຈິຣອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ [ໂຫຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂໍ ປຏິສໍເວທີ [ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂປຏິສໍເວທີ (ສີ. ປີ.)] ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມາ ຄາຖາໂຍ ອຠາສິ –

‘‘ກາເວຍ຺ຍມຕ຺ຕາ ວິຈຣິມ຺ຫ ປຸພ຺ເພ, ຄາມາ ຄາມໍ ປຸຣາ ປຸຣໍ;

ອຖທ຺ທສາມ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ສທ຺ຘາ ໂນ ອຸປປຊ຺ຊຖ.

‘‘ໂສ ເມ ຘມ຺ມມເທເສສິ, ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕຸໂຍ [ຂນ຺ເຘ ອາຍຕນານິ ຘາຕຸໂຍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ກ.)];

ຕສ຺ສາຫໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວານ, ປພ຺ພຊິໍ ອນຄາຣິຍໍ.

‘‘ພຫຸນ຺ນໍ ວຕ ອຕ຺ຖາຍ, ໂພຘິໍ ອຊ຺ຌຄມາ ມຸນິ;

ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ, ເຍ ນິຍາມຄຕທ຺ທສາ.

‘‘ສ຺ວາຄຕໍ ວຕ ເມ ອາສິ, ມມ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ;

ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ, ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນໍ.

‘‘ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ຊານາມິ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໍ ວິໂສຘິຕໍ;

ເຕວິຊ຺ໂຊ ອິທ຺ຘິປຕ຺ໂຕມ຺ຫິ, ເຈໂຕປຣິຍາຍໂກວິໂທ’’ຕິ.

ວງ຺ຄີສສໍຍຸຕ຺ຕໍ ສມຕ຺ຕໍ.