໑. ປຐມວຄ຺ໂຄ

໑. ພ຺ຣຫ຺ມາຍາຈນສຸຕ຺ຕໍ

໑໗໒. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ອຸຣຸເວລາຍໍ ວິຫຣຕິ ນຊ຺ຊາ ເນຣຎ຺ຊຣາຍ ຕີເຣ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣຘມູເລ ປຐມາຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘‘ອຘິຄໂຕ ໂຂ ມ຺ຍາຍໍ ຘມ຺ໂມ ຄມ຺ຠີໂຣ ທຸທ຺ທໂສ ທຸຣນຸໂພໂຘ ສນ຺ໂຕ ປຓີໂຕ ອຕກ຺ກາວຈໂຣ ນິປຸໂຓ ປຓ຺ຑິຕເວທນີໂຍ. ອາລຍຣາມາ ໂຂ ປນາຍໍ ປຊາ ອາລຍຣຕາ ອາລຍສມ຺ມຸທິຕາ. ອາລຍຣາມາຍ ໂຂ ປນ ປຊາຍ ອາລຍຣຕາຍ ອາລຍສມ຺ມຸທິຕາຍ ທຸທ຺ທສໍ ອິທໍ ຐານໍ ຍທິທໍ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ. ອິທມ຺ປິ ໂຂ ຐານໍ ທຸທ຺ທສໍ ຍທິທໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖ ສພ຺ພູປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ຕຓ຺ຫາກ຺ຂໂຍ ວິຣາໂຄ ນິໂຣໂຘ ນິພ຺ພານໍ. ອຫຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍໍ; ປເຣ ຈ ເມ ນ ອາຊາເນຍ຺ຍຸໍ; ໂສ ມມສ຺ສ ກິລມໂຖ, ສາ ມມສ຺ສ ວິເຫສາ’’ຕິ. ອປິສ຺ສຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ອິມາ ອນຈ຺ຉຣິຍາ ຄາຖາໂຍ ປຏິຠໍສຸ ປຸພ຺ເພ ອສ຺ສຸຕປຸພ຺ພາ –

‘‘ກິຈ຺ເຉນ ເມ ອຘິຄຕໍ, ຫລໍ ທານິ ປກາສິຕຸໍ;

ຣາຄໂທສປເຣເຕຫິ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ສຸສມ຺ພຸໂຘ.

‘‘ປຏິໂສຕຄາມິໍ ນິປຸຓໍ, ຄມ຺ຠີຣໍ ທຸທ຺ທສໍ ອຓຸໍ;

ຣາຄຣຕ຺ຕາ ນ ທກ຺ຂນ຺ຕິ, ຕໂມຂນ຺ເຘນ ອາວຸຏາ’’ຕິ [ຕໂມກ຺ຂນ຺ເຘນ ອາວຸຕາຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)].

ອິຕິຫ ຠຄວໂຕ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂໂຕ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຕາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມຕິ, ໂນ ຘມ຺ມເທສນາຍ.

ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ສຫມ຺ປຕິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ເຈຕສາ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ນສ຺ສຕິ ວຕ ໂຠ ໂລໂກ, ວິນສ຺ສຕິ ວຕ ໂຠ ໂລໂກ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຕາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມຕິ [ນມິສ຺ສຕິ (?)], ໂນ ຘມ຺ມເທສນາຍາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ [ສມ຺ມິຎ຺ຊິຕໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ ເອວເມວ – ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ຠຄວໂຕ ປຸຣໂຕ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓຊາຓຸມຓ຺ຑລໍ ປຖວິຍໍ ນິຫນ຺ຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເທເສຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ, ເທເສຕຸ ສຸຄໂຕ ຘມ຺ມໍ. ສນ຺ຕິ ສຕ຺ຕາ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຊາຕິກາ, ອສ຺ສວນຕາ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ. ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຎ຺ຎາຕາໂຣ’’ຕິ. ອິທມໂວຈ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ, ອິທໍ ວຕ຺ວາ ອຖາປຣໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ປາຕຸຣໂຫສິ ມຄເຘສຸ ປຸພ຺ເພ,

ຘມ຺ໂມ ອສຸທ຺ໂຘ ສມເລຫິ ຈິນ຺ຕິໂຕ;

ອປາປຸເຣຕໍ [ອວາປຸເຣຕໍ (ສີ.)] ອມຕສ຺ສ ທ຺ວາຣໍ,

ສຸຓນ຺ຕຸ ຘມ຺ມໍ ວິມເລນານຸພຸທ຺ຘໍ.

‘‘ເສເລ ຍຖາ ປພ຺ພຕມຸທ຺ຘນິຏ຺ຐິໂຕ,

ຍຖາປິ ປສ຺ເສ ຊນຕໍ ສມນ຺ຕໂຕ;

ຕຖູປມໍ ຘມ຺ມມຍໍ ສຸເມຘ,

ປາສາທມາຣຸຍ຺ຫ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸ;

ໂສກາວຕິຓ຺ຓໍ [ໂສກາວກິຓ຺ຓໍ (ສີ.)] ຊນຕມເປຕໂສໂກ,

ອເວກ຺ຂສ຺ສຸ ຊາຕິຊຣາຠິຠູຕໍ.

‘‘ອຸຏ຺ເຐຫິ ວີຣ ວິຊິຕສງ຺ຄາມ,

ສຕ຺ຖວາຫ ອນຓ [ອຓຓ (ຣູປສິທ຺ຘິຏີກາ)] ວິຈຣ ໂລເກ;

ເທສສ຺ສຸ [ເທເສຕຸ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ກ.)] ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ,

ອຎ຺ຎາຕາໂຣ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ຈ ອຊ຺ເຌສນໍ ວິທິຕ຺ວາ ສຕ຺ເຕສຸ ຈ ກາຣຸຎ຺ຎຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂວໂລເກສິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ສຕ຺ເຕ ອປ຺ປຣຊກ຺ເຂ ມຫາຣຊກ຺ເຂ ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິເຍ ມຸທິນ຺ທ຺ຣິເຍ ສ຺ວາກາເຣ ທ຺ວາກາເຣ ສຸວິຎ຺ຎາປເຍ ທຸວິຎ຺ຎາປເຍ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ປຣໂລກວຊ຺ຊຠຍທສ຺ສາວິເນ ວິຫຣນ຺ເຕ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ນ ປຣໂລກວຊ຺ຊຠຍທສ຺ສາວິເນ [ທສ຺ສາວິໂນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ວິຫຣນ຺ເຕ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ອຸປ຺ປລິນິຍໍ ວາ ປທຸມິນິຍໍ ວາ ປຸຓ຺ຑຣີກິນິຍໍ ວາ ອປ຺ເປກຈ຺ຈານິ ອຸປ຺ປລານິ ວາ ປທຸມານິ ວາ ປຸຓ຺ຑຣີການິ ວາ ອຸທເກ ຊາຕານິ ອຸທເກ ສໍວຑ຺ຒານິ ອຸທການຸຄ຺ຄຕານິ ອນ຺ໂຕ ນິມຸຄ຺ຄໂປສີນິ, ອປ຺ເປກຈ຺ຈານິ ອຸປ຺ປລານິ ວາ ປທຸມານິ ວາ ປຸຓ຺ຑຣີການິ ວາ ອຸທເກ ຊາຕານິ ອຸທເກ ສໍວຑ຺ຒານິ ສໂມທກໍ ຐິຕານິ, ອປ຺ເປກຈ຺ຈານິ ອຸປ຺ປລານິ ວາ ປທຸມານິ ວາ ປຸຓ຺ຑຣີການິ ວາ ອຸທເກ ຊາຕານິ ອຸທເກ ສໍວຑ຺ຒານິ ອຸທກາ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄມ຺ມ ຐິຕານິ [ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອນຸປລິຕ຺ຕານິ ອຸທເກນ; ເອວເມວ ຠຄວາ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ອທ຺ທສ ສຕ຺ເຕ ອປ຺ປຣຊກ຺ເຂ ມຫາຣຊກ຺ເຂ ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິເຍ ມຸທິນ຺ທ຺ຣິເຍ ສ຺ວາກາເຣ ທ຺ວາກາເຣ ສຸວິຎ຺ຎາປເຍ ທຸວິຎ຺ຎາປເຍ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ປຣໂລກວຊ຺ຊຠຍທສ຺ສາວິເນ ວິຫຣນ຺ເຕ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ນ ປຣໂລກວຊ຺ຊຠຍທສ຺ສາວິເນ ວິຫຣນ຺ເຕ. ທິສ຺ວານ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ສຫມ຺ປຕິໍ ຄາຖາຍ ປຈ຺ຈຠາສິ –

‘‘ອປາຣຸຕາ ເຕສໍ ອມຕສ຺ສ ທ຺ວາຣາ,

ເຍ ໂສຕວນ຺ໂຕ ປມຸຎ຺ຈນ຺ຕຸ ສທ຺ຘໍ;

ວິຫິໍສສຎ຺ຎີ ປຄຸຓໍ ນ ຠາສິໍ,

ຘມ຺ມໍ ປຓີຕໍ ມນຸເຊສຸ ພ຺ຣຫ຺ເມ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ ‘‘ກຕາວກາໂສ ໂຂມ຺ຫິ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມເທສນາຍາ’’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີຕິ.

໒. ຄາຣວສຸຕ຺ຕໍ

໑໗໓. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ອຸຣຸເວລາຍໍ ວິຫຣຕິ ນຊ຺ຊາ ເນຣຎ຺ຊຣາຍ ຕີເຣ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣຘມູເລ ປຐມາຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ໂຂ ອຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ກໍ ນຸ ຂ຺ວາຫໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ [ຄຣຸກຕ຺ວາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ?

ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອປຣິປຸຓ຺ຓສ຺ສ ໂຂ ສີລກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປາຣິປູຣິຍາ ອຎ຺ຎໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍໍ. ນ ໂຂ ປນາຫໍ ປສ຺ສາມິ ສເທວເກ ໂລເກ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ອຕ຺ຕນາ ສີລສມ຺ປນ຺ນຕຣໍ ອຎ຺ຎໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ, ຍມຫໍ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍໍ.

‘‘ອປຣິປຸຓ຺ຓສ຺ສ ໂຂ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປາຣິປູຣິຍາ ອຎ຺ຎໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍໍ. ນ ໂຂ ປນາຫໍ ປສ຺ສາມິ ສເທວເກ ໂລເກ…ເປ… ອຕ຺ຕນາ ສມາຘິສມ຺ປນ຺ນຕຣໍ ອຎ຺ຎໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ, ຍມຫໍ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍໍ.

‘‘ອປຣິປຸຓ຺ຓສ຺ສ ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປາຣິປູຣິຍາ ອຎ຺ຎໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍໍ. ນ ໂຂ ປນາຫໍ ປສ຺ສາມິ ສເທວເກ…ເປ… ອຕ຺ຕນາ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ນຕຣໍ ອຎ຺ຎໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ, ຍມຫໍ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍໍ.

‘‘ອປຣິປຸຓ຺ຓສ຺ສ ໂຂ ວິມຸຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປາຣິປູຣິຍາ ອຎ຺ຎໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍໍ. ນ ໂຂ ປນາຫໍ ປສ຺ສາມິ ສເທວເກ…ເປ… ອຕ຺ຕນາ ວິມຸຕ຺ຕິສມ຺ປນ຺ນຕຣໍ ອຎ຺ຎໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ, ຍມຫໍ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍໍ.

‘‘ອປຣິປຸຓ຺ຓສ຺ສ ໂຂ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປາຣິປູຣິຍາ ອຎ຺ຎໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍໍ. ນ ໂຂ ປນາຫໍ ປສ຺ສາມິ ສເທວເກ ໂລເກ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ອຕ຺ຕນາ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນສມ຺ປນ຺ນຕຣໍ ອຎ຺ຎໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ, ຍມຫໍ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍໍ. ຍໍນູນາຫໍ ຍ຺ວາຍໍ ຘມ຺ໂມ ມຍາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຕເມວ ຘມ຺ມໍ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ ຠຄວໂຕ ເຈຕສາ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ ເອວເມວ – ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ຠຄວໂຕ ປຸຣໂຕ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອວເມຕໍ, ຠຄວາ, ເອວເມຕໍ, ສຸຄຕ! ເຍປິ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ອເຫສຸໍ ອຕີຕມທ຺ຘານໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ເຕປິ ຠຄວນ຺ໂຕ ຘມ຺ມຎ຺ເຎວ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣິໍສຸ; ເຍປິ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ເຕປິ ຠຄວນ຺ໂຕ ຘມ຺ມຎ຺ເຎວ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ຠຄວາປິ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕຣຫິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ມຎ຺ເຎວ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຕູ’’ຕິ. ອິທມໂວຈ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ, ອິທໍ ວຕ຺ວາ ອຖາປຣໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ເຍ ຈ ອຕີຕາ ສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ເຍ ຈ ພຸທ຺ຘາ ອນາຄຕາ;

ໂຍ ເຈຕຣຫິ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ພຫູນໍ [ພຫຸນ຺ນໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ໂສກນາສໂນ.

‘‘ສພ຺ເພ ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸໂນ, ວິຫໍສຸ [ວິຫຣິໍສຸ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ວິຫຣນ຺ຕິ ຈ;

ຕຖາປິ ວິຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອສາ ພຸທ຺ຘານ ຘມ຺ມຕາ.

‘‘ຕສ຺ມາ ຫິ ອຕ຺ຕກາເມນ [ອຕ຺ຖກາເມນ (ສີ. ປີ. ກ.)], ມຫຕ຺ຕມຠິກງ຺ຂຕາ;

ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຄຣຸກາຕພ຺ໂພ, ສຣໍ ພຸທ຺ຘານ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

໓. ພ຺ຣຫ຺ມເທວສຸຕ຺ຕໍ

໑໗໔. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣິສ຺ສາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ພ຺ຣຫ຺ມເທໂວ ນາມ ປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ໂຫຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ພ຺ຣຫ຺ມເທໂວ ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ – ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມເທວ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ຕທນຸຕ຺ຕຣໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິ. ‘‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’’ຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ຈ ປນາຍສ຺ມາ ພ຺ຣຫ຺ມເທໂວ ອຣຫຕໍ ອໂຫສິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ພ຺ຣຫ຺ມເທໂວ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ສປທານໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ສກມາຕຸ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມເທວສ຺ສ ມາຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ອາຫຸຕິໍ ນິຈ຺ຈໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ສຫມ຺ປຕິສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມເທວສ຺ສ ມາຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ອາຫຸຕິໍ ນິຈ຺ຈໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສໍເວເຊຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ ເອວເມວ – ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ອາຍສ຺ມໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມເທວສ຺ສ ມາຕຸ ນິເວສເນ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ ເວຫາສໍ ຐິໂຕ ອາຍສ຺ມໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມເທວສ຺ສ ມາຕຣໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ທູເຣ ອິໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລໂກ,

ຍສ຺ສາຫຸຕິໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາສິ ນິຈ຺ຈໍ;

ເນຕາທິໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິ ພ຺ຣຫ຺ມຠກ຺ໂຂ,

ກິໍ ຊປ຺ປສິ ພ຺ຣຫ຺ມປຖໍ ອຊານໍ [ອຊານນ຺ຕີ (ສີ. ປີ. ກ.)].

‘‘ເອໂສ ຫິ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິ ພ຺ຣຫ຺ມເທໂວ,

ນິຣູປຘິໂກ ອຕິເທວປຕ຺ໂຕ;

ອກິຎ຺ຈໂນ ຠິກ຺ຂຸ ອນຎ຺ຎໂປສີ,

ໂຍ ເຕ ໂສ [ເຕ ໂສ (ສີ. ປີ.), ໂຍ ເຕ ສ (?)] ປິຓ຺ຑາຍ ຆຣໍ ປວິຏ຺ໂຐ.

‘‘ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ເວທຄຸ ຠາວິຕຕ຺ໂຕ,

ນຣານໍ ເທວານຎ຺ຈ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ;

ພາຫິຕ຺ວາ ປາປານິ ອນູປລິຕ຺ໂຕ,

ຆາເສສນໍ ອິຣິຍຕິ ສີຕິຠູໂຕ.

‘‘ນ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉາ ນ ປຸຣຕ຺ຖມຕ຺ຖິ,

ສນ຺ໂຕ ວິຘູໂມ ອນິໂຆ ນິຣາໂສ;

ນິກ຺ຂິຕ຺ຕທຓ຺ໂຑ ຕສຖາວເຣສຸ,

ໂສ ຕ຺ຍາຫຸຕິໍ ຠຸຎ຺ຊຕຸ ອຄ຺ຄປິຓ຺ຑໍ.

‘‘ວິເສນິຠູໂຕ ອຸປສນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ,

ນາໂຄວ ທນ຺ໂຕ ຈຣຕິ ອເນໂຊ;

ຠິກ຺ຂຸ ສຸສີໂລ ສຸວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ,

ໂສ ຕ຺ຍາຫຸຕິໍ ຠຸຎ຺ຊຕຸ ອຄ຺ຄປິຓ຺ຑໍ.

‘‘ຕສ຺ມິໍ ປສນ຺ນາ ອວິກມ຺ປມານາ,

ປຕິຏ຺ຐເປຫິ ທກ຺ຂິຓໍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ເຍ;

ກໂຣຫິ ປຸຎ຺ຎໍ ສຸຂມາຍຕິກໍ,

ທິສ຺ວາ ມຸນິໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິ ໂອຆຕິຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຕສ຺ມິໍ ປສນ຺ນາ ອວິກມ຺ປມານາ,

ປຕິຏ຺ຐເປສິ ທກ຺ຂິຓໍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ເຍ;

ອກາສິ ປຸຎ຺ຎໍ ສຸຂມາຍຕິກໍ,

ທິສ຺ວາ ມຸນິໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ໂອຆຕິຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ.

໔. ພກພ຺ຣຫ຺ມສຸຕ຺ຕໍ

໑໗໕. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ພກສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ເອວຣູປໍ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ – ‘‘ອິທໍ ນິຈ຺ຈໍ, ອິທໍ ຘຸວໍ, ອິທໍ ສສ຺ສຕໍ, ອິທໍ ເກວລໍ, ອິທໍ ອຈວນຘມ຺ມໍ, ອິທຎ຺ຫິ ນ ຊາຍຕິ ນ ຊີຍຕິ ນ ມີຍຕິ ນ ຈວຕິ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ອິໂຕ ຈ ປນຎ຺ຎໍ ອຸຕ຺ຕຣິໍ [ອຸຕ຺ຕຣິໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ນິສ຺ສຣຓໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ພກສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ເຈຕສາ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ ເອວເມວ – ເຊຕວເນ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ຕສ຺ມິໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ພໂກ ພ຺ຣຫ຺ມາ ຠຄວນ຺ຕໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຫິ ໂຂ ມາຣິສ, ສ຺ວາຄຕໍ ເຕ, ມາຣິສ! ຈິຣສ຺ສໍ ໂຂ ມາຣິສ! ອິມໍ ປຣິຍາຍມກາສິ ຍທິທໍ ອິຘາຄມນາຍ. ອິທຎ຺ຫິ, ມາຣິສ, ນິຈ຺ຈໍ, ອິທໍ ຘຸວໍ, ອິທໍ ສສ຺ສຕໍ, ອິທໍ ເກວລໍ, ອິທໍ ອຈວນຘມ຺ມໍ, ອິທຎ຺ຫິ ນ ຊາຍຕິ ນ ຊີຍຕິ ນ ມີຍຕິ ນ ຈວຕິ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ອິໂຕ ຈ ປນຎ຺ຎໍ ອຸຕ຺ຕຣິ ນິສ຺ສຣຓໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠຄວາ ພກໍ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອວິຊ຺ຊາຄໂຕ ວຕ, ໂຠ, ພໂກ ພ຺ຣຫ຺ມາ; ອວິຊ຺ຊາຄໂຕ ວຕ, ໂຠ, ພໂກ ພ຺ຣຫ຺ມາ. ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ອນິຈ຺ຈໍເຍວ ສມານໍ ນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວກ຺ຂຕິ, ອຘຸວໍເຍວ ສມານໍ ຘຸວນ຺ຕິ ວກ຺ຂຕິ, ອສສ຺ສຕໍເຍວ ສມານໍ ສສ຺ສຕນ຺ຕິ ວກ຺ຂຕິ, ອເກວລໍເຍວ ສມານໍ ເກວລນ຺ຕິ ວກ຺ຂຕິ, ຈວນຘມ຺ມໍເຍວ ສມານໍ ອຈວນຘມ຺ມນ຺ຕິ ວກ຺ຂຕິ. ຍຕ຺ຖ ຈ ປນ ຊາຍຕິ ຈ ຊີຍຕິ ຈ ມີຍຕິ ຈ ຈວຕິ ຈ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ຈ, ຕຎ຺ຈ ຕຖາ ວກ຺ຂຕິ – ‘ອິທຎ຺ຫິ ນ ຊາຍຕິ ນ ຊີຍຕິ ນ ມີຍຕິ ນ ຈວຕິ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ’. ສນ຺ຕຎ຺ຈ ປນຎ຺ຎໍ ອຸຕ຺ຕຣິ ນິສ຺ສຣຓໍ, ‘ນຕ຺ຖຎ຺ຎໍ ອຸຕ຺ຕຣິ ນິສ຺ສຣຓ’ນ຺ຕິ ວກ຺ຂຕີ’’ຕິ.

‘‘ທ຺ວາສຕ຺ຕຕິ ໂຄຕມ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມາ,

ວສວຕ຺ຕິໂນ ຊາຕິຊຣໍ ອຕີຕາ;

ອຍມນ຺ຕິມາ ເວທຄູ ພ຺ຣຫ຺ມຸປປຕ຺ຕິ,

ອສ຺ມາຠິຊປ຺ປນ຺ຕິ ຊນາ ອເນກາ’’ຕິ.

‘‘ອປ຺ປຎ຺ຫິ ເອຕໍ ນ ຫິ ທີຆມາຍຸ,

ຍໍ ຕ຺ວໍ ພກ ມຎ຺ຎສິ ທີຆມາຍຸໍ;

ສຕໍ ສຫສ຺ສານໍ [ສຫສ຺ສານ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ນິຣພ຺ພຸທານໍ,

ອາຍຸໍ ປຊານາມິ ຕວາຫໍ ພ຺ຣຫ຺ເມ’’ຕິ.

‘‘ອນນ຺ຕທສ຺ສີ ຠຄວາຫມສ຺ມິ,

ຊາຕິຊຣໍ ໂສກມຸປາຕິວຕ຺ໂຕ;

ກິໍ ເມ ປຸຣາຓໍ ວຕສີລວຕ຺ຕໍ,

ອາຈິກ຺ຂ ເມ ຕໍ ຍມຫໍ ວິຊຎ຺ຎາ’’ຕິ.

‘‘ຍໍ ຕ຺ວໍ ອປາເຍສິ ພຫູ ມນຸສ຺ເສ,

ປິປາສິເຕ ຆມ຺ມນິ ສມ຺ປເຣເຕ;

ຕໍ ເຕ ປຸຣາຓໍ ວຕສີລວຕ຺ຕໍ,

ສຸຕ຺ຕປ຺ປພຸທ຺ໂຘວ ອນຸສ຺ສຣາມິ.

‘‘ຍໍ ເອຓິກູລສ຺ມິໍ ຊນໍ ຄຫີຕໍ,

ອໂມຈຍີ ຄຍ຺ຫກໍ ນີຍມານໍ;

ຕໍ ເຕ ປຸຣາຓໍ ວຕສີລວຕ຺ຕໍ,

ສຸຕ຺ຕປ຺ປພຸທ຺ໂຘວ ອນຸສ຺ສຣາມິ.

‘‘ຄງ຺ຄາຍ ໂສຕສ຺ມິໍ ຄຫີຕນາວໍ,

ລຸທ຺ເທນ ນາເຄນ ມນຸສ຺ສກມ຺ຍາ;

ປໂມຈຍິຕ຺ຖ ພລສາ ປສຍ຺ຫ,

ຕໍ ເຕ ປຸຣາຓໍ ວຕສີລວຕ຺ຕໍ,

ສຸຕ຺ຕປ຺ປພຸທ຺ໂຘວ ອນຸສ຺ສຣາມິ.

‘‘ກປ຺ໂປ ຈ ເຕ ພທ຺ຘຈໂຣ ອໂຫສິໍ,

ສມ຺ພຸທ຺ຘິມນ຺ຕໍ [ສມ຺ພຸທ຺ຘິວນ຺ຕໍ (ພຫູສຸ)] ວຕິນໍ ອມຎ຺ຎິ;

ຕໍ ເຕ ປຸຣາຓໍ ວຕສີລວຕ຺ຕໍ,

ສຸຕ຺ຕປ຺ປພຸທ຺ໂຘວ ອນຸສ຺ສຣາມີ’’ຕິ.

‘‘ອທ຺ຘາ ປຊານາສິ ມເມຕມາຍຸໍ,

ອຎ຺ເຎປິ [ອຎ຺ຎມ຺ປິ (ສີ. ປີ.)] ຊານາສິ ຕຖາ ຫິ ພຸທ຺ໂຘ;

ຕຖາ ຫິ ຕ຺ຍາຍໍ ຊລິຕານຸຠາໂວ,

ໂອຠາສຍໍ ຕິຏ຺ຐຕິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກ’’ນ຺ຕິ.

໕. ອຎ຺ຎຕຣພ຺ຣຫ຺ມສຸຕ຺ຕໍ

໑໗໖. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ເອວຣູປໍ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ – ‘‘ນຕ຺ຖິ ໂສ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ໂຍ ອິຘ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ເຈຕສາ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ…ເປ… ຕສ຺ມິໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ອຸປຣິ ເວຫາສໍ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິ ເຕໂຊຘາຕຸໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ກຫໍ ນຸ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕຣຫິ ວິຫຣຕີ’’ຕິ? ອທ຺ທສາ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ [ມຫາໂມຄ຺ຄລາໂນ (ກ.)] ຠຄວນ຺ຕໍ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ອຸປຣິ ເວຫາສໍ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສິນ຺ນໍ ເຕໂຊຘາຕຸໍ ສມາປນ຺ນໍ. ທິສ຺ວານ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ ເອວເມວ – ເຊຕວເນ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ຕສ຺ມິໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ທິສໍ ນິສ຺ສາຍ [ອຸປນິສ຺ສາຍ (ສີ.)] ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ອຸປຣິ ເວຫາສໍ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິ ເຕໂຊຘາຕຸໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນີຈຕຣໍ ຠຄວໂຕ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາກສ຺ສປສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ກຫໍ ນຸ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕຣຫິ ວິຫຣຕີ’’ຕິ? ອທ຺ທສາ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ…ເປ… ທິສ຺ວານ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ…ເປ… ເອວເມວ – ເຊຕວເນ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ຕສ຺ມິໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ທກ຺ຂິຓໍ ທິສໍ ນິສ຺ສາຍ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ອຸປຣິ ເວຫາສໍ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິ ເຕໂຊຘາຕຸໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນີຈຕຣໍ ຠຄວໂຕ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາກປ຺ປິນສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ກຫໍ ນຸ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕຣຫິ ວິຫຣຕີ’’ຕິ? ອທ຺ທສາ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກປ຺ປິໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ…ເປ… ເຕໂຊຘາຕຸໍ ສມາປນ຺ນໍ. ທິສ຺ວານ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ…ເປ… ເອວເມວ – ເຊຕວເນ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ຕສ຺ມິໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກປ຺ປິໂນ ປຈ຺ຉິມໍ ທິສໍ ນິສ຺ສາຍ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ອຸປຣິ ເວຫາສໍ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິ ເຕໂຊຘາຕຸໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນີຈຕຣໍ ຠຄວໂຕ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ອນຸຣຸທ຺ຘສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ກຫໍ ນຸ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕຣຫິ ວິຫຣຕີ’’ຕິ? ອທ຺ທສາ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ…ເປ… ເຕໂຊຘາຕຸໍ ສມາປນ຺ນໍ. ທິສ຺ວານ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ…ເປ… ຕສ຺ມິໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ອຸຕ຺ຕຣໍ ທິສໍ ນິສ຺ສາຍ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ອຸປຣິ ເວຫາສໍ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິ ເຕໂຊຘາຕຸໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນີຈຕຣໍ ຠຄວໂຕ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ອຊ຺ຊາປິ ເຕ ອາວຸໂສ ສາ ທິຏ຺ຐິ, ຍາ ເຕ ທິຏ຺ຐິ ປຸເຣ ອຫຸ;

ປສ຺ສສິ ວີຕິວຕ຺ຕນ຺ຕໍ, ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ປຠສ຺ສຣ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ນ ເມ ມາຣິສ ສາ ທິຏ຺ຐິ, ຍາ ເມ ທິຏ຺ຐິ ປຸເຣ ອຫຸ;

ປສ຺ສາມິ ວີຕິວຕ຺ຕນ຺ຕໍ, ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ປຠສ຺ສຣໍ;

ສ຺ວາຫໍ ອຊ຺ຊ ກຖໍ ວຊ຺ຊໍ, ອຫໍ ນິຈ຺ໂຈມ຺ຫິ ສສ຺ສໂຕ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ສໍເວເຊຕ຺ວາ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ ເອວເມວ – ຕສ຺ມິໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ເຊຕວເນ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ພ຺ຣຫ຺ມາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ຊໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ມາຣິສ, ເຍນາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ເຕນຸປສງ຺ກມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ເອວໍ ວເທຫິ – ‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ, ມາຣິສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ອຎ຺ເຎປິ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາວກາ ເອວໍມຫິທ຺ຘິກາ ເອວໍມຫານຸຠາວາ; ເສຍ຺ຍຖາປິ ຠວໍ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ກສ຺ສໂປ ກປ຺ປິໂນ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ’’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ມາຣິສາ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ໂຊ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ, ມາຣິສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ອຎ຺ເຎປິ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາວກາ ເອວໍມຫິທ຺ຘິກາ ເອວໍມຫານຸຠາວາ; ເສຍ຺ຍຖາປິ ຠວໍ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ກສ຺ສໂປ ກປ຺ປິໂນ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ຊໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ເຕວິຊ຺ຊາ ອິທ຺ຘິປຕ຺ຕາ ຈ, ເຈໂຕປຣິຍາຍໂກວິທາ;

ຂີຓາສວາ ອຣຫນ຺ໂຕ, ພຫູ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາວກາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ໂສ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ໂຊ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ເຍນ ໂສ ພ຺ຣຫ຺ມາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຍສ຺ມາ ມາຣິສ, ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ເອວມາຫ –

‘‘ເຕວິຊ຺ຊາ ອິທ຺ຘິປຕ຺ຕາ ຈ, ເຈໂຕປຣິຍາຍໂກວິທາ;

ຂີຓາສວາ ອຣຫນ຺ໂຕ, ພຫູ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາວກາ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ໂສ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ໂຊ. ອຕ຺ຕມໂນ ຈ ໂສ ພ຺ຣຫ຺ມາ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ຊສ຺ສ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທີຕິ.

໖. ພ຺ຣຫ຺ມໂລກສຸຕ຺ຕໍ

໑໗໗. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ທິວາວິຫາຣຄໂຕ ໂຫຕິ ປຏິສລ຺ລີໂນ. ອຖ ໂຂ ສຸພ຺ຣຫ຺ມາ ຈ ປຈ຺ເຈກພ຺ຣຫ຺ມາ ສຸທ຺ຘາວາໂສ ຈ ປຈ຺ເຈກພ຺ຣຫ຺ມາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກໍ ທ຺ວາຣພາຫໍ [ປຈ຺ເຈກທ຺ວາຣພາຫໍ (ປີ. ກ.)] ອຸປນິສ຺ສາຍ ອຏ຺ຐໍສຸ. ອຖ ໂຂ ສຸພ຺ຣຫ຺ມາ ປຈ຺ເຈກພ຺ຣຫ຺ມາ ສຸທ຺ຘາວາສໍ ປຈ຺ເຈກພ຺ຣຫ຺ມານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອກາໂລ ໂຂ ຕາວ, ມາຣິສ, ຠຄວນ຺ຕໍ ປຍິຣຸປາສິຕຸໍ; ທິວາວິຫາຣຄໂຕ ຠຄວາ ປຏິສລ຺ລີໂນ ຈ. ອສຸໂກ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມໂລໂກ ອິທ຺ໂຘ ເຈວ ຜີໂຕ ຈ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ຈ ຕຕ຺ຣ ປມາທວິຫາຣໍ ວິຫຣຕິ. ອາຍາມ, ມາຣິສ, ເຍນ ໂສ ພ຺ຣຫ຺ມໂລໂກ ເຕນຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ສໍເວເຊຍ຺ຍາມາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ມາຣິສາ’’ຕິ ໂຂ ສຸທ຺ຘາວາໂສ ປຈ຺ເຈກພ຺ຣຫ຺ມາ ສຸພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ປຈ຺ເຈກພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ.

ອຖ ໂຂ ສຸພ຺ຣຫ຺ມາ ຈ ປຈ຺ເຈກພ຺ຣຫ຺ມາ ສຸທ຺ຘາວາໂສ ຈ ປຈ຺ເຈກພ຺ຣຫ຺ມາ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ…ເປ… ເອວເມວ – ຠຄວໂຕ ປຸຣໂຕ ອນ຺ຕຣຫິຕາ ຕສ຺ມິໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ປາຕຸຣເຫສຸໍ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ໂສ ພ຺ຣຫ຺ມາ ເຕ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ. ທິສ຺ວານ ເຕ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຫນ຺ທ ກຸໂຕ ນຸ ຕຸມ຺ເຫ, ມາຣິສາ, ອາຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ? ‘‘ອາຄຕາ ໂຂ ມຍໍ, ມາຣິສ, ອມ຺ຫ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກາ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ. ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສິ ປນ ຕ຺ວໍ, ມາຣິສ, ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສາ’’ຕິ?

ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ [ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ໂຂ ໂສ ພ຺ຣຫ຺ມາ ຕໍ ວຈນໍ ອນຘິວາເສນ຺ໂຕ ສຫສ຺ສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຕ຺ຕານໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ສຸພ຺ຣຫ຺ມານໍ ປຈ຺ເຈກພ຺ຣຫ຺ມານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປສ຺ສສິ ເມ ໂນ ຕ຺ວໍ, ມາຣິສ, ເອວຣູປໍ ອິທ຺ຘານຸຠາວ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ປສ຺ສາມິ ໂຂ ຕ຺ຍາຫໍ, ມາຣິສ, ເອວຣູປໍ ອິທ຺ຘານຸຠາວ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ໂສ ຂ຺ວາຫໍ, ມາຣິສ, ເອວໍມຫິທ຺ຘິໂກ ເອວໍມຫານຸຠາໂວ ກສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສມຓສ຺ສ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວາ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ?

ອຖ ໂຂ ສຸພ຺ຣຫ຺ມາ ປຈ຺ເຈກພ຺ຣຫ຺ມາ ທ຺ວິສຫສ຺ສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຕ຺ຕານໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປສ຺ສສິ ເມ ໂນ ຕ຺ວໍ, ມາຣິສ, ເອວຣູປໍ ອິທ຺ຘານຸຠາວ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ປສ຺ສາມິ ໂຂ ຕ຺ຍາຫໍ, ມາຣິສ, ເອວຣູປໍ ອິທ຺ຘານຸຠາວ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຕຍາ ຈ ໂຂ, ມາຣິສ, ມຍາ ຈ ສ຺ເວວ ຠຄວາ ມຫິທ຺ຘິກຕໂຣ ເຈວ ມຫານຸຠາວຕໂຣ ຈ. ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສິ ຕ຺ວໍ, ມາຣິສ, ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສາ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ໂສ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຸພ຺ຣຫ຺ມານໍ ປຈ຺ເຈກພ຺ຣຫ຺ມານໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ຕໂຍ ສຸປຓ຺ຓາ ຈຕຸໂຣ ຈ ຫໍສາ,

ພ຺ຍຄ຺ຆີນິສາ ປຎ຺ຈສຕາ ຈ ຌາຍິໂນ;

ຕຍິທໍ ວິມານໍ ຊລເຕ ຈ [ຊລເຕວ (ປີ. ກ.)] ພ຺ຣຫ຺ເມ,

ໂອຠາສຍໍ ອຸຕ຺ຕຣສ຺ສໍ ທິສາຍ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ເຕ ຕໍ ຊລເຕ ວິມານໍ,

ໂອຠາສຍໍ ອຸຕ຺ຕຣສ຺ສໍ ທິສາຍໍ;

ຣູເປ ຣຓໍ ທິສ຺ວາ ສທາ ປເວຘິຕໍ,

ຕສ຺ມາ ນ ຣູເປ ຣມຕີ ສຸເມໂຘ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ສຸພ຺ຣຫ຺ມາ ຈ ປຈ຺ເຈກພ຺ຣຫ຺ມາ ສຸທ຺ຘາວາໂສ ຈ ປຈ຺ເຈກພ຺ຣຫ຺ມາ ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ສໍເວເຊຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍິໍສຸ. ອຄມາສິ ຈ ໂຂ ໂສ ພ຺ຣຫ຺ມາ ອປເຣນ ສມເຍນ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສາຕິ.

໗. ໂກກາລິກສຸຕ຺ຕໍ

໑໗໘. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ທິວາວິຫາຣຄໂຕ ໂຫຕິ ປຏິສລ຺ລີໂນ. ອຖ ໂຂ ສຸພ຺ຣຫ຺ມາ ຈ ປຈ຺ເຈກພ຺ຣຫ຺ມາ ສຸທ຺ຘາວາໂສ ຈ ປຈ຺ເຈກພ຺ຣຫ຺ມາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກໍ ທ຺ວາຣພາຫໍ ນິສ຺ສາຍ ອຏ຺ຐໍສຸ. ອຖ ໂຂ ສຸພ຺ຣຫ຺ມາ ປຈ຺ເຈກພ຺ຣຫ຺ມາ ໂກກາລິກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ –

‘‘ອປ຺ປເມຍ຺ຍໍ ປມິນນ຺ໂຕ, ໂກຘ ວິທ຺ວາ ວິກປ຺ປເຍ;

ອປ຺ປເມຍ຺ຍໍ ປມາຍິນໍ, ນິວຸຕໍ ຕໍ ມຎ຺ເຎ ປຸຖຸຊ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ.

໘. ກຕໂມທກຕິສ຺ສສຸຕ຺ຕໍ