໒. ທຸຕິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ສນງ຺ກຸມາຣສຸຕ຺ຕໍ

໑໘໒. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ສປ຺ປິນີຕີເຣ. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕວຓ຺ໂຓ ເກວລກປ຺ປໍ ສປ຺ປິນີຕີຣໍ ໂອຠາເສຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ –

‘‘ຂຕ຺ຕິໂຍ ເສຏ຺ໂຐ ຊເນຕສ຺ມິໍ, ເຍ ໂຄຕ຺ຕປຏິສາຣິໂນ;

ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ, ໂສ ເສຏ຺ໂຐ ເທວມານຸເສ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ. ສມນຸຎ຺ໂຎ ສຕ຺ຖາ ອໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ‘‘ສມນຸຎ຺ໂຎ ເມ ສຕ຺ຖາ’’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີຕິ.

໒. ເທວທຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ

໑໘໓. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ເຕ ເທວທຕ຺ເຕ. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕວຓ຺ໂຓ ເກວລກປ຺ປໍ ຄິຊ຺ຌກູຏໍ ປພ຺ພຕໍ ໂອຠາເສຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ ເທວທຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ –

‘‘ຜລໍ ເວ ກທລິໍ ຫນ຺ຕິ, ຜລໍ ເວຬຸໍ ຜລໍ ນຬໍ;

ສກ຺ກາໂຣ ກາປຸຣິສໍ ຫນ຺ຕິ, ຄພ຺ໂຠ ອສ຺ສຕຣິໍ ຍຖາ’’ຕິ.

໓. ອນ຺ຘກວິນ຺ທສຸຕ຺ຕໍ

໑໘໔. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ມາຄເຘສຸ ວິຫຣຕິ ອນ຺ຘກວິນ຺ເທ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ຣຕ຺ຕນ຺ຘກາຣຕິມິສາຍໍ ອພ຺ໂຠກາເສ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ເທໂວ ຈ ເອກເມກໍ ຜຸສາຍຕິ. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕວຓ຺ໂຓ ເກວລກປ຺ປໍ ອນ຺ຘກວິນ຺ທໍ ໂອຠາເສຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ອິມາ ຄາຖາໂຍ ອຠາສິ –

‘‘ເສເວຖ ປນ຺ຕານິ ເສນາສນານິ,

ຈເຣຍ຺ຍ ສໍໂຍຊນວິປ຺ປໂມກ຺ຂາ;

ສເຈ ຣຕິໍ ນາຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຕຕ຺ຖ,

ສງ຺ເຆ ວເສ ຣກ຺ຂິຕຕ຺ໂຕ ສຕີມາ.

‘‘ກຸລາກຸລໍ ປິຓ຺ຑິກາຍ ຈຣນ຺ໂຕ,

ອິນ຺ທ຺ຣິຍຄຸຕ຺ໂຕ ນິປໂກ ສຕີມາ;

ເສເວຖ ປນ຺ຕານິ ເສນາສນານິ,

ຠຍາ ປມຸຕ຺ໂຕ ອຠເຍ ວິມຸຕ຺ໂຕ.

‘‘ຍຕ຺ຖ ເຠຣວາ ສຣີສປາ [ສິຣິໍ ສປາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)],

ວິຊ຺ຊຸ ສຎ຺ຈຣຕິ ຖນຍຕິ ເທໂວ;

ອນ຺ຘກາຣຕິມິສາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ,

ນິສີທິ ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸ ວິຄຕໂລມຫໍໂສ.

‘‘ອິທຎ຺ຫິ ຊາຕຸ ເມ ທິຏ຺ຐໍ, ນຍິທໍ ອິຕິຫີຕິຫໍ;

ເອກສ຺ມິໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ມິໍ, ສຫສ຺ສໍ ມຈ຺ຈຸຫາຍິນໍ.

‘‘ຠິຍ຺ໂຍ [ຠີໂຍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ປຎ຺ຈສຕາ ເສກ຺ຂາ, ທສາ ຈ ທສຘາ ທສ;

ສພ຺ເພ ໂສຕສມາປນ຺ນາ, ອຕິຣຈ຺ຉານຄາມິໂນ.

‘‘ອຖາຍໍ [ອຕ຺ຖາຍໍ-ອິຕິປິ ທີ. ນິ. ໒.໒໙໐] ອິຕຣາ ປຊາ, ປຸຎ຺ຎຠາຄາຕິ ເມ ມໂນ;

ສງ຺ຂາຕຸໍ ໂນປິ ສກ຺ໂກມິ, ມຸສາວາທສ຺ສ ໂອຕ຺ຕປ’’ນ຺ຕິ [ໂອຕ຺ຕເປຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.), ໂອຕ຺ຕປ຺ເປຕິ (ກ.)].

໔. ອຣຸຓວຕີສຸຕ຺ຕໍ

໑໘໕. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ…ເປ… ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ອໂຫສິ ອຣຸຓວາ ນາມ. ຣຎ຺ໂຎ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຸຓວໂຕ ອຣຸຓວຕີ ນາມ ຣາຊຘານີ ອໂຫສິ. ອຣຸຓວຕິໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊຘານິໍ [ອຣຸຓວຕິຍໍ ໂຂ ປນ ຠິກ຺ຂເວ ຣາຊຘານິຍໍ (ປີ. ກ.)] ສິຂີ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫາສິ. ສິຂິສ຺ສ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຠິຠູສມ຺ຠວໍ ນາມ ສາວກຍຸຄໍ ອໂຫສິ ອຄ຺ຄໍ ຠທ຺ທຍຸຄໍ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິຂີ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອຠິຠຸໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ອາຍາມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມໂລໂກ ເຕນຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມ, ຍາວ ຠຕ຺ຕສ຺ສ ກາໂລ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ໂຂ ຠິກ຺ຂເວ, ອຠິຠູ ຠິກ຺ຂຸ ສິຂິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິຂີ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອຠິຠູ ຈ ຠິກ຺ຂຸ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ ເອວເມວ – ອຣຸຓວຕິຍາ ຣາຊຘານິຍາ ອນ຺ຕຣຫິຕາ ຕສ຺ມິໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ປາຕຸຣເຫສຸໍ.

‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິຂີ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອຠິຠຸໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ປຏິຠາຕຸ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມປຣິສາຍ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ຊານຎ຺ຈ ຘມ຺ມີ ກຖາ’ຕິ. ‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຠິຠູ ຠິກ຺ຂຸ ສິຂິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ, ພ຺ຣຫ຺ມານຎ຺ຈ ພ຺ຣຫ຺ມປຣິສຎ຺ຈ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ເຊ ຈ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສສິ ສມາທເປສິ ສມຸຕ຺ເຕເຊສິ ສມ຺ປຫໍເສສິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມປຣິສາ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ຊາ ຈ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ [ຂີຍນ຺ຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕ, ໂຠ, ອພ຺ຠຸຕໍ ວຕ ໂຠ, ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ສຕ຺ຖຣິ ສມ຺ມຸຂີຠູເຕ ສາວໂກ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສຕີ’’’ຕິ!

‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິຂີ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອຠິຠຸໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ໂຂ ເຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມປຣິສາ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ຊາ ຈ – ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕ, ໂຠ, ອພ຺ຠຸຕໍ ວຕ, ໂຠ, ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ສຕ຺ຖຣິ ສມ຺ມຸຂີຠູເຕ ສາວໂກ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສຕີຕິ! ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ພ຺ຣຫ຺ມານຎ຺ຈ ພ຺ຣຫ຺ມປຣິສຎ຺ຈ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ເຊ ຈ ສໍເວເຊຫີ’ຕິ. ‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຠິຠູ ຠິກ຺ຂຸ ສິຂິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ທິສ຺ສມາເນນປິ ກາເຍນ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ອທິສ຺ສມາເນນປິ ກາເຍນ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ທິສ຺ສມາເນນປິ ເຫຏ຺ຐິເມນ ອຸປຑ຺ຒກາເຍນ ອທິສ຺ສມາເນນ ອຸປຣິເມນ ອຸປຑ຺ຒກາເຍນ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ທິສ຺ສມາເນນປິ ອຸປຣິເມນ ອຸປຑ຺ຒກາເຍນ ອທິສ຺ສມາເນນ ເຫຏ຺ຐິເມນ ອຸປຑ຺ຒກາເຍນ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມປຣິສາ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ຊາ ຈ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຈິຕ຺ຕຊາຕາ ອເຫສຸໍ – ‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕ, ໂຠ, ອພ຺ຠຸຕໍ ວຕ, ໂຠ, ສມຓສ຺ສ ມຫິທ຺ຘິກຕາ ມຫານຸຠາວຕາ’’’ຕິ!

‘‘ອຖ ໂຂ ອຠິຠູ ຠິກ຺ຂຸ ສິຂິໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຣຫນ຺ຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອຠິຊານາມິ ຂ຺ວາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ເອວຣູປິໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາ – ປໂຫມິ ຂ຺ວາຫໍ ອາວຸໂສ, ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ຐິໂຕ ສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ [ສຫສ຺ສີໂລກຘາຕຸໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ສເຣນ ວິຎ຺ຎາເປຕຸ’ນ຺ຕິ. ‘ເອຕສ຺ສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກາໂລ, ເອຕສ຺ສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກາໂລ; ຍໍ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ຐິໂຕ ສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ສເຣນ ວິຎ຺ຎາເປຍ຺ຍາສີ’ຕິ. ‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຠິຠູ ຠິກ຺ຂຸ ສິຂິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ຐິໂຕ ອິມາ ຄາຖາໂຍ ອຠາສິ –

‘‘ອາຣມ຺ຠຖ [ອາຣພ຺ຠຖ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)] ນິກ຺ກມຖ [ນິກ຺ຂມຖ (ສີ. ປີ.)], ຍຸຎ຺ຊຖ ພຸທ຺ຘສາສເນ;

ຘຸນາຖ ມຈ຺ຈຸໂນ ເສນໍ, ນຬາຄາຣໍວ ກຸຎ຺ຊໂຣ.

‘‘ໂຍ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ, ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ວິຫສ຺ສຕິ;

ປຫາຍ ຊາຕິສໍສາຣໍ, ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິຂີ ຈ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອຠິຠູ ຈ ຠິກ຺ຂຸ ພ຺ຣຫ຺ມານຎ຺ຈ ພ຺ຣຫ຺ມປຣິສຎ຺ຈ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ເຊ ຈ ສໍເວເຊຕ຺ວາ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ…ເປ… ຕສ຺ມິໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ອນ຺ຕຣຫິຕາ ອຣຸຓວຕິຍາ ຣາຊຘານິຍາ ປາຕຸຣເຫສຸໍ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິຂີ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ອສ຺ສຸຕ຺ຖ ໂນ, ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຠິຠຸສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ຐິຕສ຺ສ ຄາຖາໂຍ ຠາສມານສ຺ສາ’ຕິ? ‘ອສ຺ສຸມ຺ຫ ໂຂ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຠິຠຸສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ຐິຕສ຺ສ ຄາຖາໂຍ ຠາສມານສ຺ສາ’ຕິ. ‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສຸຕ຺ຖ ອຠິຠຸສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ຐິຕສ຺ສ ຄາຖາໂຍ ຠາສມານສ຺ສາ’’’ຕິ? ເອວໍ ໂຂ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອສ຺ສຸມ຺ຫ ອຠິຠຸສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ຐິຕສ຺ສ ຄາຖາໂຍ ຠາສມານສ຺ສ –

‘‘ອາຣມ຺ຠຖ ນິກ຺ກມຖ, ຍຸຎ຺ຊຖ ພຸທ຺ຘສາສເນ;

ຘຸນາຖ ມຈ຺ຈຸໂນ ເສນໍ, ນຬາຄາຣໍວ ກຸຎ຺ຊໂຣ.

‘‘ໂຍ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ, ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ວິຫສ຺ສຕິ;

ປຫາຍ ຊາຕິສໍສາຣໍ, ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

‘‘‘ເອວໍ ໂຂ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອສ຺ສຸມ຺ຫ ອຠິຠຸສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ຐິຕສ຺ສ ຄາຖາໂຍ ຠາສມານສ຺ສາ’ຕິ. ‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ຠິກ຺ຂເວ; ສາຘຸ ໂຂ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ! ອສ຺ສຸຕ຺ຖ ອຠິຠຸສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ຐິຕສ຺ສ ຄາຖາໂຍ ຠາສມານສ຺ສາ’’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ, ອຕ຺ຕມນາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທຸນ຺ຕິ.

໕. ປຣິນິພ຺ພານສຸຕ຺ຕໍ

໑໘໖. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ກຸສິນາຣາຍໍ ວິຫຣຕິ ອຸປວຕ຺ຕເນ ມລ຺ລານໍ ສາລວເນ ອນ຺ຕເຣນ ຍມກສາລານໍ ປຣິນິພ຺ພານສມເຍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຫນ຺ທ ທານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາມນ຺ຕຍາມິ ໂວ – ‘ວຍຘມ຺ມາ ສງ຺ຂາຣາ, ອປ຺ປມາເທນ ສມ຺ປາເທຖາ’ຕິ. ອຍໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຈ຺ຉິມາ ວາຈາ’’.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຐມໍ ຌານໍ [ປຐມຊ຺ຌານໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.) ເອວໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອິຈ຺ຈາທີສຸປິ] ສມາປຊ຺ຊິ. ປຐມາ ຌານາ [ປຐມຊ຺ຌານາ (ສ຺ຍາ. ກໍ.) ເອວໍ ທຸຕິຍາ ຌານາ ອິຈ຺ຈາທີສຸປິ] ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິ. ທຸຕິຍາ ຌານາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕຕິຍໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິ. ຕຕິຍາ ຌານາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິ. ຈຕຸຕ຺ຖາ ຌານາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມາປຊ຺ຊິ. ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມາປຊ຺ຊິ. ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມາປຊ຺ຊິ. ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມາປຊ຺ຊິ. ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ຊິ.

ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມາປຊ຺ຊິ. ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມາປຊ຺ຊິ. ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມາປຊ຺ຊິ. ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມາປຊ຺ຊິ. ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິ. ຈຕຸຕ຺ຖາ ຌານາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕຕິຍໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິ. ຕຕິຍາ ຌານາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິ. ທຸຕິຍາ ຌານາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຐມໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິ. ປຐມາ ຌານາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິ. ທຸຕິຍາ ຌານາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕຕິຍໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິ. ຕຕິຍາ ຌານາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິ. ຈຕຸຕ຺ຖາ ຌານາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ສມນນ຺ຕຣໍ ຠຄວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຠຄວຕິ ສຫ ປຣິນິພ຺ພານາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ –

‘‘ສພ຺ເພວ ນິກ຺ຂິປິສ຺ສນ຺ຕິ, ຠູຕາ ໂລເກ ສມຸສ຺ສຍໍ;

ຍຕ຺ຖ ເອຕາທິໂສ ສຕ຺ຖາ, ໂລເກ ອປ຺ປຏິປຸຄ຺ຄໂລ;

ຕຖາຄໂຕ ພລປ຺ປຕ຺ໂຕ, ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ’’ຕິ.

ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຠຄວຕິ ສຫ ປຣິນິພ຺ພານາ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ –

‘‘ອນິຈ຺ຈາ ວຕ ສງ຺ຂາຣາ, ອຸປ຺ປາທວຍຘມ຺ມິໂນ;

ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ເຕສໍ ວູປສໂມ ສຸໂຂ’’ຕິ.

ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຠຄວຕິ ສຫ ປຣິນິພ຺ພານາ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ –

‘‘ຕທາສິ ຍໍ ຠິໍສນກໍ, ຕທາສິ ໂລມຫໍສນໍ;

ສພ຺ພາກາຣວຣູເປເຕ, ສມ຺ພຸທ຺ເຘ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ’’ຕິ.

ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຠຄວຕິ ສຫ ປຣິນິພ຺ພານາ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ອິມາ ຄາຖາໂຍ ອຠາສິ –

‘‘ນາຫຸ ອສ຺ສາສປສ຺ສາໂສ, ຐິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຕາທິໂນ;

ອເນໂຊ ສນ຺ຕິມາຣພ຺ຠ, ຈກ຺ຂຸມາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ [ຍໍ ກາລມກຣີ ມຸນິ (ມຫາປຣິນິພ຺ພານສຸຕ຺ເຕ)].

‘‘ອສລ຺ລີເນນ ຈິຕ຺ເຕນ, ເວທນໍ ອຊ຺ຌວາສຍິ;

ປຊ຺ໂຊຕສ຺ເສວ ນິພ຺ພານໍ, ວິໂມກ຺ໂຂ ເຈຕໂສ ອຫູ’’ຕິ.

ທຸຕິໂຍ ວຄ຺ໂຄ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ພ຺ຣຫ຺ມາສນໍ ເທວທຕ຺ໂຕ, ອນ຺ຘກວິນ຺ໂທ ອຣຸຓວຕີ;

ປຣິນິພ຺ພາເນນ ຈ ເທສິຕໍ, ອິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມປຎ຺ຈກນ຺ຕິ.

ພ຺ຣຫ຺ມສໍຍຸຕ຺ຕໍ ສມຕ຺ຕໍ. [ອິໂຕ ປຣໍ ມຣມ຺ມໂປຕ຺ຖເກສຸ ເອວມ຺ປິ ທິສ຺ສຕິ –§ພ຺ຣຫ຺ມາຍາຈນໍ ອຄາຣວຎ຺ຈ, ພ຺ຣຫ຺ມເທໂວ ພໂກ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມາ.§ອຎ຺ຎຕໂຣ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມາໂກກາລິກຎ຺ຈ, ຕິສ຺ສກຎ຺ຈ ຕຸຣູ ຈ.§ພ຺ຣຫ຺ມາ ໂກກາລິກຠິກ຺ຂຸ, ສນງ຺ກຸມາເຣນ ເທວທຕ຺ຕໍ.§ອນ຺ຘກວິນ຺ທໍ ອຣຸຓວຕິ, ປຣິນິພ຺ພາເນນ ປນ຺ນຣສາຕິ.]