໑. ທຫຣສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໒. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຠວມ຺ປິ ໂນ ໂຄຕໂມ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ປຏິຊານາຕີ’’ຕິ? ‘‘ຍຎ຺ຫິ ຕໍ, ມຫາຣາຊ, ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ ‘ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ, ມເມວ [ມມໍ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)] ຕໍ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ. ອຫຎ຺ຫິ, ມຫາຣາຊ, ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ.

‘‘ເຍປິ ເຕ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສງ຺ຆິໂນ ຄຓິໂນ ຄຓາຈຣິຍາ ຎາຕາ ຍສສ຺ສິໂນ ຕິຕ຺ຖກຣາ ສາຘຸສມ຺ມຕາ ພຫຸຊນສ຺ສ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ປູຣໂຓ ກສ຺ສໂປ, ມກ຺ຂລິ ໂຄສາໂລ, ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ, ສຎ຺ຈໂຍ ເພລຏ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ, ປກຸໂຘ ກຈ຺ຈາຍໂນ, ອຊິໂຕ ເກສກມ຺ພໂລ; ເຕປິ ມຍາ ‘ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ປຏິຊານາຖາ’ຕິ ປຸຏ຺ຐາ ສມານາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ນ ປຏິຊານນ຺ຕິ. ກິໍ ປນ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ທຫໂຣ ເຈວ ຊາຕິຍາ ນໂວ ຈ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ?

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂຂ ເມ, ມຫາຣາຊ, ທຫຣາຕິ ນ ອຸຎ຺ຎາຕພ຺ພາ, ທຫຣາຕິ ນ ປຣິໂຠຕພ຺ພາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ຂຕ຺ຕິໂຍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ທຫໂຣຕິ ນ ອຸຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ, ທຫໂຣຕິ ນ ປຣິໂຠຕພ຺ໂພ. ອຸຣໂຄ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ທຫໂຣຕິ ນ ອຸຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ, ທຫໂຣຕິ ນ ປຣິໂຠຕພ຺ໂພ. ອຄ຺ຄິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ທຫໂຣຕິ ນ ອຸຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ, ທຫໂຣຕິ ນ ປຣິໂຠຕພ຺ໂພ. ຠິກ຺ຂຸ, ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ທຫໂຣຕິ ນ ອຸຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ, ທຫໂຣຕິ ນ ປຣິໂຠຕພ຺ໂພ. ອິເມ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ທຫຣາຕິ ນ ອຸຎ຺ຎາຕພ຺ພາ, ທຫຣາຕິ ນ ປຣິໂຠຕພ຺ພາ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອິທໍ ວຕ຺ວານ ສຸຄໂຕ ອຖາປຣໍ ເອຕທໂວຈ ສຕ຺ຖາ –

‘‘ຂຕ຺ຕິຍໍ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ນໍ, ອຠິຊາຕໍ ຍສສ຺ສິນໍ;

ທຫໂຣຕິ ນາວຊາເນຍ຺ຍ, ນ ນໍ ປຣິຠເວ ນໂຣ.

‘‘ຐານຎ຺ຫິ ໂສ ມນຸຊິນ຺ໂທ, ຣຊ຺ຊໍ ລທ຺ຘານ ຂຕ຺ຕິໂຍ;

ໂສ ກຸທ຺ໂຘ ຣາຊທຓ຺ເຑນ, ຕສ຺ມິໍ ປກ຺ກມເຕ ຠຸສໍ;

ຕສ຺ມາ ຕໍ ປຣິວຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຣກ຺ຂໍ ຊີວິຕມຕ຺ຕໂນ.

‘‘ຄາເມ ວາ ຍທິ ວາ ຣຎ຺ເຎ, ຍຕ຺ຖ ປສ຺ເສ ຠຸຊງ຺ຄມໍ;

ທຫໂຣຕິ ນາວຊາເນຍ຺ຍ, ນ ນໍ ປຣິຠເວ ນໂຣ.

‘‘ອຸຈ຺ຈາວເຈຫິ ວຓ຺ເຓຫິ, ອຸຣໂຄ ຈຣຕິ ເຕຊສີ [ເຕຊສາ (ສີ. ກ.), ເຕຊສິ (ປີ. ກ.)];

ໂສ ອາສຊ຺ຊ ຑໍເສ ພາລໍ, ນຣໍ ນາຣິຎ຺ຈ ເອກທາ;

ຕສ຺ມາ ຕໍ ປຣິວຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຣກ຺ຂໍ ຊີວິຕມຕ຺ຕໂນ.

‘‘ປຫູຕຠກ຺ຂໍ ຊາລິນໍ, ປາວກໍ ກຓ຺ຫວຕ຺ຕນິໍ;

ທຫໂຣຕິ ນາວຊາເນຍ຺ຍ, ນ ນໍ ປຣິຠເວ ນໂຣ.

‘‘ລທ຺ຘາ ຫິ ໂສ ອຸປາທານໍ, ມຫາ ຫຸຕ຺ວານ ປາວໂກ;

ໂສ ອາສຊ຺ຊ ຑເຫ [ທເຫ] ພາລໍ, ນຣໍ ນາຣິຎ຺ຈ ເອກທາ;

ຕສ຺ມາ ຕໍ ປຣິວຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຣກ຺ຂໍ ຊີວິຕມຕ຺ຕໂນ.

‘‘ວນໍ ຍທຄ຺ຄິ ຑຫຕິ [ທຫຕິ (ກ.)], ປາວໂກ ກຓ຺ຫວຕ຺ຕນີ;

ຊາຍນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ປາໂຣຫາ, ອໂຫຣຕ຺ຕານມຈ຺ຈເຍ.

‘‘ຍຎ຺ຈ ໂຂ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ, ຠິກ຺ຂຸ ຑຫຕິ ເຕຊສາ;

ນ ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ຕາ ປສໂວ, ທາຍາທາ ວິນ຺ທເຣ ຘນໍ;

ອນປຈ຺ຈາ ອທາຍາທາ, ຕາລາວຕ຺ຖູ ຠວນ຺ຕິ ເຕ.

‘‘ຕສ຺ມາ ຫິ ປຓ຺ຑິໂຕ ໂປໂສ, ສມ຺ປສ຺ສໍ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕໂນ;

ຠຸຊງ຺ຄມໍ ປາວກຎ຺ຈ, ຂຕ຺ຕິຍຎ຺ຈ ຍສສ຺ສິນໍ;

ຠິກ຺ຂຸຎ຺ຈ ສີລສມ຺ປນ຺ນໍ, ສມ຺ມເທວ ສມາຈເຣ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ! ເສຍ຺ຍຖາປິ ຠນ຺ເຕ, ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ [ນິກຸຊ຺ຊິຕໍ (?)] ວາ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວາ ວິວເຣຍ຺ຍ, ມູຬ຺ຫສ຺ສ ວາ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ອນ຺ຘກາເຣ ວາ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ – ‘ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ ຣູປານິ ທກ຺ຂນ຺ຕີ’ຕິ; ເອວເມວໍ ຠຄວຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕ. ເອສາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ. ອຸປາສກໍ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ.